ଗୁରୁଂ ପୁଣ୍ଯମଯଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତ୍ରିଵିଧେନାପି କର୍ମଣା । ଇତ୍ଯର୍ଥେ ଶ୍ରୂଯତେ ଵିପ୍ର ଇତିହାସଃ ପୁରାତନଃ
ଗୁରୁଙ୍କୁ ପୁଣ୍ୟମୟ ବୋଲି ଜାଣି, ଶିଷ୍ୟ ତିନି ପ୍ରକାର କାର୍ଯ୍ୟରେ ତାଙ୍କୁ ସେବା କରିବା ଉଚିତ; ଏହି ଅର୍ଥରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପୁରାତନ ଏକ କଥା କୁହାଯାଏ।
ସର୍ଵପାପହରଃ ପ୍ରୋକ୍ତଶ୍ଚ୍ଯଵନସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ଭାର୍ଗଵସ୍ଯ କୁଲେ ଜାତଶ୍ଚ୍ଯଵନୋ ମୁନିସତ୍ତମଃ
ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରୁଥିବା ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଭୃଗୁବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ମହାତ୍ମା ଚ୍ୟବନ ମୁନି ସର୍ବପାପ ହରଣ କରନ୍ତି।
ତସ୍ଯ ଚିଂତା ସମୁତ୍ପନ୍ନା ଏକଦା ତୁ ନୃପୋତ୍ତମ । କଦାହଂ ଜ୍ଞାନସଂପନ୍ନୋ ଭଵିଷ୍ଯାମି ମହୀତଲେ
ଏକ ଦିନ, ହେ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କ ମନରେ ଏହି ଚିନ୍ତା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା: 'କେବେ ମୁଁ ପୃଥିବୀରେ ଜ୍ଞାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବି?'
ଦିଵାରାତ୍ରୌପ୍ରଚିଂତେତ୍ସ ଜ୍ଞାନାର୍ଥୀ ମୁନିସତ୍ତମଃ । ଏଵଂ ତୁ ଚିଂତମାନସ୍ଯ ମତିରାସୀନ୍ମହାତ୍ମନଃ
ସେ ମହାମୁନି ଜ୍ଞାନ ପାଇବାକୁ ଦିନ ଓ ରାତି ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ; ଏଭଳି ଭାବେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କ ମନରେ ଏହି ସଙ୍କଳ୍ପ ଉପଜିଲା।
ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାଂ ପ୍ରଯାସ୍ଯାମି ଅଭୀଷ୍ଟଫଲଦାଯିନୀମ୍ । ଗୃହକ୍ଷେତ୍ରାଦିସଂତ୍ଯଜ୍ଯ ଭାର୍ଯାଂ ପୁତ୍ରଂ ଧନଂ ତତଃ
'ମୁଁ ଆଶା କରୁଥିବା ଫଳ ଦେଇଥିବା ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥକୁ ଯିବି, ଘର, ଜମି, ଜନାନୀ, ପୁଅ ଓ ଧନ ସବୁକୁ ତ୍ୟାଗ କରି।'
ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାପ୍ରସଂଗେନ ଅଟତେ ମେଦିନୀଂ ତଦା । ଲୋମାନୁଲୋମଯାତ୍ରାଂ ସ ଗଂଗାଯାଃ କୃତଵାନ୍ନୃପ
ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ଉପଲକ୍ଷ୍ୟରେ ସେ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଘୁରିଲେ, ହେ ରାଜା, ଏବଂ ଗଙ୍ଗା ନଦୀର ଧାରା ଅନୁସରି ଯାତ୍ରା କଲେ।
ସ ତଦ୍ଵନ୍ନର୍ମଦାଯାଶ୍ଚ ସରସ୍ଵତ୍ଯା ମୁନୀଶ୍ଵରଃ । ଗୋଦାଵର୍ଯାଦିସର୍ଵାସାଂ ନଦୀନାଂ ସାଗରସ୍ଯ ଚ
ସେ ମହାମୁନି ଏହିପରି ନର୍ମଦା, ସରସ୍ୱତୀ, ଗୋଦାବରୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମସ୍ତ ନଦୀ ଏବଂ ସାଗର ପାଖରେ ମଧ୍ୟ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ଅନ୍ଯେଷାଂ ସର୍ଵତୀର୍ଥାନାଂ କ୍ଷେତ୍ରାଣାଂ ଚ ନୃପୋତ୍ତମ । ଦେଵାନାଂ ପୁଣ୍ଯଲିଗାନାଂ ଯାତ୍ରାଵ୍ଯାଜେନ ସୋଽଭ୍ରମତ୍
ହେ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ତୀର୍ଥ, କ୍ଷେତ୍ର ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କର ପବିତ୍ର ଲିଙ୍ଗକୁ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ନିମିତ୍ତେ ଘୁରିଲେ।
ଭ୍ରମମାଣସ୍ଯ ତସ୍ଯାପି ତୀର୍ଥେଷୁ ପରମେଷୁ ଚ । ଭ୍ରମମାଣଃ ସମାଯାତଃ କ୍ଷେତ୍ରାଣାମୁତ୍ତମଂ ତଦା । କାଯଶ୍ଚ ନିର୍ମଲୋ ଜାତଃ ସୂର୍ଯତେଜଃ ସମପ୍ରଭଃ
ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥମାନେ ଓ କ୍ଷେତ୍ରମାନେ ଭିତରେ ଘୁରୁଥିବାବେଳେ, ସେ ସର୍ବୋତ୍ତମ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ; ତାପରେ ତାଙ୍କର ଦେହ ପବିତ୍ର ହେଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟର ତେଜ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହେଲେ।
ଚ୍ଯଵନଃ କାଶତେ ଦୀପ୍ତ୍ଯା ପୂତାତ୍ମାନେନ କର୍ମଣା
ଚ୍ୟବନ ତାହାର କର୍ମରେ ପବିତ୍ର ଆତ୍ମା ହୋଇ ଦୀପ୍ତିରେ ଚମକିଲେ।
ନର୍ମଦା ଦକ୍ଷିଣେ କୂଲେ ନାମ୍ନା ଅମରକଂଟକମ୍ । ଦଦର୍ଶ ସୁମହାଲିଗଂ ସର୍ଵେଷାଂ ଗତିଦାଯକମ୍
ନର୍ମଦା ନଦୀର ଦକ୍ଷିଣ କୂଳରେ ଅମରକଣ୍ଟକ ନାମକ ସ୍ଥାନରେ ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥିବା ଅତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲିଙ୍ଗ ଦେଖିଲେ।
ନତ୍ଵା ସ୍ତୁତ୍ଵା ତୁ ସଂପୂଜ୍ଯ ସିଦ୍ଧନାଥଂ ମହେଶ୍ଵରମ୍ । ଜ୍ଵାଲେଶ୍ଵରଂ ତତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚାପ୍ଯମରେଶ୍ଵରମ୍
ସେ ସିଦ୍ଧନାଥ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ସ୍ତୁତି ଓ ପୂଜା କରି, ପରେ ଜ୍ୱାଳେଶ୍ୱର ଓ ଅମରେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ବ୍ରହ୍ମେଶଂ କପିଲେଶଂ ଚ ମାର୍କଂଡେଶ୍ଵରମୁତ୍ତମମ୍ । ଏଵଂ ଯାତ୍ରାଂ ତତଃ କୃତ୍ଵା ଓଁକାରଂ ସମୁପାଗତଃ ୨୭ **। ଵଟଚ୍ଛାଯାଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଶୀତଲାଂ ଶ୍ରମନାଶିନୀମ୍ । ସୁଖେନ ସଂସ୍ଥିତୋ ଵିପ୍ରଶ୍ଚ୍ଯଵନୋ ଭୃଗୁନଂଦନଃ
ବ୍ରହ୍ମେଶ୍ୱର, କପିଳେଶ୍ୱର ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାର୍କଣ୍ଡେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରି, ସେ ଓଂକାରକୁ ଯାଇଥିଲେ। ଏଠାରେ ଏକ ବଟବୃକ୍ଷର ଢେର ଠଣ୍ଡା ଛାୟା ତଳେ ବସି, ଭୃଗୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ମହାମୁନି ଚ୍ୟବନ ନିଜ କ୍ଲାନ୍ତି ଦୂର କରି, ସୁଖରେ ବସିଥିଲେ।
ତତ୍ର ସ୍ଵନଂ ସ ଶୁଶ୍ରାଵ ସମୁକ୍ତଂ ପକ୍ଷିଣା ତଦା । ଦିଵ୍ଯଭାଷା ସମାଯୁକ୍ତଂ ଜ୍ଞାନଵିଜ୍ଞାନସଂଯୁତମ୍
ସେଠାରେ ସେ ଏକ ପକ୍ଷୀଙ୍କ ମଧୁର ଓ ଦିବ୍ୟ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ, ଯାହା ଜ୍ଞାନ ଓ ବୁଦ୍ଧିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।
ଶୁକଶ୍ଚ ଏକସ୍ତତ୍ରାସ୍ତେ ବହୁକାଲପ୍ରଜୀଵକଃ । କୁଂଜଲୋନାମ ଧର୍ମାତ୍ମା ଚତୁଃପୁତ୍ରଃ ସଭାର୍ଯକଃ
ସେଠାରେ ଏକ ଦୀର୍ଘାୟୁ ପକ୍ଷୀ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ କୁଞ୍ଜଳ। ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କର ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ଚାରିଜଣ ପୁଅ ଥିଲେ।
ଆସଂସ୍ତସ୍ଯ ହି ପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ଚତ୍ଵାରଃ ପିତୃନଂଦନାଃ । ତେଷାଂ ନାମାନି ରାଜେଂଦ୍ର କଥଯିଷ୍ଯେ ତଵାଗ୍ରତଃ
ସେଇ ପକ୍ଷୀଙ୍କର ଚାରିଜଣ ପୁଅ ଥିଲେ, ସେମାନେ ସବୁଠୁ ଆଦରିଆ। ରାଜା, ମୁଁ ଏବେ ତୁମ ପାଖରେ ସେମାନଙ୍କର ନାମ କହିବି।
ଜ୍ଯେଷ୍ଠସ୍ତୁ ଉଜ୍ଜ୍ଵଲୋ ନାମ ଦ୍ଵିତୀଯସ୍ତୁ ସମୁଜ୍ଜ୍ଵଲଃ । ତୃତୀଯୋ ଵିଜ୍ଵଲୋନାମ ଚତୁର୍ଥଶ୍ଚ କପିଂଜଲଃ
ଝିଅଠୁ ବଡ଼ ପୁଅଙ୍କ ନାମ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଦ୍ୱିତୀୟ ପୁଅ ସମୁଜ୍ଜ୍ୱଳ, ତୃତୀୟ ପୁଅ ବିଜ୍ୱଳ ଓ ଚତୁର୍ଥ ପୁଅ କପିଞ୍ଜଳ।
ଏଵଂ ପୁତ୍ରାସ୍ତୁ ଚତ୍ଵାରଃ କୁଂଜଲସ୍ଯ ମହାମତେ । ଶୁକସ୍ଯ ତସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯସ୍ଯ ପିତୃମାତୃପରାଯଣାଃ
ଏଭଳି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ କୁଞ୍ଜଳ ନାମକ ପକ୍ଷୀଙ୍କର ଚାରିଜଣ ପୁଅ ଥିଲେ, ସେମାନେ ମା'ବାପାଙ୍କୁ ଭଲପାଉଥିଲେ।
ଭ୍ରମଂତି ଗିରିକୁଂଜେଷୁ ଦ୍ଵୀପେଷୁ ଚ ସମାହିତାଃ । ଭୋଜନାର୍ଥଂ ତୁ ସଂକ୍ଷୁବ୍ଧାଃ କ୍ଷୁଧଯା ପରିପୀଡିତାଃ
ସେମାନେ ପର୍ବତ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଦ୍ୱୀପରେ ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ଘୁରୁଥିଲେ, ଭୋଜନ ଖୋଜି ଭୋକରେ ଅଶାନ୍ତ ଓ ପୀଡ଼ିତ ହେଉଥିଲେ।
ସ୍ଵୋଦରସ୍ଥାଂ କ୍ଷୁଧାଂ ସୌମ୍ଯ ଫଲୈରମୃତସନ୍ନିଭୈଃ । ଅମୃତସ୍ଵାଦୁତୋଯେନ ଶମଯଂତି ନୃପୋତ୍ତମ
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ତାଳ ମଧୁର ଫଳ ଓ ଅମୃତ ସମ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ନିଜ ଉଦରର ଭୋକ ଶାନ୍ତ କରୁଥିଲେ।
ଫଲଂ ପକ୍ଵଂ ରସାଲଂ ତୁ ଆହାରାର୍ଥଂ ସୁପୁତ୍ରକାଃ । ଦତ୍ଵା ଫଲାନି ଦଂପତ୍ଯୋର୍ନିକ୍ଷିପଂତି ପ୍ରଯତ୍ନତଃ
ସେ ଭଲ ପୁଅମାନେ ଖାଦ୍ୟ ପାଇଁ ପକ୍କା ରସାଳ ଫଳ ଯତ୍ନରେ ଆଣି, ମା'ବାପାଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ।
ମାତୁରର୍ଥେ ମହାଭାଗା ଭକ୍ତିଭାଵସମନ୍ଵିତାଃ । ତୁଷ୍ଟା ଆହାରମୁତ୍ପାଦ୍ଯ ଭକ୍ଷଯଂତି ପଠଂତି ଚ
ମା' ପାଇଁ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଭରିଥିବା ଏହି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ପୁଅମାନେ, ଖୁସିରେ ଖାଦ୍ୟ ତିଆରି କରି, ଖାଇଥିଲେ ଓ ଶ୍ଲୋକ ପଢ଼ୁଥିଲେ।
ତତ୍ର କ୍ରୀଡାରତାଃ ସର୍ଵେ ଵିଲସଂତି ରମଂତି ଚ । ସଂଧ୍ଯାକାଲଂ ସମାଜ୍ଞାଯ ପିତୁରଂତିକମୁତ୍ତମମ୍
ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ ଖେଳରେ ମନ ଲଗାଇ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ; ସଂଧ୍ୟା ସମୟ ଆସିଲେ ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପିତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଫେରିଯାଉଥିଲେ।
ଆଯାଂତି ଭକ୍ଷ୍ଯମାଦାଯ ଗୁର୍ଵର୍ଥଂ ତୁ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ । ପଶ୍ଯତସ୍ତସ୍ଯ ଵିପ୍ରସ୍ଯ ଚ୍ଯଵନସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ସେମାନେ ଗୁରୁ ପାଇଁ ଯତ୍ନରେ ଖାଦ୍ୟ ଆଣି, ମହାତ୍ମା ଚ୍ୟବନ ମୁନି ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କର ପିତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଯାଉଥିଲେ।
ଆଗତାସ୍ତ୍ଵଂଡଜାଃ ସର୍ଵେ ପିତୁର୍ନୀଡଂ ସୁଶୋଭନମ୍ । ପିତରଂ ମାତରଂ ଚୋଭୌ ପ୍ରଣେମୁସ୍ତେ ମହାମତେ
ସମସ୍ତ ପକ୍ଷୀ ତାଙ୍କର ପିତାଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ଘଉଁରେ ଆସି, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ଦୁଇଝଣ ମା'ବାପାଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
ତାଭ୍ଯାଂ ଭକ୍ଷ୍ଯଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଉପତସ୍ଥୁସ୍ତଯୋଃ ପୁରଃ । ସର୍ଵେ ସଂଭାଷିତାଃ ପିତ୍ରା ମାନିତାସ୍ତେ ସୁତୋତ୍ତମାଃ
ସେମାନେ ଖାଦ୍ୟ ଆଣି, ଦୁଇଝଣ ମା'ବାପାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଢ଼ିଥିଲେ; ସମସ୍ତ ଉତ୍ତମ ପୁଅମାନେ ପିତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ବୋଧିତ ଓ ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ।
ମାତ୍ରା ଚ କୃପଯା ରାଜନ୍ଵଚନୈଃ ପ୍ରୀତିସଂମିତୈଃ । ପକ୍ଷଵାତେନ ଶୀତେନ ମାତାପିତ୍ରୋଶ୍ଚ ତେ ତଦା
ମା' ମଧୁର ଓ ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଓ କୃପା ଦେଇଥିଲେ; ସେ ସମୟରେ ମା'ବାପା ତାଙ୍କର ପକ୍ଷପାତ ଓ ଠଣ୍ଡାରେ କଷ୍ଟ ଭୋଗୁଥିଲେ।
ତେଷାମାପ୍ଯାଯନଂ ତୌ ଦ୍ଵୌ ଚକ୍ରାତେ ପକ୍ଷିଣୌ ନୃପ । ଆଶୀର୍ଭିରଭିନଂଦ୍ଯୈଵ ଦ୍ଵାଭ୍ଯାମପି ସୁପୁତ୍ରକାନ୍
ହେ ରାଜା, ସେଇ ଦୁଇ ପକ୍ଷୀ ନିଜ ସନ୍ତାନମାନେକୁ ନିଜେ ମାନ୍ୟତା ଓ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ଉତ୍ସାହରେ ପୋଷଣ କରୁଥିଲେ।
ତୈଶ୍ଚ ଦତ୍ତଂ ସୁସଂପୁଷ୍ଟମାହାରମମୃତୋପମମ୍ । ତାଵେଵ ହି ସୁସଂପ୍ରୀତିଂ ଚକ୍ରାତେ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ
ସେମାନେ ଦେଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଭଲ ଓ ପୋଷ୍ଟିକ ଥିଲା, ଅମୃତ ସମାନ; ଏହି ଦୁଇଝଣ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ।
ପିବତୋ ନିର୍ମଲଂ ତୋଯଂ ତୀର୍ଥକୋଟିସମୁଦ୍ଭଵମ୍ । ସ୍ଵସ୍ଥାନଂ ତୁ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ସୁଖସଂତୁଷ୍ଟମାନସୌ
ଅନେକ ତୀର୍ଥରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଶୁଦ୍ଧ ଜଳ ପିଇ, ନିଜ ଘଉଁରେ ବସି, ସେମାନେ ମନରେ ସୁଖ ଓ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ।