ମତ୍ତୈର୍ମଧୁକରୈଶ୍ଚପି ସର୍ଵତ୍ର ପରିନାଦିତମ୍ । ଏଵଂ ସର୍ଵଗୁଣୋପେତଂ ଦଦର୍ଶ ସର ଉତ୍ତମମ୍
ମଦମସ୍ତ ମଧୁମକ୍ଷୀର ଗୁଞ୍ଜନରେ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଗୁଞ୍ଜିଉଥିଲା; ଏଭଳି ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଉତ୍ତମ ଝିଲିକ ଦେଖିଲେ।
ପଂଚଯୋଜନଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ଦଶଯୋଜନଦୀର୍ଘକମ୍ । ତଡାଗଂ ସର୍ଵତୋଭଦ୍ରଂ ଦିଵ୍ଯଭାଵୈରଲଂକୃତମ୍
ପାଞ୍ଚ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ଏବଂ ଦଶ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଶୁଭ୍ର ଏହି ଝିଲିକ ଦିବ୍ୟ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା।
ରଥଵେଗେନ ସଂଖିନ୍ନଃ କିଂଚିଚ୍ଛ୍ରମନିପୀଡିତଃ । ନିଷସାଦ ତଟେ ତସ୍ଯ ଚୂତଚ୍ଛାଯାଂ ସୁଶୀତଲାମ୍
ରଥର ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇ, କିଛି କ୍ଲାନ୍ତି ଅନୁଭବ କରି, ସେ ନଦୀ କୂଳରେ ଏକ ଆମ୍ବ ଗଛର ଢେପ ଛାୟାରେ ବସିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ହଳକା ଠଣ୍ଡା ହାଲୁକା ପବନ ବହୁଥିଲା।
ସ୍ନାତ୍ଵା ପୀତ୍ଵା ଜଲଂ ଶୀତଂ ପଦ୍ମସୌଗଂଧ୍ଯଵାସିତମ୍ । ସର୍ଵଶ୍ରମୋପଶମନମମୃତୋପମମେଵ ତତ୍
ସେ ଏଠାରେ ନହାଇ, ଠଣ୍ଡା ଓ ପଦ୍ମର ସୁଗନ୍ଧ ଲାଗିଥିବା ପାଣି ପିଇଲେ। ଏହାରେ ସେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ କ୍ଲାନ୍ତି ଦୂର ହେଲା, ମନେ ହେଲା ଯେଉଁଠି ଅମୃତ ପିଇଥିବେ।
ଵୃକ୍ଷଚ୍ଛାଯେ ତତସ୍ତସ୍ମିନ୍ନୁପଵିଷ୍ଟେନ ଭୂଭୃତା । ଗୀତଧ୍ଵନିଃ ସମାକର୍ଣି ଗୀଯମାନୋ ଯଥା ତଥା
ତାପରେ, ସେ ଗଛର ଛାୟାରେ ବସିଥିବା ବେଳେ, ରାଜାଙ୍କ କାନକୁ ଗୀତର ଧ୍ୱନି ଆସିଲା, ଯେଉଁପରି ଅନ୍ୟେ ଗାଇଁଥିଲେ।
ଯଥା ସ୍ତ୍ରୀ ଗାଯତେ ଦିଵ୍ଯା ତଥାଯଂ ଶ୍ରୂଯତେ ଧ୍ଵନିଃ । ଗୀତପ୍ରିଯୋ ମହାରାଜ ଏଵ ଚିଂତାଂ ପରାଂ ଗତଃ
ସେ ଧ୍ୱନି ଏମିତି ଶୁଣାଗଲା, ଯେପରି ଦେବୀ ଗାଇଁଥିବେ। ସଙ୍ଗୀତ ପ୍ରେମୀ ମହାରାଜା ଏହା ଶୁଣି ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ ହେଲେ।
ଚିଂତାକୁଲସ୍ତୁ ଧର୍ମାତ୍ମା ଯାଵଚ୍ଚିଂତଯତେ କ୍ଷଣମ୍ । ତାଵନ୍ନାରୀ ଵରା କାଚିତ୍ପୀନଶ୍ରୋଣୀ ପଯୋଧରା
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଥିବା ବେଳେ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଭିତରେ, ଏକ ସୁନ୍ଦରୀ ନାରୀ, ମୋଟ ନିତମ୍ଭ ଓ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ଉରୁ ନେଇ, ସେଠାରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
ନୃପତେଃ ପଶ୍ଯତସ୍ତସ୍ଯ ଵନେ ତସ୍ମିନ୍ସମାଗତା । ସର୍ଵାଭରଣଶୋଭାଂଗୀ ଶୀଲଲକ୍ଷଣସଂପଦା
ରାଜା ଦେଖୁଥିବା ବେଳେ, ସେ ନାରୀ ସେଇ ଜଙ୍ଗଲରେ ଆସିଲେ, ସମସ୍ତ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ଓ ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ଲକ୍ଷଣରେ ଅଳଙ୍କୃତ।
ତସ୍ମିନ୍ଵନେ ସମାଯାତା ନୃପତେଃ ପୁରତଃ ସ୍ଥିତା । ତାମୁଵାଚ ମହାରାଜଃ କା ହି କସ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯସି
ସେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଆସି, ରାଜାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ। ରାଜା ପଚାରିଲେ, 'ତୁମେ କିଏ? କାହାର ହେବୁ?'
କିମର୍ଥଂ ହି ସମାଯାତା ତନ୍ମେ ତ୍ଵଂ କାରଣଂ ଵଦ । ପୃଷ୍ଟା ସତୀ ତଦା ତେନ ନ କିଂଚିଦପି ପିପ୍ପଲ
'କାହିଁକି ଏଠାକୁ ଆସିଛ? ମୋତେ ତୁମର କାରଣ କହିଦିଅ।' ଏପରି ପଚାରାଯିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ସେ ନାରୀ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, ହେ ପିପ୍ପଳ।
ଶୁଭାଶୁଭଂ ଚ ଭୂପାଲଂ ପ୍ରତ୍ଯଵୋଚଦ୍ଵରାନନା । ପ୍ରହସ୍ଯୈଵ ଗତା ଶୀଘ୍ରଂ ଵୀଣାଦଂଡକରାଽବଲା
ସୁନ୍ଦର ମୁହଁରେ ହସି, ସେ ନାରୀ ରାଜାଙ୍କୁ ଭଲ ଓ ଖରାପ ବିଷୟରେ କହିଲେ। ତାପରେ, ହସି ହସି, ବୀଣା ଧରିଥିବା ସେ ଜଣେ ଜଳ୍ଦି ଚାଲିଗଲେ।
ଵିସ୍ମଯେନାପି ରାଜେଂଦ୍ରୋ ମହତା ଵ୍ଯାପିତସ୍ତଦା । ମଯା ସଂଭାଷିତା ଚେଯଂ ମାଂ ନ ବ୍ରୂତେ ସ୍ମ ସୋତ୍ତରମ୍
ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ରାଜା ଭରିଗଲେ, କାରଣ ମୁଁ ସେଠାରେ କଥା ହେଲି, କିନ୍ତୁ ସେ ମୋତେ କୌଣସି ଉତ୍ତର ଦେଲେ ନାହିଁ।
ପୁନଶ୍ଚିଂତାଂ ସମାପେଦେ ଯଯାତିଃ ପୃଥିଵୀପତିଃ । ଯୋ ଵୈ ମୃଗୋ ମଯା ଦୃଷ୍ଟଶ୍ଚତୁଃଶୃଂଗଃ ସୁଵର୍ଣକଃ
ପୁଣି ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଗଲେ ରାଜା ଯୟାତି—'ମୁଁ ଯେଉଁ ସୁନା ରଙ୍ଗର ଚାରି ଶିଙ୍ଗ ଥିବା ପଶୁ ଦେଖିଥିଲି—'
ତସ୍ମାନ୍ନାରୀ ସମୁଦ୍ଭୂତା ତତ୍ସତ୍ଯଂ ପ୍ରତିଭାତି ମେ । ମାଯାରୂପମିଦଂ ସତ୍ଯଂ ଦାନଵାନାଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
'ସେଠାରୁ ଏହି ନାରୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି; ଏହା ମୋତେ ସତ୍ୟ ଲାଗୁଛି। ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଦାନବମାନଙ୍କର ମାୟା ରୂପ।'
ଚିଂତଯିତ୍ଵା କ୍ଷଣଂ ରାଜା ଯଯାତିର୍ନହୁଷାତ୍ମଜଃ । ଯାଵଚ୍ଚିଂତଯତେ ରାଜା ତାଵନ୍ନାରୀ ମହାଵନେ
କିଛି ଖଣ୍ଡ ଚିନ୍ତା କରି, ନହୁଷ ପୁତ୍ର ରାଜା ଯୟାତି ଏଉଁ ଭାବିଥିଲେ, ଏହି ମହାବନରେ ନାରୀ—
ଅଂତର୍ଧାନଂ ଗତା ଵିପ୍ର ପ୍ରହସ୍ଯ ନୃପନଂଦନମ୍ । ଏତସ୍ମିନ୍ନଂତରେ ଗୀତଂ ସୁସ୍ଵରଂ ପୁନରେଵ ତତ୍
—ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ହସି ହସି ଦେଖି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ହଠାତ୍ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ। ସେଇ ସମୟରେ ପୁଣି ମଧୁର ଗୀତ ଶୁଣାଗଲା।
ଶୁଶ୍ରୁଵେ ପରମଂ ଦିଵ୍ଯଂ ମୂର୍ଛନାତାନସଂଯୁତମ୍ । ଜଗାମ ସତ୍ଵରଂ ରାଜା ଯତ୍ର ଗୀତଧ୍ଵନିର୍ମହାନ୍
ସେ ଅତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ଦିବ୍ୟ ଗୀତ ଶୁଣିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ରାଗ ଓ ତାନର ମିଶ୍ରଣ ଥିଲା; ରାଜା ତୁରନ୍ତ ସେଠାକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ମହାନ ଗୀତ ଧ୍ୱନି ହେଉଥିଲା।
ଜଲାଂତେ ପୁଷ୍କରଂ ଚୈଵ ସହସ୍ରଦଲମୁତ୍ତମମ୍ । ତସ୍ଯୋପରି ଵରା ନାରୀ ଶୀଲରୂପଗୁଣାନ୍ଵିତା
ପାଣିର କୂଳରେ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହଜାର ପାତର ଥିବା ପଦ୍ମ ଥିଲା, ଏହା ଉପରେ ଏକ ଉତ୍ତମ ଗୁଣ, ଶୀଳ ଓ ରୂପରେ ଶୋଭିତ ନାରୀ ବସିଥିଲେ।
ଦିଵ୍ଯଲକ୍ଷଣସଂପନ୍ନା ଦିଵ୍ଯାଭରଣଭୂଷିତା । ଦିଵ୍ଯୈର୍ଭାଵୈଃ ପ୍ରଭାତ୍ଯେକା ଵୀଣାଦଂଡକରାଵିଲା
ସେ ଦିବ୍ୟ ଲକ୍ଷଣ ଓ ଦିବ୍ୟ ଆଭୂଷଣରେ ଅଳଙ୍କୃତ, ଏକା ଅପୂର୍ବ ଅଭା ରେ ଚମକୁଥିଲେ, ବୀଣା ଧରିଥିଲେ।
ଗାଯଂତୀ ସୁସ୍ଵରଂ ଗୀତଂ ତାଲମାନଲଯାନ୍ଵିତମ୍ । ତେନ ଗୀତପ୍ରଭାଵେଣ ମୋହଯଂତୀ ଚରାଚରାନ୍
ସେ ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ତାଳ ଓ ଲୟ ସହିତ ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କର ସଙ୍ଗୀତ ଶକ୍ତିରେ ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜୀବକୁ ମୋହିତ କରୁଥିଲେ।
ଦେଵାନ୍ମୁନିଗଣାନ୍ସର୍ଵାନ୍ଦୈତ୍ଯାନ୍ଗଂଧର୍ଵକିନ୍ନରାନ୍ । ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ ଵିଶାଲାକ୍ଷୀଂ ରୂପତେଜୋପଶାଲିନୀମ୍
ସେଇ ବିଶାଳ ଚକ୍ଷୁ ଓ ରୂପ ଓ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ନାରୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଋଷିମଣ୍ଡଳୀ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ କିନ୍ନରମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ହେଲେ।
ସଂସାରେ ନାସ୍ତି ଚୈଵାନ୍ଯା ନାରୀଦୃଶୀ ଚରାଚରେ । ପୁରା ନଟୋ ଜରାଯୁକ୍ତୋ ନୃପତେଃ କାଯମେଵ ହି
ଏହି ସଂସାରରେ ଚଳନ୍ତା କିମ୍ବା ଅଚଳ, ଏମିତି ରୂପର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନାରୀ ନାହିଁ। ପୂର୍ବେ ଏକ ବୃଦ୍ଧ ନଟ ମାନେ ରାଜାଙ୍କ ଦେହକୁ ଚଳାଇଥିଲେ।
ସଂଚାରିତୋ ମହାକାମସ୍ତଦାସୌ ପ୍ରକଟୋଭଵତ୍ । ଘୃତଂ ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯଥା ଵହ୍ନୀ ରଶ୍ମିଵାନ୍ସଂପ୍ରଜାଯତେ
ସେତେବେଳେ ବଡ଼ ଆସକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା ଓ ପ୍ରକଟ ହେଲା, ଯେପରି ଘୃତ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ ଅଗ୍ନି ତାର ରଶ୍ମି ସହିତ ଜାଗ୍ରତ ହୁଏ।
ତାଂ ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଥା କାମସ୍ତତ୍କାଯାତ୍ପ୍ରକଟୋଽଭଵତ୍ । ମନ୍ମଥାଵିଷ୍ଟଚିତ୍ତୋସୌ ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚାରୁଲୋଚନାମ୍
ସେ ନାରୀଙ୍କୁ ଏଭଳି ଦେଖି ରାଜାଙ୍କ ଦେହରେ ଆସକ୍ତି ପ୍ରକଟ ହେଲା; ମନେ ମନେ କାମରେ ଆବେଶିତ ହୋଇ, ସେ ଚମତ୍କାର ଦୃଷ୍ଟି ଦେଖିଲେ।
ଈଦୃଗ୍ରୂପା ନ ଦୃଷ୍ଟା ମେ ଯୁଵତୀ ଵିଶ୍ଵମୋହିନୀ । ଚିଂତଯିତ୍ଵା କ୍ଷଣଂ ରାଜା କାମସଂସକ୍ତମାନସଃ
ଏପରି ରୂପର ଯୁବତୀ, ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ମୋହିତ କରିପାରିବା, ମୁଁ କେବେ ଦେଖିନଥିଲି। ରାଜା କାମେ ଲୀନ ହୋଇ କିଛି ଖଣ୍ଡ ଭାବିଲେ।
ତସ୍ଯାଃ ସଵିରହେଣାପି ଲୁବ୍ଧୋଭୂନ୍ନୃପତିସ୍ତଦା । କାମାଗ୍ନିନା ଦହ୍ଯମାନଃ କାମଜ୍ଵରେଣପୀଡିତଃ
ସେ ନାରୀ ନାଥିବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ରାଜା ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ ହେଲେ, କାମାଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ି, କାମ ଜ୍ୱରରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଲେ।
କଥଂ ସ୍ଯାନ୍ମମ ଚୈଵେଯଂ କଥଂ ଭାଵୋ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଯଦା ମାଂ ଗୂହତେ ବାଲା ପଦ୍ମାସ୍ଯା ପଦ୍ମଲୋଚନା
ଏହି ନାରୀ କିପରି ମୋର ହେବେ, ଏହି ଭାବ କିପରି ଆସିବ—ଯେତେବେଳେ ସେ ପଦ୍ମମୁଖୀ, ପଦ୍ମନୟନା ବାଳା ମୋତେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିବେ?
ଯଦୀଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ତର୍ହି ସଫଲଂ ଜୀଵିତଂ ଭଵେତ୍ । ଏଵଂ ଵିଚିଂତ୍ଯ ଧର୍ମାତ୍ମା ଯଯାତିଃ ପୃଥିଵୀପତିଃ
ଯଦି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ପାଇପାରିବି, ତେବେ ଏହି ଜୀବନ ସାର୍ଥକ ହେବ। ଏପରି ଭାବି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଭୂପତି ଯୟାତି—
ତାମୁଵାଚ ଵରାରୋହାଂ କା ତ୍ଵଂ କସ୍ଯାପି ଵା ଶୁଭେ । ପୂର୍ଵଂ ଦୃଷ୍ଟା ତୁ ଯା ନାରୀ ସା ଦୃଷ୍ଟା ପୁନରେଵ ଚ
ସେ ଶୋଭାମୟୀ ନାରୀଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: 'ତୁମେ କିଏ, କାହାର ହେଉଛ? ଯେ ନାରୀକୁ ପୂର୍ବେ ଦେଖିଥିଲି, ସେଠିକି ଏବେ ପୁଣି ଦେଖୁଛି।'
ତାଂ ପପ୍ରଚ୍ଛ ସ ଧର୍ମାତ୍ମା କା ଚେଯଂ ତଵ ପାର୍ଶ୍ଵଗା । ସର୍ଵଂ କଥଯ କଲ୍ଯାଣି ଅହଂ ହି ନହୁଷାତ୍ମଜଃ
ସେ ଧର୍ମାତ୍ମା ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: 'ତୁମ ପାଖରେ ଯିଏ ଅଛି, ସେ କିଏ? ସବୁ କଥା କୁହ, ଶୁଭେ, କାରଣ ମୁଁ ନହୁଷଙ୍କ ପୁଅ।'