କସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ମାଂ ନ ଜାନାସି କଥଂ ଶଂକା ପ୍ରଵର୍ତତେ । କ୍ଷୁଧଯା ପୀଡ୍ଯମାନେନ ପଯଶ୍ଚାନ୍ନଂ ପ୍ରତୀକ୍ଷ୍ଯତେ
'କାହିଁକି ତୁମେ ମୋତେ ଚିହ୍ନିପାରୁନାହ? କାହିଁକି ଏମିତି ସନ୍ଦେହ ହେଲା? ଭୋକରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛି।'
ଵ୍ଯାଧ୍ଯୁଵାଚ- ବର୍ବରଃ କୃଷ୍ଣଵର୍ଣଶ୍ଚ ରକ୍ତାକ୍ଷଃ କୃଷ୍ଣକଂଚୁକଃ । ଈଦୃଶଶ୍ଚାସ୍ତି ମେ ଭର୍ତା ସର୍ଵସତ୍ଵଭଯଂକରଃ
ଶିକାରିଣୀ କହିଲେ: 'ମୋ ସ୍ୱାମୀ କଠୋର, କଳା ଚର୍ମ, ଲାଲ ଆଖି, କଳା ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିବା, ସେ ଏମିତି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇଥାଏ।'
ଭଵାନ୍କୋ ଦିଵ୍ଯଦେହସ୍ତୁ ପ୍ରିଯେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସମାହ୍ଵଯେତ୍ । ଏଷ ମେ ସଂଶଯୋ ଜାତୋ ଵଦ ସତ୍ଯଂ ମମାଗ୍ରତଃ
'ଆପଣ ତ ଦେବୀୟ ଦେହ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ମୋତେ 'ପ୍ରିୟା' ବୋଲି ଡାକୁଛନ୍ତି। ଏହିଠାରୁ ମୋର ସନ୍ଦେହ ହେଉଛି। ସତ୍ୟ କଥା ମୋ ସାମ୍ନାରେ କହନ୍ତୁ।'
କୁଲଂ ନାମ ସ୍ଵକଂ ଗ୍ରାମଂ କ୍ରୀଡାଂ ଲିଗଂ ସୁତଂ ସୁତାମ୍ । ସମାଚଷ୍ଟ ପ୍ରିଯାଗ୍ରେ ତୁ ତସ୍ଯାଃ ପ୍ରତ୍ଯଯ ହେତଵେ
'ଆପଣଙ୍କର କୁଳ, ଗାଁ, ଖେଳ, ଚିହ୍ନ, ପୁଅ, ଝିଅ—ଏସବୁ ମୋ ସାମ୍ନାରେ କହନ୍ତୁ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ହେଇପାରିବି।'
ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ସ୍ଵଭର୍ତାରଂ ସା ଵ୍ଯାଧୀ ହୃଷ୍ଟମାନସା । କସ୍ମାତ୍ତେ ଈଦୃଶଃ କାଯଃ ଶ୍ଵେତକଂଚୁକଧାରକଃ
ତାପରେ ଶିକାରିଣୀ ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: 'ଆପଣଙ୍କ ଦେହ ଏମିତି କାହିଁକି, ଧଳା ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି?'
କଥଂ ଜାତଃ ସମାଚକ୍ଷ୍ଵ ମମାଶ୍ଚର୍ଯଂ ପ୍ରଵର୍ତତେ । ଏଵଂ ସଂପୃଚ୍ଛମାନସ୍ତୁ ଭାର୍ଯଯା ମୃଗଘାତକଃ
'ଏହି ଭଳି କିପରି ହେଲା? ମୋତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଲାଗୁଛି, କହନ୍ତୁ।' ଏଭଳି ଭାବେ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଜିଜ୍ଞାସା କଲେ, ମୃଗ ହନ୍ତା—
ସୂତ ଉଵାଚ- ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ତତଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତାଂ ପ୍ରିଯାଂ ପ୍ରଶ୍ରଯାନ୍ଵିତାମ୍ । ନର୍ମଦା ଉତ୍ତରେ କୂଲେ ସଂଗମଶ୍ଚାସ୍ତି ସୁଵ୍ରତେ
ସୂତ କହିଲେ: ପ୍ରିୟାଙ୍କର ନମ୍ର ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: 'ନର୍ମଦା ନଦୀର ଉତ୍ତର ପାରେ ଏକ ସଂଗମ ଅଛି, ଓ ସଦ୍ବ୍ରତେ।'
ଆତପେନାକୁଲୋ ଜୀଵୋ ମମ ଜାତୋତି ସୁପ୍ରିଯେ । ଅସ୍ମିନ୍ଵୈ ସଂଗମେ କାଂତେ ଶ୍ରମଶ୍ରାଂତୋ ହି ସତ୍ଵରଃ
'ତିବ୍ର ଘରାପାରେ ମୋର ପ୍ରାଣ ପ୍ରାୟ ଶେଷ ହେଉଥିଲା, ପ୍ରିୟା। ସେଇ ସଂଗମରେ, ଶ୍ରମ ଓ କ୍ଲାନ୍ତିରେ, ମୁଁ ତୁରନ୍ତ ଯାଇଥିଲି।'
ଗତଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ଜଲଂ ପୀତ୍ଵା ପଶ୍ଚାଚ୍ଚାହଂ ସମାଗତଃ । ତଦାପ୍ରଭୃତି ମେ କାଯ ଈଦୃଶସ୍ତେଜସାଵୃତଃ
'ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି, ପାଣି ପିଇ, ପୁନି ଫେରିଲି। ସେଇ ସମୟରୁ, ମୋ ଦେହ ଏଭଳି ତେଜରେ ଢାକାଯାଇଛି।'
ସଂଜାତୋ ଵସ୍ତ୍ରସଂଯୁକ୍ତଃ କଂଚୁକଃ ଶୁଭ୍ରତାଂ ଗତଃ । ପୂର୍ଵୋକ୍ତଲିଂଗସଂସ୍ଥାନୈଃ କୁଲୈଃ ସ୍ଥାନେନ ଵୈ ତଥା
'ଏକ ପୋଷାକ ଆସିଗଲା, ମୋର କଞ୍ଚୁକ ଧଳା ହୋଇଗଲା, କିନ୍ତୁ ପୂର୍ବରୁ ଥିବା ଚିହ୍ନ, କୁଳ ଓ ସ୍ଥାନ ଏହିପରି ରହିଲା।'
ସ୍ଵପ୍ରିଯଂ ଲକ୍ଷଯିତ୍ଵା ତୁ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପୁଣ୍ଯସ୍ଯ ସଂଭଵମ୍ । ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚାଥ ଭର୍ତାରଂ ସଂଗମଂ ମମ ଦର୍ଶଯ
ସେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟଜନଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି, ପୁଣ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବା ବୁଝି, ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୋତେ ସଂଗମ ଦେଖାଇଦିଅ।'
ତଵ ପଶ୍ଚାତ୍ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି ଭୋଜନଂ ପାନସଂଯୁତମ୍ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ପ୍ରିଯଯା ଵ୍ଯାଧଃ ସତ୍ଵରେଣ ଜଗାମ ହ
'ତାପରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ଦେବି।' ଏଭଳି ପ୍ରିୟା କହିବା ପରେ, ଶିକାରୀ ତୁରନ୍ତ ଚାଲିଗଲେ।
ସଂଗମୋ ଦର୍ଶିତସ୍ତେନ ତତୋଗ୍ରେ ପାପନାଶନଃ । ସମୁଡ୍ଡୀନା ମହାଭାଗ ପକ୍ଷିଣୋ ଲଘୁଵିକ୍ରମାଃ
ସେ ମିଳନଟିଏ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ପରେ ଏହା ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ପାପକୁ ନଶ୍ୱନ କଲା। ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଦ୍ରୁତ ଗତିର ପକ୍ଷୀମାନେ ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ଉଡ଼ିଲେ।
ତଯା ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଯଯୁଃ ସର୍ଵେ ରେଵାସଂଗମମୁତ୍ତମମ୍ । ତେଷାଂ ତୁ ଵୀକ୍ଷମାଣାନାଂ ପକ୍ଷିଣାଂ ମମ ପଶ୍ଯତଃ
ସେ ଜଣା ସହିତ ସମସ୍ତେ ଉତ୍ତମ ରେବା ସଂଗମକୁ ଗଲେ। ସେଇ ପକ୍ଷୀମାନେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଦେଖୁଥିଲି।
ତଯା ହି ସ୍ନାପିତୋ ଭର୍ତା ପୁନଃ ସ୍ନାତା ହି ସା ସ୍ଵଯମ୍ । ଦିଵ୍ଯଦେହଧରୌ ଚୋଭୌ ଦିଵ୍ଯକାଂତିସମନ୍ଵିତୌ
ସେ ଜଣୀ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ, ଏବଂ ସେ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ପୁନି ସ୍ନାନ କଲେ। ଦୁହେଁ ଦିବ୍ୟ ଦେହ ଧାରଣ କଲେ, ଦିବ୍ୟ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଭରିଥିଲେ।
ସଂଜାତୌ ପକ୍ଷିଣାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦିଵ୍ଯଵସ୍ତ୍ରାନୁଲେପନୌ । ଦିଵ୍ଯମାଲାଂବରଧରୌ ଦିଵ୍ଯଗଂଧାନୁଲେପନୌ
ହେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ସେମାନେ ଦିବ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଦିବ୍ୟ ଲେପନରେ ଶୋଭିତ ହେଲେ। ଦିବ୍ୟ ମାଳା ଓ ଆଭୂଷଣ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଦିବ୍ୟ ଗନ୍ଧ ଲେପନ କରିଥିଲେ।
ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଯାନମାସାଦ୍ଯ ମୁନିଗଂଧର୍ଵପୂଜିତୌ । ଗତୌ ତୌ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଲୋକଂ ଵୈଷ୍ଣଵୈଃ ପରିପୂଜିତୌ
ବୈଷ୍ଣବ ଯାନ ପାଇଁ, ଋଷି ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଯେଉଁଠି ପୂଜା କରିଥିଲେ, ସେ ଦୁଇଜଣ ବୈଷ୍ଣବ ଲୋକକୁ ଗଲେ, ବୈଷ୍ଣବମାନେ ସେମାନେକୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ସ୍ତୂଯମାନୌ ମହାତ୍ମାନୌ ଦଂପତୀ ଦୃଷ୍ଟଵାନହମ୍ । ଵ୍ରଜଂତୌ ସ୍ଵର୍ଗମାର୍ଗେଣ କୂଜଂତେ ପକ୍ଷିଣସ୍ତଥା
ମୁଁ ଦେଖିଲି, ସେ ମହାତ୍ମା ଦମ୍ପତିକୁ ସ୍ତୁତି କରାଯାଉଥିଲା, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗ ପଥରେ ଯାଉଥିଲେ, ଏବଂ ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ମଧୁର ସ୍ୱରେ କୁହୁକୁହୁ କରୁଥିଲେ।
ତୀର୍ଥରାଜଂ ପରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହର୍ଷଵ୍ଯକ୍ତାକ୍ଷରୈସ୍ତଦା । ଚତ୍ଵାରଃ କୃଷ୍ଣହଂସାସ୍ତେ ସଂଗମେ ପାପନାଶନେ
ତୀର୍ଥରାଜଙ୍କୁ ଦେଖି, ଆନନ୍ଦର ଶବ୍ଦରେ, ସେଇ ଚାରିଟି କଳା ହଂସ ସଂଗମରେ, ଯାହା ପାପକୁ ନଶ୍ୱନ କରେ, ଅନୁଭବ କଲେ।
ସ୍ନାତ୍ଵା ଵୈ ଭାଵଶୁଦ୍ଧାସ୍ତେ ପ୍ରାପ୍ତା ଉଜ୍ଜ୍ଵଲତାଂ ପୁନଃ । ସ୍ନାତ୍ଵା ପୀତ୍ଵା ଜଲଂ ତେ ତୁ ପୁନର୍ବହିର୍ଵିନିର୍ଗତାଃ
ସେମାନେ ସ୍ନାନ କରି, ମନରେ ପବିତ୍ର ହୋଇ, ପୁନି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ପାଇଲେ। ସ୍ନାନ କରି, ଜଳ ପିଇ, ସେମାନେ ପୁନି ବାହାରିଲେ।
ତାଵତ୍ଯସ୍ତାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ କୃଷ୍ଣା ମୃତାସ୍ତତ୍ସ୍ନାନମାତ୍ରତଃ । କ୍ରଂଦମାନା ଵିଚେଷ୍ଟଂତ୍ଯୋ ହାହାକାର ଵିକଂପିତାଃ
ଏତେ କଳା ଜଣେ ମହିଳା ମାତ୍ର ସେଇ ସ୍ନାନରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ। କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଥିବା, ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ଘୁରୁଥିବା, ହାହାକାର କରୁଥିବା ଦେଖାଗଲା।
ଯମଲୋକଂ ଗତାସ୍ତାସ୍ତୁ ତାତ ଦୃଷ୍ଟା ମଯା ତଦା । ଉଡ୍ଡୀନାସ୍ତୁ ତତୋ ହଂସାଃ ସ୍ଵସ୍ଥାନଂ ପ୍ରତିଜଗ୍ମିରେ
ସେ ମହିଳାମାନେ ଯମର ଲୋକକୁ ଗଲେ; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ସେତିବେଳେ ଦେଖିଥିଲି। ହଂସମାନେ ଉଡ଼ି ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଏଵଂ ତାତ ମଯା ଦୃଷ୍ଟଂ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ କଥିତଂ ତଵ । କୃଷ୍ଣପକ୍ଷା ମହାକାଯା ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାସ୍ତୁ ତାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ
ଏଭଳି, ବାପା, ମୁଁ ଯାହା ନିଜ ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖିଲି, ସେ ସବୁ ତୁମକୁ କହିଲି। ସେ କଳାଦେହୀ, ବଡ଼ ଦେହର ମହିଳାମାନେ ଧାର୍ତ୍ତରାଷ୍ଟ୍ରୀ ଥିଲେ।
କଥଯସ୍ଵ ପ୍ରସାଦେନ କେ ଭଵିଷ୍ଯଂତି ଵୈ ପିତଃ । ନିର୍ଗତାନ୍ମାନସାନ୍ମଧ୍ଯାଦ୍ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାନ୍ଵଦସ୍ଵ ମେ
ଦୟା କରି, ବାପା, କିଏ କିଏ ହେବେ, ମୋତେ କୁହ। ମାନସ ସରୋବର ମଧ୍ୟରୁ ଯେଉଁ ଧାର୍ତ୍ତରାଷ୍ଟ୍ରୀମାନେ ବାହାରିଲେ, ସେମାନେ ବିଷୟରେ କୁହ।
କେ ଭଵିଷ୍ଯଂତି ତେ ତାତ କଥଯ ତ୍ଵଂ ତୁ ସାଂପ୍ରତମ୍ । କସ୍ମାତ୍ସୁକୃଷ୍ଣତାଂ ପ୍ରାପ୍ତା ହଂସାଃ ଶୁଦ୍ଧାଶ୍ଚ ତେ ପୁନଃ
କିଏ କିଏ ହେବେ, ବାପା, ଏବେ କୁହ। କାହିଁକି ହଂସମାନେ ପୁନି ପବିତ୍ର ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ?
ସଂଜାତାସ୍ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ତାତ କସ୍ମାନ୍ମୃତାସ୍ତୁ ତାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ । ଏଵଂ ମେ ସଂଶଯସ୍ତାତ ସଂଜାତୋ ଦାରୁଣୋ ହୃଦି
ସେମାନେ ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ କିଏ ହେଲେ, ବାପା, ଏବଂ ସେ ମହିଳାମାନେ କାହିଁକି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ? ଏଭଳି, ବାପା, ମୋ ହୃଦୟରେ ଏକ କଠିନ ସନ୍ଦେହ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଛି।
ଛେତ୍ତୁମର୍ହସି ଅଦ୍ଯୈଵ ଭଵାଞ୍ଜ୍ଞାନଵିଚକ୍ଷଣଃ । ପ୍ରସାଦସୁମୁଖୋ ଭୂତ୍ଵା ପ୍ରଣତସ୍ଯ ସଦୈଵ ମେ
ଆଜି ଏହି ସନ୍ଦେହକୁ ଆପଣ, ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିବା, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଦୂର କରନ୍ତୁ। ଦୟାଶୀଳ ଓ ସଦା ମୋ ପ୍ରତି ମୃଦୁ ମନଭାବ ରଖି, ଆପଣ ମୋ ପ୍ରଣତିକୁ ଦୟା କରନ୍ତୁ।
ଏଵଂ ସଂଭାଷ୍ଯ ପିତରଂ ଵିରରାମ ସମୁଜ୍ଜ୍ଵଲଃ । ତତଃ ପ୍ରଵକ୍ତୁମାରେଭେ ସ ଶୁକଃ କୁଂଜଲାଭିଧଃ
ଏଭଳି ନିଜ ବାପାଙ୍କୁ କହି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତାରା ଅବସ୍ଥାନ କଲେ। ତାପରେ କୁଞ୍ଜଳା ନାମକ ଶୁକ ପ୍ରସଙ୍ଗ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ଭୂମିଖଂଡେ ଵେନୋପାଖ୍ଯାନେ ଗୁରୁତୀର୍ଥଵର୍ଣନେ ଚ୍ଯଵନଚରିତ୍ରେ ଏକୋନନଵତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ଭୂମିଖଣ୍ଡରେ ବେନ ଉପାଖ୍ୟାନରେ ଗୁରୁତୀର୍ଥ ବର୍ଣ୍ଣନା ଓ ଚ୍ୟବନ ଚରିତ୍ରର ଉନାନବତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
ସୂତଉଵାଚ- ଏଵମାକର୍ଣ୍ଯ ତତ୍ସର୍ଵଂ ସମୁଜ୍ଜ୍ଵଲସ୍ଯ ଭାଷିତମ୍ । କୁଂଜଲଃ ସ ହି ଧର୍ମାତ୍ମା ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ସୁତଂ ପ୍ରତି
ସୂତ କହିଲେ— ଏଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳଙ୍କ କଥା ସମସ୍ତେ ଶୁଣି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ କୁଞ୍ଜଳା ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।