ନେପଥ୍ଯାଂତଶ୍ଚରୀ ରାଜନ୍ସା ତସ୍ମିନ୍ନୃତ୍ଯକର୍ମଣି । ମକରଂଦୋ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଃ କ୍ଷୋଭଯାମାସ ଭୂପତିମ୍
ହେ ରାଜା, ସେ ନଟୀ ନୃତ୍ୟରେ ପରଦା ପଛରେ ଚଳିଥିଲେ; ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ମକରନ୍ଦ ରାଜାଙ୍କୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଯଥାଯଥା ପଶ୍ଯତି ନୃତ୍ଯମୁତ୍ତମଂ ଗୀତଂ ସମାକର୍ଣତି ସ କ୍ଷିତୀଶଃ । ତଥାତଥା ମୋହିତଵାନ୍ସ ଭୂପତିଂ ନଟୀପ୍ରଣୀତେନ ମହାନୁଭାଵଃ
ରାଜା ଯେତେବେଳେ ଉତ୍ତମ ନୃତ୍ୟ ଦେଖୁଥିଲେ ଓ ଗୀତ ଶୁଣୁଥିଲେ, ସେତେ ଅଧିକ ଭାବେ ସେ ମହାନ ନଟୀଙ୍କର ଅଭିନୟରେ ମନମୁଗ୍ଧ ହେଉଥିଲେ।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ଭୂମିଖଂଡେ ଵେନୋପାଖ୍ଯାନେ ମାତାପିତୃତୀର୍ଥେ ଯଯାତିଚରିତ୍ରେ ଷଟ୍ସପ୍ତତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ଭୂମିଖଣ୍ଡରେ ବେନ ଉପାଖ୍ୟାନ, ମାତାପିତା ତୀର୍ଥରେ ଯୟାତିଙ୍କ ଚରିତ୍ରର ଛଉଠିଏ ସପ୍ତତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
ସୁକର୍ମୋଵାଚ- କାମସ୍ଯ ଗୀତଲାସ୍ଯେନ ହାସ୍ଯେନ ଲଲିତେନ ଚ । ମୋହିତୋ ରାଜରାଜେଂଦ୍ରୋ ନଟରୂପେଣ ପିପ୍ପଲ
ସୁକର୍ମା କହିଲେ— କାମଦେବଙ୍କର ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ, ହାସ୍ୟ ଓ ଲାଲିତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ରାଜାମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟରୁ ପିପ୍ପଳ ନାମକ ରାଜା ନଟର ଭୂମିକାରେ ମନମୁଗ୍ଧ ହେଲେ।
କୃତ୍ଵା ମୂତ୍ରଂ ପୁରୀଷଂ ଚ ସ ରାଜା ନହୁଷାତ୍ମଜଃ । ଅକୃତ୍ଵା ପାଦଯୋଃ ଶୌଚମାସନେ ଉପଵିଷ୍ଟଵାନ୍
ନହୁଷଙ୍କ ପୁଅ ସେ ରାଜା ପାଖାପାଖି ହେବା ପରେ, ପାଦ ଧୋଇନଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କ ଆସନରେ ବସିଗଲେ।
ତଦଂତରଂ ତୁ ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ସଂଚଚାର ଜରା ନୃପମ୍ । କାମେନାପି ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ଇଂଦ୍ରକାର୍ଯଂ କୃତଂ ହିତମ୍
ସେଇ ସମୟରେ ବୟସ ରାଜାଙ୍କ ଶରୀରକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲା; ତଥାପି, ରାଜାଙ୍କ ମନେ ଆଶା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କାମ କଲେ ଏବଂ ତାହା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଭଲ ହେଲା।
ନିଵୃତ୍ତେ ନାଟକେ ତସ୍ମିନ୍ଗତେଷୁ ତେଷୁ ଭୂପତିଃ । ଜରାଭିଭୂତୋ ଧର୍ମାତ୍ମା କାମସଂସକ୍ତମାନସଃ
ଯେତେବେଳେ ନାଟକ ଶେଷ ହେଲା ଏବଂ ସେମାନେ ଚାଲିଗଲେ, ଧର୍ମପରାୟଣ ରାଜା ବୟସରେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ତଥାପି ତାଙ୍କ ମନ ଆଶାରେ ଲଗି ରହିଲା।
ମୋହିତଃ କାମମୋହେନ ଵିହ୍ଵଲୋ ଵିକଲେଂଦ୍ରିଯଃ । ଅତୀଵ ମୁଗ୍ଧୋ ଧର୍ମାତ୍ମା ଵିଷଯୈଶ୍ଚାପଵାହିତଃ
କାମର ମୋହରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯିବାରୁ, ଧର୍ମପରାୟଣ ରାଜା ଅତି ମୂର୍ଖ ହେଲେ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖରେ ଭାସିଗଲେ।
ଏକଦା ତୁ ଗତୋ ରାଜା ମୃଗଯା ଵ୍ଯସନାତୁରଃ । ଵନେ ଚ କ୍ରୀଡତେ ସୋପି ମୋହରାଗଵଶଂ ଗତଃ
ଏକଦିନ ରାଜା ଶିକାରର ଆସକ୍ତିରେ ଅତି ଆକୁଳ ହୋଇ, ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ଖେଳିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ମୋହ ଓ ରାଗରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ।
ସରସଂ କ୍ରୀଡମାନସ୍ଯ ନୃପତେଶ୍ଚ ମହାତ୍ମନଃ । ମୃଗଶ୍ଚୈକଃ ସମାଯାତଶ୍ଚତୁଃଶୃଂଗୋ ହ୍ଯନୌପମଃ
ଝିଲିକ ପାଖରେ ଖେଳୁଥିବା ସେ ମହାନ ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ, ଚାରିଟିଏ ଶିଂ ଥିବା ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ମୃଗ ଆସିଗଲା।
ସର୍ଵାଂଗସୁଂଦରୋ ରାଜନ୍ହେମରୂପତନୂରୁହଃ । ରତ୍ନଜ୍ଯୋତିଃ ସୁଚିତ୍ରାଂଗୋ ଦର୍ଶନୀଯୋ ମନୋହରଃ
ହେ ରାଜା, ସେ ମୃଗଟି ଶରୀରରେ ସୁନ୍ଦର, ସୁନା ରଙ୍ଗର ଲୋମ, ମାଣିକ୍ୟ ଭଳି ଚମକୁଥିବା, ଅଦ୍ଭୁତ ଆକୃତିର, ଦେଖିବାକୁ ଅତି ଆନନ୍ଦ ଓ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଥିଲା।
ଅଭ୍ଯଧାଵତ୍ସ ଵେଗେନ ବାଣପାଣିର୍ଧନୁର୍ଦ୍ଧରଃ । ଇତ୍ଯମନ୍ଯତ ମେଧାଵୀ କୋପି ଦୈତ୍ଯଃ ସମାଗତଃ
ଧନୁ ଓ ବାଣ ହାତରେ ନେଇ, ସେ ତାହାକୁ ଦ୍ରୁତ ଦେଖି ଦୌଡ଼ିଲେ, ଭାବିଲେ—'ନିଶ୍ଚୟ କୌଣସି ଚତୁର ଦାନବ ଏଠାକୁ ଆସିଛି।'
ମୃଗେଣ ଚ ସ ତେନାପି ଦୂରମାକର୍ଷିତୋ ନୃପଃ । ଗତଃ ସରଥଵେଗେନ ଶ୍ରମେଣ ପରିଖେଦିତଃ
ସେ ମୃଗ ଦ୍ୱାରା ଦୂରକୁ ଆକର୍ଷିତ ହୋଇ, ରାଜା ରଥର ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଚାଲିଗଲେ, ଶ୍ରମରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇପଡ଼ିଲେ।
ଵୀକ୍ଷମାଣସ୍ଯ ତସ୍ଯାପି ମୃଗଶ୍ଚାଂତରଧୀଯତ । ସ ପଶ୍ଯତି ଵନଂ ତତ୍ର ନଂଦଂନୋପମମଦ୍ଭୁତମ୍
ସେ ଚାରିପଟେ ଦେଖିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ମୃଗଟି ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲା; ସେଠାରେ ସେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଆନନ୍ଦ ଦାୟକ ନନ୍ଦନ ଭଳି ଜଙ୍ଗଲ ଦେଖିଲେ।
ଚାରୁଵୃକ୍ଷସମାକୀର୍ଣଂ ଭୂତପଂଚକଶୋଭିତମ୍ । ଗୁରୁଭିଶ୍ଚଂଦନୈଃ ପୁଣ୍ଯୈଃ କଦଲୀଖଂଡମଂଡିତୈଃ
ସେଠାରେ ଚାରିପଟେ ସୁନ୍ଦର ଗଛ, ପଞ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱର ଶୋଭା, ମହାନ ଚନ୍ଦନ ଓ କଦଳୀ ଗଛର ଗୁଛ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ବକୁଲାଶୋକପୁଂନାଗୈର୍ନାଲିକେରୈଶ୍ଚ ତିଂଦୁକୈଃ । ପୂଗୀଫଲୈଶ୍ଚ ଖର୍ଜୂରୈଃ କୁମୁଦୈଃ ସପ୍ତପର୍ଣକୈଃ
ସେଠାରେ ବକୁଳ, ଅଶୋକ, ପୁନ୍ନାଗ, ନାଡ଼ିଆ, ତିନ୍ଦୁକ, ଗୁଆ, ଖଜୁରୀ, କମୁଦ ଓ ସପ୍ତପର୍ଣ୍ଣ ଗଛ ଥିଲା।
ପୁଷ୍ପିତୈଃ କର୍ଣିକାରୈଶ୍ଚ ନାନାଵୃକ୍ଷୈଃ ସଦାଫଲୈଃ । ପୁଷ୍ପିତାମୋଦସଂଯୁକ୍ତୈଃ କେତକୈଃ ପାଟଲୈସ୍ତତଃ
ଫୁଲିଥିବା କର୍ଣ୍ଣିକାର ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ସଦାଫଳ ଗଛ, ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କେତକୀ ଓ ପାଟଳ ଗଛ ସେଠାରେ ଥିଲା।
ଵୀକ୍ଷମାଣୋ ମହାରାଜ ଦଦର୍ଶ ସର ଉତ୍ତମମ୍ । ପୁଣ୍ଯୋଦକେନ ସଂପୂର୍ଣଂ ଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ପଂଚଯୋଜନମ୍
ସେ ମହାରାଜା ଦେଖିଲେ ଏକ ଉତ୍ତମ ଝିଲିକ, ପବିତ୍ର ପାଣିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ବିସ୍ତୃତ ଏବଂ ପାଞ୍ଚ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା।
ହଂସକାରଂଡଵାକୀର୍ଣଂ ଜଲପକ୍ଷିଵିନାଦିତମ୍ । କମଲୈଶ୍ଚାପି ମୁଦିତଂ ଶ୍ଵେତୋତ୍ପଲଵିରାଜିତମ୍
ସେଠାରେ ହଂସ, କାରଣ୍ଡବ ଭରିଥିଲା, ଜଳପକ୍ଷୀର ଶବ୍ଦରେ ଗୁଞ୍ଜିଥିଲା, କମଳ ଓ ଧଳା ଉତ୍ପଳ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା।
ରକ୍ତୋତ୍ପଲୈଃ ଶୋଭମାନଂ ହାଟକୋତ୍ପଲମଂଡିତମ୍ । ନୀଲୋତ୍ପଲୈଃ ପ୍ରକାଶିତଂ କଲ୍ହାରୈରତିଶୋଭିତମ୍
ଲାଲ କମଳରେ ଶୋଭା ପାଉଥିଲା, ସୁନା କମଳରେ ଶୁଭ୍ର ହୋଇଥିଲା, ନୀଳ କମଳ ଓ କଳହାର ଫୁଲରେ ଅତି ଶୁଭ୍ର ଲାଗୁଥିଲା।
ମତ୍ତୈର୍ମଧୁକରୈଶ୍ଚପି ସର୍ଵତ୍ର ପରିନାଦିତମ୍ । ଏଵଂ ସର୍ଵଗୁଣୋପେତଂ ଦଦର୍ଶ ସର ଉତ୍ତମମ୍
ମଦମସ୍ତ ମଧୁମକ୍ଷୀର ଗୁଞ୍ଜନରେ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଗୁଞ୍ଜିଉଥିଲା; ଏଭଳି ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଉତ୍ତମ ଝିଲିକ ଦେଖିଲେ।
ପଂଚଯୋଜନଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ଦଶଯୋଜନଦୀର୍ଘକମ୍ । ତଡାଗଂ ସର୍ଵତୋଭଦ୍ରଂ ଦିଵ୍ଯଭାଵୈରଲଂକୃତମ୍
ପାଞ୍ଚ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା ଏବଂ ଦଶ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଶୁଭ୍ର ଏହି ଝିଲିକ ଦିବ୍ୟ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା।
ରଥଵେଗେନ ସଂଖିନ୍ନଃ କିଂଚିଚ୍ଛ୍ରମନିପୀଡିତଃ । ନିଷସାଦ ତଟେ ତସ୍ଯ ଚୂତଚ୍ଛାଯାଂ ସୁଶୀତଲାମ୍
ରଥର ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇ, କିଛି କ୍ଲାନ୍ତି ଅନୁଭବ କରି, ସେ ନଦୀ କୂଳରେ ଏକ ଆମ୍ବ ଗଛର ଢେପ ଛାୟାରେ ବସିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ହଳକା ଠଣ୍ଡା ହାଲୁକା ପବନ ବହୁଥିଲା।
ସ୍ନାତ୍ଵା ପୀତ୍ଵା ଜଲଂ ଶୀତଂ ପଦ୍ମସୌଗଂଧ୍ଯଵାସିତମ୍ । ସର୍ଵଶ୍ରମୋପଶମନମମୃତୋପମମେଵ ତତ୍
ସେ ଏଠାରେ ନହାଇ, ଠଣ୍ଡା ଓ ପଦ୍ମର ସୁଗନ୍ଧ ଲାଗିଥିବା ପାଣି ପିଇଲେ। ଏହାରେ ସେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ କ୍ଲାନ୍ତି ଦୂର ହେଲା, ମନେ ହେଲା ଯେଉଁଠି ଅମୃତ ପିଇଥିବେ।
ଵୃକ୍ଷଚ୍ଛାଯେ ତତସ୍ତସ୍ମିନ୍ନୁପଵିଷ୍ଟେନ ଭୂଭୃତା । ଗୀତଧ୍ଵନିଃ ସମାକର୍ଣି ଗୀଯମାନୋ ଯଥା ତଥା
ତାପରେ, ସେ ଗଛର ଛାୟାରେ ବସିଥିବା ବେଳେ, ରାଜାଙ୍କ କାନକୁ ଗୀତର ଧ୍ୱନି ଆସିଲା, ଯେଉଁପରି ଅନ୍ୟେ ଗାଇଁଥିଲେ।
ଯଥା ସ୍ତ୍ରୀ ଗାଯତେ ଦିଵ୍ଯା ତଥାଯଂ ଶ୍ରୂଯତେ ଧ୍ଵନିଃ । ଗୀତପ୍ରିଯୋ ମହାରାଜ ଏଵ ଚିଂତାଂ ପରାଂ ଗତଃ
ସେ ଧ୍ୱନି ଏମିତି ଶୁଣାଗଲା, ଯେପରି ଦେବୀ ଗାଇଁଥିବେ। ସଙ୍ଗୀତ ପ୍ରେମୀ ମହାରାଜା ଏହା ଶୁଣି ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ ହେଲେ।
ଚିଂତାକୁଲସ୍ତୁ ଧର୍ମାତ୍ମା ଯାଵଚ୍ଚିଂତଯତେ କ୍ଷଣମ୍ । ତାଵନ୍ନାରୀ ଵରା କାଚିତ୍ପୀନଶ୍ରୋଣୀ ପଯୋଧରା
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଥିବା ବେଳେ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଭିତରେ, ଏକ ସୁନ୍ଦରୀ ନାରୀ, ମୋଟ ନିତମ୍ଭ ଓ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ଉରୁ ନେଇ, ସେଠାରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
ନୃପତେଃ ପଶ୍ଯତସ୍ତସ୍ଯ ଵନେ ତସ୍ମିନ୍ସମାଗତା । ସର୍ଵାଭରଣଶୋଭାଂଗୀ ଶୀଲଲକ୍ଷଣସଂପଦା
ରାଜା ଦେଖୁଥିବା ବେଳେ, ସେ ନାରୀ ସେଇ ଜଙ୍ଗଲରେ ଆସିଲେ, ସମସ୍ତ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ଓ ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ଲକ୍ଷଣରେ ଅଳଙ୍କୃତ।
ତସ୍ମିନ୍ଵନେ ସମାଯାତା ନୃପତେଃ ପୁରତଃ ସ୍ଥିତା । ତାମୁଵାଚ ମହାରାଜଃ କା ହି କସ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯସି
ସେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଆସି, ରାଜାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ। ରାଜା ପଚାରିଲେ, 'ତୁମେ କିଏ? କାହାର ହେବୁ?'
କିମର୍ଥଂ ହି ସମାଯାତା ତନ୍ମେ ତ୍ଵଂ କାରଣଂ ଵଦ । ପୃଷ୍ଟା ସତୀ ତଦା ତେନ ନ କିଂଚିଦପି ପିପ୍ପଲ
'କାହିଁକି ଏଠାକୁ ଆସିଛ? ମୋତେ ତୁମର କାରଣ କହିଦିଅ।' ଏପରି ପଚାରାଯିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ସେ ନାରୀ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, ହେ ପିପ୍ପଳ।