ଦେଵାନ୍ମୁନିଗଣାନ୍ସର୍ଵାନ୍ଦୈତ୍ଯାନ୍ଗଂଧର୍ଵକିନ୍ନରାନ୍ । ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ ଵିଶାଲାକ୍ଷୀଂ ରୂପତେଜୋପଶାଲିନୀମ୍
ସେଇ ବିଶାଳ ଚକ୍ଷୁ ଓ ରୂପ ଓ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ନାରୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଋଷିମଣ୍ଡଳୀ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ କିନ୍ନରମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ହେଲେ।
ସଂସାରେ ନାସ୍ତି ଚୈଵାନ୍ଯା ନାରୀଦୃଶୀ ଚରାଚରେ । ପୁରା ନଟୋ ଜରାଯୁକ୍ତୋ ନୃପତେଃ କାଯମେଵ ହି
ଏହି ସଂସାରରେ ଚଳନ୍ତା କିମ୍ବା ଅଚଳ, ଏମିତି ରୂପର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନାରୀ ନାହିଁ। ପୂର୍ବେ ଏକ ବୃଦ୍ଧ ନଟ ମାନେ ରାଜାଙ୍କ ଦେହକୁ ଚଳାଇଥିଲେ।
ସଂଚାରିତୋ ମହାକାମସ୍ତଦାସୌ ପ୍ରକଟୋଭଵତ୍ । ଘୃତଂ ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯଥା ଵହ୍ନୀ ରଶ୍ମିଵାନ୍ସଂପ୍ରଜାଯତେ
ସେତେବେଳେ ବଡ଼ ଆସକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା ଓ ପ୍ରକଟ ହେଲା, ଯେପରି ଘୃତ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ ଅଗ୍ନି ତାର ରଶ୍ମି ସହିତ ଜାଗ୍ରତ ହୁଏ।
ତାଂ ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଥା କାମସ୍ତତ୍କାଯାତ୍ପ୍ରକଟୋଽଭଵତ୍ । ମନ୍ମଥାଵିଷ୍ଟଚିତ୍ତୋସୌ ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚାରୁଲୋଚନାମ୍
ସେ ନାରୀଙ୍କୁ ଏଭଳି ଦେଖି ରାଜାଙ୍କ ଦେହରେ ଆସକ୍ତି ପ୍ରକଟ ହେଲା; ମନେ ମନେ କାମରେ ଆବେଶିତ ହୋଇ, ସେ ଚମତ୍କାର ଦୃଷ୍ଟି ଦେଖିଲେ।
ଈଦୃଗ୍ରୂପା ନ ଦୃଷ୍ଟା ମେ ଯୁଵତୀ ଵିଶ୍ଵମୋହିନୀ । ଚିଂତଯିତ୍ଵା କ୍ଷଣଂ ରାଜା କାମସଂସକ୍ତମାନସଃ
ଏପରି ରୂପର ଯୁବତୀ, ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ମୋହିତ କରିପାରିବା, ମୁଁ କେବେ ଦେଖିନଥିଲି। ରାଜା କାମେ ଲୀନ ହୋଇ କିଛି ଖଣ୍ଡ ଭାବିଲେ।
ତସ୍ଯାଃ ସଵିରହେଣାପି ଲୁବ୍ଧୋଭୂନ୍ନୃପତିସ୍ତଦା । କାମାଗ୍ନିନା ଦହ୍ଯମାନଃ କାମଜ୍ଵରେଣପୀଡିତଃ
ସେ ନାରୀ ନାଥିବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ରାଜା ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ ହେଲେ, କାମାଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ି, କାମ ଜ୍ୱରରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଲେ।
କଥଂ ସ୍ଯାନ୍ମମ ଚୈଵେଯଂ କଥଂ ଭାଵୋ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଯଦା ମାଂ ଗୂହତେ ବାଲା ପଦ୍ମାସ୍ଯା ପଦ୍ମଲୋଚନା
ଏହି ନାରୀ କିପରି ମୋର ହେବେ, ଏହି ଭାବ କିପରି ଆସିବ—ଯେତେବେଳେ ସେ ପଦ୍ମମୁଖୀ, ପଦ୍ମନୟନା ବାଳା ମୋତେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିବେ?
ଯଦୀଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ତର୍ହି ସଫଲଂ ଜୀଵିତଂ ଭଵେତ୍ । ଏଵଂ ଵିଚିଂତ୍ଯ ଧର୍ମାତ୍ମା ଯଯାତିଃ ପୃଥିଵୀପତିଃ
ଯଦି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ପାଇପାରିବି, ତେବେ ଏହି ଜୀବନ ସାର୍ଥକ ହେବ। ଏପରି ଭାବି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଭୂପତି ଯୟାତି—
ତାମୁଵାଚ ଵରାରୋହାଂ କା ତ୍ଵଂ କସ୍ଯାପି ଵା ଶୁଭେ । ପୂର୍ଵଂ ଦୃଷ୍ଟା ତୁ ଯା ନାରୀ ସା ଦୃଷ୍ଟା ପୁନରେଵ ଚ
ସେ ଶୋଭାମୟୀ ନାରୀଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: 'ତୁମେ କିଏ, କାହାର ହେଉଛ? ଯେ ନାରୀକୁ ପୂର୍ବେ ଦେଖିଥିଲି, ସେଠିକି ଏବେ ପୁଣି ଦେଖୁଛି।'
ତାଂ ପପ୍ରଚ୍ଛ ସ ଧର୍ମାତ୍ମା କା ଚେଯଂ ତଵ ପାର୍ଶ୍ଵଗା । ସର୍ଵଂ କଥଯ କଲ୍ଯାଣି ଅହଂ ହି ନହୁଷାତ୍ମଜଃ
ସେ ଧର୍ମାତ୍ମା ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: 'ତୁମ ପାଖରେ ଯିଏ ଅଛି, ସେ କିଏ? ସବୁ କଥା କୁହ, ଶୁଭେ, କାରଣ ମୁଁ ନହୁଷଙ୍କ ପୁଅ।'
ସୋମଵଂଶପ୍ରସୂତୋହଂ ସପ୍ତଦ୍ଵୀପାଧିପଃ ଶୁଭେ । ଯଯାତିର୍ନାମ ମେ ଦେଵି ଖ୍ଯାତୋହଂ ଭୁଵନତ୍ରଯେ
'ମୁଁ ସୋମବଂଶର ସନ୍ତାନ, ସପ୍ତଦ୍ୱୀପର ଅଧିପତି, ଶୁଭେ। ମୋର ନାମ ଯୟାତି, ମୁଁ ତିନି ଭୁବନରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।'
ତଵ ସଂଗମନେ ଚେତୋ ଭାଵମେଵଂ ପ୍ରଵାଂଛତେ । ଦେହି ମେ ସଂଗମଂ ଭଦ୍ରେ କୁରୁ ସୁପ୍ରିଯମେଵ ହି
'ତୁମ ସହ ଏକତ୍ରିତ ହେବାକୁ ମୋର ମନ ଆକାଂକ୍ଷା କରେ; ମୋତେ ଏହି ସଂଯୋଗ ଦିଅ, ଭଦ୍ରେ, ମୋତେ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ କାମ କର।'
ଯଂ ଯଂ ହି ଵାଂଛସେ ଭଦ୍ରେ ତଦ୍ଦଦାମି ନ ସଂଶଯଃ । ଦୁର୍ଜଯେନାପି କାମେନ ହତୋହଂ ଵରଵର୍ଣିନି
'ତୁମେ ଯାହା ଚାହଁ, ଭଦ୍ରେ, ମୁଁ ଦେବି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଅପରାଜିତ କାମରେ ପରାଜିତ ହୋଇଛି, ଶୋଭାମୟୀ।'
ତସ୍ମାତ୍ତ୍ରାହି ସୁଦୀନଂ ମାଂ ପ୍ରପନ୍ନଂ ଶରଣଂ ତଵ । ରାଜ୍ଯଂ ଚ ସକଲାମୁର୍ଵୀଂ ଶରୀରମପି ଚାତ୍ମନଃ
'ତେଣୁ, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର, ମୁଁ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ତୁମ ଶରଣକୁ ଆସିଛି। ମୋର ରାଜ୍ୟ, ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ, ଏବଂ ମୋ ଦେହ ମଧ୍ୟ—'
ସଂଗମେ ତଵ ଦାସ୍ଯାମି ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମିଦମେଵ ତେ । ତସ୍ଯ ରାଜ୍ଞୋ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସା ସ୍ତ୍ରୀ ପଦ୍ମନିଭାନନା
'ତୁମ ସହ ସଂଯୋଗ ପାଇଁ, ଏହି ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଦେଇଦେବି।' ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ପଦ୍ମମୁଖୀ ନାରୀ—
ଵିଶାଲାଂ ସ୍ଵସଖୀଂ ପ୍ରାହ ବ୍ରୂହି ରାଜାନମାଗତମ୍ । ନାମ ଚୋତ୍ପତ୍ତିସ୍ଥାନଂ ଚ ପିତରଂ ମାତରଂ ଶୁଭେ
ତାଙ୍କ ସଖୀ ବିଶାଳାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଏଇ ଆସିଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ ତୁମ ନାମ, ଜନ୍ମସ୍ଥାନ, ବାପା, ମାଆ ଏସବୁ କୁହ, ଶୁଭେ।'
ମମାପି ଭାଵମେକାଗ୍ରମସ୍ଯାଗ୍ରେ ଚ ନିଵେଦଯ । ତସ୍ଯାଶ୍ଚ ଵାଂଛିତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵିଶାଲା ଭୂପତିଂ ତଦା
'ମୋର ଏକାଗ୍ର ଭାବ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଆଗରେ ଉପସ୍ଥାପନ କର। ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଜାଣି ବିଶାଳା ସେତେବେଳେ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ—'
ଉଵାଚ ମଧୁରାଲାପୈଃ ଶ୍ରୂଯତାଂ ନୃପନଂଦନ । ଵିଶାଲୋଵାଚ- କାମ ଏଷ ପୁରା ଦଗ୍ଧୋ ଦେଵଦେଵେନ ଶଂଭୁନା
ସେ ମଧୁର କଥାରେ କହିଲେ: 'ଶୁଣ, ରାଜପୁତ୍ର।' ବିଶାଳା କହିଲେ— 'ଏହି କାମ ପୂର୍ବରୁ ଦେବଦେବ ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦହିଯାଇଥିଲା।'
ରୁରୋଦ ସା ରତିର୍ଦୁଃଖାଦ୍ଭର୍ତ୍ରାହୀନାପି ସୁସ୍ଵରମ୍ । ଅସ୍ମିନ୍ସରସି ରାଜେଂଦ୍ର ସା ରତିର୍ନ୍ଯଵସତ୍ତଦା
ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ହରାଇ ଦୁଃଖରେ ରତି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦିଲେ, ରାଜା, ସେଇ ସରୋବରରେ ରତି ରହିଗଲେ।
ତସ୍ଯ ପ୍ରଲାପମେଵଂ ସା ସୁସ୍ଵରଂ କରୁଣାନ୍ଵିତମ୍ । ସମାକର୍ଣ୍ଯ ତତୋ ଦେଵାଃ କୃପଯା ପରଯାନ୍ଵିତାଃ
ତାଙ୍କର କରୁଣାଭରା ଏବଂ ମଧୁର କାନ୍ଦଣି ଶୁଣି, ଦେବତାମାନେ ଦୟାରେ ଭରିଯାଇଲେ।
ସଂଜାତା ରାଜରାଜେଂଦ୍ର ଶଂକରଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରୁଵନ୍ । ଜୀଵଯସ୍ଵ ମହାଦେଵ ପୁନରେଵ ମନୋଭଵମ୍
ତାପରେ, ରାଜାଙ୍କ ରାଜା, ସେମାନେ ଶିବଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଯାଇ କହିଲେ, 'ମହାଦେବ, ଦୟାକରି ମନୋଭାବଙ୍କୁ ପୁଣି ଜୀବନ ଦିଅ।'
ଵରାକୀଯଂ ମହାଭାଗ ଭର୍ତୃହୀନା ହି କୀଦୃଶୀ । କାମେନାପି ସମାଯୁକ୍ତାମସ୍ମତ୍ସ୍ନେହାତ୍କୁରୁଷ୍ଵ ହି
'ଏହି ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ ନାରୀ ସ୍ୱାମୀହୀନ ହୋଇ କେତେ ଦୁଃଖିତ! ଆମ ପ୍ରେମରେ, ତାଙ୍କୁ ଏହି ଦୟା ଦିଅ।'
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଚ ଵଚଃ ପ୍ରାହ ଜୀଵଯାମି ମନୋଭଵମ୍ । କାଯେନାପି ଵିହୀନୋଯଂ ପଂଚବାଣୋ ମନୋଭଵଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶିବ କହିଲେ, 'ମୁଁ ମନୋଭାବଙ୍କୁ ଜୀବନ ଦେଉଛି। ଦେହ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପଞ୍ଚବାଣୀ ମନୋଭାବ ବଞ୍ଚିବେ।'
ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଦେହୋ ମାଧଵସ୍ଯ ସଖା ପୁନଃ । ଦିଵ୍ଯେନାପି ଶରୀରେଣ ଵର୍ତଯିଷ୍ଯତି ନାନ୍ଯଥା
ସେ ନିଶ୍ଚୟ ମାଧବଙ୍କ ସହ ଆଉଥରେ ସଙ୍ଗୀ ହେବେ; ଦିବ୍ୟ ଦେହରେ ରହିବେ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।
ମହାଦେଵପ୍ରସାଦାଚ୍ଚ ମୀନକେତୁଃ ସ ଜୀଵିତଃ । ଆଶୀର୍ଭିରଭିନଂଦ୍ଯୈଵଂ ଦେଵ୍ଯାଃ କାମଂ ନରୋତ୍ତମ
ମହାଦେବଙ୍କ ଦୟାରେ ମୀନକେତୁ ପୁଣି ଜୀବନ ପାଇଲେ; ଏଭଳି ଆଶୀର୍ବାଦ ସହ ଦେବୀ କାମରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ।
ଗଚ୍ଛ କାମ ପ୍ରଵର୍ତସ୍ଵ ପ୍ରିଯଯା ସହ ନିତ୍ଯଶଃ । ଏଵମାହ ମହାତେଜାଃ ସ୍ଥିତିସଂହାରକାରକଃ
'କାମ, ତୁମ ପ୍ରିୟା ସହ ସଦା ଏଭଳି କାର୍ଯ୍ୟ କର,' ଏଭଳି କହିଲେ ସମସ୍ତଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ଓ ସଂହାର କରୁଥିବା ମହାପ୍ରଭୁ।
ପୁନଃ କାମଃ ସରଃପ୍ରାପ୍ତୋ ଯତ୍ରାସ୍ତେ ଦୁଃଖିତା ରତିଃ । ଇଦଂ କାମସରୋ ରାଜନ୍ରତିରତ୍ର ସୁସଂସ୍ଥିତା
ପୁଣି କାମ ସେଇ ସରୋବରକୁ ଫେରିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଦୁଃଖିତ ରତି ରହୁଥିଲେ; ଏହି କାମସର, ରାଜା, ଏଠି ରତି ଭଲଭାବେ ବସିଛନ୍ତି।
ଦଗ୍ଧେ ସତି ମହାଭାଗେ ମନ୍ମଥେ ଦୁଃଖଧର୍ଷିତା । ରତ୍ଯାଃ କୋପାତ୍ସମୁତ୍ପନ୍ନଃ ପାଵକୋ ଦାରୁଣାକୃତିଃ
ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ ମନ୍ମଥ ଦଗ୍ଧ ହେବାବେଳେ, ଦୁଃଖରେ ଭାସିଥିବା ରତିଙ୍କ ରୋଷରୁ ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ଅତୀଵଦଗ୍ଧା ତେନାପି ସା ରତିର୍ମୋହମୂର୍ଛିତା । ଅଶ୍ରୁପାତଂ ମୁମୋଚାଥ ଭର୍ତୃହୀନା ନରୋତ୍ତମ
ସେ ଅଗ୍ନିରେ ରତି ମଧ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ପୁଡ଼ିଗଲେ, ମନ ଭ୍ରମରେ ଡୁବି, ସ୍ୱାମୀହୀନ ହୋଇ ଅଶ୍ରୁ ଝରାଇଲେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ।
ନେତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ହି ଜଲେ ତସ୍ଯାଃ ପତିତା ଅଶ୍ରୁବିଂଦଵଃ । ତେଭ୍ଯୋ ଜାତୋ ମହାଶୋକଃ ସର୍ଵସୌଖ୍ଯପ୍ରଣାଶକଃ
ତାଙ୍କର ଦୁଇ ଚକୁଠାରୁ ଅଶ୍ରୁବିନ୍ଦୁ ଝରିଲା; ସେଠାରୁ ସମସ୍ତ ସୁଖକୁ ନଶ୍ଟ କରୁଥିବା ବଡ଼ ଶୋକ ଜନ୍ମ ନେଲା।