ପ୍ରାକ୍ତନଂ ବଂଧନଂ କର୍ମ କୋନ୍ଯଥା କର୍ତୁମର୍ହତି । ସୁଶୀଘ୍ରମପି ଧାଵଂତଂ ଵିଧାନମନୁଧାଵତି
ପୂର୍ବ କର୍ମର ବନ୍ଧନକୁ କିଏ ଅନ୍ୟରୂପ କରିପାରିବ? ବହୁତ ତ୍ୱରାନ୍ବିତ ଦୌଡ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ, ଭାଗ୍ୟ ସେଉଁଠି ପଛୁଆଏ।
ଶେତେ ସହ ଶଯାନେନ ପୁରା କର୍ମ ଯଥାକୃତମ୍ । ଉପତିଷ୍ଠତି ତିଷ୍ଠଂତଂ ଗଚ୍ଛଂତମନୁଗଚ୍ଛତି
ଯେପରି ପୂର୍ବ କର୍ମ କରାଯାଇଥାଏ, ମଣିଷ ସେହି ସହଯାତୀ ସହିତ ଶୋଇଥାଏ; ଯେଉଁଠି ଦଢ଼ିଆଏ, ସେଠି ଆସେ, ଯେଉଁଠି ଯାଏ, ସେଠି ପଛୁଆଏ।
କରୋତି କୁର୍ଵତଃ କର୍ମଚ୍ଛାଯେଵାନୁ ଵିଧୀଯତେ । ଯଥା ଛାଯାତପୌ ନିତ୍ଯଂ ସୁସଂବଦ୍ଧୌ ପରସ୍ପରମ୍
କାହିଁକି କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଏ, ସେ କାର୍ଯ୍ୟର ଛାୟା ଭଳି ସେଥିରେ ଲଗି ରହେ; ଯେପରି ଛାୟା ଓ ଧୂପ ସଦା ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ଅଟୁଟ ଭାବେ ରହିଥାଏ।
ତଦ୍ଵତ୍କର୍ମ ଚ କର୍ତା ଚ ସୁସଂବଦ୍ଧୌ ପରସ୍ପରମ୍ । ଗ୍ରହା ରୋଗା ଵିଷାଃ ସର୍ପାଃ ଶାକିନ୍ଯୋ ରାକ୍ଷସାସ୍ତଥା
ଏହିପରି, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ କର୍ତ୍ତା ମଧ୍ୟ ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ଅଟୁଟ ଭାବେ ରହନ୍ତି; ଗ୍ରହ, ରୋଗ, ବିଷ, ସାପ, ଡାକିନୀ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି।
ପୀଡଯଂତି ନରଂ ପଶ୍ଚାତ୍ପୀଡିତଂ ପୂର୍ଵକର୍ମଣା । ଯେନ ଯତ୍ରୋପଭୋକ୍ତଵ୍ଯଂ ସୁଖଂ ଵା ଦୁଃଖମେଵ ଵା
ସେମାନେ ପୂର୍ବ କର୍ମର ଫଳରେ ପରେ ଲୋକଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ଦେଇଥାନ୍ତି; ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କୁ ସୁଖ କିମ୍ବା ଦୁଃଖ ଭୋଗିବାକୁ ଥାଏ।
ସ ତତ୍ର ବଦ୍ଧ୍ଵା ରଜ୍ଜ୍ଵା ଵୈ ବଲାଦ୍ଦୈଵେନ ନୀଯତେ । ଦୈଵଃ ପ୍ରଭୁର୍ହି ଭୂତାନାଂ ସୁଖଦୁଃଖୋପପାଦନେ
ସେଠାରେ ତାକୁ ରସ୍ସୀରେ ବାନ୍ଧି, ଭାଗ୍ୟର ଜୋରରେ ନେଇଯାଯିବା; କାରଣ ଭାଗ୍ୟ ହିଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ ଦେବାର ମାଲିକ।
ଅନ୍ଯଥା ଚିଂତ୍ଯତେ କର୍ମ ଜାଗ୍ରତା ସ୍ଵପତାପି ଵା । ଅନ୍ଯଥା ସ ତଥା ପ୍ରାଜ୍ଞ ଦୈଵ ଏଵଂ ଜିଘାଂସତି
ଜାଗ୍ରତ କିମ୍ବା ସ୍ୱପ୍ନରେ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଭିନ୍ନଭାବେ ଭାବାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଜାଣନ୍ତି ଯେ, ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କେବଳ ଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ।
ଶସ୍ତ୍ରାଗ୍ନି ଵିଷ ଦୁର୍ଗେଭ୍ଯୋ ରକ୍ଷିତଵ୍ଯଂ ଚ ରକ୍ଷତି । ଅରକ୍ଷିତଂ ଭଵେତ୍ସତ୍ଯଂ ତଦେଵଂ ଦୈଵରକ୍ଷିତମ୍
ଅସ୍ତ୍ର, ଅଗ୍ନି, ବିଷ କିମ୍ବା ଦୁର୍ଗରୁ ଯାହାକୁ ରକ୍ଷା କରାଯାଏ, ସେଠି ସେ ନିଶ୍ଚିତ ରକ୍ଷିତ; ଯାହା ରକ୍ଷା ନାହିଁ, ସେଠି ଭାଗ୍ୟ ରକ୍ଷା କରେ।
ଦୈଵେନ ନାଶିତଂ ଯତ୍ତୁ ତସ୍ଯ ରକ୍ଷା ନ ଦୃଶ୍ଯତେ । ଯଥା ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ବୀଜାନି ଉପ୍ତାନି ଚ ଧନାନି ଚ
ଯାହାକୁ ଭାଗ୍ୟ ନଷ୍ଟ କରିଦେଇଛି, ସେଠି କୌଣସି ରକ୍ଷା ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ; ଯେପରି ପୃଥିବୀରେ ବିଆଁ ବା ଧନ ଚାଷ କଲେ ମଧ୍ୟ।
ତଥୈଵାତ୍ମନି କର୍ମାଣି ତିଷ୍ଠଂତି ପ୍ରଭଵଂତି ଚ । ତୈଲକ୍ଷଯାଦ୍ଯଥା ଦୀପୋ ନିର୍ଵାଣମଧିଗଚ୍ଛତି
ଏହିପରି, କାର୍ଯ୍ୟମାନେ ଆତ୍ମାରେ ରହିଥାନ୍ତି ଓ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଯେପରି ତେଲ ସେଶ ହେଲେ ଦୀପ ନିମିଳିଯାଏ।
କର୍ମକ୍ଷଯାତ୍ତଥା ଜଂତୁଃ ଶରୀରାନ୍ନାଶମୃଚ୍ଛତି । କର୍ମକ୍ଷଯାତ୍ତଥା ମୃତ୍ଯୁସ୍ତତ୍ତ୍ଵଵିଦ୍ଭିରୁଦାହୃତଃ
କାର୍ଯ୍ୟ ଶେଷ ହେଲେ, ପ୍ରାଣୀ ଦେହ ଛାଡ଼ିଦିଏ; ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ ଶେଷ ହେବାକୁ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖାଯାଏ, ଏହିପରି ତତ୍ତ୍ୱବିଦ୍ୟମାନେ କହନ୍ତି।
ଵିଵିଧାଃ ପ୍ରାଣିନସ୍ତସ୍ଯ ମୃତ୍ଯୋ ରୋଗାଶ୍ଚ ହେତଵଃ । ତଥା ମମ ଵିପାକୋଯଂ ପୂର୍ଵଂ କୃତସ୍ଯ ନାନ୍ଯଥା
ନାନା ପ୍ରକାର ପ୍ରାଣୀ ଓ ରୋଗ ମୃତ୍ୟୁର କାରଣ; ଏହିପରି, ମୋ ଫଳ ପୂର୍ବ କରାଯାଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟରୁ, ଏହା ଅନ୍ୟଥା ହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ସଂପ୍ରାପ୍ତୋ ନାତ୍ର ସଂଦେହଃ ସ୍ତ୍ରୀରୂପୋଽଯଂ ନ ସଂଶଯଃ । କ୍ଵ ମେ ଗେହଂ ସମାଯାତା ନାଟକା ନଟନର୍ତକାଃ
ଏହା ଆସିଛି, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଏହା ଜଣେ ଜଣାଣୀ, ଏଥିରେ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତତା; ମୋ ଘର କେଉଁଠି, ନାଟକ ଓ ନଟନୃତ୍ୟ କେଉଁଠି ଆସିଛନ୍ତି?
ତେଷାଂ ସଂଗପ୍ରସଂଗେନ ଜରା ଦେହଂ ସମାଶ୍ରିତା । ସର୍ଵଂ କର୍ମକୃତଂ ମନ୍ଯେ ଯନ୍ମେ ସଂଭାଵିତଂ ଧ୍ରୁଵମ୍
ସେମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ବୟସ ଦେହକୁ ଧରିଛି; ମୁଁ ଭାବୁଛି, ମୋ ଉପରେ ଯାହା ଘଟିଛି, ସେ ସବୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ।
ତସ୍ମାତ୍କର୍ମପ୍ରଧାନଂ ଚ ଉପାଯାଶ୍ଚ ନିରର୍ଥକାଃ । ପୁରା ଵୈ ଦେଵରାଜେନ ମଦର୍ଥେ ଦୂତସତ୍ତମଃ
ସେହିପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ ସବୁଠାରୁ ମୁଖ୍ୟ, ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ବ୍ୟର୍ଥ; ପୂର୍ବେ ଦେବରାଜ ମୋ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୂତକୁ ପଠାଇଥିଲେ।
ପ୍ରେଷିତୋ ମାତଲିର୍ନାମ ନ କୃତଂ ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚଃ । ତସ୍ଯ କର୍ମଵିପାକୋଽଯଂ ଦୃଶ୍ଯତେ ସାଂପ୍ରତଂ ମମ
ମାତଳି ନାମକ ଦୂତ ପଠାଯାଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣାଯାଇନି; ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଏବେ ମୋ ଉପରେ ଦେଖାଯାଉଛି।
ଇତି ଚିଂତାପରୋ ଭୂତ୍ଵା ଦୁଃଖେନ ମହତାନ୍ଵିତଃ । ଯଦ୍ଯସ୍ଯାହି ଵଚଃ ପ୍ରୀତ୍ଯା ନ କରୋମି ହି ସର୍ଵଥା
ଏଭଳି ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ ହୋଇ, ବଡ଼ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଲେ; ଯଦି ଏହି ସାପର କଥାକୁ ସ୍ନେହରେ ମୁଁ କରିନଥାଏ, ତେବେ କିଛି ହେବ।
ସତ୍ଯଧର୍ମାଵୁଭାଵେତୌ ଯାସ୍ଯତସ୍ତୌ ନ ସଂଶଯଃ । ସଦୃଶଂ ଚ ସମାଯାତଂ ଯଦ୍ଦୃଷ୍ଟଂ ମମ କର୍ମଣା
ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମ ଦୁଇଁଟି ଚାଲିଯିବ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ମୋ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଯାହା ଆସିଛି, ତାହା ଉଚିତ।
ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଦେହୋ ଦୈଵୋ ହି ଦୁରତିକ୍ରମଃ । ଏଵଂ ଚିଂତାପରୋ ଭୂତ୍ଵା ଯଯାତିଃ ପୃଥିଵୀପତିଃ
ଏହା ଘଟିବ, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଭାଗ୍ୟକୁ ଜିତିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟ; ଏଭଳି ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ ହୋଇ, ଯୟାତି ଭୂମିର ରାଜା,
କୃଷ୍ଣଂ କ୍ଲେଶାପହଂ ଦେଵଂ ଜଗାମ ଶରଣଂ ହରିମ୍ । ଧ୍ଯାତ୍ଵା ନତ୍ଵା ତତଃ ସ୍ତୁତ୍ଵା ମନସା ମଧୁସୂଦନମ୍
କଳିଆଙ୍କୁ, କଷ୍ଟ ଦୂର କରୁଥିବା ଦେବତାଙ୍କୁ ଶରଣ ଗଲେ; ମନରେ ଧ୍ୟାନ କରି, ଶିର ନମାଇ, ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ତ୍ରାହି ମାଂ ଶରଣଂ ପ୍ରାପ୍ତସ୍ତ୍ଵାମହଂ କମଲାପ୍ରିଯ
ମୋତେ ରକ୍ଷା କର, ମୁଁ ତୁମ ପାଖରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛି, ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପ୍ରିୟ।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ଭୂମିଖଂଡେ ଵେନୋପାଖ୍ଯାନେ ମାତାପିତୃତୀର୍ଥଵର୍ଣନେ ଯଯାତିଚରିତ୍ରେ ଏକାଶୀତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ଭୂମିଖଣ୍ଡରେ ବେନୁ ଉପାଖ୍ୟାନ, ମାତାପିତା ତୀର୍ଥ ବର୍ଣ୍ଣନା ଓ ଯୟାତିଙ୍କ ଚରିତ୍ରର ଏକାଶୀତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ସୁକର୍ମୋଵାଚ- ଏଵଂ ଚିଂତଯତେ ଯାଵଦ୍ରାଜା ପରମଧାର୍ମିକଃ । ତାଵତ୍ପ୍ରୋଵାଚ ସା ଦେଵୀ ରତିପୁତ୍ରୀ ଵରାନନା
ସୁକର୍ମା କହିଲେ— ଏଭଳି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମିକ ରାଜା ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, ସେ ସମୟରେ ରତିଙ୍କ କନ୍ୟା, ସୁନ୍ଦର ମୁହଁଥିବା ଦେବୀ କହିଲେ।
କିମୁ ଚିଂତଯସେ ରାଜଂସ୍ତ୍ଵମିହୈଵ ମହାମତେ । ପ୍ରାଯେଣାପି ସ୍ତ୍ରିଯଃ ସର୍ଵାଶ୍ଚପଲାଃ ସ୍ଯୁର୍ନ ସଂଶଯଃ
ହେ ରାଜା, ତୁମେ ଏଠି କଣ ଚିନ୍ତା କରୁଛ, ତୁମେ ବହୁତ ବୁଦ୍ଧିମାନ। ସାଧାରଣତଃ ସମସ୍ତ ଜଣେ ଜଣେ ମହିଳାମାନେ ଅସ୍ଥିର ହୁଅନ୍ତି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ନାହଂ ଚାପଲ୍ଯଭାଵେନ ତ୍ଵାମେଵଂ ପ୍ରଵିଚାଲଯେ । ନାହଂ ହି କାରଯାମ୍ଯଦ୍ଯ ଭଵତ୍ପାର୍ଶ୍ଵଂ ନୃପୋତ୍ତମ
ମୁଁ ଅସ୍ଥିରତା ଦ୍ୱାରା ତୁମକୁ ଏଭଳି ଅସ୍ଥିର କରୁନାହିଁ। ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ ମୋ ପାଖରେ ରହିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରୁନାହିଁ।
ଅନ୍ଯସ୍ତ୍ରିଯୋ ଯଥା ଲୋକେ ଚପଲତ୍ଵାଦ୍ଵଦଂତି ଚ । ଅକାର୍ଯଂ ରାଜରାଜେଂଦ୍ର ଲୋଭାନ୍ମୋହାଚ୍ଚ ଲଂପଟାଃ
ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହିଳାମାନେ ଏହି ସଂସାରରେ ଅସ୍ଥିରତା ଦ୍ୱାରା ଭୁଲ କଥା କହନ୍ତି ଓ ଭୁଲ କାମ କରନ୍ତି, ହେ ରାଜାଧିରାଜ, ଲୋଭ ଓ ମୋହରେ ଲିପ୍ତ ହୋଇ।
ଲୋକାନାଂ ଦର୍ଶନାଯୈଵ ଜାତା ଶ୍ରଦ୍ଧା ମମୋରସି । ଦେଵାନାଂ ଦର୍ଶନଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଦୁର୍ଲଭଂ ହି ସୁମାନୁଷୈଃ
ମୋ ହୃଦୟରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ମାତ୍ର ଲୋକମାନେ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଉପଜିଛି। ଦେବତାମାନେ ଦେଖିବା ପୁଣ୍ୟ ଓ ଭଲ ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ।
ତେଷାଂ ଚ ଦର୍ଶନଂ ରାଜନ୍କାରଯାମି ଵଦସ୍ଵ ମେ । ଦୋଷଂ ପାପକରଂ ଯତ୍ତୁ ମତ୍ସଂଗାଦିହ ଚେଦ୍ଭଵେତ୍
ଯଦି ମୋ ସଂଗ ଦ୍ୱାରା କିଛି ଦୋଷ କିମ୍ବା ପାପ ହୁଏ, ହେ ରାଜା, ମୋତେ କହ, ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ସେମାନେ ଦେଖିବାର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଦେବି।
ଏଵଂ ଚିଂତଯସେ ଦୁଃଖଂ ଯଥାନ୍ଯଃ ପ୍ରାକୃତୋ ଜନଃ । ମହାଭଯାଦ୍ଯଥାଭୀତୋ ମୋହଗର୍ତେ ଗତୋ ଯଥା
ତୁମେ ଏଭଳି ଦୁଃଖ କରୁଛ, ଯେପରି ସାଧାରଣ ଲୋକ, ବଡ଼ ଭୟରେ ଭୀତ ହୋଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, କିମ୍ବା ମୋହର ଗଡ଼ିକୁ ପଡ଼ିଥିବା ଲୋକ।
ତ୍ଯଜ ଚିଂତାଂ ମହାରାଜ ନ ଗଂତଵ୍ଯଂ ତ୍ଵଯା ଦିଵି । ଯେନ ତେ ଜାଯତେ ଦୁଃଖଂ ତନ୍ନ କାର୍ଯଂ ମଯା କଦା
ହେ ମହାରାଜ, ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼, ତୁମେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଯାହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଦୁଃଖିତ ହେଉଛ, ସେ କାମ କେବେ ମୁଁ କରିବିନି।