କର୍ମକ୍ଷଯାତ୍ତଥା ଜଂତୁଃ ଶରୀରାନ୍ନାଶମୃଚ୍ଛତି । କର୍ମକ୍ଷଯାତ୍ତଥା ମୃତ୍ଯୁସ୍ତତ୍ତ୍ଵଵିଦ୍ଭିରୁଦାହୃତଃ
କାର୍ଯ୍ୟ ଶେଷ ହେଲେ, ପ୍ରାଣୀ ଦେହ ଛାଡ଼ିଦିଏ; ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ ଶେଷ ହେବାକୁ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖାଯାଏ, ଏହିପରି ତତ୍ତ୍ୱବିଦ୍ୟମାନେ କହନ୍ତି।
ଵିଵିଧାଃ ପ୍ରାଣିନସ୍ତସ୍ଯ ମୃତ୍ଯୋ ରୋଗାଶ୍ଚ ହେତଵଃ । ତଥା ମମ ଵିପାକୋଯଂ ପୂର୍ଵଂ କୃତସ୍ଯ ନାନ୍ଯଥା
ନାନା ପ୍ରକାର ପ୍ରାଣୀ ଓ ରୋଗ ମୃତ୍ୟୁର କାରଣ; ଏହିପରି, ମୋ ଫଳ ପୂର୍ବ କରାଯାଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟରୁ, ଏହା ଅନ୍ୟଥା ହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ସଂପ୍ରାପ୍ତୋ ନାତ୍ର ସଂଦେହଃ ସ୍ତ୍ରୀରୂପୋଽଯଂ ନ ସଂଶଯଃ । କ୍ଵ ମେ ଗେହଂ ସମାଯାତା ନାଟକା ନଟନର୍ତକାଃ
ଏହା ଆସିଛି, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଏହା ଜଣେ ଜଣାଣୀ, ଏଥିରେ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତତା; ମୋ ଘର କେଉଁଠି, ନାଟକ ଓ ନଟନୃତ୍ୟ କେଉଁଠି ଆସିଛନ୍ତି?
ତେଷାଂ ସଂଗପ୍ରସଂଗେନ ଜରା ଦେହଂ ସମାଶ୍ରିତା । ସର୍ଵଂ କର୍ମକୃତଂ ମନ୍ଯେ ଯନ୍ମେ ସଂଭାଵିତଂ ଧ୍ରୁଵମ୍
ସେମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ବୟସ ଦେହକୁ ଧରିଛି; ମୁଁ ଭାବୁଛି, ମୋ ଉପରେ ଯାହା ଘଟିଛି, ସେ ସବୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ।
ତସ୍ମାତ୍କର୍ମପ୍ରଧାନଂ ଚ ଉପାଯାଶ୍ଚ ନିରର୍ଥକାଃ । ପୁରା ଵୈ ଦେଵରାଜେନ ମଦର୍ଥେ ଦୂତସତ୍ତମଃ
ସେହିପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ ସବୁଠାରୁ ମୁଖ୍ୟ, ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ବ୍ୟର୍ଥ; ପୂର୍ବେ ଦେବରାଜ ମୋ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୂତକୁ ପଠାଇଥିଲେ।
ପ୍ରେଷିତୋ ମାତଲିର୍ନାମ ନ କୃତଂ ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚଃ । ତସ୍ଯ କର୍ମଵିପାକୋଽଯଂ ଦୃଶ୍ଯତେ ସାଂପ୍ରତଂ ମମ
ମାତଳି ନାମକ ଦୂତ ପଠାଯାଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣାଯାଇନି; ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଏବେ ମୋ ଉପରେ ଦେଖାଯାଉଛି।
ଇତି ଚିଂତାପରୋ ଭୂତ୍ଵା ଦୁଃଖେନ ମହତାନ୍ଵିତଃ । ଯଦ୍ଯସ୍ଯାହି ଵଚଃ ପ୍ରୀତ୍ଯା ନ କରୋମି ହି ସର୍ଵଥା
ଏଭଳି ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ ହୋଇ, ବଡ଼ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଲେ; ଯଦି ଏହି ସାପର କଥାକୁ ସ୍ନେହରେ ମୁଁ କରିନଥାଏ, ତେବେ କିଛି ହେବ।
ସତ୍ଯଧର୍ମାଵୁଭାଵେତୌ ଯାସ୍ଯତସ୍ତୌ ନ ସଂଶଯଃ । ସଦୃଶଂ ଚ ସମାଯାତଂ ଯଦ୍ଦୃଷ୍ଟଂ ମମ କର୍ମଣା
ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମ ଦୁଇଁଟି ଚାଲିଯିବ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ମୋ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଯାହା ଆସିଛି, ତାହା ଉଚିତ।
ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଦେହୋ ଦୈଵୋ ହି ଦୁରତିକ୍ରମଃ । ଏଵଂ ଚିଂତାପରୋ ଭୂତ୍ଵା ଯଯାତିଃ ପୃଥିଵୀପତିଃ
ଏହା ଘଟିବ, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଭାଗ୍ୟକୁ ଜିତିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟ; ଏଭଳି ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ ହୋଇ, ଯୟାତି ଭୂମିର ରାଜା,
କୃଷ୍ଣଂ କ୍ଲେଶାପହଂ ଦେଵଂ ଜଗାମ ଶରଣଂ ହରିମ୍ । ଧ୍ଯାତ୍ଵା ନତ୍ଵା ତତଃ ସ୍ତୁତ୍ଵା ମନସା ମଧୁସୂଦନମ୍
କଳିଆଙ୍କୁ, କଷ୍ଟ ଦୂର କରୁଥିବା ଦେବତାଙ୍କୁ ଶରଣ ଗଲେ; ମନରେ ଧ୍ୟାନ କରି, ଶିର ନମାଇ, ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ତ୍ରାହି ମାଂ ଶରଣଂ ପ୍ରାପ୍ତସ୍ତ୍ଵାମହଂ କମଲାପ୍ରିଯ
ମୋତେ ରକ୍ଷା କର, ମୁଁ ତୁମ ପାଖରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛି, ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପ୍ରିୟ।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ଭୂମିଖଂଡେ ଵେନୋପାଖ୍ଯାନେ ମାତାପିତୃତୀର୍ଥଵର୍ଣନେ ଯଯାତିଚରିତ୍ରେ ଏକାଶୀତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ଭୂମିଖଣ୍ଡରେ ବେନୁ ଉପାଖ୍ୟାନ, ମାତାପିତା ତୀର୍ଥ ବର୍ଣ୍ଣନା ଓ ଯୟାତିଙ୍କ ଚରିତ୍ରର ଏକାଶୀତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ସୁକର୍ମୋଵାଚ- ଏଵଂ ଚିଂତଯତେ ଯାଵଦ୍ରାଜା ପରମଧାର୍ମିକଃ । ତାଵତ୍ପ୍ରୋଵାଚ ସା ଦେଵୀ ରତିପୁତ୍ରୀ ଵରାନନା
ସୁକର୍ମା କହିଲେ— ଏଭଳି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମିକ ରାଜା ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, ସେ ସମୟରେ ରତିଙ୍କ କନ୍ୟା, ସୁନ୍ଦର ମୁହଁଥିବା ଦେବୀ କହିଲେ।
କିମୁ ଚିଂତଯସେ ରାଜଂସ୍ତ୍ଵମିହୈଵ ମହାମତେ । ପ୍ରାଯେଣାପି ସ୍ତ୍ରିଯଃ ସର୍ଵାଶ୍ଚପଲାଃ ସ୍ଯୁର୍ନ ସଂଶଯଃ
ହେ ରାଜା, ତୁମେ ଏଠି କଣ ଚିନ୍ତା କରୁଛ, ତୁମେ ବହୁତ ବୁଦ୍ଧିମାନ। ସାଧାରଣତଃ ସମସ୍ତ ଜଣେ ଜଣେ ମହିଳାମାନେ ଅସ୍ଥିର ହୁଅନ୍ତି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ନାହଂ ଚାପଲ୍ଯଭାଵେନ ତ୍ଵାମେଵଂ ପ୍ରଵିଚାଲଯେ । ନାହଂ ହି କାରଯାମ୍ଯଦ୍ଯ ଭଵତ୍ପାର୍ଶ୍ଵଂ ନୃପୋତ୍ତମ
ମୁଁ ଅସ୍ଥିରତା ଦ୍ୱାରା ତୁମକୁ ଏଭଳି ଅସ୍ଥିର କରୁନାହିଁ। ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ ମୋ ପାଖରେ ରହିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରୁନାହିଁ।
ଅନ୍ଯସ୍ତ୍ରିଯୋ ଯଥା ଲୋକେ ଚପଲତ୍ଵାଦ୍ଵଦଂତି ଚ । ଅକାର୍ଯଂ ରାଜରାଜେଂଦ୍ର ଲୋଭାନ୍ମୋହାଚ୍ଚ ଲଂପଟାଃ
ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହିଳାମାନେ ଏହି ସଂସାରରେ ଅସ୍ଥିରତା ଦ୍ୱାରା ଭୁଲ କଥା କହନ୍ତି ଓ ଭୁଲ କାମ କରନ୍ତି, ହେ ରାଜାଧିରାଜ, ଲୋଭ ଓ ମୋହରେ ଲିପ୍ତ ହୋଇ।
ଲୋକାନାଂ ଦର୍ଶନାଯୈଵ ଜାତା ଶ୍ରଦ୍ଧା ମମୋରସି । ଦେଵାନାଂ ଦର୍ଶନଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଦୁର୍ଲଭଂ ହି ସୁମାନୁଷୈଃ
ମୋ ହୃଦୟରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ମାତ୍ର ଲୋକମାନେ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଉପଜିଛି। ଦେବତାମାନେ ଦେଖିବା ପୁଣ୍ୟ ଓ ଭଲ ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ।
ତେଷାଂ ଚ ଦର୍ଶନଂ ରାଜନ୍କାରଯାମି ଵଦସ୍ଵ ମେ । ଦୋଷଂ ପାପକରଂ ଯତ୍ତୁ ମତ୍ସଂଗାଦିହ ଚେଦ୍ଭଵେତ୍
ଯଦି ମୋ ସଂଗ ଦ୍ୱାରା କିଛି ଦୋଷ କିମ୍ବା ପାପ ହୁଏ, ହେ ରାଜା, ମୋତେ କହ, ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ସେମାନେ ଦେଖିବାର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଦେବି।
ଏଵଂ ଚିଂତଯସେ ଦୁଃଖଂ ଯଥାନ୍ଯଃ ପ୍ରାକୃତୋ ଜନଃ । ମହାଭଯାଦ୍ଯଥାଭୀତୋ ମୋହଗର୍ତେ ଗତୋ ଯଥା
ତୁମେ ଏଭଳି ଦୁଃଖ କରୁଛ, ଯେପରି ସାଧାରଣ ଲୋକ, ବଡ଼ ଭୟରେ ଭୀତ ହୋଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, କିମ୍ବା ମୋହର ଗଡ଼ିକୁ ପଡ଼ିଥିବା ଲୋକ।
ତ୍ଯଜ ଚିଂତାଂ ମହାରାଜ ନ ଗଂତଵ୍ଯଂ ତ୍ଵଯା ଦିଵି । ଯେନ ତେ ଜାଯତେ ଦୁଃଖଂ ତନ୍ନ କାର୍ଯଂ ମଯା କଦା
ହେ ମହାରାଜ, ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼, ତୁମେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଯାହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଦୁଃଖିତ ହେଉଛ, ସେ କାମ କେବେ ମୁଁ କରିବିନି।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଥା ରାଜା ତାମୁଵାଚ ଵରାନନାମ୍ । ଚିଂତିତଂ ଯନ୍ମଯା ଦେଵି ତଚ୍ଛୃଣୁଷ୍ଵ ହି ସାଂପ୍ରତମ୍
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ରାଜା ସେ ସୁନ୍ଦରମୁଖୀଙ୍କୁ କହିଲେ— ଦେବୀ, ମୁଁ ଯାହା ଚିନ୍ତା କରୁଛି, ଏବେ ଶୁଣ।
ମାନଭଂଗୋ ମଯା ଦୃଷ୍ଟୋ ନୈଵ ସ୍ଵସ୍ଯ ମନଃପ୍ରିଯେ । ମଯି ସ୍ଵର୍ଗଂ ଗତେ କାଂତେ ପ୍ରଜା ଦୀନା ଭଵିଷ୍ଯତି
ମୁଁ ଅପମାନ ଦେଖିଛି, ମୋ ହୃଦୟର ପ୍ରିୟା। ଯଦି ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଏ, ମୋ ପ୍ରିୟା, ମୋ ପ୍ରଜାମାନେ ଦୁଃଖିତ ହେବେ।
ତ୍ରାସଯିଷ୍ଯତି ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ଯମସ୍ତୁ ଵ୍ଯାଧିଭିଃ ପ୍ରଜାଃ । ତ୍ଵଯା ସାର୍ଧଂ ପ୍ରଯାସ୍ଯାମି ସ୍ଵର୍ଗଲୋକଂ ଵରାନନେ
ଦୁଷ୍ଟ ମନର ଯମ ମୋ ପ୍ରଜାମାନେ ରୋଗ ଦେଇ ଭୟଭୀତ କରିବ। ମୁଁ ତୁମ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକକୁ ଯିବି, ହେ ସୁନ୍ଦରମୁଖୀ।
ଏଵମାଭାଷ୍ଯ ତାଂ ରାଜା ସମାହୂଯ ସୁତୋତ୍ତମମ୍ । ପୂରୁଂ ତଂ ସର୍ଵଧର୍ମଜ୍ଞଂ ଜରାଯୁକ୍ତଂ ମହାମତିମ୍
ଏଭଳି କହି, ରାଜା ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଅ ପୁରୁଙ୍କୁ ଡାକିଲେ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଜାଣନ୍ତି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ବୃଦ୍ଧତାରେ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି।
ଏହ୍ଯେହି ସର୍ଵଧର୍ମଜ୍ଞ ଧର୍ମଂ ଜାନାସି ନିଶ୍ଚିତମ୍ । ମମାଜ୍ଞଯା ହି ଧର୍ମାତ୍ମନ୍ଧର୍ମଃ ସଂପାଲିତସ୍ତ୍ଵଯା
ଆ, ଆ, ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଜାଣିଥିବା, ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଧର୍ମ ଜାଣ। ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ, ଧର୍ମମୟ, ଧର୍ମକୁ ତୁମେ ରକ୍ଷା କରିଛ।
ଜରା ମେ ଦୀଯତାଂ ତାତ ତାରୁଣ୍ଯଂ ଗୃହ୍ଯତାଂ ପୁନଃ । ରାଜ୍ଯଂ କୁରୁ ମମେଦଂ ତ୍ଵଂ ସକୋଶବଲଵାହନମ୍
ମୋ ପୁଅ, ତୁମ ବୃଦ୍ଧତା ମୋତେ ଦେଅ, ତୁମ ଯୌବନ ପୁଣି ନେଅ। ମୋ ଏହି ରାଜ୍ୟ, ଧନ, ସେନା ଓ ଯାନ ସହିତ ତୁମେ ଚାଳା।
ଆସମୁଦ୍ରାଂ ପ୍ରଭୁଂକ୍ଷ୍ଵ ତ୍ଵଂ ରତ୍ନପୂର୍ଣାଂ ଵସୁଂଧରାମ୍ । ମଯା ଦତ୍ତାଂ ମହାଭାଗ ସଗ୍ରାମଵନପତ୍ତନାମ୍
ସମୁଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରତ୍ନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ଭୂମିକୁ ଉପଭୋଗ କର, ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଇଛି, ଗ୍ରାମ, ଅରଣ୍ୟ ଓ ସହର ସହିତ।
ପ୍ରଜାନାଂ ପାଲନଂ ପୁଣ୍ଯଂ କର୍ତଵ୍ଯଂ ଚ ସଦାନଘ । ଦୁଷ୍ଟାନାଂ ଶାସନଂ ନିତ୍ଯଂ ସାଧୂନାଂ ପରିପାଲନମ୍
ପ୍ରଜାମାନେ ରକ୍ଷା କରିବା ସଦା ପୁଣ୍ୟ କାମ, ହେ ନିର୍ମଳ। ଦୁଷ୍ଟମାନେ ସଦା ଶାସନ କର, ଭଲମାନେ ସଦା ରକ୍ଷା କର।
କର୍ତଵ୍ଯଂ ଚ ତ୍ଵଯା ଵତ୍ସ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରପ୍ରମାଣତଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ମହାଭାଗ ଵିଧିନାପି ସ୍ଵକର୍ମଣା
ପୁଆ, ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରର ନିୟମ ଅନୁସାରେ କାମ କରିବା ଦରକାର। ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଯେପରି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ସେପରି କର।
ଭକ୍ତ୍ଯା ଚ ପାଲନଂ କାର୍ଯଂ ଯସ୍ମାତ୍ପୂଜ୍ଯା ଜଗତ୍ତ୍ରଯେ । ପଂଚମେ ସପ୍ତମେ ଘସ୍ରେ କୋଶଂ ପଶ୍ଯ ଵିପଶ୍ଚିତଃ
ତୁମେ ଭକ୍ତି ସହିତ ସେମାନଙ୍କୁ ସେବା କର, କାରଣ ସେମାନେ ତିନି ଜଗତରେ ପୂଜ୍ୟ। ପଞ୍ଚମ, ସପ୍ତମ ଓ ନବମ ଦିନରେ ଧନଭଣ୍ଡାର ଯାଞ୍ଚ କର, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ।