ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଲନଂ ଯସ୍ତୁ କୁରୁତେ ଚ ମହାଯଶାଃ । ସର୍ଵତୀର୍ଥଫଲଂ ଭୁଂକ୍ତେ ପ୍ରସାଦାତ୍ତୁ ତଯୋଃ ସୁତଃ
ଯେଉଁ ପୁଅ ନାମ କୁହିଲେ ମାଆ ବା ବଡ଼ମାନେ ପାଦ ଧୋଇଦିଏ, ସେ ତାଙ୍କର କୃପାରେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ପୁଣ୍ୟ ଭୋଗ କରେ।
ଅଂଗସଂଵାହନାଚ୍ଚାନ୍ଯଦଶ୍ଵମେଧଫଲଂ ଲଭେତ୍ । ଭୋଜନାଚ୍ଛାଦନସ୍ନାନୈର୍ଗୁରୁଂ ଯଃ ପୋଷଯେତ୍ସୁତଃ
ଅଂଗ ମାସାଜ କଲେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ; ଯେ ପୁଅ ଖାଇବା, ପିନ୍ଧିବା ଓ ସ୍ନାନ ଦେଇ ବଡ଼ମାନେ ପାଳନ କରେ—
ପୃଥ୍ଵୀଦାନସମଂ ପୁଣ୍ଯଂ ତତ୍ପୁତ୍ରେ ହି ପ୍ରଜାଯତେ । ସର୍ଵତୀର୍ଥମଯୀ ଗଂଗା ତଥା ମାତା ନ ସଂଶଯଃ
ସେ ପୁଅ ପୃଥିବୀ ଦାନର ସମାନ ପୁଣ୍ୟ ପାଏ; ଗଙ୍ଗା ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ମଧ୍ୟରେ ଅଛି, ମାଆ ମଧ୍ୟ ତେଣିଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ବହୁପୁଣ୍ଯମଯଃ ସିଂଧୁର୍ଯଥା ଲୋକେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ । ଅସ୍ମିଲ୍ଲୋଁକେ ପିତା ତଦ୍ଵତ୍ପୁରାଣକଵଯୋ ଵିଦୁଃ
ଯେପରି ସିନ୍ଧୁ ନଦୀ ଏହି ଲୋକରେ ବହୁ ପୁଣ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେପରି ପିତା ମଧ୍ୟ, ପୁରାତନ କବିମାନେ ଏହିପରି କହିଛନ୍ତି।
ସୁକର୍ମୋଵାଚ- ଭ୍ରଂଶତେ କ୍ରୋଶତେ ଯସ୍ତୁ ପିତରଂ ମାତରଂ ପୁନଃ । ସ ପୁତ୍ରୋ ନରକଂ ଯାତି ରୌରଵାଖ୍ଯଂ ନ ସଂଶଯଃ
ସୁକର୍ମା କହିଲେ, "ଯେ ଜଣେ ପୁଅ ପିତା ବା ମାଆଙ୍କୁ ଅପମାନ କରେ କିମ୍ବା ଚିତ୍କାର କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ରୌରବ ନାମକ ନରକକୁ ଯାଏ।"
ମାତରଂ ପିତରଂ ଵୃଦ୍ଧୌ ଗୃହସ୍ଥୋ ଯୋ ନ ପୋଷଯେତ୍ । ସ ପୁତ୍ରୋ ନରକଂ ଯାତି ଵେଦନାଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାଦ୍ଧ୍ରୁଵମ୍
ଯେ ଗୃହସ୍ଥ ପୁଅ ବୃଦ୍ଧ ପିତା ଓ ମାଆଙ୍କୁ ପାଳନ କରେନାହିଁ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନରକକୁ ଯାଏ ଓ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରେ।
କୁତ୍ସତେ ପାପକର୍ତା ଯୋ ଗୁରୁଂ ପୁତ୍ରଃ ସୁଦୁର୍ମତିଃ । ନିଷ୍କୃତିର୍ନୈଵ ଦୃଷ୍ଟା ଵୈ ପୁରାଣୈଃ କଵିଭିଃ କଦା
ଯେ କୁମନୋଷ୍କି ପୁଅ ନିଜ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅପମାନ କରେ, ସେ ପାପ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ। ପୁରାତନ କବିମାନେ ଲେଖିଥିବା କୃତିରେ ଏହାର କୌଣସି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।
ଏଵଂଜ୍ଞାତ୍ଵାହ୍ଯହଂଵିପ୍ରପୂଜଯାମିଦିନେଦିନେ । ମାତରଂ ପିତରଂ ନିତ୍ଯଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ନମିତକଂଧରଃ
ଏହି କଥା ଜାଣି, ମୁଁ ପ୍ରତିଦିନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରେ। ମୋ ମାଆ ବାପାଙ୍କୁ ସଦା ଭକ୍ତି ସହ କଣ୍ଠ ନମାଇ ନମସ୍କାର କରେ।
କୃତ୍ଯାକୃତ୍ଯଂ ଵଦେଚ୍ଚୈଵ ସମାହୂଯ ଗୁରୁର୍ମମ । ତତ୍କରୋମ୍ଯଵିଚାରେଣ ଶକ୍ତ୍ଯା ସ୍ଵସ୍ଯ ଚ ପିପ୍ପଲ
ମୋ ଗୁରୁ ଯେତେବେଳେ ମୋତେ ଡାକି, କଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ଓ କଣ ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ କହନ୍ତି, ମୁଁ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଭାବିବା ଛାଡି ସେହି କଥା ମାନେ। ଓ ପିପ୍ପଳ।
ତେନ ମେ ପରମଂ ଜ୍ଞାନଂ ସଂଜାତଂ ଗତିଦାଯକମ୍ । ଏତଯୋଶ୍ଚ ପ୍ରସାଦେନ ସଂସାରେ ପରିଵର୍ତତେ
ଏହି ପ୍ରଭାବରେ ମୋ ମନରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ଯାହା ମୋତେ ମୁକ୍ତି ଦେଉଛି। ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଦୟାରେ ଲୋକ ଏହି ସଂସାର ଚକ୍ରରେ ଘୁଞ୍ଚେ।
ଯଚ୍ଚକିଂଚିତ୍ପ୍ରକୁର୍ଵଂତି ମାନଵା ଭୁଵି ସଂସ୍ଥିତାଃ । ଗୃହସ୍ଥସ୍ତଦହଂ ଜାନେ ଯଚ୍ଚ ସ୍ଵର୍ଗେ ପ୍ରଵର୍ତତେ
ମଣିଷମାନେ ପୃଥିବୀରେ ଯେ କିଛି କାମ କରନ୍ତି, ମୁଁ ଗୃହସ୍ଥ ଭାବେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଜାଣେ, ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗରେ କଣ ଘଟେ ତାହା ମଧ୍ୟ ମୁଁ ବୁଝେ।
ନାଗାନାଂ ଚ ଇହସ୍ଥୋପି ଚାରଂ ଜାନାମି ପିପ୍ପଲ । ଏତଯୋଶ୍ଚ ପ୍ରସାଦାଚ୍ଚ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ମମ ଵଶ୍ଯତାମ୍
ଏଠାରେ ଥିବା ନାଗମାନେ କେଉଁଠି କେଉଁଠି ଯାଆନ୍ତି, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଜାଣେ, ଓ ପିପ୍ପଳ। ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଦୟାରେ ମୋର ଏଇ ତିନି ଲୋକ ଅଧୀନରେ ଅଛି।
ଗତଂ ଵିଦ୍ଯାଧରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭଵାନର୍ଚତୁ ମାଧଵମ୍ । ଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ- ଏଵଂ ସଂଚୋଦିତସ୍ତେନ ପିପ୍ପଲୋ ହି ସ୍ଵକର୍ମଣା
ଏବେ, ହେ ବିଦ୍ୟାଧରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ତୁମେ ମାଧବଙ୍କୁ ପୂଜା କର। ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ— ସେଉଁଠି, ସେଉଁଥିରୁ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ପିପ୍ପଳ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
ଆନମ୍ଯ ତଂ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଲଜ୍ଜିତୋଽପି ଦିଵଂ ଯଯୌ । ସୁକର୍ମାସୋଽପି ଧର୍ମାତ୍ମା ଗୁରୁଂ ଶୁଶ୍ରୂଷତେ ନୃପ
ସେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଲଜ୍ଜିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚାଲିଗଲେ। ହେ ରାଜା, ନିଜର କର୍ମ ଭଲ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁଙ୍କ ସେବା କରନ୍ତି।
ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ପିତୃତୀର୍ଥାନୁଗଂ ମଯା । ଅନ୍ଯତ୍କିଂ ତେ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଵଦ ଵେନ ମହାମତେ
ପିତୃତୀର୍ଥ ସମ୍ପର୍କରେ ଯେଉଁ ସବୁ କଥା ଥିଲା, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଦେଲି। ଏଠାରୁ ଅନ୍ୟ କିଛି ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ କହ, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବେନ।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ଭୂମିଖଂଡେଵେନୋପାଖ୍ଯାନେ ମାତାପିତୃତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ଯଵର୍ଣନଂନାମ ଚତୁରଶୀତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ଭୂମିଖଣ୍ଡରେ ମାଆ ବାପାଙ୍କ ତୀର୍ଥର ମହିମା ବିବର୍ଣ୍ନା କରାଯାଇଥିବା ଚଉଅଠିଆଁ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ଵେନ ଉଵାଚ- ଭଗଵନ୍ଦେଵଦେଵେଶ ପ୍ରସାଦାଚ୍ଚ ମମ ତ୍ଵଯା । ଭାର୍ଯାତୀର୍ଥଂ ସମାଖ୍ଯାତଂ ପିତୃତୀର୍ଥମନୁତ୍ତମମ୍
ବେନ କହିଲେ— ହେ ଭଗବାନ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମ ଦୟାରେ ମୋତେ ଭାର୍ଯ୍ୟା ତୀର୍ଥ ଓ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ପିତୃତୀର୍ଥ ବିଷୟରେ କହିଦେଲେ।
ମାତୃତୀର୍ଥଂ ହୃଷୀକେଶ ବହୁପୁଣ୍ଯପ୍ରଦାଯକମ୍ । ପ୍ରସାଦସୁମୁଖୋ ଭୂତ୍ଵା ଗୁରୁତୀର୍ଥଂ ଵଦସ୍ଵ ମେ
ହେ ହୃଷୀକେଶ, ମାଆଙ୍କ ତୀର୍ଥ ବହୁ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ। ଦୟା କରି, ମୋତେ ଗୁରୁ ତୀର୍ଥ ବିଷୟରେ କୁହ।
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ- କଥଯିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ରାଜନ୍ଗୁରୁତୀର୍ଥମନୁତ୍ତମମ୍ । ସର୍ଵପାପହରଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଶିଷ୍ଯାଣାଂ ଗତିଦାଯକମ୍
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ— ହେ ରାଜା, ମୁଁ ତୁମକୁ ଗୁରୁ ତୀର୍ଥର ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ମହିମା କହିବି, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପ କୁ ଦୂର କରେ ଓ ଶିଷ୍ୟମାନେ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି।
ଶିଷ୍ଯାଣାଂ ପରମଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଧର୍ମରୂପଂ ସନାତନମ୍ । ପରଂ ତୀର୍ଥଂ ପରଂ ଜ୍ଞାନଂ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଫଲଦାଯକମ୍
ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପୁଣ୍ୟ, ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଧର୍ମର ରୂପ। ଏହା ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ତୀର୍ଥ, ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଜ୍ଞାନ ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ଯସ୍ଯପ୍ରସାଦାଦ୍ରାଜେଂଦ୍ର ଇହୈଵ ଫଲମଶ୍ନୁତେ । ପରଲୋକେ ସୁଖଂ ଭୁଂକ୍ତେ ଯଶଃ କୀର୍ତିମଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ଯାହାଙ୍କ ଦୟାରେ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ଫଳ ମିଳେ, ପରଲୋକରେ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରାଯାଏ, ଏବଂ ଯଶ ଓ କୀର୍ତ୍ତି ମିଳେ।
ପ୍ରସାଦାଦ୍ଯସ୍ଯ ରାଜେଂଦ୍ର ଗୁରୋଶ୍ଚୈଵ ମହାତ୍ମନଃ । ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ଦୃଶ୍ଯତେ ଶିଷ୍ଯୈସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ସଚରାଚରମ୍
ଗୁରୁଙ୍କ ଦୟାରେ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଏବଂ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଦୟାରେ, ଶିଷ୍ୟମାନେ ସାକ୍ଷାତ୍ ତିନି ଲୋକ ଚରାଚର ସହିତ ଦେଖିପାରନ୍ତି।
ଵ୍ଯଵହାରଂ ଚ ଲୋକାନାମାଚାରଂ ନୃପନଂଦନ । ଵିଜ୍ଞାନଂ ଵିଂଦତେ ଶିଷ୍ଯୋ ମୋକ୍ଷଂ ଚୈଵ ପ୍ରଯାତି ଚ
ଲୋକମାନଙ୍କ ବ୍ୟବହାର ଓ ଆଚରଣ, ହେ ରାଜନନ୍ଦନ, ଶିଷ୍ୟ ଜାଣିପାରେ, ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରେ ଓ ମୁକ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ।
ସର୍ଵେଷାମେଵ ଲୋକାନାଂ ଯଥା ସୂର୍ଯଃ ପ୍ରକାଶକଃ । ଗୁରୁଃ ପ୍ରକାଶକସ୍ତଦ୍ଵଚ୍ଛିଷ୍ଯାଣାଂ ଗତିରୁତ୍ତମା
ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଆଲୋକିତ କରେ, ସେପରି ଗୁରୁ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆଲୋକ ଓ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ମାର୍ଗ।
ରାତ୍ରାଵେଵ ପ୍ରକାଶେଚ୍ଚ ସୋମୋ ରାଜା ନୃପୋତ୍ତମ । ତେଜସା ସାଧଯେତ୍ସର୍ଵମଧିକାରଂ ଚରାଚରମ୍
ହେ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଚାନ୍ଦ୍ରଦେବ ରାତିରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଆଲୋକରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହୁଅନ୍ତି; ତାଙ୍କର ତେଜରେ ସମସ୍ତ ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ଜଗତ ଉପରେ ତାଙ୍କର ଶାସନ ହୁଏ।
ଗୃହେପ୍ରକାଶଯେଦ୍ଦୀପଃ ସମୂହଂ ନୃପସତ୍ତମ । ତେଜସା ନାଶଯେତ୍ସର୍ଵମଂଧକାରଘନାଵିଲମ୍
ହେ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଘରେ ଦୀପ ତାହାର ଆଲୋକରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖାଏ; ଏହି ଆଲୋକ ଦ୍ୱାରା ଘନ ଏବଂ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଅନ୍ଧକାରକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦୂର କରେ।
ଅଜ୍ଞାନତମସା ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ଶିଷ୍ଯଂ ଦ୍ଯୋତଯତେ ଗୁରୁଃ । ଶିଷ୍ଯପ୍ରକାଶଉଦ୍ଦ୍ଯୋତୈରୁପଦେଶୈର୍ମହାମତେ
ଅଜ୍ଞାନର ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକା ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଗୁରୁ ତାଙ୍କର ଉପଦେଶ ଓ ଶିଷ୍ୟଙ୍କର ଜ୍ଞାନର ଆଲୋକ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶିତ କରନ୍ତି, ହେ ମହାବୁଦ୍ଧି।
ଦିଵାପ୍ରକାଶକଃ ସୂର୍ଯଃ ଶଶୀରାତ୍ରୌ ପ୍ରକାଶକଃ । ଗୃହପ୍ରକାଶକୋ ଦୀପସ୍ତମୋନାଶକରଃ ସଦା
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦିନକୁ ଆଲୋକିତ କରେ, ଚାନ୍ଦ୍ର ରାତିକୁ ଆଲୋକିତ କରେ; ଘରକୁ ଦୀପ ଆଲୋକିତ କରେ ଏବଂ ସଦା ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରେ।
ରାତ୍ରୌ ଦିଵା ଗୃହସ୍ଯାଂତେ ଗୁରୁଃ ଶିଷ୍ଯଂ ସଦୈଵ ହି । ଅଜ୍ଞାନାଖ୍ଯଂ ତମସ୍ତସ୍ଯ ଗୁରୁଃ ସର୍ଵଂ ପ୍ରଣାଶଯେତ୍
ରାତି, ଦିନ ଓ ଘରର ଶେଷରେ ମଧ୍ୟ, ଗୁରୁ ସଦା ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରକାଶିତ କରନ୍ତି; ଏହି ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ଭିତରେ ଥିବା ଅଜ୍ଞାନ ନାମକ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଗୁରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନଶ୍ଟ କରନ୍ତି।
ତସ୍ମାଦ୍ଗୁରୁଃ ପରଂ ତୀର୍ଥଂ ଶିଷ୍ଯାଣାମଵନୀପତେ । ଏଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତତଃ ଶିଷ୍ଯଃ ସର୍ଵଦା ତଂ ପ୍ରପୂଜଯେତ୍
ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ପୃଥିବୀର ନାଥ, ଗୁରୁ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ; ଏହି ଜ୍ଞାନ ରଖି, ଶିଷ୍ୟ ସଦା ଗୁରୁଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ।