ଯୂଯଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତୁ ଭୂର୍ଲୋକଂ ମଯାଦିଷ୍ଟା ନ ସଂଶଯଃ । କାମ ଉଵାଚ- ଯୁଵଯୋସ୍ତୁ ପ୍ରିଯଂ ପୁଣ୍ଯଂ କରିଷ୍ଯାମି ନ ସଂଶଯଃ
ମୁଁ ଯେପରି ଆଦେଶ ଦେଇଛି, ସେପରି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତମେମାନେ ପୃଥିବୀରେ ଯାଅ। କାମଦେବ କହିଲେ— ତୁମେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପ୍ରିୟ ଓ ପୁଣ୍ୟ କାମ କରିବି।
ରାଜାନଂ ପଶ୍ଯ ମାଂ ଚୈଵ ସ୍ଥିତଂ ଚୈଵ ସମା ଯୁଧି । ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଗତାଃ ସର୍ଵେ ଯତ୍ର ରାଜା ସ ନାହୁଷିଃ
‘ରାଜାଙ୍କୁ ଓ ମୋତେ, ଦୁହେଁକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ସମାନ ଭାବେ ଦେଖ।’ ଏହିପରି କହି ସମସ୍ତେ ଯେଉଁଠି ରାଜା ନାହୁଷ ଥିଲେ, ସେଠିକୁ ଗଲେ।
ନଟରୂପେଣ ତେ ସର୍ଵେ କାମାଦ୍ଯାଃ କର୍ମଣା ଦ୍ଵିଜ । ଆଶୀର୍ଭିରଭିନଂଦ୍ଯୈଵ ତେ ଚ ଊଚୁଃ ସୁନାଟକମ୍
କାମଦେବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସମସ୍ତେ ନଟର ଭୂମିକା ନେଇ, ଦ୍ୱିଜଜନ, ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ଏକ ସୁନ୍ଦର ନାଟକ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ।
ତେଷାଂ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଯଯାତିଃ ପୃଥିଵୀପତିଃ । ସଭାଂ ଚକାର ମେଧାଵୀ ଦେଵରୂପାଂ ସୁପଂଡିତୈଃ
ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ପୃଥିବୀର ଅଧିପତି, ମେଧାବୀ ରାଜା ଯୟାତି, ତାଙ୍କର ସଭାକୁ ପଣ୍ଡିତମାନେ ଭରି, ଦେବମଣ୍ଡଳ ସଦୃଶ କଲେ।
ସମାଯାତଃ ସ୍ଵଯଂ ଭୂପୋ ଜ୍ଞାନଵିଜ୍ଞାନକୋଵିଦଃ । ତେଷାଂ ତୁ ନାଟକଂ ରାଜା ପଶ୍ଯମାନଃ ସ ନାହୁଷିଃ
ଜ୍ଞାନ ଓ ବୁଦ୍ଧିରେ ପାରଙ୍ଗତ ରାଜା ନିଜେ ଆସିଲେ; ଏବଂ ନାହୁଷ ତାଙ୍କର ନାଟକ ଦେଖୁଥିଲେ।
ଚରିତଂ ଵାମନସ୍ଯାପି ଉତ୍ପତ୍ତିଂ ଵିପ୍ରରୂପିଣଃ । ରୂପେଣାପ୍ରତିମା ଲୋକେ ସୁସ୍ଵରଂ ଗୀତମୁତ୍ତମମ୍
ସେମାନେ ବାମନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଜନ୍ମ, ଯିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଅପୂର୍ବ ରୂପ ଓ ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ଗାଇ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ।
ଗାଯମାନା ଜରା ରାଜନ୍ନାର୍ଯାରୂପେଣ ଵୈ ତଦା । ତସ୍ଯା ଗୀତଵିଲାସେନ ହାସ୍ଯେନ ଲଲିତେନ ଚ
ସେତବେଳେ, ଜରା ଏକ ମହିଳା ରୂପେ ଗାଇଲେ, ହେ ରାଜା; ତାଙ୍କର ମଧୁର ଗୀତ, ଲାଲିତ୍ୟ ଓ ହାସ୍ୟ ଦ୍ୱାରା
ମଧୁରାଲାପତସ୍ତସ୍ଯ କଂଦର୍ପସ୍ଯ ଚ ମାଯଯା । ମୋହିତସ୍ତେନ ଭାଵେନ ଦିଵ୍ଯେନ ଚରିତେନ ଚ
ତାଙ୍କର ମିଠା କଥା ଓ କାମଦେବଙ୍କର ମାୟା ଦ୍ୱାରା, ରାଜା ସେ ଭାବ ଓ ଦିବ୍ୟ ନାଟକରେ ମନମୁଗ୍ଧ ହେଲେ।
ବଲେଶ୍ଚୈଵ ଯଥାରୂପଂ ଵିଂଧ୍ଯାଵଲ୍ଯା ଯଥା ପୁରା । ଵାମନସ୍ଯ ଯଥାରୂପଂ ଚକ୍ରେ ମାରୋଥ ତାଦୃଶମ୍
ଯେପରି ପୂର୍ବେ ବଲି ଓ ବିନ୍ଧ୍ୟାବଳୀଙ୍କ ସହିତ ହୋଇଥିଲା, ସେପରି କାମଦେବ ବାମନଙ୍କ ଭଳି ଏକ ରୂପ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ସୂତ୍ରଧାରଃ ସ୍ଵଯଂ କାମୋ ଵସଂତଃ ପାରିପାର୍ଶ୍ଵକଃ । ନଟୀଵେଷଧରା ଜାତା ସା ରତିର୍ହୃଷ୍ଟଵଲ୍ଲଭା
ସୂତ୍ରଧାର ନିଜେ କାମଦେବ ଥିଲେ, ବସନ୍ତ ଥିଲେ ସହାୟକ; ରତି ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ନଟୀର ଭୂମିକା ନେଇଥିଲେ।
ନେପଥ୍ଯାଂତଶ୍ଚରୀ ରାଜନ୍ସା ତସ୍ମିନ୍ନୃତ୍ଯକର୍ମଣି । ମକରଂଦୋ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଃ କ୍ଷୋଭଯାମାସ ଭୂପତିମ୍
ହେ ରାଜା, ସେ ନଟୀ ନୃତ୍ୟରେ ପରଦା ପଛରେ ଚଳିଥିଲେ; ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ମକରନ୍ଦ ରାଜାଙ୍କୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଯଥାଯଥା ପଶ୍ଯତି ନୃତ୍ଯମୁତ୍ତମଂ ଗୀତଂ ସମାକର୍ଣତି ସ କ୍ଷିତୀଶଃ । ତଥାତଥା ମୋହିତଵାନ୍ସ ଭୂପତିଂ ନଟୀପ୍ରଣୀତେନ ମହାନୁଭାଵଃ
ରାଜା ଯେତେବେଳେ ଉତ୍ତମ ନୃତ୍ୟ ଦେଖୁଥିଲେ ଓ ଗୀତ ଶୁଣୁଥିଲେ, ସେତେ ଅଧିକ ଭାବେ ସେ ମହାନ ନଟୀଙ୍କର ଅଭିନୟରେ ମନମୁଗ୍ଧ ହେଉଥିଲେ।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ଭୂମିଖଂଡେ ଵେନୋପାଖ୍ଯାନେ ମାତାପିତୃତୀର୍ଥେ ଯଯାତିଚରିତ୍ରେ ଷଟ୍ସପ୍ତତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ଭୂମିଖଣ୍ଡରେ ବେନ ଉପାଖ୍ୟାନ, ମାତାପିତା ତୀର୍ଥରେ ଯୟାତିଙ୍କ ଚରିତ୍ରର ଛଉଠିଏ ସପ୍ତତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
ସୁକର୍ମୋଵାଚ- କାମସ୍ଯ ଗୀତଲାସ୍ଯେନ ହାସ୍ଯେନ ଲଲିତେନ ଚ । ମୋହିତୋ ରାଜରାଜେଂଦ୍ରୋ ନଟରୂପେଣ ପିପ୍ପଲ
ସୁକର୍ମା କହିଲେ— କାମଦେବଙ୍କର ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ, ହାସ୍ୟ ଓ ଲାଲିତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ରାଜାମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟରୁ ପିପ୍ପଳ ନାମକ ରାଜା ନଟର ଭୂମିକାରେ ମନମୁଗ୍ଧ ହେଲେ।
କୃତ୍ଵା ମୂତ୍ରଂ ପୁରୀଷଂ ଚ ସ ରାଜା ନହୁଷାତ୍ମଜଃ । ଅକୃତ୍ଵା ପାଦଯୋଃ ଶୌଚମାସନେ ଉପଵିଷ୍ଟଵାନ୍
ନହୁଷଙ୍କ ପୁଅ ସେ ରାଜା ପାଖାପାଖି ହେବା ପରେ, ପାଦ ଧୋଇନଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କ ଆସନରେ ବସିଗଲେ।
ତଦଂତରଂ ତୁ ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ସଂଚଚାର ଜରା ନୃପମ୍ । କାମେନାପି ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ଇଂଦ୍ରକାର୍ଯଂ କୃତଂ ହିତମ୍
ସେଇ ସମୟରେ ବୟସ ରାଜାଙ୍କ ଶରୀରକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲା; ତଥାପି, ରାଜାଙ୍କ ମନେ ଆଶା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କାମ କଲେ ଏବଂ ତାହା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଭଲ ହେଲା।
ନିଵୃତ୍ତେ ନାଟକେ ତସ୍ମିନ୍ଗତେଷୁ ତେଷୁ ଭୂପତିଃ । ଜରାଭିଭୂତୋ ଧର୍ମାତ୍ମା କାମସଂସକ୍ତମାନସଃ
ଯେତେବେଳେ ନାଟକ ଶେଷ ହେଲା ଏବଂ ସେମାନେ ଚାଲିଗଲେ, ଧର୍ମପରାୟଣ ରାଜା ବୟସରେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ତଥାପି ତାଙ୍କ ମନ ଆଶାରେ ଲଗି ରହିଲା।
ମୋହିତଃ କାମମୋହେନ ଵିହ୍ଵଲୋ ଵିକଲେଂଦ୍ରିଯଃ । ଅତୀଵ ମୁଗ୍ଧୋ ଧର୍ମାତ୍ମା ଵିଷଯୈଶ୍ଚାପଵାହିତଃ
କାମର ମୋହରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯିବାରୁ, ଧର୍ମପରାୟଣ ରାଜା ଅତି ମୂର୍ଖ ହେଲେ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖରେ ଭାସିଗଲେ।
ଏକଦା ତୁ ଗତୋ ରାଜା ମୃଗଯା ଵ୍ଯସନାତୁରଃ । ଵନେ ଚ କ୍ରୀଡତେ ସୋପି ମୋହରାଗଵଶଂ ଗତଃ
ଏକଦିନ ରାଜା ଶିକାରର ଆସକ୍ତିରେ ଅତି ଆକୁଳ ହୋଇ, ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ଖେଳିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ମୋହ ଓ ରାଗରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ।
ସରସଂ କ୍ରୀଡମାନସ୍ଯ ନୃପତେଶ୍ଚ ମହାତ୍ମନଃ । ମୃଗଶ୍ଚୈକଃ ସମାଯାତଶ୍ଚତୁଃଶୃଂଗୋ ହ୍ଯନୌପମଃ
ଝିଲିକ ପାଖରେ ଖେଳୁଥିବା ସେ ମହାନ ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ, ଚାରିଟିଏ ଶିଂ ଥିବା ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ମୃଗ ଆସିଗଲା।
ସର୍ଵାଂଗସୁଂଦରୋ ରାଜନ୍ହେମରୂପତନୂରୁହଃ । ରତ୍ନଜ୍ଯୋତିଃ ସୁଚିତ୍ରାଂଗୋ ଦର୍ଶନୀଯୋ ମନୋହରଃ
ହେ ରାଜା, ସେ ମୃଗଟି ଶରୀରରେ ସୁନ୍ଦର, ସୁନା ରଙ୍ଗର ଲୋମ, ମାଣିକ୍ୟ ଭଳି ଚମକୁଥିବା, ଅଦ୍ଭୁତ ଆକୃତିର, ଦେଖିବାକୁ ଅତି ଆନନ୍ଦ ଓ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଥିଲା।
ଅଭ୍ଯଧାଵତ୍ସ ଵେଗେନ ବାଣପାଣିର୍ଧନୁର୍ଦ୍ଧରଃ । ଇତ୍ଯମନ୍ଯତ ମେଧାଵୀ କୋପି ଦୈତ୍ଯଃ ସମାଗତଃ
ଧନୁ ଓ ବାଣ ହାତରେ ନେଇ, ସେ ତାହାକୁ ଦ୍ରୁତ ଦେଖି ଦୌଡ଼ିଲେ, ଭାବିଲେ—'ନିଶ୍ଚୟ କୌଣସି ଚତୁର ଦାନବ ଏଠାକୁ ଆସିଛି।'
ମୃଗେଣ ଚ ସ ତେନାପି ଦୂରମାକର୍ଷିତୋ ନୃପଃ । ଗତଃ ସରଥଵେଗେନ ଶ୍ରମେଣ ପରିଖେଦିତଃ
ସେ ମୃଗ ଦ୍ୱାରା ଦୂରକୁ ଆକର୍ଷିତ ହୋଇ, ରାଜା ରଥର ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଚାଲିଗଲେ, ଶ୍ରମରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇପଡ଼ିଲେ।
ଵୀକ୍ଷମାଣସ୍ଯ ତସ୍ଯାପି ମୃଗଶ୍ଚାଂତରଧୀଯତ । ସ ପଶ୍ଯତି ଵନଂ ତତ୍ର ନଂଦଂନୋପମମଦ୍ଭୁତମ୍
ସେ ଚାରିପଟେ ଦେଖିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ମୃଗଟି ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲା; ସେଠାରେ ସେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଆନନ୍ଦ ଦାୟକ ନନ୍ଦନ ଭଳି ଜଙ୍ଗଲ ଦେଖିଲେ।
ଚାରୁଵୃକ୍ଷସମାକୀର୍ଣଂ ଭୂତପଂଚକଶୋଭିତମ୍ । ଗୁରୁଭିଶ୍ଚଂଦନୈଃ ପୁଣ୍ଯୈଃ କଦଲୀଖଂଡମଂଡିତୈଃ
ସେଠାରେ ଚାରିପଟେ ସୁନ୍ଦର ଗଛ, ପଞ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱର ଶୋଭା, ମହାନ ଚନ୍ଦନ ଓ କଦଳୀ ଗଛର ଗୁଛ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ବକୁଲାଶୋକପୁଂନାଗୈର୍ନାଲିକେରୈଶ୍ଚ ତିଂଦୁକୈଃ । ପୂଗୀଫଲୈଶ୍ଚ ଖର୍ଜୂରୈଃ କୁମୁଦୈଃ ସପ୍ତପର୍ଣକୈଃ
ସେଠାରେ ବକୁଳ, ଅଶୋକ, ପୁନ୍ନାଗ, ନାଡ଼ିଆ, ତିନ୍ଦୁକ, ଗୁଆ, ଖଜୁରୀ, କମୁଦ ଓ ସପ୍ତପର୍ଣ୍ଣ ଗଛ ଥିଲା।
ପୁଷ୍ପିତୈଃ କର୍ଣିକାରୈଶ୍ଚ ନାନାଵୃକ୍ଷୈଃ ସଦାଫଲୈଃ । ପୁଷ୍ପିତାମୋଦସଂଯୁକ୍ତୈଃ କେତକୈଃ ପାଟଲୈସ୍ତତଃ
ଫୁଲିଥିବା କର୍ଣ୍ଣିକାର ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ସଦାଫଳ ଗଛ, ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କେତକୀ ଓ ପାଟଳ ଗଛ ସେଠାରେ ଥିଲା।
ଵୀକ୍ଷମାଣୋ ମହାରାଜ ଦଦର୍ଶ ସର ଉତ୍ତମମ୍ । ପୁଣ୍ଯୋଦକେନ ସଂପୂର୍ଣଂ ଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ପଂଚଯୋଜନମ୍
ସେ ମହାରାଜା ଦେଖିଲେ ଏକ ଉତ୍ତମ ଝିଲିକ, ପବିତ୍ର ପାଣିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ବିସ୍ତୃତ ଏବଂ ପାଞ୍ଚ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା।
ହଂସକାରଂଡଵାକୀର୍ଣଂ ଜଲପକ୍ଷିଵିନାଦିତମ୍ । କମଲୈଶ୍ଚାପି ମୁଦିତଂ ଶ୍ଵେତୋତ୍ପଲଵିରାଜିତମ୍
ସେଠାରେ ହଂସ, କାରଣ୍ଡବ ଭରିଥିଲା, ଜଳପକ୍ଷୀର ଶବ୍ଦରେ ଗୁଞ୍ଜିଥିଲା, କମଳ ଓ ଧଳା ଉତ୍ପଳ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା।
ରକ୍ତୋତ୍ପଲୈଃ ଶୋଭମାନଂ ହାଟକୋତ୍ପଲମଂଡିତମ୍ । ନୀଲୋତ୍ପଲୈଃ ପ୍ରକାଶିତଂ କଲ୍ହାରୈରତିଶୋଭିତମ୍
ଲାଲ କମଳରେ ଶୋଭା ପାଉଥିଲା, ସୁନା କମଳରେ ଶୁଭ୍ର ହୋଇଥିଲା, ନୀଳ କମଳ ଓ କଳହାର ଫୁଲରେ ଅତି ଶୁଭ୍ର ଲାଗୁଥିଲା।