ଏଵଂ ହି ଵୈଷ୍ଣଵଃ ସର୍ଵୋ ଜରାମୃତ୍ଯୁଵିଵର୍ଜିତଃ । ମର୍ତ୍ଯଲୋକଃ କୃତସ୍ତେନ ନହୁଷସ୍ଯାତ୍ମଜେନ ଵୈ
'ଏଭଳି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ବୈଷ୍ଣବ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୁକ୍ତ; ଏହିପରି ମର୍ତ୍ୟ ଲୋକ ନହୁଷଙ୍କ ପୁଅ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଛି।'
ପଦଭ୍ରଷ୍ଟୋସ୍ମି ସଂଜାତୋ ଵ୍ଯାପାରେଣ ଵିଵର୍ଜିତଃ । ଏତତ୍ସର୍ଵଂ ସମାଖ୍ଯାତଂ ମମ କର୍ମଵିନାଶନମ୍
'ମୁଁ ମୋ ଅବସ୍ଥାରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହୋଇଛି, କାର୍ଯ୍ୟ ହାରାଇଛି; ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ମୁଁ କହିଦେଲି— ମୋ କର୍ମ ନାଶ ହୋଇଛି।'
ଏଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସହସ୍ରାକ୍ଷ ଲୋକସ୍ଯାସ୍ଯ ହିତଂ କୁରୁ । ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ଯଥାପୃଷ୍ଟୋସ୍ମି ଵୈ ତ୍ଵଯା
'ଏହି କଥା ଜାଣି, ହେ ହଜାର ଆଖିଅଛିଥିବା, ଏହି ଲୋକର ଭଲ ପାଇଁ କାମ କର। ତୁମେ ଯେପରି ପଚାରିଛ, ସେପରି ସମସ୍ତ କଥା କହିଦେଲି।'
ଏତସ୍ମାତ୍କାରଣାଦିଂଦ୍ର ଆଗତସ୍ତଵ ସନ୍ନିଧୌ । ଇଂଦ୍ର ଉଵାଚ- ପୂର୍ଵମେଵ ମଯା ଦୂତ ଆଗମାଯ ମହାତ୍ମନଃ
'ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ମୁଁ ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସିଛି।' ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ— 'ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଏକ ଦୂତକୁ ପଠାଇଥିଲି, ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ଆଣିବା ପାଇଁ।'
ପ୍ରେଷିତୋ ଧର୍ମରାଜେଂଦ୍ର ଦୂତେନାସ୍ଯାପି ଭାଷିତମ୍ । ନାହଂ ସ୍ଵର୍ଗସୁଖସ୍ଯାର୍ଥୀ ନାଗମିଷ୍ଯେ ଦିଵଂ ପୁନଃ
'ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ ଦୂତ ଦ୍ୱାରା ପଠାଯାଇଥିଲା, ଏହି କଥା ମଧ୍ୟ ସେ କହିଥିଲେ— "ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗସୁଖ ଚାହେଁନି, ଆଉ କେବେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବିନି।"'
ସ୍ଵର୍ଗରୂପଂ କରିଷ୍ଯାମି ସର୍ଵଂ ତଦ୍ଭୂମିମଂଡଲମ୍ । ଇତ୍ଯାଚଚକ୍ଷେ ଭୂପାଲଃ ପ୍ରଜାପାଲ୍ଯଂ କରୋତି ସଃ
'ମୁଁ ସମସ୍ତ ଭୂମିକୁ ସ୍ୱର୍ଗ ସମାନ କରିଦେବି।' ଏହିପରି ଭୂପତି କହିଥିଲେ, ଏବଂ ସେ ଏବେ ଜନମାନେକୁ ଶାସନ କରୁଛନ୍ତି।
ତସ୍ଯ ଧର୍ମପ୍ରଭାଵେଣ ଭୀତସ୍ତିଷ୍ଠାମି ସର୍ଵଦା । ଧର୍ମ ଉଵାଚ- ଯେନକେନାପ୍ଯୁପାଯେନ ତମାନଯ ସୁଭୂପତିମ୍
ତାଙ୍କର ଧର୍ମର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସଦା ଭୟଭୀତ ରହେଉଛି। ଧର୍ମ କହିଲେ— ଯେଭଳି ଉପାୟ ହେଉ, ସେଇ ଉପାୟରେ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆଣ।
ଦେଵରାଜ ମହାଭାଗ ଯଦୀଚ୍ଛସି ମମ ପ୍ରିଯମ୍ । ଇତ୍ଯାକର୍ଣ୍ଯ ଵଚସ୍ତସ୍ଯ ଧର୍ମସ୍ଯାପି ସୁରାଧିପଃ
ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ମହାରାଜ, ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚାହଁ, ଏହି ଧର୍ମଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସୁରମଣ୍ଡଳର ଅଧିପତି ଏହିପରି ଭାବିଲେ।
ଚିଂତଯାମାସ ମେଧାଵୀ ସର୍ଵତତ୍ଵେନ ଭୂପତେ । କାମଦେଵଂ ସମାହୂଯ ଗଂଧର୍ଵାଂଶ୍ଚ ପୁରଂଦରଃ
ସମସ୍ତ କଥା ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି, ମେଧାବୀ ଇନ୍ଦ୍ର ରାଜା କାମଦେବ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେଙ୍କୁ ଡାକିଲେ।
ମକରଂଦଂ ରତିଂ ଦେଵ ଆନିନାଯ ମହାମନାଃ । ତଥା କୁରୁତ ଵୈ ଯୂଯଂ ଯଥାଽଗଚ୍ଛତି ଭୂପତିଃ
ବିଶାଳମନ ଇନ୍ଦ୍ର ମକରନ୍ଦ ଓ ରତିଙ୍କୁ ଆଣି, କହିଲେ— ତମେମାନେ ଏପରି କର, ଯେପରି ରାଜା ଏଠାକୁ ଆସନ୍ତି।
ଯୂଯଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତୁ ଭୂର୍ଲୋକଂ ମଯାଦିଷ୍ଟା ନ ସଂଶଯଃ । କାମ ଉଵାଚ- ଯୁଵଯୋସ୍ତୁ ପ୍ରିଯଂ ପୁଣ୍ଯଂ କରିଷ୍ଯାମି ନ ସଂଶଯଃ
ମୁଁ ଯେପରି ଆଦେଶ ଦେଇଛି, ସେପରି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତମେମାନେ ପୃଥିବୀରେ ଯାଅ। କାମଦେବ କହିଲେ— ତୁମେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପ୍ରିୟ ଓ ପୁଣ୍ୟ କାମ କରିବି।
ରାଜାନଂ ପଶ୍ଯ ମାଂ ଚୈଵ ସ୍ଥିତଂ ଚୈଵ ସମା ଯୁଧି । ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଗତାଃ ସର୍ଵେ ଯତ୍ର ରାଜା ସ ନାହୁଷିଃ
‘ରାଜାଙ୍କୁ ଓ ମୋତେ, ଦୁହେଁକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ସମାନ ଭାବେ ଦେଖ।’ ଏହିପରି କହି ସମସ୍ତେ ଯେଉଁଠି ରାଜା ନାହୁଷ ଥିଲେ, ସେଠିକୁ ଗଲେ।
ନଟରୂପେଣ ତେ ସର୍ଵେ କାମାଦ୍ଯାଃ କର୍ମଣା ଦ୍ଵିଜ । ଆଶୀର୍ଭିରଭିନଂଦ୍ଯୈଵ ତେ ଚ ଊଚୁଃ ସୁନାଟକମ୍
କାମଦେବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସମସ୍ତେ ନଟର ଭୂମିକା ନେଇ, ଦ୍ୱିଜଜନ, ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ଏକ ସୁନ୍ଦର ନାଟକ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ।
ତେଷାଂ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଯଯାତିଃ ପୃଥିଵୀପତିଃ । ସଭାଂ ଚକାର ମେଧାଵୀ ଦେଵରୂପାଂ ସୁପଂଡିତୈଃ
ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ପୃଥିବୀର ଅଧିପତି, ମେଧାବୀ ରାଜା ଯୟାତି, ତାଙ୍କର ସଭାକୁ ପଣ୍ଡିତମାନେ ଭରି, ଦେବମଣ୍ଡଳ ସଦୃଶ କଲେ।
ସମାଯାତଃ ସ୍ଵଯଂ ଭୂପୋ ଜ୍ଞାନଵିଜ୍ଞାନକୋଵିଦଃ । ତେଷାଂ ତୁ ନାଟକଂ ରାଜା ପଶ୍ଯମାନଃ ସ ନାହୁଷିଃ
ଜ୍ଞାନ ଓ ବୁଦ୍ଧିରେ ପାରଙ୍ଗତ ରାଜା ନିଜେ ଆସିଲେ; ଏବଂ ନାହୁଷ ତାଙ୍କର ନାଟକ ଦେଖୁଥିଲେ।
ଚରିତଂ ଵାମନସ୍ଯାପି ଉତ୍ପତ୍ତିଂ ଵିପ୍ରରୂପିଣଃ । ରୂପେଣାପ୍ରତିମା ଲୋକେ ସୁସ୍ଵରଂ ଗୀତମୁତ୍ତମମ୍
ସେମାନେ ବାମନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଜନ୍ମ, ଯିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଅପୂର୍ବ ରୂପ ଓ ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ଗାଇ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ।
ଗାଯମାନା ଜରା ରାଜନ୍ନାର୍ଯାରୂପେଣ ଵୈ ତଦା । ତସ୍ଯା ଗୀତଵିଲାସେନ ହାସ୍ଯେନ ଲଲିତେନ ଚ
ସେତବେଳେ, ଜରା ଏକ ମହିଳା ରୂପେ ଗାଇଲେ, ହେ ରାଜା; ତାଙ୍କର ମଧୁର ଗୀତ, ଲାଲିତ୍ୟ ଓ ହାସ୍ୟ ଦ୍ୱାରା
ମଧୁରାଲାପତସ୍ତସ୍ଯ କଂଦର୍ପସ୍ଯ ଚ ମାଯଯା । ମୋହିତସ୍ତେନ ଭାଵେନ ଦିଵ୍ଯେନ ଚରିତେନ ଚ
ତାଙ୍କର ମିଠା କଥା ଓ କାମଦେବଙ୍କର ମାୟା ଦ୍ୱାରା, ରାଜା ସେ ଭାବ ଓ ଦିବ୍ୟ ନାଟକରେ ମନମୁଗ୍ଧ ହେଲେ।
ବଲେଶ୍ଚୈଵ ଯଥାରୂପଂ ଵିଂଧ୍ଯାଵଲ୍ଯା ଯଥା ପୁରା । ଵାମନସ୍ଯ ଯଥାରୂପଂ ଚକ୍ରେ ମାରୋଥ ତାଦୃଶମ୍
ଯେପରି ପୂର୍ବେ ବଲି ଓ ବିନ୍ଧ୍ୟାବଳୀଙ୍କ ସହିତ ହୋଇଥିଲା, ସେପରି କାମଦେବ ବାମନଙ୍କ ଭଳି ଏକ ରୂପ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ସୂତ୍ରଧାରଃ ସ୍ଵଯଂ କାମୋ ଵସଂତଃ ପାରିପାର୍ଶ୍ଵକଃ । ନଟୀଵେଷଧରା ଜାତା ସା ରତିର୍ହୃଷ୍ଟଵଲ୍ଲଭା
ସୂତ୍ରଧାର ନିଜେ କାମଦେବ ଥିଲେ, ବସନ୍ତ ଥିଲେ ସହାୟକ; ରତି ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ନଟୀର ଭୂମିକା ନେଇଥିଲେ।
ନେପଥ୍ଯାଂତଶ୍ଚରୀ ରାଜନ୍ସା ତସ୍ମିନ୍ନୃତ୍ଯକର୍ମଣି । ମକରଂଦୋ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଃ କ୍ଷୋଭଯାମାସ ଭୂପତିମ୍
ହେ ରାଜା, ସେ ନଟୀ ନୃତ୍ୟରେ ପରଦା ପଛରେ ଚଳିଥିଲେ; ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ମକରନ୍ଦ ରାଜାଙ୍କୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଯଥାଯଥା ପଶ୍ଯତି ନୃତ୍ଯମୁତ୍ତମଂ ଗୀତଂ ସମାକର୍ଣତି ସ କ୍ଷିତୀଶଃ । ତଥାତଥା ମୋହିତଵାନ୍ସ ଭୂପତିଂ ନଟୀପ୍ରଣୀତେନ ମହାନୁଭାଵଃ
ରାଜା ଯେତେବେଳେ ଉତ୍ତମ ନୃତ୍ୟ ଦେଖୁଥିଲେ ଓ ଗୀତ ଶୁଣୁଥିଲେ, ସେତେ ଅଧିକ ଭାବେ ସେ ମହାନ ନଟୀଙ୍କର ଅଭିନୟରେ ମନମୁଗ୍ଧ ହେଉଥିଲେ।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ଭୂମିଖଂଡେ ଵେନୋପାଖ୍ଯାନେ ମାତାପିତୃତୀର୍ଥେ ଯଯାତିଚରିତ୍ରେ ଷଟ୍ସପ୍ତତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ଭୂମିଖଣ୍ଡରେ ବେନ ଉପାଖ୍ୟାନ, ମାତାପିତା ତୀର୍ଥରେ ଯୟାତିଙ୍କ ଚରିତ୍ରର ଛଉଠିଏ ସପ୍ତତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
ସୁକର୍ମୋଵାଚ- କାମସ୍ଯ ଗୀତଲାସ୍ଯେନ ହାସ୍ଯେନ ଲଲିତେନ ଚ । ମୋହିତୋ ରାଜରାଜେଂଦ୍ରୋ ନଟରୂପେଣ ପିପ୍ପଲ
ସୁକର୍ମା କହିଲେ— କାମଦେବଙ୍କର ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ, ହାସ୍ୟ ଓ ଲାଲିତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ରାଜାମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟରୁ ପିପ୍ପଳ ନାମକ ରାଜା ନଟର ଭୂମିକାରେ ମନମୁଗ୍ଧ ହେଲେ।
କୃତ୍ଵା ମୂତ୍ରଂ ପୁରୀଷଂ ଚ ସ ରାଜା ନହୁଷାତ୍ମଜଃ । ଅକୃତ୍ଵା ପାଦଯୋଃ ଶୌଚମାସନେ ଉପଵିଷ୍ଟଵାନ୍
ନହୁଷଙ୍କ ପୁଅ ସେ ରାଜା ପାଖାପାଖି ହେବା ପରେ, ପାଦ ଧୋଇନଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କ ଆସନରେ ବସିଗଲେ।
ତଦଂତରଂ ତୁ ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ସଂଚଚାର ଜରା ନୃପମ୍ । କାମେନାପି ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ଇଂଦ୍ରକାର୍ଯଂ କୃତଂ ହିତମ୍
ସେଇ ସମୟରେ ବୟସ ରାଜାଙ୍କ ଶରୀରକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲା; ତଥାପି, ରାଜାଙ୍କ ମନେ ଆଶା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କାମ କଲେ ଏବଂ ତାହା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଭଲ ହେଲା।
ନିଵୃତ୍ତେ ନାଟକେ ତସ୍ମିନ୍ଗତେଷୁ ତେଷୁ ଭୂପତିଃ । ଜରାଭିଭୂତୋ ଧର୍ମାତ୍ମା କାମସଂସକ୍ତମାନସଃ
ଯେତେବେଳେ ନାଟକ ଶେଷ ହେଲା ଏବଂ ସେମାନେ ଚାଲିଗଲେ, ଧର୍ମପରାୟଣ ରାଜା ବୟସରେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ତଥାପି ତାଙ୍କ ମନ ଆଶାରେ ଲଗି ରହିଲା।
ମୋହିତଃ କାମମୋହେନ ଵିହ୍ଵଲୋ ଵିକଲେଂଦ୍ରିଯଃ । ଅତୀଵ ମୁଗ୍ଧୋ ଧର୍ମାତ୍ମା ଵିଷଯୈଶ୍ଚାପଵାହିତଃ
କାମର ମୋହରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯିବାରୁ, ଧର୍ମପରାୟଣ ରାଜା ଅତି ମୂର୍ଖ ହେଲେ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖରେ ଭାସିଗଲେ।
ଏକଦା ତୁ ଗତୋ ରାଜା ମୃଗଯା ଵ୍ଯସନାତୁରଃ । ଵନେ ଚ କ୍ରୀଡତେ ସୋପି ମୋହରାଗଵଶଂ ଗତଃ
ଏକଦିନ ରାଜା ଶିକାରର ଆସକ୍ତିରେ ଅତି ଆକୁଳ ହୋଇ, ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ଖେଳିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ମୋହ ଓ ରାଗରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ।
ସରସଂ କ୍ରୀଡମାନସ୍ଯ ନୃପତେଶ୍ଚ ମହାତ୍ମନଃ । ମୃଗଶ୍ଚୈକଃ ସମାଯାତଶ୍ଚତୁଃଶୃଂଗୋ ହ୍ଯନୌପମଃ
ଝିଲିକ ପାଖରେ ଖେଳୁଥିବା ସେ ମହାନ ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ, ଚାରିଟିଏ ଶିଂ ଥିବା ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ମୃଗ ଆସିଗଲା।