ଏଵଂଗୁଣୈଃ ସମୁପେତଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେନ ପ୍ରପୂଜିତମ୍ । ସୁମତିଂ ସୁପ୍ରିଯଂ କାଂତଂ ମନସା ଵରମୀପ୍ସତି
ଏପରି ଗୁଣରେ ସମ୍ପନ୍ନ, ତିନି ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ, ସେ ମନରେ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍, ଅତି ପ୍ରିୟ ଓ ସୁନ୍ଦର ପତି ଆଶା କରେ।
ଯଯାତିରୁଵାଚ- ଏଵଂ ଗୁଣୈଃ ସମୁପେତଂ ଵିଦ୍ଧି ମାମିହ ଚାଗତମ୍ । ଅସ୍ଯାନୁରୂପୋ ଭର୍ତ୍ତାହଂ ସୃଷ୍ଟୋ ଧାତ୍ରା ନ ସଂଶଯଃ
ଯୟାତି କହିଲେ—ଏପରି ଗୁଣରେ ସମ୍ପନ୍ନ ମୋତେ ଏଠାରେ ଆସିଛି ବୋଲି ଜାଣ; ମୁଁ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ପତି, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଵିଶାଲୋଵାଚ- ଭଵଂତଂ ପୁଣ୍ଯସଂଵୃଦ୍ଧଂ ଜାନେ ରାଜଞ୍ଜଗତ୍ତ୍ରଯେ । ପୂର୍ଵୋକ୍ତା ଯେ ଗୁଣାଃ ସର୍ଵେ ମଯୋକ୍ତାଃ ସଂତି ତେ ତ୍ଵଯି
ବିଶାଳା କହିଲେ—ମୁଁ ତୁମକୁ ତିନି ଲୋକରେ ପୁଣ୍ୟରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିବା ବୋଲି ଜାଣେ, ହେ ରାଜା; ଆଗରୁ ମୁଁ ଯେଉଁ ଗୁଣ କହିଥିଲି, ସେସବୁ ତୁମରେ ଅଛି।
ଏକେନାପି ଚ ଦୋଷେଣ ତ୍ଵାମେଷା ହି ନ ମନ୍ଯତେ । ଏଷ ମେ ସଂଶଯୋ ଜାତୋ ଭଵାନ୍ଵିଷ୍ଣୁମଯୋ ନୃପ
ତଥାପି, ଏକ ତ୍ରୁଟି ଦ୍ୱାରା ସେ ତୁମକୁ ଗ୍ରହଣ କରୁନାହାନ୍ତି; ଏହି ମୋର ସନ୍ଦେହ ହେଉଛି, ହେ ରାଜା—ତୁମେ ବିଷ୍ଣୁ ସ୍ୱଭାବର।
ଯଯାତିରୁଵାଚ- ସମାଚକ୍ଷ୍ଵ ମହାଦୋଷଂ ଯମେଷା ନାନୁମନ୍ଯତେ । ତତ୍ତ୍ଵେନ ଚାରୁସର୍ଵାଂଗୀ ପ୍ରସାଦସୁମୁଖୀ ଭଵ
ଯୟାତି କହିଲେ: ମୋତେ ସଫା ସଫା କହ, ଯେଉଁ ଦୋଷକୁ ଯମ ମାନିନଥିବେ, ସେଇ ମହାଦୋଷ କ'ଣ? ଏ ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମର ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ମୋହନ, ଦୟାମୟୀ ହସ ଦେଖାଅ, ସତ୍ୟ କଥା କହ।
ଵିଶାଲୋଵାଚ- ଆତ୍ମଦୋଷଂ ନ ଜାନାସି କସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ଜଗତୀପତେ । ଜରଯା ଵ୍ଯାପ୍ତକାଯସ୍ତ୍ଵମନେନେଯଂ ନ ମନ୍ଯତେ
ବିଶାଳା କହିଲେ: ରାଜା, ତୁମେ ନିଜ ଦୋଷ ଜାଣନାହା, କାହିଁକି ଏପରି କହୁଛ? ବୟସରେ ତୁମ ଶରୀର ପୂରା ଭରିଯାଇଛି, ଏହି କାରଣରେ ସେ ତୁମକୁ ମାନିନଥିବେ।
ଏଵଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମହଦ୍ଵାକ୍ଯମପ୍ରିଯଂ ଜଗତୀପତିଃ । ଦୁଃଖେନ ମହତାଵିଷ୍ଟସ୍ତାମୁଵାଚ ପୁନର୍ନୃପଃ
ଏହି ଅପ୍ରିୟ କଥା ଶୁଣି, ଭୂମିର ନାଥ ଭାରି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ରାଜା ପୁଣି ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଜରାଦୋଷୋ ନ ମେ ଭଦ୍ରେ ସଂସର୍ଗାତ୍କସ୍ଯଚିତ୍କଦା । ସମୁଦ୍ଭୂତଂ ମମାଂଗେ ଵୈ ତଂ ନ ଜାନେ ଜରାଗମମ୍
ଯୟାତି କହିଲେ: ମୋର ଶରୀରରେ ବୟସ ଆସିଥିବା କୌଣସି ଦୋଷକୁ ମୁଁ ଜାଣେନି, ଏହା କେଉଁଠୁ ଆସିଛି ମୁଁ ବୁଝିପାରୁନି।
ଯଂ ଯଂ ହି ଵାଂଛତେ ଚୈଷା ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ଦୁର୍ଲଭଂ ଶୁଭେ । ତମସ୍ଯୈ ଦାତୁକାମୋହଂ ଵ୍ରିଯତାଂ ଵର ଉତ୍ତମଃ
ସେ ଯେଉଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହେ, ତିନି ଲୋକରେ ଯେଉଁଥିରେ ମିଳିବା କଷ୍ଟ, ମୁଁ ସେଠିପାଇଁ ମନରୁ ଦେବାକୁ ଚାହେଁ। ସେ ଉଚ୍ଚତମ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚୟନ କରୁ।
ଵିଶାଲୋଵାଚ- ଜରାହୀନୋ ଯଦା ସ୍ଯାସ୍ତ୍ଵଂ ତଦା ତେ ସୁପ୍ରିଯା ଭଵେତ୍ । ଏତଦ୍ଵିନିଶ୍ଚିତଂ ରାଜନ୍ସତ୍ଯଂ ସତ୍ଯଂ ଵଦାମ୍ଯହମ୍
ବିଶାଳା କହିଲେ: ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ବୟସରୁ ମୁକ୍ତ ହେବ, ସେତେବେଳେ ସେ ତୁମପ୍ରତି ସତ୍ୟ ସ୍ନେହ କରିବ। ଏହା ନିଶ୍ଚିତ, ରାଜା, ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି, ସତ୍ୟ କହୁଛି।
ଶ୍ରୁତିରେଵଂ ଵଦେଦ୍ରାଜନ୍ପୁତ୍ରେ ଭ୍ରାତରି ଭୃତ୍ଯକେ । ଜରା ସଂକ୍ରାମ୍ଯତେ ଯସ୍ଯ ତସ୍ଯାଂଗେ ପରିସଂଚରେତ୍
ପୁରୁଣା କଥା ଏହିପରି କହେ, ରାଜା: ବୟସ ପୁଅ, ଭାଇ କିମ୍ବା ଦାସଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇପାରେ; ଯାହାକୁ ଦିଆଯିବ, ସେଠାରେ ବୟସ ଚଳିଯାଏ।
ତାରୁଣ୍ଯଂ ତସ୍ଯ ଵୈ ଗୃହ୍ଯ ତସ୍ମୈ ଦତ୍ଵା ଜରାଂ ପୁନଃ । ଉଭଯୋଃ ପ୍ରୀତିସଂଵାଦଃ ସୁରୁଚ୍ଯା ଜାଯତେ ଶୁଭଃ
ଯାହା ପାଖରୁ ତାରୁଣ୍ୟ ନିଆଯାଏ, ସେଠାରେ ବୟସ ଦିଆଯାଏ; ଏହିପରି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମତି ହୁଏ, ଦୁହେଁ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି।
ଯଥାତ୍ମଦାନପୁଣ୍ଯସ୍ଯ କୃପଯା ଯୋ ଦଦାତି ଚ । ଫଲଂ ରାଜନ୍ହି ତତ୍ତସ୍ଯ ଜାଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ଯେମିତି ଜଣେ ଦୟାବଶତଃ ନିଜର ସୁକର୍ମର ଫଳ ଅନ୍ୟକୁ ଦେଇଥାଏ, ରାଜା, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ସେହି ଫଳ ମିଳେ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଦୁଃଖେନୋପାର୍ଜିତଂ ପୁଣ୍ଯମନ୍ଯସ୍ମୈ ହି ପ୍ରଦୀଯତେ । ସୁପୁଣ୍ଯଂ ତଦ୍ଭଵେତ୍ତସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯସ୍ଯ ଫଲମଶ୍ନୁତେ
ଯେ ସଂଘର୍ଷରେ ଅର୍ଜିତ ପୁଣ୍ୟ ଅନ୍ୟକୁ ଦେଇଥାଏ, ସେହି ପୁଣ୍ୟ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୁଏ, ସେ ତାହାର ଫଳ ଉପଭୋଗ କରେ।
ପୁତ୍ରାଯ ଦୀଯତାଂ ରାଜଂସ୍ତସ୍ମାତ୍ତାରୁଣ୍ଯମେଵ ଚ । ପ୍ରଗୃହ୍ଯୈଵ ସମାଗଚ୍ଛ ସୁଂଦରତ୍ଵେନ ଭୂପତେ
ତୁମର ତାରୁଣ୍ୟ, ରାଜା, ପୁଅକୁ ଦିଅ; ତାଙ୍କୁ ଧରି ନେଇ, ତୁମେ ପୁନି ସୁନ୍ଦର ହୋଇ ଆସ।
ଯଦା ତ୍ଵମିଚ୍ଛସେ ଭୋକ୍ତୁଂ ତଦା ତ୍ଵଂ କୁରୁଭୂପତେ । ଏଵମାଭାଷ୍ଯ ସା ଭୂପଂ ଵିଶାଲା ଵିରରାମ ହ
କୁରୁ ରାଜା, ଯେତେବେଳେ ଚାହିବ, ସେତେବେଳେ ଉପଭୋଗ କରିପାରିବ। ଏପରି କହି ବିଶାଳା ଚୁପ ହେଲେ।
ସୁକର୍ମୋଵାଚ- ଏଵମାକର୍ଣ୍ଯ ରାଜେଂଦ୍ରୋ ଵିଶାଲାମଵଦତ୍ତଦା । ରାଜୋଵାଚ- ଏଵମସ୍ତୁ ମହାଭାଗେ କରିଷ୍ଯେ ଵଚନଂ ତଵ
ସୁକର୍ମା କହିଲେ: ଏହିପରି ଶୁଣି, ରାଜା ବିଶାଳାଙ୍କୁ କହିଲେ। ରାଜା କହିଲେ: ଏହିପରି ହେଉ, ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, ମୁଁ ତୁମ କଥା ମାନିବି।
କାମାସକ୍ତଃ ସମୂଢସ୍ତୁ ଯଯାତିଃ ପୃଥିଵୀପତିଃ । ଗୃହଂ ଗତ୍ଵା ସମାହୂଯ ସୁତାନ୍ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ହ
କାମରେ ଆସକ୍ତ ଏବଂ ଭ୍ରମିତ ଯୟାତି ରାଜା ଘରକୁ ଗଲେ, ପୁଅମାନେଙ୍କୁ ଡାକି, ସେମାନଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ତୁରୁଂ ପୂରୁଂ କୁରୁଂ ରାଜା ଯଦୁଂ ଚ ପିତୃଵତ୍ସଲମ୍ । କୁରୁଧ୍ଵଂ ପୁତ୍ରକାଃ ସୌଖ୍ଯଂ ଯୂଯଂ ହି ମମ ଶାସନାତ୍
ତୁରୁ, ପୁରୁ, କୁରୁ ଏବଂ ଯଦୁ, ଯେଉଁମାନେ ପିତାଙ୍କୁ ଭଲପାଆନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ: ପୁଅମାନେ, ମୋ ଆଦେଶ ମାନି ସୁଖ ଦିଅ।
ପୁତ୍ରା ଊଚୁଃ- ପିତୃଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରକର୍ତଵ୍ଯଂ ପୁତ୍ରୈଶ୍ଚାପି ଶୁଭାଶୁଭମ୍ । ଉଚ୍ଯତାଂ ତାତ ତଚ୍ଛୀଘ୍ରଂ କୃତଂ ଵିଦ୍ଧି ନ ସଂଶଯଃ
ପୁଅମାନେ କହିଲେ: ପିତାଙ୍କ କଥା ସଦା ପୁଅମାନେ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ, ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ। ତୁରନ୍ତ କହ, ବାପା, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ହେବ।
ଏଵମାକର୍ଣ୍ଯତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ପୁତ୍ରାଣାଂ ପୃଥିଵୀପତିଃ । ଆଚଚକ୍ଷେ ପୁନସ୍ତେଷୁ ହର୍ଷେଣାକୁଲମାନସଃ
ପୁଅମାନଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଭୂମିର ନାଥ ଖୁସିରେ ଭରିଯାଇ, ପୁଣି ସେମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କଥା ଖୋଲି କହିଲେ।
ଯଯାତିରୁଵାଚ- ଏକେନ ଗୃହ୍ଯତାଂ ପୁତ୍ରା ଜରା ମେ ଦୁଃଖଦାଯିନୀ । ଧୀରେଣ ଭଵତାଂ ମଧ୍ଯେ ତାରୁଣ୍ଯଂ ମମ ଦୀଯତାମ୍
ଯୟାତି କହିଲେ: ପୁଅମାନେ, ତୁମେ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ମୋର ଦୁଃଖଦାୟକ ବୟସ ନେଉ, ଏବଂ ଜଣେ ଧୈର୍ୟଶୀଳ ତାରୁଣ୍ୟ ଦିଅ।
ସ୍ଵକୀଯଂ ହି ମହାଭାଗାଃ ସ୍ଵରୂପମିଦମୁତ୍ତମମ୍ । ସଂତପ୍ତଂ ମାନସଂ ମେଦ୍ଯ ସ୍ତ୍ରିଯାଂ ସକ୍ତଂ ସୁଚଂଚଲମ୍
ମୋର ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ଏହିପରି — ମୋର ମନ ଅତି ଅସ୍ଥିର ଓ ଅନ୍ୟ ଜଣା ଜନନୀଙ୍କୁ ଆସକ୍ତ ହୋଇ ଅନେକ ଦୁଃଖରେ ଦହିଯାଉଛି ।
ଭାଜନସ୍ଥା ଯଥା ଆପ ଆଵର୍ତ୍ତଯତି ପାଵକଃ । ତଥା ମେ ମାନସଂ ପୁତ୍ରାଃ କାମାନଲସୁଚାଲିତମ୍
ପିଲାମାନେ, ଯେପରି ଏକ ପାତ୍ରରେ ପାଣିକୁ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ତେଜିତ କରେ, ସେହିପରି ମୋର ମନ ମଧ୍ୟ କାମନାର ଅଗ୍ନିରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଉଛି ।
ଏକୋ ଗୃହ୍ଣାତୁ ମେ ପୁତ୍ରା ଜରାଂ ଦୁଃଖପ୍ରଦାଯିନୀମ୍ । ସ୍ଵକଂ ଦଦାତୁ ତାରୁଣ୍ଯଂ ଯଥାକାମଂ ଚରାମ୍ଯହମ୍
ମୋର ଏହି ଦୁଃଖଦାୟକ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ତୁମେ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ନେଉ, ଏବଂ ତୁମର ଯୌବନ ମୋତେ ଦେଉ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଇଚ୍ଛାମତେ ଜୀବନ କଟାଇପାରିବି ।
ଯୋ ମେ ଜରାପସରଣଂ କରିଷ୍ଯତି ସୁତୋତ୍ତମଃ । ସ ଚ ମେ ଭୋକ୍ଷ୍ଯତେ ରାଜ୍ଯଂ ଧନୁର୍ଵଂଶଂ ଧରିଷ୍ଯତି
ମୋର ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଅ ଯିଏ ମୋର ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଦୂର କରିବ, ସେ ରାଜ୍ୟ ଭୋଗ କରିବ ଓ ରାଜବଂଶକୁ ରକ୍ଷା କରିବ ।
ତସ୍ଯ ସୌଖ୍ଯଂ ସୁସଂପତ୍ତିର୍ଧନଂ ଧାନ୍ଯଂ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଵିପୁଲା ସଂତତିସ୍ତସ୍ଯ ଯଶଃ କୀର୍ତିର୍ଭଵିଷ୍ଯତି
ସେ ଅନେକ ସୁଖ, ଧନ, ଧାନ୍ୟ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ପାଇବ; ତାଙ୍କର ବଂଶ ବଢ଼ିବ ଓ ତାଙ୍କର ଯଶ ଦେଶେ ଦେଶେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ହେବ ।
ପୁତ୍ରା ଊଚୁଃ- ଭଵାନ୍ଧର୍ମପରୋ ରାଜନ୍ପ୍ରଜାଃ ସତ୍ଯେନ ପାଲକଃ । କସ୍ମାତ୍ତେ ହୀଦୃଶୋ ଭାଵୋ ଜାତଃ ପ୍ରକୃତିଚାପଲଃ
ପୁଅମାନେ କହିଲେ — ରାଜା, ଆପଣ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖନ୍ତି ଓ ପ୍ରଜାମାନେକୁ ସତ୍ୟରେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି; ତେବେ ଏପରି ଅସ୍ଥିର ମନୋଭାବ କିପରି ଆସିଲା ?
ରାଜୋଵାଚ- ଆଗତା ନର୍ତକାଃ ପୂର୍ଵଂ ପୁରଂ ମେ ହି ପ୍ରନର୍ତକାଃ । ତେଭ୍ଯୋ ମେ କାମସଂମୋହେ ଜାତୋ ମୋହଶ୍ଚ ଈଦୃଶଃ
ରାଜା କହିଲେ — ପୂର୍ବରୁ ମୋ ନଗରକୁ ନୃତ୍ୟଙ୍ଗନାମାନେ ଆସିଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କାମନାର ମୋହରେ ଏପରି ଭ୍ରମ ହୋଇଯାଇଛି ।
ଜରଯା ଵ୍ଯାପିତଃ କାଯୋ ମନ୍ମଥାଵିଷ୍ଟମାନସଃ । ସଂବଭୂଵ ସୁତଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ କାମେନାକୁଲଵ୍ଯାକୁଲଃ
ମୋ ଦେହ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ଅକ୍ଷମ ହୋଇଯାଇଛି, କିନ୍ତୁ ମୋର ମନ କାମରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ; ଏହିପରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଅମାନେ, ମୁଁ କାମନାରେ ବହୁତ ଅସ୍ଥିର ଓ ଅଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି ।