ନର୍ମଦା ଦକ୍ଷିଣେ କୂଲେ ନାମ୍ନା ଅମରକଂଟକମ୍ । ଦଦର୍ଶ ସୁମହାଲିଗଂ ସର୍ଵେଷାଂ ଗତିଦାଯକମ୍
ନର୍ମଦା ନଦୀର ଦକ୍ଷିଣ କୂଳରେ ଅମରକଣ୍ଟକ ନାମକ ସ୍ଥାନରେ ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥିବା ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲିଙ୍ଗ ଦେଖିଲେ।
ନତ୍ଵା ସ୍ତୁତ୍ଵା ତୁ ସଂପୂଜ୍ଯ ସିଦ୍ଧନାଥଂ ମହେଶ୍ଵରମ୍ । ଜ୍ଵାଲେଶ୍ଵରଂ ତତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚାପ୍ଯମରେଶ୍ଵରମ୍
ସେ ସିଦ୍ଧନାଥ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ସ୍ତୁତି ଓ ପୂଜା କରି, ପରେ ଜ୍ୱାଳେଶ୍ୱର ଓ ଅମରେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ବ୍ରହ୍ମେଶଂ କପିଲେଶଂ ଚ ମାର୍କଂଡେଶ୍ଵରମୁତ୍ତମମ୍ । ଏଵଂ ଯାତ୍ରାଂ ତତଃ କୃତ୍ଵା ଓଁକାରଂ ସମୁପାଗତଃ ୨୭ **। ଵଟଚ୍ଛାଯାଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଶୀତଲାଂ ଶ୍ରମନାଶିନୀମ୍ । ସୁଖେନ ସଂସ୍ଥିତୋ ଵିପ୍ରଶ୍ଚ୍ଯଵନୋ ଭୃଗୁନଂଦନଃ
ବ୍ରହ୍ମେଶ୍ୱର, କପିଳେଶ୍ୱର ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାର୍କଣ୍ଡେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରି, ସେ ଓଂକାରକୁ ଯାଇଥିଲେ। ଏଠାରେ ଏକ ବଟବୃକ୍ଷର ଢେର ଠଣ୍ଡା ଛାୟା ତଳେ ବସି, ଭୃଗୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ମହାମୁନି ଚ୍ୟବନ ନିଜ କ୍ଲାନ୍ତି ଦୂର କରି, ସୁଖରେ ବସିଥିଲେ।
ତତ୍ର ସ୍ଵନଂ ସ ଶୁଶ୍ରାଵ ସମୁକ୍ତଂ ପକ୍ଷିଣା ତଦା । ଦିଵ୍ଯଭାଷା ସମାଯୁକ୍ତଂ ଜ୍ଞାନଵିଜ୍ଞାନସଂଯୁତମ୍
ସେଠାରେ ସେ ଏକ ପକ୍ଷୀଙ୍କ ମଧୁର ଓ ଦିବ୍ୟ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ, ଯାହା ଜ୍ଞାନ ଓ ବୁଦ୍ଧିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।
ଶୁକଶ୍ଚ ଏକସ୍ତତ୍ରାସ୍ତେ ବହୁକାଲପ୍ରଜୀଵକଃ । କୁଂଜଲୋନାମ ଧର୍ମାତ୍ମା ଚତୁଃପୁତ୍ରଃ ସଭାର୍ଯକଃ
ସେଠାରେ ଏକ ଦୀର୍ଘାୟୁ ପକ୍ଷୀ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ କୁଞ୍ଜଳ। ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କର ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ଚାରିଜଣ ପୁଅ ଥିଲେ।
ଆସଂସ୍ତସ୍ଯ ହି ପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ଚତ୍ଵାରଃ ପିତୃନଂଦନାଃ । ତେଷାଂ ନାମାନି ରାଜେଂଦ୍ର କଥଯିଷ୍ଯେ ତଵାଗ୍ରତଃ
ସେଇ ପକ୍ଷୀଙ୍କର ଚାରିଜଣ ପୁଅ ଥିଲେ, ସେମାନେ ସବୁଠୁ ଆଦରିଆ। ରାଜା, ମୁଁ ଏବେ ତୁମ ପାଖରେ ସେମାନଙ୍କର ନାମ କହିବି।
ଜ୍ଯେଷ୍ଠସ୍ତୁ ଉଜ୍ଜ୍ଵଲୋ ନାମ ଦ୍ଵିତୀଯସ୍ତୁ ସମୁଜ୍ଜ୍ଵଲଃ । ତୃତୀଯୋ ଵିଜ୍ଵଲୋନାମ ଚତୁର୍ଥଶ୍ଚ କପିଂଜଲଃ
ଝିଅଠୁ ବଡ଼ ପୁଅଙ୍କ ନାମ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଦ୍ୱିତୀୟ ପୁଅ ସମୁଜ୍ଜ୍ୱଳ, ତୃତୀୟ ପୁଅ ବିଜ୍ୱଳ ଓ ଚତୁର୍ଥ ପୁଅ କପିଞ୍ଜଳ।
ଏଵଂ ପୁତ୍ରାସ୍ତୁ ଚତ୍ଵାରଃ କୁଂଜଲସ୍ଯ ମହାମତେ । ଶୁକସ୍ଯ ତସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯସ୍ଯ ପିତୃମାତୃପରାଯଣାଃ
ଏଭଳି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ କୁଞ୍ଜଳ ନାମକ ପକ୍ଷୀଙ୍କର ଚାରିଜଣ ପୁଅ ଥିଲେ, ସେମାନେ ମା'ବାପାଙ୍କୁ ଭଲପାଉଥିଲେ।
ଭ୍ରମଂତି ଗିରିକୁଂଜେଷୁ ଦ୍ଵୀପେଷୁ ଚ ସମାହିତାଃ । ଭୋଜନାର୍ଥଂ ତୁ ସଂକ୍ଷୁବ୍ଧାଃ କ୍ଷୁଧଯା ପରିପୀଡିତାଃ
ସେମାନେ ପର୍ବତ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଦ୍ୱୀପରେ ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ଘୁରୁଥିଲେ, ଭୋଜନ ଖୋଜି ଭୋକରେ ଅଶାନ୍ତ ଓ ପୀଡ଼ିତ ହେଉଥିଲେ।
ସ୍ଵୋଦରସ୍ଥାଂ କ୍ଷୁଧାଂ ସୌମ୍ଯ ଫଲୈରମୃତସନ୍ନିଭୈଃ । ଅମୃତସ୍ଵାଦୁତୋଯେନ ଶମଯଂତି ନୃପୋତ୍ତମ
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ତାଳ ମଧୁର ଫଳ ଓ ଅମୃତ ସମ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ନିଜ ଉଦରର ଭୋକ ଶାନ୍ତ କରୁଥିଲେ।
ଫଲଂ ପକ୍ଵଂ ରସାଲଂ ତୁ ଆହାରାର୍ଥଂ ସୁପୁତ୍ରକାଃ । ଦତ୍ଵା ଫଲାନି ଦଂପତ୍ଯୋର୍ନିକ୍ଷିପଂତି ପ୍ରଯତ୍ନତଃ
ସେ ଭଲ ପୁଅମାନେ ଖାଦ୍ୟ ପାଇଁ ପକ୍କା ରସାଳ ଫଳ ଯତ୍ନରେ ଆଣି, ମା'ବାପାଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ।
ମାତୁରର୍ଥେ ମହାଭାଗା ଭକ୍ତିଭାଵସମନ୍ଵିତାଃ । ତୁଷ୍ଟା ଆହାରମୁତ୍ପାଦ୍ଯ ଭକ୍ଷଯଂତି ପଠଂତି ଚ
ମା' ପାଇଁ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଭରିଥିବା ଏହି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ପୁଅମାନେ, ଖୁସିରେ ଖାଦ୍ୟ ତିଆରି କରି, ଖାଇଥିଲେ ଓ ଶ୍ଲୋକ ପଢ଼ୁଥିଲେ।
ତତ୍ର କ୍ରୀଡାରତାଃ ସର୍ଵେ ଵିଲସଂତି ରମଂତି ଚ । ସଂଧ୍ଯାକାଲଂ ସମାଜ୍ଞାଯ ପିତୁରଂତିକମୁତ୍ତମମ୍
ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ ଖେଳରେ ମନ ଲଗାଇ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ; ସଂଧ୍ୟା ସମୟ ଆସିଲେ ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପିତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଫେରିଯାଉଥିଲେ।
ଆଯାଂତି ଭକ୍ଷ୍ଯମାଦାଯ ଗୁର୍ଵର୍ଥଂ ତୁ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ । ପଶ୍ଯତସ୍ତସ୍ଯ ଵିପ୍ରସ୍ଯ ଚ୍ଯଵନସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ସେମାନେ ଗୁରୁ ପାଇଁ ଯତ୍ନରେ ଖାଦ୍ୟ ଆଣି, ମହାତ୍ମା ଚ୍ୟବନ ମୁନି ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କର ପିତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଯାଉଥିଲେ।
ଆଗତାସ୍ତ୍ଵଂଡଜାଃ ସର୍ଵେ ପିତୁର୍ନୀଡଂ ସୁଶୋଭନମ୍ । ପିତରଂ ମାତରଂ ଚୋଭୌ ପ୍ରଣେମୁସ୍ତେ ମହାମତେ
ସମସ୍ତ ପକ୍ଷୀ ତାଙ୍କର ପିତାଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ଘଉଁରେ ଆସି, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ଦୁଇଝଣ ମା'ବାପାଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
ତାଭ୍ଯାଂ ଭକ୍ଷ୍ଯଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଉପତସ୍ଥୁସ୍ତଯୋଃ ପୁରଃ । ସର୍ଵେ ସଂଭାଷିତାଃ ପିତ୍ରା ମାନିତାସ୍ତେ ସୁତୋତ୍ତମାଃ
ସେମାନେ ଖାଦ୍ୟ ଆଣି, ଦୁଇଝଣ ମା'ବାପାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଢ଼ିଥିଲେ; ସମସ୍ତ ଉତ୍ତମ ପୁଅମାନେ ପିତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ବୋଧିତ ଓ ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ।
ମାତ୍ରା ଚ କୃପଯା ରାଜନ୍ଵଚନୈଃ ପ୍ରୀତିସଂମିତୈଃ । ପକ୍ଷଵାତେନ ଶୀତେନ ମାତାପିତ୍ରୋଶ୍ଚ ତେ ତଦା
ମା' ମଧୁର ଓ ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଓ କୃପା ଦେଇଥିଲେ; ସେ ସମୟରେ ମା'ବାପା ତାଙ୍କର ପକ୍ଷପାତ ଓ ଠଣ୍ଡାରେ କଷ୍ଟ ଭୋଗୁଥିଲେ।
ତେଷାମାପ୍ଯାଯନଂ ତୌ ଦ୍ଵୌ ଚକ୍ରାତେ ପକ୍ଷିଣୌ ନୃପ । ଆଶୀର୍ଭିରଭିନଂଦ୍ଯୈଵ ଦ୍ଵାଭ୍ଯାମପି ସୁପୁତ୍ରକାନ୍
ହେ ରାଜା, ସେଇ ଦୁଇ ପକ୍ଷୀ ନିଜ ସନ୍ତାନମାନେକୁ ନିଜେ ମାନ୍ୟତା ଓ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ଉତ୍ସାହରେ ପୋଷଣ କରୁଥିଲେ।
ତୈଶ୍ଚ ଦତ୍ତଂ ସୁସଂପୁଷ୍ଟମାହାରମମୃତୋପମମ୍ । ତାଵେଵ ହି ସୁସଂପ୍ରୀତିଂ ଚକ୍ରାତେ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ
ସେମାନେ ଦେଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଭଲ ଓ ପୋଷ୍ଟିକ ଥିଲା, ଅମୃତ ସମାନ; ଏହି ଦୁଇଝଣ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ।
ପିବତୋ ନିର୍ମଲଂ ତୋଯଂ ତୀର୍ଥକୋଟିସମୁଦ୍ଭଵମ୍ । ସ୍ଵସ୍ଥାନଂ ତୁ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ସୁଖସଂତୁଷ୍ଟମାନସୌ
ଅନେକ ତୀର୍ଥରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଶୁଦ୍ଧ ଜଳ ପିଇ, ନିଜ ଘଉଁରେ ବସି, ସେମାନେ ମନରେ ସୁଖ ଓ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ।
ଚକ୍ରାତେ ଚ କଥାଂ ଦିଵ୍ଯାଂ ସୁପୁଣ୍ଯାଂ ପାପନାଶିନୀମ୍ । ଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ- ପିତ୍ରା ତୁ କୁଂଜଲେନାପି ପୃଷ୍ଟ ଉଜ୍ଜ୍ଵଲ ଆତ୍ମଜଃ
ସେମାନେ ଏକ ଦିବ୍ୟ, ପୁଣ୍ୟମୟ ଏବଂ ପାପ ନାଶକ କଥା ଆରମ୍ଭ କଲେ । ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ — କୁଞ୍ଜଳ ନାମକ ପିତା ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପୁଅକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ ।
କ୍ଵଗତୋଽସ୍ଯଦ୍ଯ ପୁତ୍ର ତ୍ଵଂ କିମପୂର୍ଵଂ ତ୍ଵଯା ପୁନଃ । ତତ୍ର ଦୃଷ୍ଟଂ ଶ୍ରୁତଂ ପୁଣ୍ଯଂ ତନ୍ମେ କଥଯ ନଂଦନ
ପୁଅ, ତୁମେ ଆଜି କେଉଁଠି ଗଲା ? ତୁମେ କଣ ନୂତନ କିଛି ଦେଖିଲା କି ? ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଯାଇଥିଲ, ସେଠାରେ ଯଦି କିଛି ପୁଣ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ କିମ୍ବା କଥା ଦେଖିବାକୁ କିମ୍ବା ଶୁଣିବାକୁ ମିଳିଛି, ତାହା ମୋତେ କୁହ, ନନ୍ଦନ ।
କୁଂଜଲସ୍ଯ ପିତୁର୍ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ସ ଉଜ୍ଜ୍ଵଲଃ । ପିତରଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚାଥ ଭକ୍ତ୍ଯା ନମିତକଂଧରଃ
କୁଞ୍ଜଳଙ୍କ ପିତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଭକ୍ତିଭାବରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ପିତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ ।
ପ୍ରଣାମମକରୋନ୍ମୂର୍ଧ୍ନା କଥାଂ ଚକ୍ରେ ମନୋହରାମ୍ । ଉଜ୍ଜ୍ଵଲ ଉଵାଚ- ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ଵୀପଂ ମହାଭାଗ ନିତ୍ଯମେଵ ଵ୍ରଜାମ୍ଯହମ୍
ସେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ପ୍ରଣାମ କଲେ ଏବଂ ଏକ ଆନନ୍ଦଦାୟକ କଥା ଆରମ୍ଭ କଲେ । ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କହିଲେ — ହେ ମହାଭାଗ, ମୁଁ ସଦା ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ୱୀପକୁ ଯାଏ ।
ମହତା ଉଦ୍ଯମେନାପି ଆହାରାର୍ଥଂ ମହାମତେ । ପ୍ଲକ୍ଷେଦ୍ଵୀପେ ମହାରାଜ ସଂତି ଦେଶା ଅନେକଶଃ
ବଡ଼ ଚେଷ୍ଟା କରି, ହେ ମହାମତି, ମୁଁ ଖାଦ୍ୟ ଲାଗି ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ୱୀପକୁ ଯାଏ । ହେ ମହାରାଜ, ସେଠାରେ ଅନେକ ଦେଶ ଅଛି ।
ପର୍ଵତାଃ ସରିଦୁଦ୍ଯାନ ଵନାନି ଚ ସରାଂସି ଚ । ଗ୍ରାମାଶ୍ଚ ପତ୍ତନାଶ୍ଚାନ୍ଯେ ସୁପ୍ରଜାଭିଃ ପ୍ରମୋଦିତାଃ
ସେଠାରେ ପାହାଡ଼, ନଦୀ, ଉଦ୍ୟାନ, ଜଙ୍ଗଲ ଏବଂ ଝିଲିମିଳି ଝିଲିମିଳି ଝିଲି ଅଛି; ଗାଁ ଓ ସହର ଅଛି, ଯେଉଁଠି ସୁସଂସ୍କୃତ ଏବଂ ଖୁସି ଲୋକେ ରହନ୍ତି ।
ସଦା ସୁଖେନ ସଂତୁଷ୍ଟା ଲୋକା ହୃଷ୍ଟା ଵସଂତି ତେ । ଦାନପୁଣ୍ଯଜପୋପେତାଃ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାଵସମନ୍ଵିତାଃ
ସେଠାରେ ଲୋକେ ସଦା ସୁଖରେ ଏବଂ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଭାବରେ ବସିଥାନ୍ତି; ସେମାନେ ଦାନ, ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଜପରେ ଲିନ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଭକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ।
ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ଵୀପେ ମହାରାଜ ଆସୀତ୍ପୁଣ୍ଯମତିଃ ସଦା । ଦିଵୋଦାସସ୍ତୁ ଧର୍ମାତ୍ମା ତତ୍ସୁତାସୀଦନୂପମା
ହେ ମହାରାଜ, ପ୍ଲକ୍ଷଦ୍ୱୀପରେ ସଦା ପୁଣ୍ୟମନା ବ୍ୟକ୍ତି ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଦିବୋଦାସ, ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଝିଅ ଥିଲେ ଅନୂପମା ।
ଗୁଣରୂପସମାଯୁକ୍ତା ସୁଶୀଲା ଚାରୁମଂଗଲା । ଦିଵ୍ଯାଦେଵୀତି ଵିଖ୍ଯାତା ରୂପେଣାପ୍ରତିମା ଭୁଵି
ସେ ଗୁଣ ଓ ରୂପରେ ସମ୍ପନ୍ନ, ଭଲ ଚରିତ୍ର ଓ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣର ଥିଲେ; ଦିବ୍ୟାଦେବୀ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ଭୂମିରେ ରୂପରେ ଅପୂର୍ବ ।
ପିତ୍ରା ଵିଲୋକିତା ସା ତୁ ରୂପତାରୁଣ୍ଯମଂଗଲା । ପ୍ରଥମେ ଵଯସି ସା ଚ ଵର୍ତ୍ତତେ ଚାରୁମଂଗଲା
ତାଙ୍କ ପିତା ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ରୂପ, ଯୌବନ ଓ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍; ସେ ପ୍ରଥମ ଯୌବନରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଓ ଶୋଭାରେ ଥିଲେ ।