ଶୁଭାଶୁଭଫଲଂ ଚାପି ଭୁଜ୍ଯତେ ସର୍ଵଦେହିଭିଃ । ଶିଵଧର୍ମସ୍ଯ ଚୈକସ୍ଯ ଫଲଂ ତତ୍ରୋପଭୁଜ୍ଯତେ
ସମସ୍ତ ଦେହୀ ଜୀବ ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ଫଳ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି; ଏଠାରେ ଏକ ଶିବଧର୍ମର ଫଳ ମଧ୍ୟ ଉପଭୋଗ ହୁଏ ।
ଯସ୍ଯ ଯାଦୃଗ୍ଭଵେତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ଶ୍ରଦ୍ଧାପାତ୍ରଵିଶେଷତଃ । ଭୋଗାଃ ଶିଵପୁରେ ତସ୍ଯ ଜ୍ଞେଯାଃ ସାତିଶଯାଃ ଶୁଭାଃ
ଯେଉଁଠାରେ ଯେପରି ପୁଣ୍ୟ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ରହିଛି, ଶିବପୁରରେ ସେଉଁଠି ଭୋଗ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭ ଓ ବିଶେଷ ମିଳେ ।
ସ୍ଥାନପ୍ରାପ୍ତିଃ ପରଂ ତୁଲ୍ଯା ଭୋଗାଃ ଶାଂତିମଯାଃ ସ୍ଥିତାଃ । କୁର୍ଯାତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ମହତ୍ତସ୍ମାନ୍ମହାଭୋଗଜିଗୀଷଯା
ସେଠାରେ ପ୍ରାପ୍ତି ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ସମାନ ଓ ଭୋଗ ଶାନ୍ତିମୟ ଅଛି; ଏହିପାଇଁ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭୋଗ ଲାଗି ମହାପୁଣ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ ।
ସର୍ଵାତିଶଯମେଵୈକଂ ଭାଵିତଂ ଚ ସୁରୋତ୍ତମୈଃ । ଆତ୍ମଭୋଗାଧିପତ୍ଯଂ ସ୍ଯାଚ୍ଛିଵଃ ସର୍ଵଜଗତ୍ପତିଃ
ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଦେବତାମାନେ ଭଲଭାବେ କରନ୍ତି, ସେଠାରେ ସ୍ୱୟଂ ଭୋଗର ଅଧିକାର ମିଳେ— ଶିବ ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କ ନାଥ ।
କେଚିତ୍ତତ୍ରୈଵ ମୁଚ୍ଯଂତେ ଜ୍ଞାନଯୋଗରତା ନରାଃ । ଆଵର୍ତଂତେ ପୁନଶ୍ଚାନ୍ଯେ ସଂସାରେ ଭୋଗତତ୍ପରାଃ
କିଛି ଲୋକ ଜ୍ଞାନ ଯୋଗରେ ଲଗ୍ନ ଥିଲେ ସେଠାରେ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି; ଅନ୍ୟମାନେ ଭୋଗରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇ ପୁନି ସଂସାରରେ ଫେରିଆସନ୍ତି ।
ତସ୍ମାଦ୍ଵିମୁକ୍ତିମିଚ୍ଛଂସ୍ତୁ ଭୋଗାସକ୍ତିଂ ଚ ଵର୍ଜଯେତ୍ । ଵିରକ୍ତଃ ଶାଂତଚିତ୍ତାତ୍ମା ଶିଵଜ୍ଞାନମଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ଏହିପରି, ଯେଉଁଠି ମୁକ୍ତି ଚାହେ, ସେଉଁଠି ଭୋଗ ଆସକ୍ତିକୁ ଛାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ; ନିରାସକ୍ତ ଓ ଶାନ୍ତ ମନ ଥିଲେ ଶିବଜ୍ଞାନ ମିଳେ ।
ଯେ ଚାପୀଶାନ୍ଯହୃଦଯା ଯଜଂତୀଶଂ ପ୍ରସଂଗତଃ । ତେଷାମପି ଦଦାତୀଶଃ ସ୍ଥାନଂ ଭାଵାନୁରୂପତଃ
ଯେଉଁମାନେ ହୃଦୟରେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଭଲପାଆନ୍ତି ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ସଂଯୋଗରେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଯେପରି ଭାବ ରଖନ୍ତି, ଶିବ ସେଉଁଠି ଅନୁଯାୟୀ ସ୍ଥାନ ଦେଇଥାନ୍ତି ।
ତତ୍ରାର୍ଚଯଂତି ଯେ ରୁଦ୍ରଂ ସକୃଦୁଚ୍ଛିନ୍ନକଲ୍ମଷାଃ । ତେଷାଂ ପିଶାଚଲୋକେଷୁ ଭୋଗାନୀଶଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି
ଯେଉଁମାନେ ସେଠାରେ ଏକଥର ମଧ୍ୟ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ତାଙ୍କର ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ଶିବ ସେମାନଙ୍କୁ ପିଶାଚ ଲୋକରେ ଭୋଗ ଦେଇଥାନ୍ତି ।
ସଂତପ୍ତା ଦୁଃଖଭାରେଣ ମ୍ରିଯଂତେ ସର୍ଵଦେହିନଃ । ଅନ୍ନଦଃ ପୁଣ୍ଯଦଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ପ୍ରାଣଦଶ୍ଚାପି ସର୍ଵଦଃ
ସମସ୍ତ ଜୀବ ଦୁଃଖର ଭାରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ଶେଷରେ ମରିଯାନ୍ତି; ଯିଏ ଅନ୍ନ ଦେଇଥାଏ, ସେ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ, ସେ ସବୁବେଳେ ଜୀବନ ଦେଇଥାଏ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।
ତସ୍ମାଦନ୍ନପ୍ରଦାନେନ ସର୍ଵଦାନଫଲଂ ଲଭେତ୍ । ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ଯାନି ରତ୍ନାନି ଭୋଗସ୍ତ୍ରୀଵାହନାନି ଚ
ସେଥିପାଇଁ ଅନ୍ନ ଦାନ କଲେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଦାନର ଫଳ ମିଳେ; ତିନି ଲୋକର ସମସ୍ତ ମଣି, ଭୋଗ, ଜନାନୀ ଓ ଯାନ ମିଳିଥାଏ।
ଅନ୍ନଦାନପ୍ରଦଃ ସର୍ଵମିହାମୁତ୍ର ଫଲଂ ଲଭେତ୍ । ଯସ୍ଯାନ୍ନପାନପୁଷ୍ଟାଂଗଃ କୁରୁତେ ପୁଣ୍ଯସଂଚଯମ୍
ଅନ୍ନ ଦେଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଏଠାରେ ଓ ପରଲୋକରେ ସମସ୍ତ ଫଳ ପାଏ; ଯାହାର ଶରୀର ଅନ୍ନ ଓ ପାନୀୟରେ ପୁଷ୍ଟ, ସେ ପୁଣ୍ୟ ସଞ୍ଚୟ କରେ।
ଅନ୍ନପ୍ରଦାତୁସ୍ତସ୍ଯାର୍ଧଂ କର୍ତୁଶ୍ଚାର୍ଧଂ ନ ସଂଶଯଃ । ଧର୍ମାର୍ଥକାମମୋକ୍ଷାଣାଂ ଦେହଃ ପରମସାଧନମ୍
ଅନ୍ନ ଦେଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ଅର୍ଦ୍ଧ ଫଳ ତାଙ୍କର, ଅର୍ଦ୍ଧ ଫଳ ଦାନ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ଶରୀର ହେଉଛି ସବୁଠୁ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସାଧନ।
ସ୍ଥିତିସ୍ତସ୍ଯାନ୍ନପାନାଭ୍ଯାମତସ୍ତତ୍ସର୍ଵସାଧନମ୍ । ଅନ୍ନଂ ପ୍ରଜାପତିଃ ସାକ୍ଷାଦନ୍ନଂ ଵିଷ୍ଣୁଃ ଶିଵଃ ସ୍ଵଯମ୍
ଏହି ଶରୀର ଅନ୍ନ ଓ ପାନୀୟ ଦ୍ୱାରା ଟିକିଥାଏ, ତେଣୁ ଏହି ଦୁଇଟି ସମସ୍ତ କାମର ମୂଳ; ଅନ୍ନ ହେଉଛନ୍ତି ପ୍ରଜାପତି, ଅନ୍ନ ହେଉଛନ୍ତି ବିଷ୍ଣୁ, ଅନ୍ନ ହେଉଛନ୍ତି ନିଜେ ଶିବ।
ତସ୍ମାଦନ୍ନସମଂ ଦାନଂ ନ ଭୂତଂ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି । ତ୍ରଯାଣାମପି ଲୋକାନାମୁଦକଂ ଜୀଵନଂ ସ୍ମୃତମ୍
ତେଣୁ ଅନ୍ନ ସମାନ ଦାନ କେବେ ହୋଇନାହିଁ, ଆଗକୁ ମଧ୍ୟ ହେବ ନାହିଁ; ତିନି ଲୋକରେ ପାନୀୟକୁ ଜୀବନ ବୋଲି ମନାଯାଇଛି।
ପଵିତ୍ରମୁଦକଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଶୁଦ୍ଧଂ ସର୍ଵରସାଯନମ୍ । ଅନ୍ନପାନାଶ୍ଵ ଗୋ ଵସ୍ତ୍ର ଶଯ୍ଯା ସୂତ୍ରାସନାନି ଚ
ପାନୀୟ ପବିତ୍ର, ଦିବ୍ୟ, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଔଷଧ; ଅନ୍ନ, ପାନୀୟ, ଘୋଡ଼ା, ଗାଈ, କପଡ଼ା, ଶୋଇବା ଶଯ୍ୟା, ସୂତା ଓ ଆସନ—
ପ୍ରେତଲୋକେ ପ୍ରଶସ୍ତାନି ଦାନାନ୍ଯଷ୍ଟୌ ଵିଶେଷତଃ । ଏଵଂ ଦାନଵିଶେଷେଣ ଧର୍ମରାଜପୁରଂ ନରଃ
ଏହି ଆଠଟି ଦାନ ପ୍ରେତଲୋକରେ ବିଶେଷ ଭାବେ ପ୍ରଶଂସିତ; ଏଭଳି ଦାନର ମହିମାରେ ଲୋକ ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ପୁରକୁ ପହଞ୍ଚିଥାଏ।
ଯସ୍ମାଦ୍ଯାତି ସୁଖେନୈଵ ତସ୍ମାଦ୍ଧର୍ମଂ ସମାଚରେତ୍ । ଯେ ପୁନଃ କ୍ରୂରକର୍ମାଣଃ ପାପାଦାନଵିଵର୍ଜିତାଃ
ଏହି ଦ୍ୱାରା ସେଠାକୁ ସହଜରେ ପହଞ୍ଚିଯାଏ, ତେଣୁ ମନୁଷ୍ୟ ଧର୍ମ କରିବା ଉଚିତ; ଯେମାନେ କୁଠାର କାମ କରନ୍ତି, ପୁଣ୍ୟ ଦାନରୁ ବଞ୍ଚିତ—
ଭୁଂଜତେ ଦାରୁଣଂ ଦୁଃଖଂ ନରକେ ନୃପନଂଦନ । ତଥା ସୁଖଂ ପ୍ରଭୁଂଜଂତି ଦାନକର୍ତାର ଏଵ ତୁ
ସେମାନେ ନରକରେ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ଭୋଗନ୍ତି, ରାଜାଙ୍କ ଆନନ୍ଦ; ଯେମାନେ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ତ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସୁଖ ଭୋଗନ୍ତି।
ତେଷାଂ ତୁ ସଂଭଵେତ୍ସୌଖ୍ଯଂ କର୍ମଯୋଗରତାତ୍ମନାମ୍ । ଅପ୍ରମେଯଗୁଣୈର୍ଦିଵ୍ଯୈର୍ଵିମାନୈଃ ସର୍ଵକାମକୈଃ
ଯେମାନେ କର୍ମରେ ଆନନ୍ଦ ମାନନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସୁଖ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ; ଦିବ୍ୟ ଅପାର ଗୁଣ ଓ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା ବିମାନରେ।
ଅସଂଖ୍ଯୈସ୍ତତ୍ପୁରଂ ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ପ୍ରାଣିନାମୁପକାରକୈଃ । ସହସ୍ରସୋମଦିଵ୍ଯଂ ଵା ସୂର୍ଯତେଜଃ ସମପ୍ରଭମ୍
ସେହି ପୁର ଅସଂଖ୍ୟ ଜୀବରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଯେମାନେ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଉପକାର କରନ୍ତି; ଏହା ହଜାର ଚାନ୍ଦ୍ରମା ବା ସୂର୍ଯ୍ୟର ତେଜରେ ଦ୍ୟୁତିମାନ।
ରୁଦ୍ରଲୋକମିତି ପ୍ରୋକ୍ତମଶେଷଗୁଣସଂଯୁତମ୍ । ସର୍ଵେଷାଂ ଶିଵଭକ୍ତାନାଂ ତତ୍ପୁରଂ ପରିକୀର୍ତିତମ୍
ଏହାକୁ ରୁଦ୍ରଲୋକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଭରିଥିବା; ଏହି ପୁର ସମସ୍ତ ଶିବଭକ୍ତଙ୍କର ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ରୁଦ୍ରକ୍ଷେତ୍ରେ ମୃତାନାଂ ଚ ଜଂଗମସ୍ଥାଵରାତ୍ମନାମ୍ । ଅପ୍ଯେକଦିଵସଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ଯଃ ପୂଜଯତି ଶଂକରମ୍
ରୁଦ୍ରଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଯେମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ଚଳାଚଳ କିମ୍ବା ଅଚଳ ଜୀବ, ଏକ ଦିନ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତିରେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ—
ସୋପି ଯାତି ଶିଵସ୍ଥାନଂ କିଂ ପୁନର୍ବହୁଶୋର୍ଚଯନ୍ । ଵୈଷ୍ଣଵା ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତାଶ୍ଚ ଵିଷ୍ଣୁଧ୍ଯାନପରାଯଣାଃ
ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଶିବଙ୍କ ନିକଟକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି; ତେବେ ଯେଉଁମାନେ ବହୁ ଦିନ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ କଥା କଣ କହିବି! ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ, ବିଷ୍ଣୁଧ୍ୟାନରେ ଲଗ୍ନ ଯେମାନେ—
ତେପି ଗଚ୍ଛଂତି ଵୈକୁଂଠେ ସମୀପଂ ଦେଵଚକ୍ରିଣଃ । ବ୍ରହ୍ମଵାଦୀ ଚ ଧର୍ମାତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ପ୍ରଯାତି ସଃ
ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ, ଚକ୍ରଧାରୀ ଦେବଙ୍କ ସମୀପକୁ ଯାନ୍ତି; ଯେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ବ୍ରହ୍ମ ଉପାସକ, ସେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିଥାଏ।
ପୁଣ୍ଯକର୍ତା ସୁପୁଣ୍ଯେନ ପୁଣ୍ଯଲୋକଂ ପ୍ରଯାତି ଚ । ତସ୍ମାଦୀଶେ ସଦା ଭକ୍ତିଂ ଭାଵଯେଦାତ୍ମନାତ୍ମନି
ଯେ ପୁଣ୍ୟ କରେ, ସେ ଉତ୍ତମ ପୁଣ୍ୟରେ ପୁଣ୍ୟଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିଥାଏ; ତେଣୁ ସ୍ୱୟଂ ଆତ୍ମାରେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ସଦା ଭକ୍ତି କରିବା ଉଚିତ।
ହରୌ ଵାପି ମହାରାଜ ଯୁକ୍ତାତ୍ମା ଜ୍ଞାନଵାନ୍ସ୍ଵଯମ୍ । ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵଵିଚାରେଣ ଭାଵଦୋଷଵିଚାରତଃ
କିମ୍ବା ହେ ମହାରାଜ, ଯିଏ ହରିଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନ ଓ ଏକାଗ୍ର ମନରେ ଉପାସନା କରେ; ତେଣୁ ସମସ୍ତ ଭାବର ଚିନ୍ତା କରି, ମନର ଦୋଷ ବିଚାର କରିବା ଉଚିତ।
ଏଵଂ ଵିଷ୍ଣୁପ୍ରଭାଵେଣ ଵିଶିଷ୍ଟେନାପି କର୍ମଣା । ନରଃ ସ୍ଥାନମଵାପ୍ଯେତଦେଶଭାଵାନୁରୂପତଃ
ଏହିପରି ଭାବରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କର୍ମର ଫଳରେ, ମଣିଷ ନିଜ କର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଏହି ପଦବିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ଇତ୍ଯେତଦପରଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଶ୍ରୀମଚ୍ଛିଵପୁରଂ ମହତ୍ । ଦେହିନାଂ କର୍ମନିଷ୍ଠାନାଂ ପୁନରାଵର୍ତ୍ତକଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଏହିପରି ଶ୍ରୀମାନ୍ ଶିବପୁର ନାମକ ବଡ଼ ସ୍ଥାନର ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି; ଏହା କର୍ମରେ ଲିନ ଜୀବମାନେ ପୁନଃ ପୁନଃ ଆସନ୍ତିବା ଏକ ସ୍ଥାନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଊର୍ଧ୍ଵଂ ଶିଵପୁରାଜ୍ଜ୍ଞେଯଂ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଲୋକମୁତ୍ତମମ୍ । ଵୈଷ୍ଣଵା ମାନଵା ଯାଂତି ଵିଷ୍ଣୁଧ୍ଯାନପରାଯଣାଃ
ଶିବପୁର ଉପରେ ଅତି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବୈଷ୍ଣବ ଲୋକ ଅଛି ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ; ଯେମାନେ ବିଷ୍ଣୁ ଧ୍ୟାନରେ ଲଗ୍ନ, ସେମାନେ ବୈଷ୍ଣବ ହୋଇ ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି।
ବ୍ରାହ୍ମଣା ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ତୁ ସଦାଚାରା ନରୋତ୍ତମାଃ । ପ୍ରଯାଂତି ଯଜ୍ଵିନଃ ସର୍ଵେ ପୁରୀଂ ତାଂ ତତ୍ତ୍ଵକୋଵିଦାଃ
ଯେମାନେ ସଦାଚାରୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି; ଏବଂ ଯେମାନେ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ସତ୍ୟ ଜାଣିଥିବା ସେମାନେ ସେହି ସ୍ଥାନକୁ ଯାଆନ୍ତି।