ଜରା ପଶ୍ଚାତ୍ସମୁତ୍ପନ୍ନା ଅଶ୍ରୁଭ୍ଯୋ ନୃପସତ୍ତମ । ଵିଯୋଗୋ ନାମ ଦୁର୍ମେଧାସ୍ତେଭ୍ଯୋ ଜଜ୍ଞେ ପ୍ରଣାଶକଃ
ସେଇ ଅଶ୍ରୁଠାରୁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ପରେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଏହିଠାରୁ 'ବିୟୋଗ' ନାମକ ବିନାଶକ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଲା।
ଦୁଃଖସଂତାପକୌ ଚୋଭୌ ଜଜ୍ଞାତେ ଦାରୁଣୌ ତଦା । ମୂର୍ଛା ନାମ ତତୋ ଜଜ୍ଞେ ଦାରୁଣା ସୁଖନାଶିନୀ
ସେଠାରୁ ଦୁଇଟି ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ଓ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଜନ୍ମିଲା; ପରେ 'ମୂର୍ଛା' ନାମକ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତି, ସୁଖକୁ ନଶ୍ଟ କରୁଥିବା, ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ଶୋକାଜ୍ଜଜ୍ଞେ ମହାରାଜ କାମଜ୍ଵରୋଥ ଵିଭ୍ରମଃ । ପ୍ରଲାପୋ ଵିହ୍ଵଲଶ୍ଚୈଵ ଉନ୍ମାଦୋ ମୃତ୍ଯୁରେଵ ଚ
ଶୋକରୁ, ମହାରାଜ, କାମଜ୍ୱର, ଭ୍ରମ, ପ୍ରଲାପ, ବିକଳତା, ମାତ୍ତଳତା ଓ ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଲା।
ତସ୍ଯାଶ୍ଚ ଅଶ୍ରୁବିଂଦୁଭ୍ଯୋ ଜଜ୍ଞିରେ ଵିଶ୍ଵନାଶକାଃ । ରତ୍ଯାଃ ପାର୍ଶ୍ଵେ ସମୁତ୍ପନ୍ନାଃ ସର୍ଵେ ତାପାଂଗଧାରିଣଃ
ତାଙ୍କର ଅଶ୍ରୁବିନ୍ଦୁଠାରୁ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକୁ ନଶ୍ଟ କରୁଥିବା, ଦୁଃଖର ଚିହ୍ନଧାରୀ ପ୍ରାଣୀମାନେ ରତିଙ୍କ ପାଖରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
ମୂର୍ତିମଂତୋ ମହାରାଜ ସଦ୍ଭାଵଗୁଣସଂଯୁତାଃ । କାମ ଏଷ ସମାଯାତଃ କେନାପ୍ଯୁକ୍ତଂ ତଦା ନୃପ
ସେମାନେ ଦେହଧାରଣ କଲେ, ରାଜା, ସତ୍ୟ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ; ଏହି କାମ ଆସିଛନ୍ତି, ସେତିବେଳେ କେହି ଏହିପରି କହିଥିଲେ, ରାଜା।
ମହାନଂଦେନ ସଂଯୁକ୍ତା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କାମଂ ସମାଗତମ୍ । ନେତ୍ରାଭ୍ଯାମଶ୍ରୁପୂର୍ଣାଭ୍ଯାଂ ପତିତା ଅଶ୍ରୁବିନ୍ଦଵଃ
କାମଙ୍କୁ ଫେରିଆସି ଦେଖି, ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ ରତିଙ୍କ ଦୁଇ ଚକୁଠାରୁ ଅଶ୍ରୁ ଝରିଲା।
ଅପ୍ସୁ ମଧ୍ଯେ ମହାରାଜ ଚାପଲ୍ଯାଜ୍ଜଜ୍ଞିରେ ପ୍ରଜାଃ । ପ୍ରୀତିର୍ନାମ ତଦା ଜଜ୍ଞେ ଖ୍ଯାତିର୍ଲଜ୍ଜା ନରୋତ୍ତମ
ହେ ମହାରାଜ, ପାଣିର ମଧ୍ୟରେ ଅସ୍ଥିରତାରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ସେ ସମୟରେ ପ୍ରେମ, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ଲଜ୍ଜା ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଲା, ହେ ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ତେଭ୍ଯୋ ଜଜ୍ଞେ ମହାନଂଦ ଶାଂତିଶ୍ଚାନ୍ଯା ନୃପୋତ୍ତମ । ଜଜ୍ଞାତେ ଦ୍ଵେ ଶୁଭେ କନ୍ଯେ ସୁଖସଂଭୋଗଦାଯିକେ
ସେମାନଙ୍କୁ ଠାରୁ ମହାନନ୍ଦ ଓ ଶାନ୍ତି ନାମକ ଦୁଇଜଣ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ହେ ରାଜା; ଦୁଇଜଣ ଶୁଭ୍ର କନ୍ୟା ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ସୁଖ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ଲୀଲାକ୍ରୀଡା ମନୋଭାଵ ସଂଯୋଗସ୍ତୁ ମହାନ୍ନୃପ । ରତ୍ଯାସ୍ତୁ ଵାମନେତ୍ରାଦ୍ଵୈ ଆନଂଦାଦଶ୍ରୁବିଂଦଵଃ
ଲୀଳା, କ୍ରୀଡ଼ା ଓ ମନର ସଂଯୋଗ ହେଲା, ହେ ମହାନ ରାଜା; ରତିଙ୍କ ବାମ ଚକ୍ଷୁଠାରୁ ଆନନ୍ଦର ଅଶ୍ରୁବିନ୍ଦୁ ଝରିଲା।
ଜଲାଂତେ ପତିତା ରାଜଂସ୍ତସ୍ମାଜ୍ଜଜ୍ଞେ ସୁପଂକଜମ୍ । ତସ୍ମାତ୍ସୁପଂକଜାଜ୍ଜାତା ଇଯଂ ନାରୀ ଵରାନନା
ପାଣିର କୂଳରେ, ହେ ରାଜା, ସେଠାରେ ଅଶ୍ରୁବିନ୍ଦୁ ପଡ଼ିଲା, ଏବଂ ସେଠାରୁ ଏକ ସୁନ୍ଦର ପଦ୍ମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ସେହି ପଦ୍ମରୁ ଏହି ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ ନାରୀ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଅଶ୍ରୁବିଂଦୁମତୀ ନାମ ରତିପୁତ୍ରୀ ନରୋତ୍ତମ । ତସ୍ଯାଃ ପ୍ରୀତ୍ଯା ସୁଖଂ କୃତ୍ଵା ନିତ୍ଯଂ ଵର୍ତ୍ତେ ସମୀପଗା
ଏହାଙ୍କ ନାମ ଅଶ୍ରୁବିନ୍ଦୁମତୀ, ରତିଙ୍କ କନ୍ୟା, ହେ ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ; ତାଙ୍କର ପ୍ରେମରେ ସେ ସଦା ନିକଟରେ ରହି, ସୁଖ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ସଖୀଭାଵସ୍ଵଭାଵେନ ସଂହୃଷ୍ଟା ସର୍ଵଦା ଶୁଭା । ଵିଶାଲା ନାମ ମେ ଖ୍ଯାତଂ ଵରୁଣସ୍ଯ ସୁତା ନୃପ
ସଖୀଭାବ ଓ ସ୍ୱଭାବରେ ସେ ସଦା ଆନନ୍ଦିତ ଓ ଶୁଭ୍ର; ତାଙ୍କୁ ବିଶାଳା ନାମରେ ଜଣାଯାଏ, ସେ ବରୁଣଙ୍କ କନ୍ୟା, ହେ ରାଜା।
ଅସ୍ଯାଶ୍ଚାଂତେ ପ୍ରଵର୍ତାମି ସ୍ନେହାତ୍ସ୍ନିଗ୍ଧାସ୍ମି ସର୍ଵଦା । ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତମସ୍ଯାଶ୍ଚାତ୍ମନ ଏଵ ତେ
ତାଙ୍କର କଥା ଶେଷରେ, ମୁଁ ସ୍ନେହରୁ ସଦା ସ୍ନିଗ୍ଧ ହୋଇ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ; ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ତୁମକୁ କହିଦେଲି, ତାଙ୍କ ଓ ତୁମ ସମ୍ବନ୍ଧରେ।
ତପଶ୍ଚଚାର ରାଜେଂଦ୍ର ପତିକାମା ଵରାନନା । ରାଜୋଵାଚ- ସର୍ଵମେଵ ତ୍ଵଯାଖ୍ଯାତଂ ମଯା ଜ୍ଞାତଂ ଶୁଭେ ଶୃଣୁ
ପତିକାମନାରେ, ସେ ସୁନ୍ଦରମୁଖୀ ତପସ୍ୟା କଲେ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର; ରାଜା କହିଲେ—ତୁମେ ସବୁ କଥା କହିଦେଲ, ମୁଁ ବୁଝିଲି, ଶୁଣ।
ମାମେଵଂ ହି ଭଜତ୍ଵେଷା ରତିପୁତ୍ରୀ ଵରାନନା । ଯମେଷା ଵାଂଛତେ ବାଲା ତତ୍ସର୍ଵଂ ତୁ ଦଦାମ୍ଯହମ୍
ଏହି ରତିଙ୍କ କନ୍ୟା, ହେ ସୁନ୍ଦରମୁଖୀ, ଏଭଳି ଭାବେ ମୋତେ ଭଜନ କରୁ; ଏହି କନ୍ୟା ଯାହା ଚାହେ, ମୁଁ ସେସବୁ ଦେବି।
ତଥା କୁରୁଷ୍ଵ କଲ୍ଯାଣି ଯଥା ମେ ଵଶ୍ଯତାଂ ଵ୍ରଜେତ୍ । ଵିଶାଲୋଵାଚ- ଅସ୍ଯା ଵ୍ରତଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତଦାକର୍ଣଯ ଭୂପତେ
ଏଭଳି କର, ହେ ଶୁଭେ, ଯେପରି ସେ ମୋର ଅଧୀନରେ ଆସିପାରିବ; ବିଶାଳା କହିଲେ—ତାଙ୍କର ବ୍ରତ କହିବି, ଶୁଣ, ହେ ଭୂପତି।
ପୁରୁଷଂ ଯୌଵନୋପେତଂ ସର୍ଵଜ୍ଞଂ ଵୀରଲକ୍ଷଣମ୍ । ଦେଵରାଜସମଂ ରାଜନ୍ଧର୍ମାଚାରସମନ୍ଵିତମ୍
ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ଥିବା, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଧାରକ, ବୀରତାର ଚିହ୍ନ ଥିବା, ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା ସମାନ, ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ପୁରୁଷ, ହେ ରାଜା।
ତେଜସ୍ଵିନଂ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଂ ଦାତାରଂ ଯଜ୍ଵିନାଂ ଵରମ୍ । ଗୁଣାନାଂ ଧର୍ମଭାଵସ୍ଯ ଜ୍ଞାତାରଂ ପୁଣ୍ଯଭାଜନମ୍
ତେଜସ୍ବୀ, ମହାପ୍ରଜ୍ଞ, ଦାନଶୀଳ, ଯଜ୍ଞରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଗୁଣ ଓ ଧର୍ମର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିବା, ପୁଣ୍ୟର ପାତ୍ର।
ଲୋକ ଇଂଦ୍ରସମଂ ରାଜନ୍ସୁଯଜ୍ଞୈର୍ଧର୍ମତତ୍ପରମ୍ । ସର୍ଵୈଶ୍ଵର୍ଯସମୋପେତଂ ନାରାଯଣମିଵାପରମ୍
ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯଜ୍ଞ ଓ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା, ସମସ୍ତ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟର ଧାରକ, ନାରାୟଣଙ୍କ ପରି ଅନ୍ୟଜଣ, ହେ ରାଜା।
ଦେଵାନାଂ ସୁପ୍ରିଯଂ ନିତ୍ଯଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାମତିପ୍ରିଯମ୍ । ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯଂ ଵେଦତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ଖ୍ଯାତଵିକ୍ରମମ୍
ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସଦା ପ୍ରିୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅତି ପ୍ରିୟ, ବ୍ରହ୍ମଣ୍ୟ, ବେଦର ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀ, ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବୀରତା।
ଏଵଂଗୁଣୈଃ ସମୁପେତଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେନ ପ୍ରପୂଜିତମ୍ । ସୁମତିଂ ସୁପ୍ରିଯଂ କାଂତଂ ମନସା ଵରମୀପ୍ସତି
ଏପରି ଗୁଣରେ ସମ୍ପନ୍ନ, ତିନି ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ, ସେ ମନରେ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍, ଅତି ପ୍ରିୟ ଓ ସୁନ୍ଦର ପତି ଆଶା କରେ।
ଯଯାତିରୁଵାଚ- ଏଵଂ ଗୁଣୈଃ ସମୁପେତଂ ଵିଦ୍ଧି ମାମିହ ଚାଗତମ୍ । ଅସ୍ଯାନୁରୂପୋ ଭର୍ତ୍ତାହଂ ସୃଷ୍ଟୋ ଧାତ୍ରା ନ ସଂଶଯଃ
ଯୟାତି କହିଲେ—ଏପରି ଗୁଣରେ ସମ୍ପନ୍ନ ମୋତେ ଏଠାରେ ଆସିଛି ବୋଲି ଜାଣ; ମୁଁ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ପତି, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଵିଶାଲୋଵାଚ- ଭଵଂତଂ ପୁଣ୍ଯସଂଵୃଦ୍ଧଂ ଜାନେ ରାଜଞ୍ଜଗତ୍ତ୍ରଯେ । ପୂର୍ଵୋକ୍ତା ଯେ ଗୁଣାଃ ସର୍ଵେ ମଯୋକ୍ତାଃ ସଂତି ତେ ତ୍ଵଯି
ବିଶାଳା କହିଲେ—ମୁଁ ତୁମକୁ ତିନି ଲୋକରେ ପୁଣ୍ୟରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିବା ବୋଲି ଜାଣେ, ହେ ରାଜା; ଆଗରୁ ମୁଁ ଯେଉଁ ଗୁଣ କହିଥିଲି, ସେସବୁ ତୁମରେ ଅଛି।
ଏକେନାପି ଚ ଦୋଷେଣ ତ୍ଵାମେଷା ହି ନ ମନ୍ଯତେ । ଏଷ ମେ ସଂଶଯୋ ଜାତୋ ଭଵାନ୍ଵିଷ୍ଣୁମଯୋ ନୃପ
ତଥାପି, ଏକ ତ୍ରୁଟି ଦ୍ୱାରା ସେ ତୁମକୁ ଗ୍ରହଣ କରୁନାହାନ୍ତି; ଏହି ମୋର ସନ୍ଦେହ ହେଉଛି, ହେ ରାଜା—ତୁମେ ବିଷ୍ଣୁ ସ୍ୱଭାବର।
ଯଯାତିରୁଵାଚ- ସମାଚକ୍ଷ୍ଵ ମହାଦୋଷଂ ଯମେଷା ନାନୁମନ୍ଯତେ । ତତ୍ତ୍ଵେନ ଚାରୁସର୍ଵାଂଗୀ ପ୍ରସାଦସୁମୁଖୀ ଭଵ
ଯୟାତି କହିଲେ: ମୋତେ ସଫା ସଫା କହ, ଯେଉଁ ଦୋଷକୁ ଯମ ମାନିନଥିବେ, ସେଇ ମହାଦୋଷ କ'ଣ? ଏ ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମର ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ମୋହନ, ଦୟାମୟୀ ହସ ଦେଖାଅ, ସତ୍ୟ କଥା କହ।
ଵିଶାଲୋଵାଚ- ଆତ୍ମଦୋଷଂ ନ ଜାନାସି କସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ଜଗତୀପତେ । ଜରଯା ଵ୍ଯାପ୍ତକାଯସ୍ତ୍ଵମନେନେଯଂ ନ ମନ୍ଯତେ
ବିଶାଳା କହିଲେ: ରାଜା, ତୁମେ ନିଜ ଦୋଷ ଜାଣନାହା, କାହିଁକି ଏପରି କହୁଛ? ବୟସରେ ତୁମ ଶରୀର ପୂରା ଭରିଯାଇଛି, ଏହି କାରଣରେ ସେ ତୁମକୁ ମାନିନଥିବେ।
ଏଵଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମହଦ୍ଵାକ୍ଯମପ୍ରିଯଂ ଜଗତୀପତିଃ । ଦୁଃଖେନ ମହତାଵିଷ୍ଟସ୍ତାମୁଵାଚ ପୁନର୍ନୃପଃ
ଏହି ଅପ୍ରିୟ କଥା ଶୁଣି, ଭୂମିର ନାଥ ଭାରି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ରାଜା ପୁଣି ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଜରାଦୋଷୋ ନ ମେ ଭଦ୍ରେ ସଂସର୍ଗାତ୍କସ୍ଯଚିତ୍କଦା । ସମୁଦ୍ଭୂତଂ ମମାଂଗେ ଵୈ ତଂ ନ ଜାନେ ଜରାଗମମ୍
ଯୟାତି କହିଲେ: ମୋର ଶରୀରରେ ବୟସ ଆସିଥିବା କୌଣସି ଦୋଷକୁ ମୁଁ ଜାଣେନି, ଏହା କେଉଁଠୁ ଆସିଛି ମୁଁ ବୁଝିପାରୁନି।
ଯଂ ଯଂ ହି ଵାଂଛତେ ଚୈଷା ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ଦୁର୍ଲଭଂ ଶୁଭେ । ତମସ୍ଯୈ ଦାତୁକାମୋହଂ ଵ୍ରିଯତାଂ ଵର ଉତ୍ତମଃ
ସେ ଯେଉଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହେ, ତିନି ଲୋକରେ ଯେଉଁଥିରେ ମିଳିବା କଷ୍ଟ, ମୁଁ ସେଠିପାଇଁ ମନରୁ ଦେବାକୁ ଚାହେଁ। ସେ ଉଚ୍ଚତମ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚୟନ କରୁ।
ଵିଶାଲୋଵାଚ- ଜରାହୀନୋ ଯଦା ସ୍ଯାସ୍ତ୍ଵଂ ତଦା ତେ ସୁପ୍ରିଯା ଭଵେତ୍ । ଏତଦ୍ଵିନିଶ୍ଚିତଂ ରାଜନ୍ସତ୍ଯଂ ସତ୍ଯଂ ଵଦାମ୍ଯହମ୍
ବିଶାଳା କହିଲେ: ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ବୟସରୁ ମୁକ୍ତ ହେବ, ସେତେବେଳେ ସେ ତୁମପ୍ରତି ସତ୍ୟ ସ୍ନେହ କରିବ। ଏହା ନିଶ୍ଚିତ, ରାଜା, ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି, ସତ୍ୟ କହୁଛି।