କିନ୍ନରାସ୍ତତ୍ର ଗାଯଂତି ଗଂଧର୍ଵାଃ ସୁସ୍ଵରୈର୍ନୃପ । ଅପ୍ସରୋଭିଃ ସମାକୀର୍ଣଂ ଦେଵଵୃଂଦୈରୁପାଵୃତମ୍
ସେଠାରେ କିନ୍ନରମାନେ ଗାନ କରନ୍ତି, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ମଧୁର ଧ୍ୱନି କରନ୍ତି, ଅପ୍ସରାମାନେ ଭିତରେ ରହିଛନ୍ତି ଓ ଦେବମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଅଛନ୍ତି।
ସିଦ୍ଧଚାରଣସଂଘୁଷ୍ଟଂ ମୁନିଵୃଂଦୈରଲଂକୃତମ୍ । ନାନାପକ୍ଷିନିନାଦୈଶ୍ଚ ସର୍ଵତ୍ର ପରିନାଦିତମ୍
ସେଠାରେ ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନଙ୍କର ମଣ୍ଡଳୀ ରହିଛି, ମୁନିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଏବଂ ନାନା ପକ୍ଷୀର ଡାକରେ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଗୁଞ୍ଜିଉଠିଛି।
ଏଵଂ ଗିରିଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଉଜ୍ଜ୍ଵଲୋ ଲଘୁଵିକ୍ରମଃ । ସୁସ୍ଵରେଣାପି ସା କନ୍ଯା ଗିରୌ ତସ୍ମିନ୍ପ୍ରରୋଦିତି
ଏଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତ୍ୱରିତ ପଦେ ସେ ପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଏବଂ ସେଠାରେ ଏକ କନ୍ୟା ମଧୁର ସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦୁଥିବାକୁ ଶୁଣିଲେ।
ରୋରୂଯମାଣାଂ ସ ପ୍ରାଜ୍ଞୋ ଵଚନଂ ଚେଦମବ୍ରଵୀତ୍ । କା ତ୍ଵଂ ଭଵସି କଲ୍ଯାଣି କସ୍ମାଦ୍ରୋଦିଷି ସାଂପ୍ରତମ୍
ସେ ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ତାଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ କାନ୍ଦୁଥିବା ଦେଖି ପଚାରିଲେ — 'ତୁମେ କିଏ, ଶୁଭେ, ଏବଂ ଏବେ କାହିଁକି କାନ୍ଦୁଛ?'
କମାଶ୍ରିତା ମହାଭାଗେ କେନ ତେ ଵିପ୍ରିଯଂ କୃତମ୍ । ସମାଚକ୍ଷ୍ଵ ମମାଦ୍ଯୈଵ ସର୍ଵଦୁଃଖସ୍ଯ କାରଣମ୍
'ମହାଭାଗେ, ତୁମେ କାହା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଛ? କିଏ ତୁମକୁ ଦୁଃଖ ଦେଇଛି? ଆଜି ମୋତେ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖର କାରଣ କହ।'
ଦିଵ୍ଯାଦେଵ୍ଯୁଵାଚ- ଵିପାକୋ ହି ମହାଭାଗ କର୍ମଣାଂ ମମ ସାଂପ୍ରତମ୍ । ଇହ ତିଷ୍ଠାମି ଦୁଃଖେନ ଵୈଧଵ୍ଯେନ ସମନ୍ଵିତା
ଦିବ୍ୟା ଦେବୀ କହିଲେ — 'ମହାଭାଗ, ଏବେ ମୋ କର୍ମର ଫଳ ଆସିଛି; ମୁଁ ଏଠାରେ ଦୁଃଖରେ, ବିଧବା ହୋଇ ରହୁଛି।'
ଭଵାନ୍କୋ ହି ମହାଭାଗ କୃପଯା ମମ ପୀଡିତଃ । ପକ୍ଷିରୂପଧରୋ ଵତ୍ସ ସୋତ୍ସଵଂ ପରିଭାଷତେ
'ମହାଭାଗ, ଆପଣ କିଏ, ଯିଏ ମୋ ଦୁଃଖରେ ଦୟା କରୁଛନ୍ତି? ପକ୍ଷୀ ଆକାର ଧାରଣ କରି, ପୁଅ, ଆପଣ ଆନନ୍ଦରେ କଥା କହୁଛନ୍ତି।'
ଏଵମାକର୍ଣ୍ଯ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଭାଷିତଂ ରାଜକନ୍ଯଯା । ଅହଂ ପକ୍ଷୀ ମହାଭାଗେ କୃପଯା ତଵ ପୀଡିତଃ
ରାଜକନ୍ୟା କହିଥିବା ସମସ୍ତ କଥା ଶୁଣି, ସେ କହିଲେ — 'ମହାଭାଗେ, ମୁଁ ପକ୍ଷୀ, ତୁମ ଦୁଃଖରେ ଦୟାବାନ ହୋଇଛି।'
ପକ୍ଷିରୂପଧରୋ ଭଦ୍ରେ ନାହଂ ସିଦ୍ଧୋ ନ ଜ୍ଞାନଵାନ୍ । ରୁଦମାନାଂ ମହାଲାପୈର୍ଭଵତୀଂ ଦୃଷ୍ଟଵାନିହ
'ଭଦ୍ରେ, ମୁଁ ପକ୍ଷୀ ଆକାର ଧାରଣ କରିଛି, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ସିଦ୍ଧ ନୁହେଁ, ଜ୍ଞାନୀ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏଠାରେ ତୁମକୁ ବଡ଼ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦୁଥିବା ଦେଖିଛି।'
ତତଃ ପୃଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ଦେଵି ଵଦ ମେ କାରଣଂ ତ୍ଵିହ । ପିତୁର୍ଗେହେ ଯଥାଵୃତ୍ତମାତ୍ମଵୃତ୍ତାଂତମେଵ ହି
'ତେଣୁ, ଦେବୀ, ମୁଁ ପଚାରୁଛି — ଏଠାରେ କାହିଁକି ଏମିତି ହେଲା, ମୋତେ କହ। ତୁମ ପିତାଙ୍କ ଘରେ କଣ ଘଟିଲା, ତୁମ ଜୀବନର କଥା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କହ।'
ତଯା ନିଵେଦିତଂ ସର୍ଵଂ ଯଥାସଂଖ୍ଯେନ ଦୁଃଖଦମ୍ । ସମାସେନ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ଉଜ୍ଜ୍ଵଲସ୍ତୁ ମହମନାଃ
ସେ ଜଣେ ଯେତେ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଛନ୍ତି, ସେ ସବୁ କଥା ସଂକ୍ଷେପରେ ଶୁଣି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମନେ ମନେ ଗଭୀର ଭାବରେ ଶୁଣିଲେ।
ତାମୁଵାଚ ମହାପକ୍ଷୀ ଦିଵ୍ଯାଦେଵୀଂ ସୁଦୁଃଖିତାମ୍ । ଯଥା ଵିଵାହକାଲେ ତେ ଭର୍ତାରୋ ମରଣଂ ଗତାଃ
ସେ ମହାପକ୍ଷୀ ଦିବ୍ୟା ଦେବୀଙ୍କୁ, ଯିଏ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଥିଲେ, କହିଲେ— 'ତୁମ ଦିଗରେ ବିବାହ ସମୟରେ ତୁମର ସ୍ୱାମୀମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ।'
ସ୍ଵଯଂଵରନିମିତ୍ତଂ ତେ କ୍ଷଯଂ ଯାତାଶ୍ଚ କ୍ଷତ୍ରିଯାଃ । ଏତତ୍ତେ ଚେଷ୍ଟିତଂ ସର୍ଵଂ ମଯା ପିତରି ଭାଷିତମ୍
'ତୁମ ସ୍୵ୟଂବର ପାଇଁ ବହୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ; ଏହି ସବୁ ତୁମ କର୍ମ ମୁଁ ମୋ ବାପାଙ୍କୁ କହିଛି।'
ଅନ୍ଯଜନ୍ମକୃତଂକର୍ମତଵ ପାପଂ ସୁଲୋଚନେ । ମମ ପିତ୍ରା ମମାଗ୍ରେ ତୁ କୃପଯା ପରିଭାଷିତମ୍
'ହେ ସୁନ୍ଦର ନୟନବତୀ, ତୁମ ପୂର୍ବଜନ୍ମର ପାପ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ ମୋ ବାପା ଦୟାବଶତଃ ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ କହିଥିଲେ।'
ତେନ ଦୋଷେଣ ସଂପୁଷ୍ଟା ଲିପ୍ତା ଜାତା ଵରାନନେ । ଏତାଵତ୍କାରଣଂ ସର୍ଵଂ ତାତେନ ପରିଭାଷିତମ୍
'ସେଇ ଦୋଷରେ ତୁମେ ଏପରି ଦୁଃଖରେ ଜଡିତ ହୋଇଛ; ଏହି ସବୁ କାରଣ ମୋ ବାପା ଖୋଲାସା କରିଥିଲେ।'
ପୂର୍ଵକର୍ମଵିପାକଂ ତୁ ଭୁଂକ୍ଷ୍ଵ ତ୍ଵଂ ଚ ସମାଶ୍ଵସ । ଏଵଂ ସା ଭାଷିତଂ ତସ୍ଯ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କନ୍ଯୋଜ୍ଜ୍ଵଲସ୍ଯ ତତ୍
'ପୂର୍ବ କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗ କର, ଏବଂ ମନ ଶାନ୍ତ କର।' ଉଜ୍ଜ୍ୱଳଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେ...
ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ମହାତ୍ମାନଂ ବ୍ରୁଵଂତଂ ପକ୍ଷିଣଂ ପୁନଃ । ପ୍ରଣତା ଦୀନଯା ଵାଚା କୁରୁ ପକ୍ଷିନ୍କୃପାଂ ମମ
ସେ ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟରେ, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ମହାତ୍ମା ପକ୍ଷୀଙ୍କୁ ପୁଣି କହିଲେ— 'ହେ ପକ୍ଷୀ, ମୋତେ ଦୟା କର।'
କଥଯସ୍ଵ ପ୍ରସାଦେନ ତସ୍ଯ ପାପସ୍ଯ ନିଷ୍କୃତିମ୍ । ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ ସୁପୁଣ୍ଯଂ ଚ ମମ ପାତକଶୋଧନମ୍
'ଦୟାକରି, ସେ ପାପର ପରିହାର କଣ ହେବ, ମୋତେ କହ; ମୋ ପାପ ଶୋଧନ ପାଇଁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୂଣ୍ୟ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କଣ ଅଛି, ତାହା କହ।'
ଯେନ ଵ୍ରଜାମ୍ଯହଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଵିଶୁଦ୍ଧାଧୌତକଲ୍ମଷା । ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ ମହାଭାଗ ଵଦ ମେ ତ୍ଵଂ ପ୍ରସାଦତଃ
'ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ପୂଣ୍ୟ ଲାଭ କରିପାରିବି, ସମସ୍ତ କଳ୍ମଷ ଦୂର ହେବି— ହେ ମହାଭାଗ, ଦୟାକରି ମୋତେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କହ।'
ଉଜ୍ଜ୍ଵଲ ଉଵାଚ- ତଵାର୍ଥଂ ତୁ ମହାଭାଗେ ପିତରଂ ପୃଷ୍ଟଵାନହମ୍ । ସମାଖ୍ଯାତମତଃ ପିତ୍ରା ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତମନୁତ୍ତମମ୍
ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କହିଲେ— 'ତୁମ ପାଇଁ ମୁଁ ମୋ ବାପାଙ୍କୁ ପଚାରିଥିଲି; ସେଠାରୁ ମୁଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଶିଖିଛି।'
ତତ୍ତ୍ଵଂ କୁରୁ ମହାଭାଗେ ସର୍ଵପାତକଶୋଧନମ୍ । ଧ୍ଯାଯସ୍ଵ ହି ହୃଷୀକେଶଂ ଶତନାମଜପସ୍ଵ ଚ
'ହେ ମହାଭାଗେ, ସମସ୍ତ ପାପ ଶୋଧନ କରିବା ପାଇଁ ଯାହା କରିବା ଉଚିତ, ତାହା କର; ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କର, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଶତନାମ ଜପ କର।'
ଭଵ ଜ୍ଞାନପରା ନିତ୍ଯଂ କୁରୁ ଵ୍ରତମନୁତ୍ତମମ୍ । ଅଶୂନ୍ଯଶଯନଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଵ୍ରତଂ ପାପପ୍ରଣାଶକମ୍
'ସଦା ଜ୍ଞାନରେ ଲଗ୍ନ ରୁହ, ଅତିଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କର— ଅଶୂନ୍ୟଶୟନ ନାମକ ପବିତ୍ର ବ୍ରତ, ଯାହା ପାପ ନାଶ କରେ।'
ସମାଚଷ୍ଟ ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ସର୍ଵଜ୍ଞାନପ୍ରକାଶକମ୍ । ଜ୍ଞାନଂ ସ୍ତୋତ୍ରଂ ଵ୍ରତଂ ଧ୍ଯାନଂ ଵିଷ୍ଣୋଶ୍ଚୈଵ ମହାତ୍ମନଃ
ସେ ଧର୍ମାତ୍ମା ଏହି ଜ୍ଞାନ, ସ୍ତୋତ୍ର, ବ୍ରତ ଓ ଧ୍ୟାନ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ ଏବଂ ମହାତ୍ମା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ, ସେସବୁ ଖୋଲାସା କଲେ।
ଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ- ତସ୍ମାତ୍ସା ହି ପ୍ରଜଗ୍ରାହ ସଂସ୍ଥିତା ନିର୍ଜନେ ଵନେ । ସର୍ଵଦ୍ଵଂଦ୍ଵଵିନିର୍ମୁକ୍ତା ସଂଜାତା ତପସି ସ୍ଥିତା
ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ— 'ତେଣୁ ସେ ଏହି ବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ଏକାକୀ ଅରଣ୍ୟରେ ରହି, ସମସ୍ତ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ତପସ୍ୟାରେ ଅଟୁଟ ରହିଲେ।'
ଵ୍ରତଂ ଚକ୍ରେ ଜିତାହାରା ନିରାଧାରା ସୁଦୁଃଖିତା । କାମକ୍ରୋଧଵିହୀନା ସା ଵର୍ଗଂ ସଂଯମ୍ଯ ନିତ୍ଯଶଃ
ସେ ଅନ୍ନ ସଂଯମ କରି, କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ଛାଡ଼ି, ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ, କାମ ଓ କ୍ରୋଧ ରହିତ ହୋଇ, ସଦା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସଂଯମ କରି, ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲେ।
ଇଂଦ୍ରିଯାଣାଂ ମହାରାଜ ମହାମୋହଂ ନିରସ୍ଯ ସା । ଅବ୍ଦେ ଚତୁର୍ଥକେ ପ୍ରାପ୍ତେ ସୁପ୍ରସନ୍ନୋ ଜନାର୍ଦନଃ
ହେ ମହାରାଜ, ସେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କର ମହାମୋହ ଦୂର କରି, ଚତୁର୍ଥ ବର୍ଷ ଆସିଲାବେଳେ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ବହୁତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।
ତସ୍ଯୈ ଵରଂ ଦାତୁକାମଶ୍ଚାଯାତୋ ଵରନାଯକଃ । ତସ୍ଯୈ ସଂଦର୍ଶଯାମାସ ସ୍ଵରୂପଂ ଵରଦଃ ପ୍ରଭୁଃ
ସେଠିକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାକୁ, ଦାତା ସ୍ୱୟଂ ଆସିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ ଦେଖାଇଲେ, ଦୟାମୟ ପ୍ରଭୁ।
ସୂତ ଉଵାଚ- ଇଂଦ୍ରନୀଲଘନଶ୍ଯାମଂ ଶଂଖଚକ୍ରଗଦାଧରମ୍ । ସର୍ଵାଭରଣଶୋଭାଢ୍ଯଂ ପଦ୍ମହସ୍ତଂ ମହେଶ୍ଵରମ୍
ସୂତ କହିଲେ— 'ସେ ଇନ୍ଦ୍ରନୀଳ ମଣି ପରି ନୀଳ, ବର୍ଷା ମେଘ ପରି କଳା, ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦାଧାରୀ, ସମସ୍ତ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ହସ୍ତରେ ପଦ୍ମ ଧାରଣ କରିଥିବା ମହେଶ୍ୱର।'
ବଦ୍ଧାଂଜଲିପୁଟା ଭୂତ୍ଵା ଵେପମାନା ନିରାଶ୍ରଯା । ଉଵାଚ ଗଦ୍ଗଦୈର୍ଵାକ୍ଯୈଃ ପ୍ରଣତା ମଧୁସୂଦନମ୍
ସେ ହାତ ଜୋଡି ଭୟରେ କମ୍ପିତ ଓ ନିରାଶ୍ରୟ ହୋଇ, ଭାବେ ଭରିତ କମ୍ପିତ କଣ୍ଠରେ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ।
ତେଜସା ତଵ ଦିଵ୍ଯେନ ସ୍ଥାତୁଂ ଶକ୍ନୋମି ନୈଵ ହି । ଦିଵ୍ଯରୂପୋ ଭଵେଃ କସ୍ତ୍ଵଂ କୃପଯା ମମ ଚାଗ୍ରତଃ
ଆପଣଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ତେଜରେ ମୁଁ ଠିଆ ରହିପାରୁନି; ଆପଣ କିଏ, ଏହି ଦିବ୍ୟ ରୂପରେ ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ କୃପା କରି ଦେଖାଦେଲେ?