ତସ୍ଯାର୍ଥେ ତୁ ସୁତୌ ଶପ୍ତୌ କ୍ରୋଧେନାକୁଲିତାତ୍ମନା । ଶର୍ମିଷ୍ଠାଂ ଚ ସମାହୂଯ ଶବ୍ଦଂ ଚକ୍ରେ ଯଶସ୍ଵିନୀ
ସେହି କାରଣରେ, କ୍ରୋଧରେ ଓ ଅସ୍ଥିର ମନେ, ସେ ତାଙ୍କର ଦୁଇ ପୁଅକୁ ଶାପ ଦେଲେ; ଏବଂ ଶର୍ମିଷ୍ଠାଙ୍କୁ ଡାକି, ସେ ମହିଳା ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ।
ରୂପେଣ ତେଜସା ଦାନୈଃ ସତ୍ଯପୁଣ୍ଯଵ୍ରତୈସ୍ତଥା । ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଦେଵଯାନୀ ଚ ସ୍ପର୍ଧେତେ ସ୍ମ ତଯା ସହ
ରୂପ, ତେଜ, ଦାନ, ସତ୍ୟବାଦି ଓ ପୁଣ୍ୟବ୍ରତରେ ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଓ ଦେବୟାନୀ ସେଠାରେ ଏକାପରି ଅନ୍ୟ ସହ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ କରୁଥିଲେ।
ଦୁଷ୍ଟଭାଵଂ ତଯୋଶ୍ଚାପି ସାଽଜ୍ଞାସୀତ୍କାମଜା ତଦା । ରାଜ୍ଞେ ସର୍ଵଂ ତଯା ଵିପ୍ର କଥିତଂ ତତ୍କ୍ଷଣାଦିହ
ତା'ପରେ ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କର କୁ-ମନୋଭାବ, ଯାହା କାମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା, ବୁଝିଲେ; ଏବଂ ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସମସ୍ତ କଥା ରାଜାଙ୍କୁ କହିଦେଲେ।
ଅଥ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ମହାରାଜଃ ସମାହୂଯାବ୍ରଵୀଦ୍ଯଦୁମ୍ । ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଵଧ୍ଯତାଂ ଗତ୍ଵା ଶୁକ୍ରପୁତ୍ରୀ ତଥା ପୁନଃ
ତା'ପରେ ରାଗରେ ରାଜା ଯଦୁଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ: 'ଶର୍ମିଷ୍ଠାଙ୍କୁ ମାର, ଏବଂ ଶୁକ୍ରଙ୍କର କନ୍ୟାକୁ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି କର।'
ସୁପ୍ରିଯଂ କୁରୁ ମେ ଵତ୍ସ ଯଦି ଶ୍ରେଯୋ ହି ମନ୍ଯସେ । ଏଵମାକର୍ଣ୍ଯ ତତ୍ତସ୍ଯ ପିତୁର୍ଵାକ୍ଯଂ ଯଦୁସ୍ତଦା
'ମୋ ପ୍ରିୟ କର, ପୁଅ, ଯଦି ତୁମେ ଏହାକୁ ଭଲ ଭାବୁଛ।' ପିତାଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଯଦୁ ତା'ପରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ:
ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ନୃପେଂଦ୍ରଂ ତଂ ପିତରଂ ପ୍ରତି ମାନଦ । ନାହଂ ତୁ ଘାତଯେ ତାତ ମାତରୌ ଦୋଷଵର୍ଜିତେ
ସେ ରାଜା, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ସହ କହିଲେ: 'ପିତା, ମୁଁ ମାରିବି ନାହିଁ, କାରଣ ମୋର ମାଁ ଓ ଅନ୍ୟେ ଦୁଷ୍ଟ ନୁହନ୍ତି।'
ମାତୃଘାତେ ମହାଦୋଷଃ କଥିତୋ ଵେଦପଂଡିତୈଃ । ତସ୍ମାଦ୍ଘାତଂ ମହାରାଜ ଏତଯୋର୍ନ କରୋମ୍ଯହମ୍
'ମା'କୁ ମାରିବା ବେଦ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ବଡ଼ ପାପ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି; ତେଣୁ ମହାରାଜ, ମୁଁ ଏମାନେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ମାରିବି ନାହିଁ।'
ଦୋଷାଣାଂ ତୁ ସହସ୍ରେଣ ମାତା ଲିପ୍ତା ଯଦା ଭଵେତ୍ । ଭଗିନୀ ଚ ମହାରାଜ ଦୁହିତା ଚ ତଥା ପୁନଃ
'ମା' ହଜାର ଦୋଷରେ ଲିପ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମହାରାଜ, ଭଉଣୀ କିମ୍ବା ଝିଅ ମଧ୍ୟ—'
ପୁତ୍ରୈର୍ଵା ଭ୍ରାତୃଭିଶ୍ଚୈଵ ନୈଵ ଵଧ୍ଯା ଭଵେତ୍କଦା । ଏଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମହାରାଜ ମାତରୌ ନୈଵ ଘାତଯେ
'—ପୁଅ କିମ୍ବା ଭାଇମାନେ କେବେ ମାରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହି କଥା ଜାଣି, ମହାରାଜ, ମୁଁ ମୋ ମା'କୁ ମାରିବି ନାହିଁ।'
ଯଦୋର୍ଵାକ୍ଯଂ ତଦା ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜା କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ବଭୂଵ ହ । ଶଶାପ ତଂ ସୁତଂ ପଶ୍ଚାଦ୍ଯଯାତିଃ ପୃଥିଵୀପତିଃ
ଯଦୁଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ରାଗିଗଲେ ଓ ପରେ, ପୃଥିବୀର ରାଜା ଯୟାତି ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ଶାପ ଦେଲେ।
ଯସ୍ମାଦାଜ୍ଞାହତା ତ୍ଵଦ୍ଯ ତ୍ଵଯା ପାପି ସମୋପି ହି । ମାତୁରଂଶଂ ଭଜସ୍ଵ ତ୍ଵଂ ମଚ୍ଛାପକଲୁଷୀକୃତଃ
'ତୁମେ ଆଜି ମୋ ଆଜ୍ଞା ଅମାନ୍ୟ କରିଛ, ଏହିପରି ପାପୀ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ମୋ ଶାପରେ ଦୂଷିତ ହୋଇ, ତୁମେ ତୁମ ମା'ଙ୍କ ଭାଗ୍ୟର ଅଂଶ ଭୋଗ କର।'
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଯଦୁଂ ପୁତ୍ରଂ ଯଯାତିଃ ପୃଥିଵୀପତିଃ । ପୁତ୍ରଂ ଶପ୍ତ୍ଵା ମହାରାଜସ୍ତଯା ସାର୍ଦ୍ଧଂ ମହାଯଶାଃ
ଏଭଳି କହି, ଯୟାତି ତାଙ୍କ ପୁଅ ଯଦୁଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ; ପୁଅକୁ ଶାପ ଦେଇ, ସେ ମହାନ୍ୟ ରାଜା—
ରମତେ ସୁଖଭୋଗେନ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଧ୍ଯାନେନ ତତ୍ପରଃ । ଅଶ୍ରୁବିଂଦୁମତୀସା ଚ ତେନ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ସୁଲୋଚନା
—ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ ହୋଇ, ସେ ମହିଳା ସହିତ ସୁଖରେ ରହିଲେ; ଅଶ୍ରୁବିନ୍ଦୁମତୀ, ସୁନ୍ଦର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା, ସେଥିରେ ସହ ଥିଲେ।
ବୁଭୁଜେ ଚାରୁସର୍ଵାଂଗୀ ପୁଣ୍ଯାନ୍ଭୋଗାନ୍ମନୋନୁଗାନ୍ । ଏଵଂ କାଲୋ ଗତସ୍ତସ୍ଯ ଯଯାତେସ୍ତୁ ମହାତ୍ମନଃ
ସେ ସୁନ୍ଦର ଅଙ୍ଗ ଥିବା ମହିଳା ପୁଣ୍ୟ ଓ ମନକୁ ଭଲ ଲାଗୁଥିବା ସୁଖ ଭୋଗ କଲେ; ଏଭଳି ମହାତ୍ମା ଯୟାତିଙ୍କର ସମୟ କଟିଗଲା।
ଅକ୍ଷଯା ନିର୍ଜରାଃ ସର୍ଵା ଅପରାସ୍ତୁ ପ୍ରଜାସ୍ତଥା । ସର୍ଵେ ଲୋକା ମହାଭାଗ ଵିଷ୍ଣୁଧ୍ଯାନପରାଯଣାଃ
ସମସ୍ତ ଅମରମାନେ ଅକ୍ଷୟ ଓ ଅଜର ହେଲେ, ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାମାନେ ମଧ୍ୟ; ସମସ୍ତ ଲୋକ, ମହାଭାଗ, ବିଷ୍ଣୁ ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ ହେଲେ।
ତପସା ସତ୍ଯଭାଵେନ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଧ୍ଯାନେନ ପିପ୍ପଲ । ସର୍ଵେ ଲୋକା ମହାଭାଗ ସୁଖିନଃ ସାଧୁସେଵକାଃ
ତପସ୍ୟା, ସତ୍ୟ ଓ ବିଷ୍ଣୁ ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା, ହେ ପିପ୍ପଳ, ସମସ୍ତ ଲୋକ, ମହାଭାଗ, ସୁଖୀ ଓ ସାଧୁମାନେ ସେବନାରେ ଲାଗିଥିଲେ।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ଭୂମିଖଂଡେ ଵେନୋପାଖ୍ଯାନେ ମାତାପିତୃତୀର୍ଥଵର୍ଣନେ ଯଯାତିଚରିତ୍ରେଽଶୀତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ଭୂମିଖଣ୍ଡରେ ବେନ ଉପାଖ୍ୟାନରେ ମା'ବାପା ତୀର୍ଥ ବର୍ଣ୍ଣନାରେ ଯୟାତିଙ୍କ ଚରିତ୍ରର ଅଷୀତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
ସୁକର୍ମୋଵାଚ- ଯଥେଂଦ୍ରୋସୌ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଃ ସଦା ଭୀତୋ ମହାତ୍ମନଃ । ଯଯାତେର୍ଵିକ୍ରମଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦାନପୁଣ୍ଯାଦିକଂ ବହୁ
ସୁକର୍ମା କହିଲେ— 'ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର, ସେ ମହାପ୍ରଜ୍ଞ ଏବଂ ସଦା ଭୟଭିତ ଥିଲେ, ମହାତ୍ମା ଯୟାତିଙ୍କର ବହୁ ପ୍ରଭାବ, ଦାନ ଓ ପୁଣ୍ୟ ଦେଖି—'
ମେନକାଂ ପ୍ରେଷଯାମାସ ଅପ୍ସରାଂ ଦୂତକର୍ମଣି । ଗଚ୍ଛ ଭଦ୍ରେ ମହାଭାଗେ ମମାଦେଶଂ ଵଦସ୍ଵ ହି
ସେ ମେନକାଙ୍କୁ ଦୂତୀ କାମରେ ପଠାଇଲେ; 'ଯାଅ, ଭଦ୍ରା ଓ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, ମୋ ଆଦେଶ କହିଦେବୁ.'
କାମକନ୍ଯାମିତୋ ଗତ୍ଵା ଦେଵରାଜଵଚୋ ଵଦ । ଯେନକେନାପ୍ଯୁପାଯେନ ରାଜାନଂ ତ୍ଵମିହାନଯ
'କାମନାର କନ୍ୟା, ଏଠାରୁ ଯାଇ ଦେବତାରାଜଙ୍କ କଥା କହିଦେବୁ; ଯେଭଳି ହେଉ, ରାଜାଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆଣିଦେବୁ.'
ଏଵଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗତା ସା ଚ ମେନକା ତତ୍ର ପ୍ରେଷିତା । ସମାଚଷ୍ଟ ତୁ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଦେଵରାଜସ୍ଯ ଭାଷିତମ୍
ଏହିପରି ଶୁଣି, ପଠାଯାଇଥିବା ମେନକା ସେଠାକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଦେବତାରାଜଙ୍କ ସମସ୍ତ କଥା କହିଦେଲେ.
ଏଵମୁକ୍ତା ଗତା ସା ଚ ମେନକା ତତ୍ପ୍ରଚୋଦିତା । ଗତାଯାଂ ମେନକାଯାଂ ତୁ ରତିପୁତ୍ରୀ ମନସ୍ଵିନୀ
ଏଭଳି କହି ଓ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ, ମେନକା ଚାଲିଗଲେ; ମେନକା ଯିବା ପରେ, ରତିଙ୍କ ଜ୍ଞାନବତୀ କନ୍ୟା—
ରାଜାନଂ ଧର୍ମସଂକେତଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ଯଶସ୍ଵିନୀ । ରାଜଂସ୍ତ୍ଵଯାହମାନୀତା ସତ୍ଯଵାକ୍ଯେନ ଵୈ ପୁରା
ଧର୍ମସଭାରେ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ହେ ରାଜା, ଆପଣ ପୂର୍ବେ ସତ୍ୟ କଥା କହି ମୋତେ ଏଠାକୁ ଆଣିଥିଲେ.'
ସ୍ଵକରଶ୍ଚାଂତରେ ଦତ୍ତୋ ଭଵନଂ ଚ ସମାହୃତା । ଯଦ୍ଯଦ୍ଵଦାମ୍ଯହଂ ରାଜଂସ୍ତତ୍ତତ୍କାର୍ଯଂ ହି ଵୈ ତ୍ଵଯା
'ଆପଣ ମୋ ହାତକୁ ନିଜ ହାତରେ ଧରି ଘରକୁ ଆଣିଥିଲେ; ମୁଁ ଯାହା କହିବି, ହେ ରାଜା, ତାହା ଆପଣ ନିଶ୍ଚିତ କରିବେ.'
ତଦେଵଂ ହି ତ୍ଵଯା ଵୀର ନ କୃତଂ ଭାଷିତଂ ମମ । ତ୍ଵାମେଵଂ ତୁ ପରିତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯେ ଯାସ୍ଯାମି ପିତୃମଂଦିରମ୍
'କିନ୍ତୁ, ହେ ବୀର, ଆପଣ ମୋ କଥା ମାନିନାହାନ୍ତି; ଏହିପରି ହେଉଥିବାରୁ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ମୋ ବାପାଘରକୁ ଯିବି.'
ରାଜୋଵାଚ- ଯଥୋକ୍ତଂ ହି ତ୍ଵଯା ଭଦ୍ରେ ତତ୍ତେ କର୍ତ୍ତା ନ ସଂଶଯଃ । ଅସାଧ୍ଯଂ ତୁ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ସାଧ୍ଯଂ ଦେଵି ଵଦସ୍ଵ ମେ
ରାଜା କହିଲେ— 'ଭଦ୍ରେ, ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ସେଠିପାଇଁ ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ କରିବି; ଯାହା ହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ତାହା ଛାଡ଼ି ମୋତେ କହ, ଦେବୀ.'
ଅଶ୍ରୁବିଂଦୁମତ୍ଯୁଵାଚ- ଏତଦର୍ଥେ ମହୀକାଂତ ଭଵାନିହ ମଯା ଵୃତଃ । ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂପନ୍ନଃ ସର୍ଵଧର୍ମସମନ୍ଵିତଃ
ଅଶ୍ରୁବିନ୍ଦୁମତୀ କହିଲେ— 'ଏହି କାରଣରେ, ହେ ପୃଥିବୀର ପ୍ରିୟ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଚୟନ କରିଥିଲି; ଆପଣ ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷଣ ଓ ଧର୍ମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ.'
ସର୍ଵଂ ସାଧ୍ଯମିତି ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସର୍ଵଧର୍ତାରମେଵ ଚ । କର୍ତ୍ତାରଂ ସର୍ଵଧର୍ମାଣାଂ ସ୍ରଷ୍ଟାରଂ ପୁଣ୍ଯକର୍ମଣାମ୍
'ସମସ୍ତ କାମ ସମ୍ଭବ ବୋଲି ଜାଣି, ଆପଣ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଧର୍ମର କର୍ତ୍ତା ଏବଂ ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା.'
ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯସାଧକଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେଽପ୍ରତିମଂ ଚ ଵୈ । ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତମହଂ ଜାନେ ଵୈଷ୍ଣଵାନାଂ ମହାଵରମ୍
'ତିନି ଲୋକର କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ କରନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣି, ଏବଂ ତିନି ଲୋକରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ମୁଁ ଜାଣେ ଆପଣ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ଓ ବୈଷ୍ଣବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ.'
ଇତ୍ଯାଶଯା ମଯା ଭର୍ତ୍ତା ଭଵାନଂଗୀକୃତଃ ପୁରା । ଯସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁପ୍ରସାଦୋଽସ୍ତି ସ ସର୍ଵତ୍ର ପରିଵ୍ରଜେତ୍
'ଏହି ଭାବନାରେ, ମୁଁ ପୂର୍ବେ ଆପଣଙ୍କୁ ପତି ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲି; ଯାହାଙ୍କ ଉପରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କୃପା ଅଛି, ସେଉଁଠିଏଉଁଠି ଯାଇପାରେ.'