ତେଷାଂ ଵ୍ଯାଧିପ୍ରଶମନଂ କରୋମି ସୁଚିରାଦହମ୍ । ଚତୁରଶୀତିସଂଜ୍ଞେଯୋ ଵ୍ଯାଧିଃ ସଂକଥିତୋ ମଯା
ମୁଁ ସେମାନଙ୍କର ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ରୋଗ ଶାନ୍ତ କରେ। ଚାରିଏଅଠି ପ୍ରକାର ରୋଗ ବୋଲି ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି।
ସ ସ ଵ୍ଯାଧିର୍ଵିନଶ୍ଯେତ ଦର୍ଶନାଦେଵ ସୁଂଦରି । ନ ଲିଂଗଂ ଵର୍ତତେ ତତ୍ର ମାମକଂ ନଗନଂଦିନି
ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, କେବଳ ଦର୍ଶନ କରିଲେ ଏହି ରୋଗ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। ଏଠାରେ ମୋର ଲିଙ୍ଗ ନାହିଁ, ହେ ପାହାଡ଼ ଝିଅ।
ସ୍ନାନମାତ୍ରଂ ତୁ ତତ୍ରୈଵ ମାମକଂ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ଏକସ୍ମିନ୍ନେଵ କାଲେ ତୁ ଅସ୍ଯାଂ ଭୂମୌ ମହାତପାଃ
ଏଠାରେ କେବଳ ସ୍ନାନ କରିବା ମୋ ପାଇଁ ଉଚିତ—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏହି ଭୂମିରେ ଏକା ସମୟରେ, ହେ ମହାତପସ୍ବୀ,
ରାଜା ଵୈ ସୂର୍ଯଵଂଶୀଯୋ ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତସ୍ତୁ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ । ତେନ ରାଜ୍ଞା ତପସ୍ତପ୍ତଂ ବହୁକାଲଂ ସୁରେଶ୍ଵରି
ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶର ଏକ ପ୍ରବଳ ରାଜା, ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ ନାମକ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ, ହେ ସୁରେଶ୍ୱରୀ।
ପଂଚାଗ୍ନିସାଧନଂ ତେନ କୃତଂ ଚ ବହୁଧା ତତଃ । ମାସୋପଵାସକାଦୀନି ତପସ୍ତପ୍ତାନ୍ଯନେକଶଃ
ସେ ରାଜା ବହୁ ପ୍ରକାରର ପଞ୍ଚାଗ୍ନି ସାଧନା କରିଥିଲେ। ମାସିକ ଉପବାସ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ତପସ୍ୟା ବି ଅନେକ ଥର କରିଥିଲେ।
ଏଵଂ ବହୁତରଂ କାଲଂ ରାଜ୍ଞା ତପ୍ତଂ ତପୋ ମହତ୍ । ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷୋଽହଂ ତଦା ଜାତୋ ଵରାର୍ଥଂ ଵରଵର୍ଣିନି
ଏଭଳି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ରାଜା ମହାତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ। ତାପରେ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ମୁଁ ସ୍ୱୟଂ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ବର ଦେବାପାଇଁ ପ୍ରକଟ ହେଲି।
ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ ଶୃଣୁଷ୍ଵ ତ୍ଵଂ ମହଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ନରେଶ୍ଵର । ଯଂ ଯଂ ଵାଂଛଯସେ ନିତ୍ଯଂ ତଂ ତଂ ଦଦ୍ମି ନ ସଂଶଯଃ
ମୁଁ କହିଲି—'ହେ ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତ, ଏହି ମହାବାଣୀ ଶୁଣ, ହେ ନରେଶ୍ୱର। ତୁମେ ଯାହା ଚାହୁଁଛ, ସେଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେବି।'
ତେନୋକ୍ତଂ ମମ ଦେଵେଶ ଵାଂଚ୍ଛିତଂ ଯଦି ଦୀଯତେ । ଏକ ଏଵ ଵରୋ ଦେଵ ଦୀଯତାଂ ମମ ସର୍ଵଦା
ସେ ମୋତେ କହିଲେ—'ହେ ଦେବେଶ, ଯଦି ମୋର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଉଛି, ତେବେ ମୋତେ ସଦା ଏକଟି ବର ଦିଅ।'
ମମ ନାମ୍ନା ହି ଦେଵେଶ ଈଶ୍ଵରୋ ଭୁଵି ଜାଯତାମ୍ । ତେନ ଵାକ୍ଯେନ ସଂତୁଷ୍ଟୋ ଵରୋ ଦତ୍ତୋ ମଯାଽନଘେ
ମୋର ନାମରେ, ହେ ଦେବମାନ୍ୟ, ପୃଥିବୀରେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଉ। ତାଙ୍କର ଏହି ଅନୁରୋଧରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ହେ ପାପହୀନେ, ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲି।
ତଦାହଂ ତେନ ଵୈ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ନିଵସାମି ସୁରେଶ୍ଵରି । ଅତ୍ର ସ୍ଥିତ୍ଵା ନିରାହାରୋ ଭକ୍ତିଂ କୁର୍ଯାଦଶେଷତଃ
ତାପରେ ମୁଁ ସେଠାରେ ସେଙ୍ଗ ପାଖରେ ରହେଁ, ହେ ଦେବୀ। ଏଠି ରୁହି, ଯଦି କେହି ନିରାହାର ରହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କରେ,
ଦଦାମି ଵାଂଛିତାନ୍କାମାନ୍ଯାଵଦିଂଦ୍ରାଶ୍ଚତୁର୍ଦଶ । ଅତ୍ରାଗତ୍ଯ ତୁ ଯେ ଵିପ୍ରା ରୁଦ୍ରଜାପ୍ଯାଦିକଂ ଚ ଯତ୍ 6.135.
ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ଚାହିଦା ମତେ ସମସ୍ତ କାମନା, ଚୌଦ ଇନ୍ଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ପୂରଣ କରେ। ଏଠିକୁ ଆସି, ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ରୁଦ୍ର ଜପ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି,
ପ୍ରକୁର୍ଵଂତି ଵିଶେଷେଣ ତେଷାଂ ଦଦ୍ମି ଶୃଣୁଷ୍ଵ ତତ୍ । ସ୍ତ୍ରୀସୌଖ୍ଯଂ ପୁତ୍ରସୌଖ୍ଯଂ ଚ ଲକ୍ଷ୍ମୀଵୃଦ୍ଧିକରଂ ପୁନଃ
ଯେଉଁମାନେ ବିଶେଷ ଭାବରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଉଛି—ଶୁଣ, ମହିଳା ସମ୍ପର୍କରେ ସୁଖ, ପୁଅ ସମ୍ପର୍କରେ ସୁଖ ଓ ଆଉ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି ବୃଦ୍ଧି।
ଶ୍ରୀମହାଦେଵ ଉଵାଚ। କଂବୁତୀର୍ଥେ ନରଃ ସ୍ନାତ୍ଵା କୃତ୍ଵା ଵା ପିତୃତର୍ପଣମ୍ । ଅର୍ଚଯେଦ୍ଦେଵଦେଵେଶଂ ନାରାଯଣମନାମଯମ୍
ଶ୍ରୀମହାଦେବ କହିଲେ: କମ୍ବୁତୀର୍ଥରେ ଜଳସ୍ନାନ କରି, ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଦେଇ, ମନୁଷ୍ୟ ଦେବଦେବ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଦତ୍ତ୍ଵା ଦାନାନି ଵିଧିଵଦ୍ ବ୍ରହ୍ମଣେଭ୍ଯୋ ଵିଧାନତଃ । ଵିଷ୍ଣୁଲୋକମଵାପ୍ନୋତି ତୀର୍ଥସ୍ଯାସ୍ଯ ପ୍ରଭାଵତଃ
ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଲେ, ଏହି ତୀର୍ଥର ଶକ୍ତିରେ, ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ବିଷ୍ଣୁଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ଅତ୍ର ରାଜର୍ଷିଣା ପୂର୍ଵଂ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରେଣ ଧୀମତା । ତପସ୍ତପ୍ତଂ ଵିଶେଷେଣ ପ୍ରଜାକାମେନ ସୁଂଦରି
ଏଠି, ପୂର୍ବେ ରାଜା ଋଷି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ସନ୍ତାନ ଆଶା କରୁଥିବା, ବିଶେଷ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ।
ଵାଯୁଭକ୍ଷୋ ନିରାହାରୋ ଯତ୍ରାସୀଦନିଲାଶନଃ । ଵିଷ୍ଣୁପୂଜାପରୋ ନିତ୍ଯଂ ଵିଷ୍ଣୁଧ୍ଯାନପରାଯଣଃ
ସେଠି ସେ ବାୟୁ ଖାଇ, ନିରାହାର ରୁହି, ସବୁବେଳେ ବିଷ୍ଣୁ ପୂଜା ଓ ବିଷ୍ଣୁ ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ ଥିଲେ।
ତପସାନେନ ସଂଜାତଃ ପ୍ରଜାକାମମଵାପ୍ତଵାନ୍ । ପ୍ରଜାକାମୋ ନରୋ ଯଶ୍ଚ କଂବୁତୀର୍ଥଂ ହି ଗଚ୍ଛତି
ସେଇ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସେ ସନ୍ତାନ ଲାଗି ଆଶା ପୂରଣ କରିଥିଲେ। ଏବଂ ଯେ କେହି କମ୍ବୁତୀର୍ଥକୁ ସନ୍ତାନ ଆଶାରେ ଯାଏ,
ସ ପ୍ରଜାଂ ଲଭତେ ନିତ୍ଯଂ ସତ୍ଯଂ ସତ୍ଯଂ ଵରାନନେ
ସେ ସଦା ସନ୍ତାନ ପାଏ—ଏହା ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ, ହେ ସୁନ୍ଦରମୁଖୀ।
ଇତି କଂବୁତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ଯମ୍ । ତତୋ ଗଚ୍ଛେତ୍ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠେ ତୀର୍ଥଂ ନାମ କପୀଶ୍ଵରମ୍ । ସଂନିଧୌ ରକ୍ତସିଂହସ୍ଯ ମହାପାତକନାଶନମ୍
ଏହା କମ୍ବୁତୀର୍ଥର ମହିମା। ତାପରେ ଉଚ୍ଚତମ ଦେବତାମାନେ ଥିବା, ରକ୍ତସିଂହ ପାଖରେ, କପୀଶ୍ୱର ନାମକ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ, ଯାହା ମହାପାପ ନାଶ କରେ।
ବଧ୍ଯମାନେ ପୁରା ସେତୌ ରାମରାଵଣଵିଗ୍ରହେ । ଗୃହୀତ୍ଵା ପର୍ଵତଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଵିଶେଷାତ୍କପିଭିଃ କୃତମ୍
ପୂର୍ବେ, ରାମ ଓ ରାବଣଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ, ସେତୁ ବନାଯାଉଥିବାବେଳେ, ବାନରମାନେ ବିଶେଷ ଭାବରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ପାହାଡ଼ ଆଣିଥିଲେ।
ନାମ୍ନା କପୀଶ୍ଵରାଦିତ୍ଯଂ ଚକ୍ରୁସ୍ତୀର୍ଥମନୁତ୍ତମମ୍ । ଯତ୍ର ତୀର୍ଥେ ନରଃ ସ୍ନାତ୍ଵା କୃତ୍ଵା ଵା ପିତୃତର୍ପଣମ୍
କପୀଶ୍ୱରାଦିତ୍ୟ ନାମରେ ସେମାନେ ଏଠି ଅତି ଉତ୍ତମ ତୀର୍ଥ ତିଆରି କରିଥିଲେ। ସେଠି, ଯେଉଁମାନେ ସ୍ନାନ କରି, ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଦେଇଥାନ୍ତି,
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କପୀଶ୍ଵରାଦିତ୍ଯଂ ମୁଚ୍ଯତେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯଯା । ତତ୍ର ସ୍ନାନଂ ପ୍ରକର୍ତଵ୍ଯଂ ଚୈତ୍ରାଷ୍ଟମ୍ଯାଂ ଵିଶେଷତଃ
କପୀଶ୍ୱରାଦିତ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଏଠି, ବିଶେଷ କରି ଚୈତ୍ର ଅଷ୍ଟମୀରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।
ହନୁମତ୍ପ୍ରମୁଖୈସ୍ତତ୍ର ସ୍ନାତଂ ଯତ୍ର ଦିନତ୍ରଯମ୍ । କପିତୀର୍ଥପ୍ରଭାଵୋଽଯଂ ଭଵତ୍ଯୈ ସମୁଦୀରିତଃ
ଏଠି, ହନୁମାନ୍ଙ୍କ ଆଦି ହୋଇ, ସେମାନେ ତିନି ଦିନ ସ୍ନାନ କରିଥିଲେ। ଏହା କପୀତୀର୍ଥର ଶକ୍ତି, ତୁମକୁ ଏହିପରି କୁହାଯାଉଛି।
ଅସ୍ମିଂସ୍ତୀର୍ଥେ ନରଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ପୂଜଯିତ୍ଵା କପୀଶ୍ଵରମ୍ । ରୂପଵାନ୍ବହୁଭୋଗଶ୍ଚ ଜାଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ଏହି ତୀର୍ଥରେ, ଯେଉଁମାନେ ସ୍ନାନ କରି କପୀଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସୁନ୍ଦର ଓ ବହୁ ସୁଖ ଭୋଗ କରନ୍ତି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ବଲଂ ଵାଂଛତି ଯୋ ଲୋକୋ ଧର୍ମଂ ଵା ପୁତ୍ରମେଵ ଚ । ସର୍ଵଂ ସ ତୁ ଲଭେନ୍ନିତ୍ଯଂ କପିତୀର୍ଥପ୍ରଭାଵତଃ
ଯିଏ ଶକ୍ତି, ଧର୍ମ କିମ୍ବା ପୁଅ ଚାହେ, ସେ ସବୁ କପୀତୀର୍ଥର ଶକ୍ତିରେ ସଦା ପାଏ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେମହାପୁରାଣେ ପଂଚପଂଚାଶତ୍ସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାମୁତ୍ତରଖଂଡେ ଉମାମହେଶ୍ଵର। ସଂଵାଦେ କପିତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ନାମ ଦ୍ଵିଚତ୍ଵାରିଂଶଦଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି, ଶ୍ରୀପଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡରେ, ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶି ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଥିବା ସଂହିତାରେ, ଉମା ଓ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ସଂବାଦରେ, 'କପୀତୀର୍ଥର ମହିମା' ନାମକ ଏହି ଏକଶେ ଚାଳିଶି ଅଧ୍ୟାୟ ଅଛି।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ। ବ୍ରହ୍ମଵଲ୍ଲୀ ମହତ୍ତୀର୍ଥଂ ତତୋ ଗଚ୍ଛେତ୍ସୁରେଶ୍ଵରି । ତସ୍ଯ ତୀର୍ଥସ୍ଯ ସ୍ଵରୂପଂ ସାକ୍ଷାଚ୍ଛୃଣୁ ସୁରୋତ୍ତମ
ମହାଦେବ କହିଲେ, ହେ ଦେବୀ, ଏହା ପରେ ଜଣେ ମହାତୀର୍ଥ ବ୍ରହ୍ମବଲ୍ଲୀକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର ସ୍ୱରୂପ କଣ, ତାହା ଆମେ ସ୍ୱୟଂ ଶୁଣ, ହେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଦେବତା।
ଯତ୍ର ସାଭ୍ରମତୀ ତୋଯଂ ବ୍ରହ୍ମଵଲ୍ଲ୍ଯଂଭସା ସହ । ଯୁଜ୍ଯତେ ବ୍ରହ୍ମତୀର୍ଥଂ ତତ୍ପ୍ରଯାଗେନ ସମଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରହ୍ମବତୀ ନଦୀର ଜଳ ବ୍ରହ୍ମବଲ୍ଲୀର ଜଳ ସହିତ ମିଶିଯାଏ, ସେଠିକୁ ବ୍ରହ୍ମତୀର୍ଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହାକୁ ପ୍ରୟାଗ ସମାନ ମନାଯାଏ।
ତତ୍ର ପିଂଡପ୍ରଦାନେନ ତୃପ୍ତିର୍ଦ୍ଵାଦଶଵାର୍ଷିକୀ । ପିତୄଣାଂ ଜାଯତେ ନୂନଂ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵଚନଂ ଯଥା
ସେଠି ପିଣ୍ଡ ଦାନ କଲେ, ପିତୃମାନେ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୃପ୍ତି ପାଆନ୍ତି, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ, ଯେପରି ବ୍ରହ୍ମା କହିଛନ୍ତି।
ଗଯାଶ୍ରାଦ୍ଧସମଂପୁଣ୍ଯଂବ୍ରହ୍ମଵଲ୍ଲ୍ଯାଂଵିଶେଷତଃ । ଯତ୍ରଜ୍ଞାତ୍ଵାପ୍ରକୁର୍ଵଂତିପିତରସ୍ତୃପ୍ତିମାପ୍ନୁଯୁଃ
ବିଶେଷ କରି ବ୍ରହ୍ମବଲ୍ଲୀରେ ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ତାହା ଗୟାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିଲେ ଯେପରି ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ସେଉଁଠି ଜାଣିଶୁଣି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ପିତୃମାନେ ତୃପ୍ତି ପାଆନ୍ତି।