ଦୁର୍ଲଭଂ ନାସ୍ତି ରାଜେଂଦ୍ର ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ସଚରାଚରେ । ସର୍ଵେଷ୍ଵେଵ ସୁଲୋକେଷୁ ଵିଦ୍ଯତେ ତଵ ସୁଵ୍ରତ
'ହେ ରାଜାଧିରାଜ, ତିନି ଲୋକରେ ଚଳାଚଳ ଯାହାକୁ ମିଳିବ ନାହିଁ, ଏମିତି କିଛି ନାହିଁ; ସମସ୍ତ ଉତ୍ତମ ଲୋକରେ ତୁମ ପାଇଁ ସବୁ ମିଳିଥାଏ, ହେ ସୁବ୍ରତ.'
ଵିଷ୍ଣୋଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରସାଦେନ ଗଗନେ ଗତିରୁତ୍ତମା । ମର୍ତ୍ଯଲୋକଂ ସମାସାଦ୍ଯ ତ୍ଵଯୈଵ ଵସୁଧାଧିପ
'ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କୃପାରେ ଆକାଶରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାର୍ଗ ମିଳିଥାଏ; ମାନବ ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚି, ତୁମେ ଏକାକି, ହେ ପୃଥିବୀପତି—'
ଜରାପଲିତହୀନାସ୍ତୁ ମୃତ୍ଯୁହୀନା ଜନାଃ କୃତାଃ । ଗୃହଦ୍ଵାରେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ମର୍ତ୍ଯାନାଂ ଚ ନରର୍ଷଭ
'ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ପକା କେଶ ହୀନ ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ହୀନ ଲୋକମାନେ ତୁମେ ସୃଷ୍ଟି କରିଛ; ସମସ୍ତ ମାନବ ଘର ଦ୍ୱାରରେ, ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ.'
କଲ୍ପଦ୍ରୁମା ଅନେକାଶ୍ଚ ତ୍ଵଯୈଵ ପରିକଲ୍ପିତାଃ । ଯେଷାଂ ଗୃହେଷୁ ମର୍ତ୍ଯାନାଂ ମୁନଯଃ କାମଧେନଵଃ
'ତୁମେ ଅନେକ କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ସୃଷ୍ଟି କରିଛ; ମାନବମାନଙ୍କ ଘରେ ମୁନିମାନେ ଓ କାମଧେନୁ ମିଳେ.'
ତ୍ଵଯୈଵ ପ୍ରେଷିତା ରାଜନ୍ସ୍ଥିରୀଭୂତାଃ ସଦା କୃତାଃ । ସୁଖିନଃ ସର୍ଵକାମୈଶ୍ଚ ମାନଵାଶ୍ଚ ତ୍ଵଯା କୃତାଃ
'ତୁମେ ଏହାମାନେକୁ ପଠାଇ ଏବଂ ସଦା ସ୍ଥିର କରିଛ; ତୁମେ ମାନବମାନେକୁ ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ କରି ସୁଖୀ କରିଛ.'
ଗୃହୈକମଧ୍ଯେ ସାହସ୍ରଂ କୁଲୀନାନାଂ ପ୍ରଦୃଶ୍ଯତେ । ଏଵଂ ଵଂଶଵିଵୃଦ୍ଧିଶ୍ଚ ମାନଵାନାଂ ତ୍ଵଯା କୃତା
'ଏକ ଘର ମଧ୍ୟରେ ହଜାରଟି ଉଚ୍ଚବଂଶୀ ପରିବାର ଦେଖାଯାଏ; ଏଭଳି ମାନବମାନଙ୍କ ବଂଶ ବୃଦ୍ଧି ତୁମେ କରିଛ.'
ଯମସ୍ଯାପି ଵିରୋଧେନ ଇଂଦ୍ରସ୍ଯ ଚ ନରୋତ୍ତମ । ଵ୍ଯାଧିପାପଵିହୀନସ୍ତୁ ମର୍ତ୍ଯଲୋକସ୍ତ୍ଵଯା କୃତଃ
ହେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଯମ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବିରୋଧରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ମର୍ତ୍ୟ ଲୋକକୁ ରୋଗ ଓ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ କରିଛ।
ସ୍ଵତେଜସାହଂକାରେଣ ସ୍ଵର୍ଗରୂପଂ ତୁ ଭୂତଲମ୍ । ଦର୍ଶିତଂ ହି ମହାରାଜ ତ୍ଵତ୍ସମୋ ନାସ୍ତି ଭୂପତିଃ
ତୁମର ନିଜ ତେଜ ଓ ଗର୍ବରେ, ହେ ମହାରାଜ, ତୁମେ ପୃଥିବୀକୁ ସ୍ୱର୍ଗ ସଦୃଶ କରିଦେଖାଇଛ। ତୁମ ପରି ରାଜା ଆଉ କେହି ନାହିଁ।
ନରୋ ନୈଵ ପ୍ରସୂତୋ ହି ନୋତ୍ପତ୍ସ୍ଯତି ଭଵାଦୃଶଃ । ଭଵଂତମିତ୍ଯହଂ ଜାନେ ସର୍ଵଧର୍ମପ୍ରଭାକରମ୍
ତୁମ ପରି ମନୁଷ୍ୟ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜନ୍ମ ନେଇନାହାଁନ୍ତି, ଆଉ ଆଗକୁ ମଧ୍ୟ ହେବେ ନାହିଁ। ମୁଁ ତୁମକୁ ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ଆଲୋକ ଭାବେ ଜାଣେ।
ତସ୍ମାନ୍ମଯା କୃତୋ ଭର୍ତା ଵଦସ୍ଵୈଵଂ ମମାଗ୍ରତଃ । ନର୍ମମୁକ୍ତ୍ଵା ନୃପେଂଦ୍ର ତ୍ଵଂ ଵଦ ସତ୍ଯଂ ମମାଗ୍ରତଃ
ସେହିପାଇଁ ମୁଁ ତୁମକୁ ମୋ ପତି ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିଛି—ଏହି କଥା ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ କହ। ହେ ରାଜା, ମଜା କରିନାହିଁ, ସତ୍ୟ କଥା ମୋ ଆଗରେ କହ।
ଯଦି ତେ ସତ୍ଯମସ୍ତୀହ ଧର୍ମମସ୍ତି ନରାଧିପ । ଦେଵଲୋକେଷୁ ମେ ନାସ୍ତି ଗଗନେ ଗତିରୁତ୍ତମା
ଯଦି ଏଠାରେ ତୁମର ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମ ଅଛି, ହେ ରାଜା, ତେବେ ମୋ ପାଇଁ ଦେବଲୋକ କିମ୍ବା ଆକାଶରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଥ ନାହିଁ।
ସତ୍ଯଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଯଦା ଚ ତ୍ଵଂ ନୈଵ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଗମିଷ୍ଯସି । ତଦା କୂଟଂ ତଵ ଵଚୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ
ଯଦି ତୁମେ ସତ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ିଦେଉଛ, ତେବେ ତୁମେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବନାହଁ। ତାହାପରେ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମର କଥା ମିଥ୍ୟା ହେବ।
ପୂର୍ଵଂକୃତଂ ହି ଯଚ୍ଛ୍ରେଯୋ ଭସ୍ମୀଭୂତଂ ଭଵିଷ୍ଯତି । ରାଜୋଵାଚ- ସତ୍ଯମୁକ୍ତଂ ତ୍ଵଯା ଭଦ୍ରେ ସାଧ୍ଯାସାଧ୍ଯଂ ନ ଚାସ୍ତି ମେ
ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁ ଭଲ କାମ ହୋଇଥିଲା, ସେସବୁ ଆଗୁନିରେ ପଡ଼ି ଭସ୍ମ ହେଇଯିବ। ରାଜା କହିଲେ—ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ହେ ସୁମଧୁରା, ସେଟା ସତ୍ୟ। ମୋ ପାଇଁ କିଛି ଅସମ୍ଭବ ନାହିଁ।
ସର୍ଵଂସାଧ୍ଯଂ ସୁଲୋକଂ ମେ ସୁପ୍ରସାଦାଜ୍ଜଗତ୍ପତେ । ସ୍ଵର୍ଗଂ ଦେଵି ଯତୋ ନୈମି ତତ୍ର ମେ କାରଣଂ ଶୃଣୁ
ଏହି ସଂସାରରେ ସମସ୍ତ କିଛି ମୋ ପାଇଁ ସମ୍ଭବ, ଯେହେତୁ ଜଗତ୍ ସ୍ୱାମୀଙ୍କର କୃପା ମୋ ପରେ ଅଛି। ହେ ଦେବୀ, ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ କାହିଁକି ଯାଉନାହିଁ, ସେ କାରଣ ଶୁଣ।
ଆଗଂତୁଂ ତୁ ନ ଦାସ୍ଯଂତି ଲୋକେ ମର୍ତ୍ଯେ ଚ ଦେଵତାଃ । ତତୋ ମେ ମାନଵାଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵା ଵରାନନେ
ଦେବତାମାନେ ମୋତେ ଏହି ମର୍ତ୍ୟ ଲୋକକୁ ଆସିବାକୁ ଦେବେନାହଁ। ତେଣୁ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ମୋ ସମସ୍ତ ମାନବ ପ୍ରଜାମାନେ ମୋ ସହିତ ଥିବେନାହଁ।
ମୃତ୍ଯୁଯୁକ୍ତା ଭଵିଷ୍ଯଂତି ମଯା ହୀନା ନ ସଂଶଯଃ । ଗଂତୁଂ ସ୍ଵର୍ଗଂ ନ ଵାଞ୍ଛାମି ସତ୍ଯମୁକ୍ତଂ ଵରାନନେ
ମୋ ବିନା ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ମୃତ୍ୟୁରେ ପଡ଼ିବେ। ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବାକୁ ଚାହେଁନି—ଏହି କଥା ସତ୍ୟ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ।
ଦେଵ୍ଯୁଵାଚ-। ଲୋକାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହାରାଜ ଆଗମିଷ୍ଯସି ଵୈ ପୁନଃ । ପୂରଯସ୍ଵ ମମାଦ୍ଯତ୍ଵଂ ଜାତାଂ ଶ୍ରଦ୍ଧାଂ ମହାତୁଲାମ୍
ଦେବୀ କହିଲେ—ହେ ମହାରାଜ, ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଦେଖି, ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ପୁଣି ଫେରିଆସିବ। ଏବେ ମୋ ମନରେ ଉପଜିଥିବା ବିଶ୍ୱାସକୁ ପୂରଣ କର।
ରାଜୋଵାଚ-। ସର୍ଵମେଵଂ କରିଷ୍ଯାମି ଯତ୍ତ୍ଵଯୋକ୍ତଂ ନ ସଂଶଯଃ । ସମାଲୋକ୍ଯ ମହାତେଜା ଯଯାତିର୍ନହୁଷାତ୍ମଜଃ
ରାଜା କହିଲେ—ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ସେସବୁ ନିଶ୍ଚୟ କରିବି। ମହାତେଜସ୍ବୀ ନହୁଷପୁତ୍ର ଯୟାତି ସମସ୍ତ କଥା ଦେଖି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରିଯାଂ ରାଜା ଚିଂତଯାମାସ ଵୈ ତଦା । ଅଂତର୍ଜଲଚରୋ ମତ୍ସ୍ଯଃ ସୋପି ଜାଲେ ନ ବଧ୍ଯତେ
ଏଭଳି ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ କହି, ରାଜା ସେତେବେଳେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ। ଜଳ ଭିତରେ ରହୁଥିବା ମାଛଟି ମଧ୍ୟ ଜାଳରେ ଧରାପଡ଼େନାହିଁ।
ମରୁତ୍ସମାନଵେଗୋପି ମୃଗଃ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ବଂଧନମ୍ । ଯୋଜନାନାଂ ସହସ୍ରସ୍ଥମାମିଷଂ ଵୀକ୍ଷତେ ଖଗଃ
ବାୟୁ ସମାନ ତେଜ ଥିବା ହରିଣ ମଧ୍ୟ ଧରାପଡ଼ିଯାଏ। ପକ୍ଷୀ ହଜାର ଯୋଜନ ଦୂରରୁ ମାଂସ ଦେଖିପାରେ।
ସକଂଠଲଗ୍ନପାଶଂ ଚ ନ ପଶ୍ଯେଦ୍ଦୈଵମୋହିତଃ । କାଲଃ ସମଵିଷମକୃତ୍କାଲଃ ସନ୍ମାନହାନିଦଃ
କିନ୍ତୁ ଭାଗ୍ୟର ମୋହରେ, ଗଳାରେ ପଡ଼ିଥିବା ଫାନ୍ଦକୁ ଦେଖିପାରେନାହିଁ। ସମୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମାନ କିମ୍ବା ଅସମାନ ଭାବେ ଚାଲେ, ମାନସମ୍ମାନ ହାରାଇଦିଏ।
ପରିଭାଵକରଃ କାଲୋ ଯତ୍ରକୁତ୍ରାପି ତିଷ୍ଠତଃ । ନରଂ କରୋତି ଦାତାରଂ ଯାଚିତାରଂ ଚ ଵୈ ପୁନଃ
ସମୟ ଯେଉଁଠି ଥାଉନା କିଛି, ଅପମାନ ଆଣିଦିଏ। ସେ ମଣିଷକୁ ଦାନକାରୀ କିମ୍ବା ଭିକ୍ଷା ମାଗୁଥିବା ମଣିଷ କରିଦିଏ।
ଭୂତାନି ସ୍ଥାଵରାଦୀନି ଦିଵି ଵା ଯଦି ଵା ଭୁଵି । ସର୍ଵଂ କଲଯତେ କାଲଃ କାଲୋ ହ୍ଯେକ ଇଦଂ ଜଗତ୍
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ଯେଉଁଠି ଅଚଳ କିମ୍ବା ଚଳନଶୀଳ, ସ୍ୱର୍ଗ କିମ୍ବା ପୃଥିବୀରେ—ସମୟ ସମସ୍ତକୁ ଗଣନା କରେ। ସମୟ ଏହି ସଂସାରରେ ଏକମାତ୍ର।
ଅନାଦିନିଧନୋ ଧାତା ଜଗତଃ କାରଣଂ ପରମ୍ । ଲୋକାନ୍କାଲଃ ସ ପଚତି ଵୃକ୍ଷେ ଫଲମିଵାହିତମ୍
ସମୟ ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ନଥିବା, ସଂସାରର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ କାରଣ। ସମୟ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଗଛରେ ଫଳ ପକାଯିବା ପରି ପକାଇଦିଏ।
ନ ମଂତ୍ରା ନ ତପୋ ଦାନଂ ନ ମିତ୍ରାଣି ନ ବାଂଧଵାଃ । ଶକ୍ନୁଵଂତି ପରିତ୍ରାତୁଂ ନରଂ କାଲେନ ପୀଡିତମ୍
ମନ୍ତ୍ର, ତପସ୍ୟା, ଦାନ, ବନ୍ଧୁ କିମ୍ବା ଆତ୍ମୀୟ—ଏମାନେ କେହି ମଧ୍ୟ କାଳର ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ତ୍ରଯଃ କାଲକୃତାଃ ପାଶାଃ ଶକ୍ଯଂତେ ନାତିଵର୍ତିତୁମ୍ । ଵିଵାହୋ ଜନ୍ମମରଣଂ ଯଦା ଯତ୍ର ତୁ ଯେନ ଚ
ତିନୋଟି ବନ୍ଧନ କାଳ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥାଏ, ଯାହାକୁ କେହି ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିପାରେନି: ବିବାହ, ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁ—ଏହା କେବେ, କେଉଁଠି, କିଏ ପାଇଁ ହେବ, ଏହା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ।
ଯଥା ଜଲଧରା ଵ୍ଯୋମ୍ନି ଭ୍ରାମ୍ଯଂତେ ମାତରିଶ୍ଵନା । ତଥେଦଂ କର୍ମଯୁକ୍ତେନ କାଲେନ ଭ୍ରାମ୍ଯତେ ଜଗତ୍
ଯେପରି ଆକାଶରେ ମେଘକୁ ପବନ ଘୁଞ୍ଚାଏ, ସେପରି କାଳ ଓ କର୍ମରେ ବନ୍ଧା ଏହି ସଂସାର ଘୁଞ୍ଚିଥାଏ।
ସୁକର୍ମୋଵାଚ-। କାଲୋଽଯଂ କର୍ମଯୁକ୍ତସ୍ତୁ ଯୋ ନରୈଃ ସମୁପାସିତଃ । କାଲସ୍ତୁ ପ୍ରେରଯେତ୍କର୍ମ ନ ତଂ କାଲଃ କରୋତି ସଃ
ସୁକର୍ମ କହିଲେ—ଏହି କାଳ କର୍ମ ସହିତ ଯୋଗ ହୋଇଛି, ଯାହାକୁ ଲୋକେ ସେବନ କରନ୍ତି; କାଳ କର୍ମକୁ ଚଳାଏ, କିନ୍ତୁ ସେ ନିଜେ କର୍ମ କରେନାହିଁ।
ଉପଦ୍ରଵା ଘାତଦୋଷାଃ ସର୍ପାଶ୍ଚ ଵ୍ଯାଧଯସ୍ତତଃ । ସର୍ଵେ କର୍ମନିଯୁକ୍ତାସ୍ତେ ପ୍ରଚରଂତି ଚ ମାନୁଷେ
ବିପଦ, ମୃତ୍ୟୁକାରୀ ଦୋଷ, ସାପ ଓ ରୋଗ—ଏସବୁ କର୍ମରେ ବନ୍ଧା ଥାଏ ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଘୁରିବା।
ସୁଖସ୍ଯ ହେତଵୋ ଯେ ଚ ଉପାଯାଃ ପୁଣ୍ଯମିଶ୍ରିତାଃ । ତେ ସର୍ଵେ କର୍ମସଂଯୁକ୍ତା ନ ପଶ୍ଯେଯୁଃ ଶୁଭାଶୁଭମ୍
ସୁଖର କାରଣ ଓ ଉପାୟ, ଯାହା ପୁଣ୍ୟ ସହିତ ମିଶିଥାଏ, ସେମାନେ ସବୁ କର୍ମ ସହିତ ଯୋଗ ହୋଇଛି; ସେମାନେ ଶୁଭ କିମ୍ବା ଅଶୁଭକୁ ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।