ଯଦି ତେ ସତ୍ଯମସ୍ତୀହ ଧର୍ମମସ୍ତି ନରାଧିପ । ଦେଵଲୋକେଷୁ ମେ ନାସ୍ତି ଗଗନେ ଗତିରୁତ୍ତମା
ଯଦି ଏଠାରେ ତୁମର ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମ ଅଛି, ହେ ରାଜା, ତେବେ ମୋ ପାଇଁ ଦେବଲୋକ କିମ୍ବା ଆକାଶରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଥ ନାହିଁ।
ସତ୍ଯଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଯଦା ଚ ତ୍ଵଂ ନୈଵ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଗମିଷ୍ଯସି । ତଦା କୂଟଂ ତଵ ଵଚୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ
ଯଦି ତୁମେ ସତ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ିଦେଉଛ, ତେବେ ତୁମେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବନାହଁ। ତାହାପରେ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମର କଥା ମିଥ୍ୟା ହେବ।
ପୂର୍ଵଂକୃତଂ ହି ଯଚ୍ଛ୍ରେଯୋ ଭସ୍ମୀଭୂତଂ ଭଵିଷ୍ଯତି । ରାଜୋଵାଚ- ସତ୍ଯମୁକ୍ତଂ ତ୍ଵଯା ଭଦ୍ରେ ସାଧ୍ଯାସାଧ୍ଯଂ ନ ଚାସ୍ତି ମେ
ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁ ଭଲ କାମ ହୋଇଥିଲା, ସେସବୁ ଆଗୁନିରେ ପଡ଼ି ଭସ୍ମ ହେଇଯିବ। ରାଜା କହିଲେ—ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ହେ ସୁମଧୁରା, ସେଟା ସତ୍ୟ। ମୋ ପାଇଁ କିଛି ଅସମ୍ଭବ ନାହିଁ।
ସର୍ଵଂସାଧ୍ଯଂ ସୁଲୋକଂ ମେ ସୁପ୍ରସାଦାଜ୍ଜଗତ୍ପତେ । ସ୍ଵର୍ଗଂ ଦେଵି ଯତୋ ନୈମି ତତ୍ର ମେ କାରଣଂ ଶୃଣୁ
ଏହି ସଂସାରରେ ସମସ୍ତ କିଛି ମୋ ପାଇଁ ସମ୍ଭବ, ଯେହେତୁ ଜଗତ୍ ସ୍ୱାମୀଙ୍କର କୃପା ମୋ ପରେ ଅଛି। ହେ ଦେବୀ, ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ କାହିଁକି ଯାଉନାହିଁ, ସେ କାରଣ ଶୁଣ।
ଆଗଂତୁଂ ତୁ ନ ଦାସ୍ଯଂତି ଲୋକେ ମର୍ତ୍ଯେ ଚ ଦେଵତାଃ । ତତୋ ମେ ମାନଵାଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵା ଵରାନନେ
ଦେବତାମାନେ ମୋତେ ଏହି ମର୍ତ୍ୟ ଲୋକକୁ ଆସିବାକୁ ଦେବେନାହଁ। ତେଣୁ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ମୋ ସମସ୍ତ ମାନବ ପ୍ରଜାମାନେ ମୋ ସହିତ ଥିବେନାହଁ।
ମୃତ୍ଯୁଯୁକ୍ତା ଭଵିଷ୍ଯଂତି ମଯା ହୀନା ନ ସଂଶଯଃ । ଗଂତୁଂ ସ୍ଵର୍ଗଂ ନ ଵାଞ୍ଛାମି ସତ୍ଯମୁକ୍ତଂ ଵରାନନେ
ମୋ ବିନା ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ମୃତ୍ୟୁରେ ପଡ଼ିବେ। ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବାକୁ ଚାହେଁନି—ଏହି କଥା ସତ୍ୟ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ।
ଦେଵ୍ଯୁଵାଚ-। ଲୋକାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହାରାଜ ଆଗମିଷ୍ଯସି ଵୈ ପୁନଃ । ପୂରଯସ୍ଵ ମମାଦ୍ଯତ୍ଵଂ ଜାତାଂ ଶ୍ରଦ୍ଧାଂ ମହାତୁଲାମ୍
ଦେବୀ କହିଲେ—ହେ ମହାରାଜ, ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଦେଖି, ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ପୁଣି ଫେରିଆସିବ। ଏବେ ମୋ ମନରେ ଉପଜିଥିବା ବିଶ୍ୱାସକୁ ପୂରଣ କର।
ରାଜୋଵାଚ-। ସର୍ଵମେଵଂ କରିଷ୍ଯାମି ଯତ୍ତ୍ଵଯୋକ୍ତଂ ନ ସଂଶଯଃ । ସମାଲୋକ୍ଯ ମହାତେଜା ଯଯାତିର୍ନହୁଷାତ୍ମଜଃ
ରାଜା କହିଲେ—ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ସେସବୁ ନିଶ୍ଚୟ କରିବି। ମହାତେଜସ୍ବୀ ନହୁଷପୁତ୍ର ଯୟାତି ସମସ୍ତ କଥା ଦେଖି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରିଯାଂ ରାଜା ଚିଂତଯାମାସ ଵୈ ତଦା । ଅଂତର୍ଜଲଚରୋ ମତ୍ସ୍ଯଃ ସୋପି ଜାଲେ ନ ବଧ୍ଯତେ
ଏଭଳି ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ କହି, ରାଜା ସେତେବେଳେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ। ଜଳ ଭିତରେ ରହୁଥିବା ମାଛଟି ମଧ୍ୟ ଜାଳରେ ଧରାପଡ଼େନାହିଁ।
ମରୁତ୍ସମାନଵେଗୋପି ମୃଗଃ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ବଂଧନମ୍ । ଯୋଜନାନାଂ ସହସ୍ରସ୍ଥମାମିଷଂ ଵୀକ୍ଷତେ ଖଗଃ
ବାୟୁ ସମାନ ତେଜ ଥିବା ହରିଣ ମଧ୍ୟ ଧରାପଡ଼ିଯାଏ। ପକ୍ଷୀ ହଜାର ଯୋଜନ ଦୂରରୁ ମାଂସ ଦେଖିପାରେ।
ସକଂଠଲଗ୍ନପାଶଂ ଚ ନ ପଶ୍ଯେଦ୍ଦୈଵମୋହିତଃ । କାଲଃ ସମଵିଷମକୃତ୍କାଲଃ ସନ୍ମାନହାନିଦଃ
କିନ୍ତୁ ଭାଗ୍ୟର ମୋହରେ, ଗଳାରେ ପଡ଼ିଥିବା ଫାନ୍ଦକୁ ଦେଖିପାରେନାହିଁ। ସମୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମାନ କିମ୍ବା ଅସମାନ ଭାବେ ଚାଲେ, ମାନସମ୍ମାନ ହାରାଇଦିଏ।
ପରିଭାଵକରଃ କାଲୋ ଯତ୍ରକୁତ୍ରାପି ତିଷ୍ଠତଃ । ନରଂ କରୋତି ଦାତାରଂ ଯାଚିତାରଂ ଚ ଵୈ ପୁନଃ
ସମୟ ଯେଉଁଠି ଥାଉନା କିଛି, ଅପମାନ ଆଣିଦିଏ। ସେ ମଣିଷକୁ ଦାନକାରୀ କିମ୍ବା ଭିକ୍ଷା ମାଗୁଥିବା ମଣିଷ କରିଦିଏ।
ଭୂତାନି ସ୍ଥାଵରାଦୀନି ଦିଵି ଵା ଯଦି ଵା ଭୁଵି । ସର୍ଵଂ କଲଯତେ କାଲଃ କାଲୋ ହ୍ଯେକ ଇଦଂ ଜଗତ୍
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ଯେଉଁଠି ଅଚଳ କିମ୍ବା ଚଳନଶୀଳ, ସ୍ୱର୍ଗ କିମ୍ବା ପୃଥିବୀରେ—ସମୟ ସମସ୍ତକୁ ଗଣନା କରେ। ସମୟ ଏହି ସଂସାରରେ ଏକମାତ୍ର।
ଅନାଦିନିଧନୋ ଧାତା ଜଗତଃ କାରଣଂ ପରମ୍ । ଲୋକାନ୍କାଲଃ ସ ପଚତି ଵୃକ୍ଷେ ଫଲମିଵାହିତମ୍
ସମୟ ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ନଥିବା, ସଂସାରର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ କାରଣ। ସମୟ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଗଛରେ ଫଳ ପକାଯିବା ପରି ପକାଇଦିଏ।
ନ ମଂତ୍ରା ନ ତପୋ ଦାନଂ ନ ମିତ୍ରାଣି ନ ବାଂଧଵାଃ । ଶକ୍ନୁଵଂତି ପରିତ୍ରାତୁଂ ନରଂ କାଲେନ ପୀଡିତମ୍
ମନ୍ତ୍ର, ତପସ୍ୟା, ଦାନ, ବନ୍ଧୁ କିମ୍ବା ଆତ୍ମୀୟ—ଏମାନେ କେହି ମଧ୍ୟ କାଳର ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ତ୍ରଯଃ କାଲକୃତାଃ ପାଶାଃ ଶକ୍ଯଂତେ ନାତିଵର୍ତିତୁମ୍ । ଵିଵାହୋ ଜନ୍ମମରଣଂ ଯଦା ଯତ୍ର ତୁ ଯେନ ଚ
ତିନୋଟି ବନ୍ଧନ କାଳ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥାଏ, ଯାହାକୁ କେହି ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିପାରେନି: ବିବାହ, ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁ—ଏହା କେବେ, କେଉଁଠି, କିଏ ପାଇଁ ହେବ, ଏହା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ।
ଯଥା ଜଲଧରା ଵ୍ଯୋମ୍ନି ଭ୍ରାମ୍ଯଂତେ ମାତରିଶ୍ଵନା । ତଥେଦଂ କର୍ମଯୁକ୍ତେନ କାଲେନ ଭ୍ରାମ୍ଯତେ ଜଗତ୍
ଯେପରି ଆକାଶରେ ମେଘକୁ ପବନ ଘୁଞ୍ଚାଏ, ସେପରି କାଳ ଓ କର୍ମରେ ବନ୍ଧା ଏହି ସଂସାର ଘୁଞ୍ଚିଥାଏ।
ସୁକର୍ମୋଵାଚ-। କାଲୋଽଯଂ କର୍ମଯୁକ୍ତସ୍ତୁ ଯୋ ନରୈଃ ସମୁପାସିତଃ । କାଲସ୍ତୁ ପ୍ରେରଯେତ୍କର୍ମ ନ ତଂ କାଲଃ କରୋତି ସଃ
ସୁକର୍ମ କହିଲେ—ଏହି କାଳ କର୍ମ ସହିତ ଯୋଗ ହୋଇଛି, ଯାହାକୁ ଲୋକେ ସେବନ କରନ୍ତି; କାଳ କର୍ମକୁ ଚଳାଏ, କିନ୍ତୁ ସେ ନିଜେ କର୍ମ କରେନାହିଁ।
ଉପଦ୍ରଵା ଘାତଦୋଷାଃ ସର୍ପାଶ୍ଚ ଵ୍ଯାଧଯସ୍ତତଃ । ସର୍ଵେ କର୍ମନିଯୁକ୍ତାସ୍ତେ ପ୍ରଚରଂତି ଚ ମାନୁଷେ
ବିପଦ, ମୃତ୍ୟୁକାରୀ ଦୋଷ, ସାପ ଓ ରୋଗ—ଏସବୁ କର୍ମରେ ବନ୍ଧା ଥାଏ ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଘୁରିବା।
ସୁଖସ୍ଯ ହେତଵୋ ଯେ ଚ ଉପାଯାଃ ପୁଣ୍ଯମିଶ୍ରିତାଃ । ତେ ସର୍ଵେ କର୍ମସଂଯୁକ୍ତା ନ ପଶ୍ଯେଯୁଃ ଶୁଭାଶୁଭମ୍
ସୁଖର କାରଣ ଓ ଉପାୟ, ଯାହା ପୁଣ୍ୟ ସହିତ ମିଶିଥାଏ, ସେମାନେ ସବୁ କର୍ମ ସହିତ ଯୋଗ ହୋଇଛି; ସେମାନେ ଶୁଭ କିମ୍ବା ଅଶୁଭକୁ ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
କର୍ମଦା ଯଦି ଵା ଲୋକେ କର୍ମସଂବଧି ବାଂଧଵାଃ । କର୍ମାଣି ଚୋଦଯଂତୀହ ପୁରୁଷଂ ସୁଖଦୁଃଖଯୋଃ
ଏହି ସଂସାରରେ କର୍ମଦାତା କିମ୍ବା କର୍ମ ସହିତ ଆତ୍ମୀୟ ଥାଉନ୍ତୁ, କର୍ମ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖକୁ ଦିଗଦର୍ଶନ କରାଏ।
ସୁଵର୍ଣଂ ରଜତଂ ଵାପି ଯଥା ରୂପଂ ଵିନିଶ୍ଚିତମ୍ । ତଥା ନିବଧ୍ଯତେ ଜଂତୁଃ ସ୍ଵକର୍ମଣି ଵଶାନୁଗଃ
ଯେପରି ସୁନା କିମ୍ବା ଚାଁଦି ତାଙ୍କର ଆକୃତି ଅନୁଯାୟୀ ଗଢ଼ାଯାଏ, ସେପରି ପ୍ରାଣୀ ନିଜ କର୍ମରେ ବନ୍ଧି ରହେ ଏବଂ ତାହାର ଶକ୍ତିକୁ ଅନୁସରଣ କରେ।
ପଂଚୈତାନୀହ ସୃଜ୍ଯଂତେ ଗର୍ଭସ୍ଥସ୍ଯୈଵ ଦେହିନଃ । ଆଯୁଃ କର୍ମ ଚ ଵିତ୍ତଂ ଚ ଵିଦ୍ଯାନିଧନମେଵ ଚ
ଏଠାରେ ପଞ୍ଚଟି ଜିନିଷ ଗର୍ଭସ୍ଥ ଦେହୀ ପାଇଁ ନିର୍ମିତ ହୁଏ: ଆୟୁଷ୍ୟ, କର୍ମ, ଧନ, ଜ୍ଞାନ ଓ ମୃତ୍ୟୁ।
ଯଥା ମୃତ୍ପିଂଡତଃ କର୍ତା କୁରୁତେ ଯଦ୍ଯଦିଚ୍ଛତି । ତଥା ପୂର୍ଵକୃତଂ କର୍ମ କର୍ତାରମନୁଗଚ୍ଛତି
ଯେପରି ମଟିର ଗଠାକୁ କୁମ୍ଭକାର ଯେପରି ଚାହେଁ ଗଢ଼େ, ସେପରି ପୂର୍ବରୁ କରାଯାଇଥିବା କର୍ମ କର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରେ।
ଦେଵତ୍ଵମଥ ମାନୁଷ୍ଯଂ ପଶୁତ୍ଵଂ ପକ୍ଷିତା ତଥା । ତିର୍ଯକ୍ତ୍ଵଂ ସ୍ଥାଵରତ୍ଵଂ ଚ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ଚ ସ୍ଵକର୍ମଭିଃ
ଦେବତ୍ତ୍ୱ, ମାନବତ୍ତ୍ୱ, ପଶୁତ୍ୱ, ପକ୍ଷୀତ୍ୱ, ତଳସ୍ଥ ପ୍ରାଣୀ ଓ ଅଚଳ ଜୀବ—ଏସବୁ ନିଜ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।
ସ ଏଵ ତତ୍ତଥା ଭୁଂକ୍ତେ ନିତ୍ଯଂ ଵିହିତମାତ୍ମନା । ଆତ୍ମନା ଵିହିତଂ ଦୁଃଖଂ ଚାତ୍ମନା ଵିହିତଂ ସୁଖମ୍
ଯେଉଁଥିରେ ନିଜ ପାଇଁ ଯେଉଁଠି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ, ସେଉଁଠି ସେ ଅନୁଭବ କରେ; ନିଜେ ନିଜ ପାଇଁ ଦୁଃଖ ଓ ସୁଖ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରେ।
ଗର୍ଭଶଯ୍ଯାମୁପାଦାଯ ଭୁଂଜତେ ପୂର୍ଵଦୈହିକମ୍ । ସଂତ୍ଯଜଂତି ସ୍ଵକଂ କର୍ମ ନ କ୍ଵଚିତ୍ପୁରୁଷା ଭୁଵି
ଗର୍ଭର ଶଯ୍ୟା ଧରି, ମଣିଷ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗ କରେ; ଏହି ପୃଥିବୀରେ କେହି ନିଜ କର୍ମକୁ କେବେ ଛାଡ଼ିପାରେନି।
ବଲେନ ପ୍ରଜ୍ଞଯା ଵାପି ସମର୍ଥାଃ କର୍ତୁମନ୍ଯଥା । ସୁକୃତାନ୍ଯୁପଭୁଂଜଂତି ଦୁଃଖାନି ଚ ସୁଖାନି ଚ
ଶକ୍ତି କିମ୍ବା ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟଥା କରିପାରିଲେ ମଧ୍ୟ, ଲୋକେ ନିଜର ଭଲ କର୍ମ, ଦୁଃଖ ଓ ସୁଖ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।
ହେତୁଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ନରୋ ନିତ୍ଯଂ କର୍ମବଂଧୈସ୍ତୁ ବଧ୍ଯତେ । ଯଥା ଧେନୁସହସ୍ରେଷୁ ଵତ୍ସୋ ଵିଂଦତି ମାତରମ୍
କାରଣ ମିଳିଲେ ମଣିଷ ସଦା କର୍ମର ବନ୍ଧନରେ ବନ୍ଧି ରହେ; ଯେପରି ହଜାର ଗାଈ ମଧ୍ୟରେ ବଛିଆ ନିଜ ମାଆକୁ ଚିହ୍ନିପାରେ।
ତଥା ଶୁଭାଶୁଭଂ କର୍ମ କର୍ତାରମନୁଗଚ୍ଛତି । ଉପଭୋଗାଦୃତେ ଯସ୍ଯ ନାଶ ଏଵ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଏପରି ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ କର୍ମ କର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରେ; ଭୋଗ ବ୍ୟତୀତ ଏହାର ନାଶ ହୁଏନାହିଁ।