ଵିଶାଲାଂ ଚ ମହାରାଜଃ କଂଦର୍ପାକୃଷ୍ଟମାନସଃ । ରାଜୋଵାଚ- ଆଗତୋଽସ୍ମି ମହାଭାଗେ ଵିଶାଲେ ଚାରୁଲୋଚନେ
ମହାରାଜା, କାମନାରେ ମନ ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇ, ସେ ବଡ଼ ଜଣେକୁ ଦେଖି କହିଲେ—'ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳି, ଶୋଭାମୟ ଆଖିଥିବା, ମୁଁ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି।'
ଜରାତ୍ଯାଗଃକୃତୋ ଭଦ୍ରେ ତାରୁଣ୍ଯେନ ସମନ୍ଵିତଃ । ଯୁଵା ଭୂତ୍ଵା ସମାଯାତୋ ଭଵତ୍ଵେଷା ମମାଧୁନା
'ହେ ଶୁଭେ, ମୁଁ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାକୁ ଛାଡ଼ି, ଯୌବନରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି; ଏବେ ଯୁବକ ହୋଇ ଆସିଛି—ଏହି ସମୟ ମୋର ହେଉ।'
ଯଂଯଂ ହି ଵାଂଛତେ ଚୈଷା ତଂତଂ ଦଦ୍ମି ନ ସଂଶଯଃ । ଵିଶାଲୋଵାଚ- ଯଦା ଭଵାନ୍ସମାଯାତୋ ଜରାଂ ଦୁଷ୍ଟାଂ ଵିହାଯ ଚ
'ତୁମେ ଯାହା ଚାହାଅ, ମୁଁ ଦେବି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।' ବିଶାଳା କହିଲେ—'ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ଦୁଷ୍ଟ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାକୁ ଛାଡ଼ି ଆସିଛ, '
ଦୋଷେଣୈକେନଲିପ୍ତୋସି ଭଵଂତଂ ନୈଵ ମନ୍ଯତେ । ରାଜୋଵାଚ- ମମ ଦୋଷଂ ଵଦସ୍ଵ ତ୍ଵଂ ଯଦି ଜାନାସି ନିଶ୍ଚିତମ୍
'ତୁମେ ଗୋଟିଏ ଦୋଷରେ ଲିପ୍ତ; ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଗ୍ରହଣ କରୁନାହିଁ।' ରାଜା କହିଲେ—'ମୋ ଦୋଷ କଣ, ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଜାଣିଥିଲେ କହ।'
ତଂ ତୁ ଦୋଷଂ ପରିତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯେଗୁଣରୂପଂନସଂଶଯଃ
'ମୁଁ ସେଇ ଦୋଷକୁ ଛାଡ଼ିଦେବି, ଭଲ ଗୁଣ ଓ ରୂପ ଧାରଣ କରିବି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେଭୂମିଖଂଡେଵେନୋପାଖ୍ଯାନେମାତାପିତୃତୀର୍ଥଵର୍ଣନେ ଯଯାତିଚରିତେଽଷ୍ଟସପ୍ତତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ଭୂମିଖଣ୍ଡରେ, ମାତାପିତା ତୀର୍ଥ ବର୍ଣ୍ଣନା ଓ ଯୟାତି ଚରିତରେ, ଅଠାଉଁ ସପ୍ତତି ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
ଵିଶାଲୋଵାଚ- ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଯସ୍ଯ ଵୈ ଭାର୍ଯା ଦେଵଯାନୀ ଵରାନନା । ସୌଭାଗ୍ଯଂ ତତ୍ର ଵୈ ଦୃଷ୍ଟମନ୍ଯଥା ନାସ୍ତି ଭୂପତେ
ବିଶାଳା କହିଲେ—'ଯାହାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଶର୍ମିଷ୍ଠା ଓ ଦେବୟାନୀ ଶୋଭାମୟ ମୁହଁ ଥିବା, ସେଠି ମାତ୍ର ଭାଗ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ, ହେ ରାଜା; ଅନ୍ୟଥା କେବେ ନୁହେଁ।'
ତତ୍କଥଂ ତ୍ଵଂ ମହାଭାଗ ଅସ୍ଯାଃ କାର୍ଯଵଶୋ ଭଵେଃ । ସପତ୍ନଜେନ ଭାଵେନ ଭଵାନ୍ଭର୍ତା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ
'ତେବେ, ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳି, କିପରି ତୁମେ ଏହାଙ୍କର ଇଚ୍ଛାରେ ଚାଲିବ? ସପତ୍ନୀ ଭାବରେ ତୁମେ ପତି ଭାବରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।'
ସସର୍ପୋସି ମହାରାଜ ଭୂତଲେ ଚଂଦନଂ ଯଥା । ସର୍ପୈଶ୍ଚ ଵେଷ୍ଟିତୋ ରାଜନ୍ମହାଚଂଦନ ଏଵ ହି
'ହେ ମହାରାଜା, ତୁମେ ପୃଥିବୀରେ ଚନ୍ଦନ ପରି, କିନ୍ତୁ ସାପମାନେ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି; ଯେପରି ମହାଚନ୍ଦନ ସାପମାନେ ଘେରିଥାଏ।'
ତଥା ତ୍ଵଂ ଵେଷ୍ଟିତଃ ସର୍ପୈଃ ସପତ୍ନୀନାମସଂଜ୍ଞକୈଃ । ଵରମଗ୍ନିପ୍ରଵେଶଶ୍ଚ ଶିଖାଗ୍ରାତ୍ପତନଂ ଵରମ୍
'ଏଭଳି ତୁମେ ସେହି ସପତ୍ନୀମାନେ, ସାପ ଭଳି, ଘେରି ରହିଛ; ତେଣୁ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା କିମ୍ବା ଶିଖରରୁ ପଡ଼ିଯିବା ଭଲ।'
ରୂପତେଜଃ ସମାଯୁକ୍ତଂ ସପତ୍ନୀସହିତଂ ପ୍ରିଯମ୍ । ନ ଵରଂ ତାଦୃଶଂ କାଂତଂ ସପତ୍ନୀଵିଷସଂଯୁତମ୍
'ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଓ ତେଜରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରିୟଜନ, ସପତ୍ନୀମାନେ ସହିତ ଥିଲେ, ସେଠି ଭଲ ନୁହେଁ—ଏଭଳି ପ୍ରିୟ, ସପତ୍ନୀର ବିଷ ଲାଗିଥିଲେ, ଚାହିଁବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।'
ତସ୍ମାନ୍ନ ମନ୍ଯତେ କାଂତଂ ଭଵଂତଂ ଗୁଣସାଗରମ୍ । ରାଜୋଵାଚ- ଦେଵଯାନ୍ଯା ନ ମେ କାର୍ଯଂ ଶର୍ମିଷ୍ଠଯା ଵରାନନେ
'ସେଠିଏ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ତୁମେ ଗୁଣର ସାଗର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରିୟ ଭାବେ ମାନିନାହାନ୍ତି।' ରାଜା କହିଲେ—'ମୋତେ ଦେବୟାନୀ ସହିତ କିଛି କାମ ନାହିଁ, ଶର୍ମିଷ୍ଠା ସହିତ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ହେ ଶୋଭାମୟ।'
ଇତ୍ଯର୍ଥଂ ପଶ୍ଯ ମେ କୋଶଂ ସତ୍ଵଧର୍ମସମନ୍ଵିତମ୍ । ଅଶ୍ରୁବିଂଦୁମତ୍ଯୁଵାଚ- ଅହଂ ରାଜ୍ଯସ୍ଯ ଭୋକ୍ତ୍ରୀ ଚ ତଵ କାଯସ୍ଯ ଭୂପତେ
'ଏହି କାରଣରୁ, ମୋର ଶକ୍ତି ଓ ଧର୍ମରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଧନଭଣ୍ଡାର ଦେଖ।' ଅଶ୍ରୁବିନ୍ଦୁମତୀ କହିଲେ—'ମୁଁ ଏହି ରାଜ୍ୟ ଓ ତୁମ ଦେହର ଭୋଗିନୀ, ହେ ରାଜା।'
ଯଦ୍ଯଦ୍ଵଦାମ୍ଯହଂ ଭୂପ ତତ୍ତତ୍କାର୍ଯଂ ତ୍ଵଯା ଧ୍ରୁଵମ୍ । ଇତ୍ଯର୍ଥେ ମମ ଦେହି ସ୍ଵଂ କରଂ ତ୍ଵଂ ଧର୍ମଵତ୍ସଲ
'ମୁଁ ଯାହା କହିବି, ହେ ଭୂପତି, ସେ ସବୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ; ଏହି କାରଣରୁ, ମୋତେ ତୁମ ହାତ ଦିଅ, ହେ ଧର୍ମପ୍ରିୟ।'
ବହୁଧର୍ମସମୋପେତଂ ଚାରୁଲକ୍ଷଣସଂଯୁତମ୍ । ରାଜୋଵାଚ- ଅନ୍ଯ ଭାର୍ଯାଂ ନ ଵିଂଦାମି ତ୍ଵାଂ ଵିନା ଵରଵର୍ଣିନି
ବହୁ ଧର୍ମ ଗୁଣ ଥିବା ଏବଂ ଶୋଭାମୟ ଲକ୍ଷଣ ଯୁକ୍ତ ତୁମେ, ରାଜା କହିଲେ— ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମକୁ ଛାଡ଼ି ମୁଁ ଆଉ କେହିଁକୁ ଜୀବନସଂଗିନୀ ବାଣିବି ନାହିଁ।
ରାଜ୍ଯଂ ଚ ସକଲାମୁର୍ଵୀଂ ମମ କାଯଂ ଵରାନନେ । ସକୋଶଂ ଭୁଂକ୍ଷ୍ଵ ଚାର୍ଵଂଗି ଏଷ ଦତ୍ତଃ କରସ୍ତଵ
ହେ ମୋର ଚାନ୍ଦମୁହିଁ, ଏହି ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟ, ପୃଥିବୀ ଏବଂ ମୋ ଦେହ ସହିତ, ତୁମେ ଏହାର ଭୋଗ କର; ଏହି ସମସ୍ତ ଧନ-ଧାନ୍ୟ ସହିତ ମୁଁ ତୁମକୁ ମୋର ହାତ ଦେଉଛି।
ଯଦେଵ ଭାଷସେ ଭଦ୍ରେ ତଦେଵଂ ତୁ କରୋମ୍ଯହମ୍ । ଅଶ୍ରୁବିଂଦୁମତ୍ଯୁଵାଚ- ଅନେନାପି ମହାଭାଗ ତଵ ଭାର୍ଯା ଭଵାମ୍ଯହମ୍
ମୁଁ ଯାହା କହିବୁ, ହେ ଶୁଭେ, ତୁମେ ତାହା ମାନିବା। ଅଶ୍ରୁବିନ୍ଦୁମତୀ କହିଲେ— ଏହି ଉପକାର ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତୁମର ଜୀବନସଂଗିନୀ ହେଉଛି।
ଏଵମାକର୍ଣ୍ଯ ରାଜେଂଦ୍ରୋ ହର୍ଷଵ୍ଯାକୁଲଲୋଚନଃ । ଗାଂଧର୍ଵେଣ ଵିଵାହେନ ଯଯାତିଃ ପୃଥିଵୀପତିଃ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ରାଜାଙ୍କ ଆଖି ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲା; ପୃଥିବୀର ଶାସକ ଯୟାତି ଗାନ୍ଧର୍ବ ବିବାହ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ।
ଉପଯେମେ ସୁତାଂ ପୁଣ୍ଯାଂ ମନ୍ମଥସ୍ଯ ନରୋତ୍ତମ । ତଯା ସାର୍ଦ୍ଧଂ ମହାତ୍ମା ଵୈ ରମତେ ନୃପନଂଦନଃ
ନରମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜଣେ ମନ୍ମଥଙ୍କର ପବିତ୍ର କନ୍ୟାକୁ ବିବାହ କଲେ; ରାଜପୁତ୍ର ମହାନ୍ ଆତ୍ମା ତାଙ୍କ ସହିତ ଆନନ୍ଦରେ ରହିଲେ।
ସାଗରସ୍ଯ ଚ ତୀରେଷୁ ଵନେଷୂପଵନେଷୁ ଚ । ପର୍ଵତେଷୁ ଚ ରମ୍ଯେଷୁ ସରିତ୍ସୁ ଚ ତଯା ସହ
ସାଗର କୂଳ, ଜଙ୍ଗଲ ଏବଂ ଉପବନ, ଶୋଭାମୟ ପାହାଡ଼ ଓ ନଦୀ ପାଖରେ ସେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଆନନ୍ଦ କରିଲେ।
ରମତେ ରାଜରାଜେଂଦ୍ରସ୍ତାରୁଣ୍ଯେନ ମହୀପତିଃ । ଏଵଂ ଵିଂଶତ୍ସହସ୍ରାଣି ଗତାନି ନିରତସ୍ଯ ଚ
ରାଜାଙ୍କ ଯୌବନ ଆନନ୍ଦରେ, ସେ ରାଜାଧିରାଜ ତାଙ୍କ ସହିତ ଆନନ୍ଦ କରିଲେ; ଏଭଳି ଭାବେ ଦୁଇ ହଜାର ବର୍ଷ ଚାଲିଗଲା।
ଭୂପସ୍ଯ ତସ୍ଯ ରାଜେଂଦ୍ର ଯଯାତେସ୍ତୁ ମହାତ୍ମନଃ । ଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ- ଏଵଂ ତଯା ମହାରାଜୋ ଯଯାତିର୍ମୋହିତସ୍ତଦା
ସେ ମହାନ୍ ଆତ୍ମା ରାଜା ଯୟାତିଙ୍କ ପାଇଁ— ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ— ଏଭଳି ଭାବେ ମହାରାଜା ଯୟାତି ତାଙ୍କ ସହିତ ମୋହିତ ହୋଇଗଲେ।
କଂଦର୍ପସ୍ଯ ପ୍ରପଂଚେନ ଇଂଦ୍ରସ୍ଯାର୍ଥେ ମହାମତେ । ସୁକର୍ମୋଵାଚ- ଏଵଂ ପିପ୍ପଲ ରାଜାସୌ ଯଯାତିଃ ପୃଥିଵୀପତିଃ
କାମଦେବଙ୍କ ଚତୁରତା ଦ୍ୱାରା, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ, ହେ ପିପ୍ପଳ, ସୁକର୍ମା କହିଲେ— ଏଭଳି ଭାବେ ସେ ରାଜା ଯୟାତି, ପୃଥିବୀର ଶାସକ—
ତସ୍ଯା ମୋହନକାମେନ ରତେନ ଲଲିତେନ ଚ । ନ ଜାନାତି ଦିନଂ ରାତ୍ରିଂ ମୁଗ୍ଧଃ କାମସ୍ଯ କନ୍ଯଯା
ତାଙ୍କର ମୋହନ ଇଚ୍ଛା ଓ ଖେଳମସ୍ତି ମଧୁର ମିଳନ ଦ୍ୱାରା, ସେ କାମର କନ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ, ଦିନ ରାତି ଭେଦ ବୁଝି ପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଏକଦା ମୋହିତଂ ଭୂପଂ ଯଯାତିଂ କାମନଂଦିନୀ । ଉଵାଚ ପ୍ରଣତଂ ନମ୍ରଂ ଵଶଗଂ ଚାରୁଲୋଚନା
ଏକଥର, ଯେତେବେଳେ ରାଜା ଯୟାତି ଏଭଳି ମୋହିତ ହେଉଥିଲେ, ସୁନ୍ଦର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା କାମନନ୍ଦିନୀ ତାଙ୍କୁ ନମ୍ର ଭାବରେ, ଅଧୀନ କରି, କହିଲେ।
ଅଶ୍ରୁବିଂଦୁମତ୍ଯୁଵାଚ- ସଂଜାତଂ ଦୋହଦଂ କାଂତ ତନ୍ମେ କୁରୁ ମନୋରଥମ୍ । ଅଶ୍ଵମେଧମଖଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଯଜସ୍ଵ ପୃଥିଵୀପତେ
ଅଶ୍ରୁବିନ୍ଦୁମତୀ କହିଲେ— ମୋର ମନରେ ଏକ ଆକାଂକ୍ଷା ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ପ୍ରିୟ, ଏହି ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କର; ହେ ପୃଥିବୀର ଶାସକ, ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କର।
ରାଜୋଵାଚ- ଏଵମସ୍ତୁ ମହାଭାଗେ କରୋମି ତଵ ସୁପ୍ରିଯମ୍ । ସମାହୂଯ ସୁତଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ରାଜ୍ଯଭୋଗେ ଵିନିଃସ୍ପୃହମ୍
ରାଜା କହିଲେ— ତେଣୁ ଯାହା ତୁମକୁ ସବୁଠାରୁ ଭଲ ଲାଗେ, ମୁଁ ତାହା କରିବି, ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ; ରାଜ୍ୟ ଭୋଗରେ ଅସକ୍ତ ମୋର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଅକୁ ଡାକିବି।
ସମାହୂତଃ ସମାଯାତୋ ଭକ୍ତ୍ଯାନମିତକଂଧରଃ । ବଦ୍ଧାଂଜଲିପୁଟୋ ଭୂତ୍ଵା ପ୍ରଣାମମକରୋତ୍ତଦା
ଡାକିବା ପରେ, ସେ ଭକ୍ତି ସହିତ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଆସିଲେ; ହାତ ଯୋଡି ନମସ୍କାର କଲେ।
ତସ୍ଯାଃ ପାଦୌ ନନାମାଥ ଭକ୍ତ୍ଯା ନମିତକଂଧରଃ । ଆଦେଶୋ ଦୀଯତାଂ ରାଜନ୍ଯେନାହୂତଃ ସମାଗତଃ
ସେ ଭକ୍ତି ସହିତ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ତାଙ୍କର ପାଦ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ; 'ହେ ରାଜା, ଯେଉଁ କାରଣରେ ମୋତେ ଡାକିଛ, ଆଦେଶ ଦିଅ।'
କିଂ କରୋମି ମହାଭାଗ ଦାସସ୍ତେ ପ୍ରଣତୋସ୍ମି ଚ । ରାଜୋଵାଚ- ଅଶ୍ଵମେଧସ୍ଯ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ସଂଭାରଂ କୁରୁ ପୁତ୍ରକ
'ମୁଁ କଣ କରିବି, ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ? ମୁଁ ତୁମର ଦାସ ଏବଂ ତୁମକୁ ପ୍ରଣାମ କରୁଛି।' ରାଜା କହିଲେ— 'ପୁଅ, ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ସାମଗ୍ରୀ ତୟାରି କର।'