ଯଚ୍ଚକିଂଚିତ୍ପ୍ରକୁର୍ଵଂତି ମାନଵା ଭୁଵି ସଂସ୍ଥିତାଃ । ଗୃହସ୍ଥସ୍ତଦହଂ ଜାନେ ଯଚ୍ଚ ସ୍ଵର୍ଗେ ପ୍ରଵର୍ତତେ
ମଣିଷମାନେ ପୃଥିବୀରେ ଯେ କିଛି କାମ କରନ୍ତି, ମୁଁ ଗୃହସ୍ଥ ଭାବେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଜାଣେ, ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗରେ କଣ ଘଟେ ତାହା ମଧ୍ୟ ମୁଁ ବୁଝେ।
ନାଗାନାଂ ଚ ଇହସ୍ଥୋପି ଚାରଂ ଜାନାମି ପିପ୍ପଲ । ଏତଯୋଶ୍ଚ ପ୍ରସାଦାଚ୍ଚ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ମମ ଵଶ୍ଯତାମ୍
ଏଠାରେ ଥିବା ନାଗମାନେ କେଉଁଠି କେଉଁଠି ଯାଆନ୍ତି, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଜାଣେ, ଓ ପିପ୍ପଳ। ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଦୟାରେ ମୋର ଏଇ ତିନି ଲୋକ ଅଧୀନରେ ଅଛି।
ଗତଂ ଵିଦ୍ଯାଧରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭଵାନର୍ଚତୁ ମାଧଵମ୍ । ଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ- ଏଵଂ ସଂଚୋଦିତସ୍ତେନ ପିପ୍ପଲୋ ହି ସ୍ଵକର୍ମଣା
ଏବେ, ହେ ବିଦ୍ୟାଧରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ତୁମେ ମାଧବଙ୍କୁ ପୂଜା କର। ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ— ସେଉଁଠି, ସେଉଁଥିରୁ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ପିପ୍ପଳ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
ଆନମ୍ଯ ତଂ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଲଜ୍ଜିତୋଽପି ଦିଵଂ ଯଯୌ । ସୁକର୍ମାସୋଽପି ଧର୍ମାତ୍ମା ଗୁରୁଂ ଶୁଶ୍ରୂଷତେ ନୃପ
ସେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଲଜ୍ଜିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚାଲିଗଲେ। ହେ ରାଜା, ନିଜର କର୍ମ ଭଲ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁଙ୍କ ସେବା କରନ୍ତି।
ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ପିତୃତୀର୍ଥାନୁଗଂ ମଯା । ଅନ୍ଯତ୍କିଂ ତେ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଵଦ ଵେନ ମହାମତେ
ପିତୃତୀର୍ଥ ସମ୍ପର୍କରେ ଯେଉଁ ସବୁ କଥା ଥିଲା, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଦେଲି। ଏଠାରୁ ଅନ୍ୟ କିଛି ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ କହ, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବେନ।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ଭୂମିଖଂଡେଵେନୋପାଖ୍ଯାନେ ମାତାପିତୃତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ଯଵର୍ଣନଂନାମ ଚତୁରଶୀତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ଭୂମିଖଣ୍ଡରେ ମାଆ ବାପାଙ୍କ ତୀର୍ଥର ମହିମା ବିବର୍ଣ୍ନା କରାଯାଇଥିବା ଚଉଅଠିଆଁ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ଵେନ ଉଵାଚ- ଭଗଵନ୍ଦେଵଦେଵେଶ ପ୍ରସାଦାଚ୍ଚ ମମ ତ୍ଵଯା । ଭାର୍ଯାତୀର୍ଥଂ ସମାଖ୍ଯାତଂ ପିତୃତୀର୍ଥମନୁତ୍ତମମ୍
ବେନ କହିଲେ— ହେ ଭଗବାନ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମ ଦୟାରେ ମୋତେ ଭାର୍ଯ୍ୟା ତୀର୍ଥ ଓ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ପିତୃତୀର୍ଥ ବିଷୟରେ କହିଦେଲେ।
ମାତୃତୀର୍ଥଂ ହୃଷୀକେଶ ବହୁପୁଣ୍ଯପ୍ରଦାଯକମ୍ । ପ୍ରସାଦସୁମୁଖୋ ଭୂତ୍ଵା ଗୁରୁତୀର୍ଥଂ ଵଦସ୍ଵ ମେ
ହେ ହୃଷୀକେଶ, ମାଆଙ୍କ ତୀର୍ଥ ବହୁ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ। ଦୟା କରି, ମୋତେ ଗୁରୁ ତୀର୍ଥ ବିଷୟରେ କୁହ।
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ- କଥଯିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ରାଜନ୍ଗୁରୁତୀର୍ଥମନୁତ୍ତମମ୍ । ସର୍ଵପାପହରଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଶିଷ୍ଯାଣାଂ ଗତିଦାଯକମ୍
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ— ହେ ରାଜା, ମୁଁ ତୁମକୁ ଗୁରୁ ତୀର୍ଥର ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ମହିମା କହିବି, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପ କୁ ଦୂର କରେ ଓ ଶିଷ୍ୟମାନେ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି।
ଶିଷ୍ଯାଣାଂ ପରମଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଧର୍ମରୂପଂ ସନାତନମ୍ । ପରଂ ତୀର୍ଥଂ ପରଂ ଜ୍ଞାନଂ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଫଲଦାଯକମ୍
ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପୁଣ୍ୟ, ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଧର୍ମର ରୂପ। ଏହା ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ତୀର୍ଥ, ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଜ୍ଞାନ ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ଯସ୍ଯପ୍ରସାଦାଦ୍ରାଜେଂଦ୍ର ଇହୈଵ ଫଲମଶ୍ନୁତେ । ପରଲୋକେ ସୁଖଂ ଭୁଂକ୍ତେ ଯଶଃ କୀର୍ତିମଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ଯାହାଙ୍କ ଦୟାରେ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ଫଳ ମିଳେ, ପରଲୋକରେ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରାଯାଏ, ଏବଂ ଯଶ ଓ କୀର୍ତ୍ତି ମିଳେ।
ପ୍ରସାଦାଦ୍ଯସ୍ଯ ରାଜେଂଦ୍ର ଗୁରୋଶ୍ଚୈଵ ମହାତ୍ମନଃ । ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ଦୃଶ୍ଯତେ ଶିଷ୍ଯୈସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ସଚରାଚରମ୍
ଗୁରୁଙ୍କ ଦୟାରେ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଏବଂ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଦୟାରେ, ଶିଷ୍ୟମାନେ ସାକ୍ଷାତ୍ ତିନି ଲୋକ ଚରାଚର ସହିତ ଦେଖିପାରନ୍ତି।
ଵ୍ଯଵହାରଂ ଚ ଲୋକାନାମାଚାରଂ ନୃପନଂଦନ । ଵିଜ୍ଞାନଂ ଵିଂଦତେ ଶିଷ୍ଯୋ ମୋକ୍ଷଂ ଚୈଵ ପ୍ରଯାତି ଚ
ଲୋକମାନଙ୍କ ବ୍ୟବହାର ଓ ଆଚରଣ, ହେ ରାଜନନ୍ଦନ, ଶିଷ୍ୟ ଜାଣିପାରେ, ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରେ ଓ ମୁକ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ।
ସର୍ଵେଷାମେଵ ଲୋକାନାଂ ଯଥା ସୂର୍ଯଃ ପ୍ରକାଶକଃ । ଗୁରୁଃ ପ୍ରକାଶକସ୍ତଦ୍ଵଚ୍ଛିଷ୍ଯାଣାଂ ଗତିରୁତ୍ତମା
ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଆଲୋକିତ କରେ, ସେପରି ଗୁରୁ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆଲୋକ ଓ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ମାର୍ଗ।
ରାତ୍ରାଵେଵ ପ୍ରକାଶେଚ୍ଚ ସୋମୋ ରାଜା ନୃପୋତ୍ତମ । ତେଜସା ସାଧଯେତ୍ସର୍ଵମଧିକାରଂ ଚରାଚରମ୍
ହେ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଚାନ୍ଦ୍ରଦେବ ରାତିରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଆଲୋକରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହୁଅନ୍ତି; ତାଙ୍କର ତେଜରେ ସମସ୍ତ ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ଜଗତ ଉପରେ ତାଙ୍କର ଶାସନ ହୁଏ।
ଗୃହେପ୍ରକାଶଯେଦ୍ଦୀପଃ ସମୂହଂ ନୃପସତ୍ତମ । ତେଜସା ନାଶଯେତ୍ସର୍ଵମଂଧକାରଘନାଵିଲମ୍
ହେ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଘରେ ଦୀପ ତାହାର ଆଲୋକରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖାଏ; ଏହି ଆଲୋକ ଦ୍ୱାରା ଘନ ଏବଂ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଅନ୍ଧକାରକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦୂର କରେ।
ଅଜ୍ଞାନତମସା ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ଶିଷ୍ଯଂ ଦ୍ଯୋତଯତେ ଗୁରୁଃ । ଶିଷ୍ଯପ୍ରକାଶଉଦ୍ଦ୍ଯୋତୈରୁପଦେଶୈର୍ମହାମତେ
ଅଜ୍ଞାନର ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକା ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଗୁରୁ ତାଙ୍କର ଉପଦେଶ ଓ ଶିଷ୍ୟଙ୍କର ଜ୍ଞାନର ଆଲୋକ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶିତ କରନ୍ତି, ହେ ମହାବୁଦ୍ଧି।
ଦିଵାପ୍ରକାଶକଃ ସୂର୍ଯଃ ଶଶୀରାତ୍ରୌ ପ୍ରକାଶକଃ । ଗୃହପ୍ରକାଶକୋ ଦୀପସ୍ତମୋନାଶକରଃ ସଦା
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦିନକୁ ଆଲୋକିତ କରେ, ଚାନ୍ଦ୍ର ରାତିକୁ ଆଲୋକିତ କରେ; ଘରକୁ ଦୀପ ଆଲୋକିତ କରେ ଏବଂ ସଦା ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରେ।
ରାତ୍ରୌ ଦିଵା ଗୃହସ୍ଯାଂତେ ଗୁରୁଃ ଶିଷ୍ଯଂ ସଦୈଵ ହି । ଅଜ୍ଞାନାଖ୍ଯଂ ତମସ୍ତସ୍ଯ ଗୁରୁଃ ସର୍ଵଂ ପ୍ରଣାଶଯେତ୍
ରାତି, ଦିନ ଓ ଘରର ଶେଷରେ ମଧ୍ୟ, ଗୁରୁ ସଦା ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରକାଶିତ କରନ୍ତି; ଏହି ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ଭିତରେ ଥିବା ଅଜ୍ଞାନ ନାମକ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଗୁରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନଶ୍ଟ କରନ୍ତି।
ତସ୍ମାଦ୍ଗୁରୁଃ ପରଂ ତୀର୍ଥଂ ଶିଷ୍ଯାଣାମଵନୀପତେ । ଏଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତତଃ ଶିଷ୍ଯଃ ସର୍ଵଦା ତଂ ପ୍ରପୂଜଯେତ୍
ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ପୃଥିବୀର ନାଥ, ଗୁରୁ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ; ଏହି ଜ୍ଞାନ ରଖି, ଶିଷ୍ୟ ସଦା ଗୁରୁଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଗୁରୁଂ ପୁଣ୍ଯମଯଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତ୍ରିଵିଧେନାପି କର୍ମଣା । ଇତ୍ଯର୍ଥେ ଶ୍ରୂଯତେ ଵିପ୍ର ଇତିହାସଃ ପୁରାତନଃ
ଗୁରୁଙ୍କୁ ପୁଣ୍ୟମୟ ବୋଲି ଜାଣି, ଶିଷ୍ୟ ତିନି ପ୍ରକାର କାର୍ଯ୍ୟରେ ତାଙ୍କୁ ସେବା କରିବା ଉଚିତ; ଏହି ଅର୍ଥରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପୁରାତନ ଏକ କଥା କୁହାଯାଏ।
ସର୍ଵପାପହରଃ ପ୍ରୋକ୍ତଶ୍ଚ୍ଯଵନସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ଭାର୍ଗଵସ୍ଯ କୁଲେ ଜାତଶ୍ଚ୍ଯଵନୋ ମୁନିସତ୍ତମଃ
ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରୁଥିବା ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଭୃଗୁବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ମହାତ୍ମା ଚ୍ୟବନ ମୁନି ସର୍ବପାପ ହରଣ କରନ୍ତି।
ତସ୍ଯ ଚିଂତା ସମୁତ୍ପନ୍ନା ଏକଦା ତୁ ନୃପୋତ୍ତମ । କଦାହଂ ଜ୍ଞାନସଂପନ୍ନୋ ଭଵିଷ୍ଯାମି ମହୀତଲେ
ଏକ ଦିନ, ହେ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କ ମନରେ ଏହି ଚିନ୍ତା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା: 'କେବେ ମୁଁ ପୃଥିବୀରେ ଜ୍ଞାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବି?'
ଦିଵାରାତ୍ରୌପ୍ରଚିଂତେତ୍ସ ଜ୍ଞାନାର୍ଥୀ ମୁନିସତ୍ତମଃ । ଏଵଂ ତୁ ଚିଂତମାନସ୍ଯ ମତିରାସୀନ୍ମହାତ୍ମନଃ
ସେ ମହାମୁନି ଜ୍ଞାନ ପାଇବାକୁ ଦିନ ଓ ରାତି ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ; ଏଭଳି ଭାବେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କ ମନରେ ଏହି ସଙ୍କଳ୍ପ ଉପଜିଲା।
ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାଂ ପ୍ରଯାସ୍ଯାମି ଅଭୀଷ୍ଟଫଲଦାଯିନୀମ୍ । ଗୃହକ୍ଷେତ୍ରାଦିସଂତ୍ଯଜ୍ଯ ଭାର୍ଯାଂ ପୁତ୍ରଂ ଧନଂ ତତଃ
'ମୁଁ ଆଶା କରୁଥିବା ଫଳ ଦେଇଥିବା ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥକୁ ଯିବି, ଘର, ଜମି, ଜନାନୀ, ପୁଅ ଓ ଧନ ସବୁକୁ ତ୍ୟାଗ କରି।'
ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାପ୍ରସଂଗେନ ଅଟତେ ମେଦିନୀଂ ତଦା । ଲୋମାନୁଲୋମଯାତ୍ରାଂ ସ ଗଂଗାଯାଃ କୃତଵାନ୍ନୃପ
ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ଉପଲକ୍ଷ୍ୟରେ ସେ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଘୁରିଲେ, ହେ ରାଜା, ଏବଂ ଗଙ୍ଗା ନଦୀର ଧାରା ଅନୁସରି ଯାତ୍ରା କଲେ।
ସ ତଦ୍ଵନ୍ନର୍ମଦାଯାଶ୍ଚ ସରସ୍ଵତ୍ଯା ମୁନୀଶ୍ଵରଃ । ଗୋଦାଵର୍ଯାଦିସର୍ଵାସାଂ ନଦୀନାଂ ସାଗରସ୍ଯ ଚ
ସେ ମହାମୁନି ଏହିପରି ନର୍ମଦା, ସରସ୍ୱତୀ, ଗୋଦାବରୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମସ୍ତ ନଦୀ ଏବଂ ସାଗର ପାଖରେ ମଧ୍ୟ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ଅନ୍ଯେଷାଂ ସର୍ଵତୀର୍ଥାନାଂ କ୍ଷେତ୍ରାଣାଂ ଚ ନୃପୋତ୍ତମ । ଦେଵାନାଂ ପୁଣ୍ଯଲିଗାନାଂ ଯାତ୍ରାଵ୍ଯାଜେନ ସୋଽଭ୍ରମତ୍
ହେ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ତୀର୍ଥ, କ୍ଷେତ୍ର ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କର ପବିତ୍ର ଲିଙ୍ଗକୁ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ନିମିତ୍ତେ ଘୁରିଲେ।
ଭ୍ରମମାଣସ୍ଯ ତସ୍ଯାପି ତୀର୍ଥେଷୁ ପରମେଷୁ ଚ । ଭ୍ରମମାଣଃ ସମାଯାତଃ କ୍ଷେତ୍ରାଣାମୁତ୍ତମଂ ତଦା । କାଯଶ୍ଚ ନିର୍ମଲୋ ଜାତଃ ସୂର୍ଯତେଜଃ ସମପ୍ରଭଃ
ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥମାନେ ଓ କ୍ଷେତ୍ରମାନେ ଭିତରେ ଘୁରୁଥିବାବେଳେ, ସେ ସର୍ବୋତ୍ତମ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ; ତାପରେ ତାଙ୍କର ଦେହ ପବିତ୍ର ହେଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟର ତେଜ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହେଲେ।
ଚ୍ଯଵନଃ କାଶତେ ଦୀପ୍ତ୍ଯା ପୂତାତ୍ମାନେନ କର୍ମଣା
ଚ୍ୟବନ ତାହାର କର୍ମରେ ପବିତ୍ର ଆତ୍ମା ହୋଇ ଦୀପ୍ତିରେ ଚମକିଲେ।