ଗଂଧର୍ଵାଣାଂ ଚ ଵାଯଵ୍ଯଂ ଯାକ୍ଷଂ ଚ ସକଲଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ପାଂଚଭୌତିକମିଂଦ୍ରସ୍ଯ ଚତ୍ଵାରିଂଶଦ୍ଗୁଣଂ ମହତ୍
ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କର ଲୋକ ବାୟୁମୟ ଓ ଯକ୍ଷମାନଙ୍କର ଲୋକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବାୟୁମୟ; ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଞ୍ଚଭୂତିକ ଲୋକ ଚାଳିଶି ଗୁଣ ଏବଂ ବଡ଼ ମନାଯାଏ।
ସୋମସ୍ଯ ମାନସଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଵିଶ୍ଵେଶଂ ପାଂଚଭୌତିକମ୍ । ସୌମ୍ଯଂ ପ୍ରଜାପତୀଶାନାମହଂକାରଗୁଣାଧିକମ୍
ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ମନୋମୟ ଦିବ୍ୟ ଲୋକ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଞ୍ଚଭୂତିକ ଲୋକ, ପ୍ରଜାପତିମାନଙ୍କର ସାନ୍ତ ଲୋକ, ଏହି ସବୁ ଆତ୍ମାଭିମାନ ଗୁଣରେ ଅଧିକ।
ଚତୁଷ୍ଷଷ୍ଟିଗୁଣଂ ବ୍ରାହ୍ମଂ ବୌଧମୈଶ୍ଵର୍ଯମୁତ୍ତମମ୍ । ଵିଷ୍ଣୋଃ ପ୍ରାଧାନିକଂ ତଂତ୍ରମୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପଦମ୍
ବ୍ରାହ୍ମ ଲୋକ ଚଉଷଠି ଗୁଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବୌଦ୍ଧମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତି; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପ୍ରଧାନ ଶକ୍ତି ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସ୍ଥାନ।
ଶ୍ରୀମଚ୍ଛିଵପୁରେ ଦିଵ୍ଯେ ଐଶ୍ଵର୍ଯଂ ସର୍ଵକାମିକମ୍ । ଅନଂତଗୁଣମୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ଶିଵସ୍ଯାତ୍ମଗୁଣଂ ମହତ୍
ଶିବଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ନଗରରେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ଶକ୍ତି ଅଛି; ଶିବଙ୍କର ଅନନ୍ତ ଗୁଣ ତାଙ୍କର ନିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣ।
ଆଦିମଧ୍ଯାଂତରହିତଂ ଵିଶୁଦ୍ଧଂ ତତ୍ତ୍ଵଲକ୍ଷଣମ୍ । ସର୍ଵାଵଭାସକଂ ସୂକ୍ଷ୍ମମନୌପମ୍ଯଂ ପରାତ୍ପରମ୍
ଏହି ଶକ୍ତିର ଆରମ୍ଭ, ମଧ୍ୟ, ଶେଷ କିଛି ନାହିଁ; ଏହା ପବିତ୍ର, ତତ୍ତ୍ୱର ଲକ୍ଷଣ, ସମସ୍ତକୁ ଆଲୋକିତ କରେ, ସୂକ୍ଷ୍ମ, ତୁଳନାହୀନ ଓ ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ।
ସୁସଂପୂର୍ଣଂ ଜଗଦ୍ଵେଷଂ ପଶୁପାଶାଵିମୋକ୍ଷଣମ୍ । ଯୋ ଯତ୍ସ୍ଥାନମନୁପ୍ରାପ୍ତସ୍ତସ୍ଯ ଭୋଗସ୍ତଦାତ୍ମକଃ
ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଆକୃତି, ପଶୁମାନଙ୍କର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି; ଯେଉଁଠି ଯିଏ ପହଞ୍ଚିଥାଏ, ସେଠି ସେ ତାହାର ଭୋଗ ଭୋଗେ।
ଵିମାନଂ ତତ୍ସମାନଂ ଚ ଭଵେଦୀଶପ୍ରସାଦତଃ । ନାନାରୂପାଣି ତାରାଣାଂ ଦୃଶ୍ଯଂତେ କୋଟଯସ୍ତ୍ଵିମା
ପ୍ରଭୁଙ୍କ କୃପାରେ ସେଇ ମାନେ ସେହିପରି ଦେବଯାନ ଲାଭ କରନ୍ତି; ଏଠାରେ ନାନା ଆକୃତିର ତାରା ଦେଖାଯାଏ, ଲକ୍ଷେ ଲକ୍ଷେ ତାରା ଅଛି।
ଅଷ୍ଟଵିଂଶତିରେଵଂ ତେ ସଂଦୀପ୍ତାଃ ସୁକୃତାତ୍ମନାମ୍ । ଯେ କୁର୍ଵଂତି ନମସ୍କାରମୀଶ୍ଵରାଯ କ୍ଵଚିତ୍କ୍ଵଚିତ୍
ଏପରି ଭାବେ, ଯେଉଁ ଲୋକ ଭଲ କାମ କରନ୍ତି ଓ ବିଭିନ୍ନ ସମୟରେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଷ୍ଟବିଂଶତି ଦୀପ୍ତିମାନ ଲୋକ ଅଛି।
ସଂପର୍କାତ୍କୌତୁକାଲ୍ଲୋଭାତ୍ତଦ୍ଵିମାନଂ ଲଭଂତି ତେ । ନାମସଂକୀର୍ତନାଦ୍ଵାପି ପ୍ରସଂଗେନ ଶିଵସ୍ଯ ଯଃ
ସଂସ୍ପର୍ଶ, କୌତୁହଳ କିମ୍ବା ଲୋଭ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ସେଇ ଦେବଯାନ ପାଆନ୍ତି; କିମ୍ବା କେବଳ ଶିବଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଫଳ ମିଳେ।
କୁର୍ଯାଦ୍ଵାପି ନମସ୍କାରଂ ନ ତସ୍ଯ ଵିଲଯୋ ଭଵେତ୍ । ଇତ୍ଯେତା ଗତଯସ୍ତତ୍ର ମହତ୍ଯଃ ଶିଵକର୍ମଣି
ଯଦି କେହି ନମସ୍କାର କରେ, ସେ ନାଶ ହୁଏ ନାହିଁ; ଏହିପରି ମହା ଗତିଗୁଡ଼ିକ ଶିବଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟରେ ମିଳେ।
କର୍ମଣାଭ୍ଯଂତରେଣାପି ପୁଂସାମୀଶାନଭାଵତଃ । ପ୍ରସଂଗେନାପି ଯେ କୁର୍ଯୁଃ ଶଂକରସ୍ମରଣଂ ନରାଃ
କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ଛାଡ଼ି ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁ ଲୋକ ଈଶ୍ୱର ଭାବରେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି କିମ୍ବା ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ତୈର୍ଲଭ୍ଯଂ ତ୍ଵତୁଲଂ ସୌଖ୍ଯଂ କିଂ ପୁନସ୍ତତ୍ପରାଯଣୈଃ । ଵିଷ୍ଣୁଚିଂତାଂ ପ୍ରକୁର୍ଵଂତି ଧ୍ଯାନେନ ଗତମାନସାଃ
ସେମାନେ ଅତୁଳ ସୁଖ ଲାଭ କରନ୍ତି; ତେବେ ଯେଉଁମାନେ ଏହିପରି ଭକ୍ତିରେ ଲଗିଥାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ କଣ କହିବି! ଯେଉଁମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମନ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହୋଇଯାଏ।
ତେ ଯାଂତି ପରମଂ ସ୍ଥାନଂ ତଦ୍ଵିଷ୍ଣୋଃ ପରମଂ ପଦମ୍ । ଶୈଵଂ ଚ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ରୂପମେକରୂପଂ ନରୋତ୍ତମ
ସେମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଥାନ, ଅର୍ଥାତ୍ ଭଗବାନ୍ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି । ଶିବ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ରୂପ ଏକାଇ, ହେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ।
ଦ୍ଵଯୋଶ୍ଚ ଅଂତରଂ ନାସ୍ତି ଏକରୂପମହାତ୍ମନୋଃ । ଶିଵାଯ ଵିଷ୍ଣୁରୂପାଯ ଶିଵରୂପାଯ ଵିଷ୍ଣଵେ
ଏହି ଦୁଇ ମହାନ ଆତ୍ମାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିଛି ତଫାତ୍ ନାହିଁ; ଶିବଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁ ରୂପରେ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଶିବ ରୂପରେ ବୁଝାଯାଏ ।
ଶିଵସ୍ଯ ହୃଦଯଂ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଵିଷ୍ଣୋଶ୍ଚ ହୃଦଯଂ ଶିଵଃ । ଏକମୂର୍ତିସ୍ତ୍ରଯୋ ଦେଵା ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁମହେଶ୍ଵରାଃ
ଶିବଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବିଷ୍ଣୁ ଅଛନ୍ତି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଶିବ ଅଛନ୍ତି; ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ୱର — ଏହି ତିନି ଦେବତା ଏକାଇ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି ।
ତ୍ରଯାଣାମଂତରଂ ନାସ୍ତି ଗୁଣଭେଦାଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ । ଶିଵଭକ୍ତୋସି ରାଜେଂଦ୍ର ତଥା ଭାଗଵତୋସି ଵୈ
ଏହି ତିନି ଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ତଫାତ୍ ନାହିଁ, କେବଳ ଗୁଣରେ ଭିନ୍ନତା କୁହାଯାଏ । ହେ ରାଜା, ତୁମେ ଶିବଙ୍କ ଭକ୍ତ ଓ ଏହିପରି ଭଗବାନଙ୍କ ଭକ୍ତ ମଧ୍ୟ ଅଟୁଟ ଅଛ ।
ତେନ ଦେଵାଃ ପ୍ରସନ୍ନାସ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁମହେଶ୍ଵରାଃ । ସୁପ୍ରୀତା ଵରଦା ରାଜନ୍କର୍ମଣସ୍ତଵ ସୁଵ୍ରତ
ଏହି କାରଣରୁ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ୱର ଦେବତାମାନେ ଖୁସି ହେଲେ; ହେ ରାଜା, ତୁମର ନିଷ୍ଠା ଓ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଅନୁଗ୍ରହ କରନ୍ତି ।
ଇଂଦ୍ରାଦେଶାତ୍ସମାଯାତଃ ସନ୍ନିଧୌ ତଵ ମାନଦ । ଐଂଦ୍ରମେନଂ ପଦଂ ଯାହି ପଶ୍ଚାଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଂ ମହେଶ୍ଵରମ୍
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ମୁଁ ତୁମ ସମ୍ମୁଖକୁ ଆସିଛି, ହେ ମାନ୍ୟଦାତା; ପ୍ରଥମେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଲୋକକୁ ଯାଅ, ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଲୋକକୁ ।
ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଚ ପ୍ରଯାହି ତ୍ଵଂ ଦାହପ୍ରଲଯଵର୍ଜିତମ୍ । ଅନେନାପି ଵିମାନେନ ଦିଵ୍ଯେନ ସର୍ଵଗାମିନା
ତାପରେ ତୁମେ ବୈଷ୍ଣବ ଲୋକକୁ ଯିବ, ଯେଉଁଠାରେ ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁର ଦୁଃଖ ନାହିଁ; ଏହି ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ଯିଅ, ଯାହା ସମସ୍ତଠାରେ ଯାଇପାରେ ।
ଦିଵ୍ଯମୂର୍ତିରତୋ ଭୁଂକ୍ଷ୍ଵ ଦିଵ୍ଯଭୋଗାନ୍ମନୋରମାନ୍ । ସମାରୁହ୍ଯ ଵିମାନଂ ତ୍ଵଂ ପୁଷ୍ପକଂ ସୁଖଗାମିନମ୍
ଦିବ୍ୟ ଦେହ ଧାରଣ କରି, ମନମୋହନ ଦିବ୍ୟ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କର; ଏହି ପୁଷ୍ପକ ବିମାନରେ ଚଢ଼ି ଆରାମରେ ଯାଅ ।
ସୁକର୍ମୋଵାଚ- ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୌନଵାନ୍ମାତଲିସ୍ତଦା । ରାଜାନଂ ଧର୍ମତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞଂ ଯଯାତିଂ ନହୁଷାତ୍ମଜମ୍
ସୁକର୍ମାନ୍ କହିଲେ— ଏଭଳି କହି, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମାତଲି ଶାନ୍ତ ହେଲେ; ତାପରେ ଧର୍ମର ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀ ରାଜା ଯୟାତି, ନହୁଷଙ୍କ ପୁତ୍ର—
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ଭୂମିଖଂଡେ ଵେନୋପାଖ୍ଯାନେ ମାତାପିତୃତୀର୍ଥଵର୍ଣନେ ଯଯାତିଚରିତ୍ରେ ଏକସପ୍ତତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ଭୂମିଖଣ୍ଡରେ ବେନ ଉପାଖ୍ୟାନ, ମାତାପିତା ତୀର୍ଥ ବର୍ଣ୍ଣନା ଓ ଯୟାତି ଚରିତ୍ରର ସତରିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା ।
ପିପ୍ପଲ ଉଵାଚ- ମାତଲେଶ୍ଚ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସ ରାଜା ନହୁଷାତ୍ମଜଃ । କିଂ ଚକାର ମହାପ୍ରାଜ୍ଞସ୍ତନ୍ମେ ଵିସ୍ତରତୋ ଵଦ
ପିପ୍ପଳ କହିଲେ— ମାତଲିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ନହୁଷଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା କଣ କଲେ? ସେଥିରେ ସବୁ ଖୁବ ଭଲଭାବେ କହ ।
ସର୍ଵପୁଣ୍ଯମଯୀ ପୁଣ୍ଯା କଥେଯଂ ପାପନାଶିନୀ । ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ପ୍ରାଜ୍ଞ ନୈଵ ତୃପ୍ଯାମି ସର୍ଵଦା
ଏହି କଥା ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ପାପ ନାଶକ; ମୁଁ ଏହା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ହେ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍, କାରଣ ମୁଁ କେବେ ତୃପ୍ତି ହେଉନାହିଁ ।
ସୁକର୍ମୋଵାଚ- ସର୍ଵଧର୍ମଭୃତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଯଯାତିର୍ନୃପସତ୍ତମଃ । ତମୁଵାଚାଗତଂ ଦୂତଂ ମାତଲିଂ ଶକ୍ରସାରଥିମ୍
ସୁକର୍ମାନ୍ କହିଲେ— ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ଅନୁସରଣକାରୀ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୟାତି ରାଜା, ଶକ୍ରଙ୍କ ସାରଥି ମାତଲି ଯେଉଁ ଦୂତ ଆସିଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—
ଯଯାତିରୁଵାଚ- ଶରୀରଂ ନୈଵ ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯାମି ଗମିଷ୍ଯେ ନ ଦିଵଂ ପୁନଃ । ଶରୀରେଣ ଵିନା ଦୂତ ପାର୍ଥିଵେନ ନ ସଂଶଯଃ
ଯୟାତି କହିଲେ— ମୁଁ ମୋ ଶରୀରକୁ ଛାଡ଼ିବି ନାହିଁ, ମୁଁ ପୁନି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବି ନାହିଁ; ରାଜା ପାଇଁ ଶରୀର ବିନା ଏହି ନିଶ୍ଚୟ ।
ଯଦ୍ଯପ୍ଯେଵଂ ମହାଦୋଷାଃ କାଯସ୍ଯୈଵ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ । ପୂର୍ଵଂ ଚାପି ସମାଖ୍ଯାତଂ ତ୍ଵଯା ସର୍ଵଂ ଗୁଣାଗୁଣମ୍
ଯଦ୍ୟପି ଶରୀରର ବଡ଼ ବଡ଼ ଦୋଷ ଆଗରୁ କୁହାଯାଇଛି, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଏହାର ସମସ୍ତ ଗୁଣ ଓ ଦୋଷ ପୂର୍ବରୁ ବୁଝାଇଛ ।
ନାହଂ ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯେ ଶରୀରଂ ଵୈ ନାଗମିଷ୍ଯେ ଦିଵଂ ପୁନଃ । ଇତ୍ଯାଚକ୍ଷ୍ଵ ଇତୋ ଗତ୍ଵା ଦେଵଦେଵଂ ପୁରଂଦରମ୍
ତଥାପି, ମୁଁ ମୋ ଶରୀରକୁ ଛାଡ଼ିବି ନାହିଁ, ମୁଁ ପୁନି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବି ନାହିଁ; ଏହି କଥା ଯାଇ ଦେବଦେବ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କୁହ ।
ଏକାକିନା ହି ଜୀଵେନ କାଯେନାପି ମହାମତେ । ନୈଵ ସିଦ୍ଧିଂ ପ୍ରଯାତ୍ଯେଵଂ ସାଂସାରିକମିହୈଵ ହି
ହେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ୍, ଏକାକି ଜୀବ ବା କେବଳ ଶରୀର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ କେବେ ମୁକ୍ତି ମିଳେନାହିଁ; ଏହି ସଂସାରର ଏହି ନିୟମ ।
ନୈଵ ପ୍ରାଣଂ ଵିନା କାଯୋ ଜୀଵଃ କାଯଂ ଵିନା ନହି । ଉଭଯୋଶ୍ଚାପି ମିତ୍ରତ୍ଵଂ ନଯିଷ୍ଯେ ନାଶମିଂଦ୍ର ନ
ପ୍ରାଣ ବିନା ଶରୀର ନାହିଁ, ଶରୀର ବିନା ଜୀବ ନାହିଁ; ଏହି ଦୁଇଁ ମଧ୍ୟର ମିତ୍ରତାକୁ ମୁଁ କେବେ ଭଙ୍ଗ କରିବି ନାହିଁ, ହେ ଇନ୍ଦ୍ର ।