ସସ୍ଯାଦ୍ଦିଵ୍ଯତିଥିର୍ଭୂପ ଦେଵାନାଂ କୀର୍ତିଵର୍ଧନଃ । ତସ୍ମାଚ୍ଛ୍ରଦ୍ଧାନ୍ଵିତୈର୍ଦେଯଂ ତତ୍ଫଲଂ ଭଵତି ଧ୍ରୁଵମ୍
ହେ ରାଜା, ଦେବତାଙ୍କର ମହିମା ବଢ଼ାଇବା ପାଇଁ ଏହି ଦିବ୍ୟ ଉତ୍ସବ ଦିନ ଖ୍ୟାତିଲାଭ କରିଛି । ଏହିଠାରୁ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ, କାରଣ ଏହାର ଫଳ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମିଳେ ।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ଭୂମିଖଂଡେ ଵେନୋପାଖ୍ଯାନେ ପିତୃତୀର୍ଥଵର୍ଣନେ ଯଯାତିଚରିତ୍ରେଽଷ୍ଟଷଷ୍ଟିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ଭୂମିଖଣ୍ଡରେ ବେନଙ୍କ କଥା, ପିତୃତୀର୍ଥ ବିବର୍ଣ୍ନନା ଓ ଯୟାତିଙ୍କ ଚରିତ୍ର ବିଷୟରେ ଅଷ୍ଟଷଷ୍ଠିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା ।
ମାତଲିରୁଵାଚ- ଅଥ ଧର୍ମାଃ ଶିଵେନୋକ୍ତାଃ ଶିଵଧର୍ମାଗମୋତ୍ତମାଃ । ଜ୍ଞେଯା ବହୁଵିଧାସ୍ତେ ଚ କର୍ମଯୋଗପ୍ରଭେଦତଃ
ମାତଳି କହିଲେ— ଏବେ ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଥିବା ଧର୍ମ, ଯାହା ଶିବଧର୍ମ ଶାସ୍ତ୍ରର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଂଶ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ମନେ କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ସେଗୁଡ଼ିକ କର୍ମ ଓ ଯୋଗର ମାର୍ଗ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭେଦ ହୁଏ ।
ହିଂସାଦିଦୋଷନିର୍ମୁକ୍ତାଃ କ୍ଲେଶାଯାସଵିଵର୍ଜିତାଃ । ସର୍ଵଭୂତହିତାଃ ଶୁଦ୍ଧାଃ ସୂକ୍ଷ୍ମାଯାସା ମହତ୍ଫଲାଃ
ଏହି ଧର୍ମଗୁଡ଼ିକ ହିଂସା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତ, କଷ୍ଟ ଓ କ୍ଳାନ୍ତି ନାହିଁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଉପକାରୀ, ପବିତ୍ର, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ବଡ଼ ଫଳଦାୟକ ।
ଅନଂତଶାଖାକଲିତାଃ ଶିଵମୂଲୈକସଂଶ୍ରିତାଃ । ଜ୍ଞାନଧ୍ଯାନସୁପୁଷ୍ପାଢ୍ଯାଃ ଶିଵଧର୍ମାଃ ସନାତନାଃ
ଏହି ଶିବଧର୍ମ ଅନେକ ଶାଖାରେ ବିସ୍ତୃତ, କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ମୂଳ ଶିବଙ୍କୁ ଧରିଛି, ଜ୍ଞାନ ଓ ଧ୍ୟାନର ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ, ଏହି ଶିବଧର୍ମ ଚିରକାଳର ।
ଧାରଯଂତି ଶିଵଂ ଯସ୍ମାଦ୍ଧାର୍ଯତେ ଶିଵଭାଷିତୈଃ । ଶିଵଧର୍ମାଃ ସ୍ମୃତାସ୍ତସ୍ମାତ୍ସଂସାରାର୍ଣଵତାରକାଃ
ଯେଉଁଠାରେ ଶିବଙ୍କୁ ଧାରଣ କରାଯାଏ, ଏବଂ ଶିବଙ୍କ କଥା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଧର୍ମ ଅଟୁଟ ରହେ, ସେହିପାଇଁ ଏହାକୁ ଶିବଧର୍ମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହି ଧର୍ମ ସଂସାର ସମୁଦ୍ର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରେ ।
ତଥାଽହି ସା କ୍ଷମା ସତ୍ଯଂ ହ୍ରୀଃ ଶ୍ରଦ୍ଧେନ୍ଦ୍ରିଯସଂଯମଃ । ଦାନମିଜ୍ଯାତପୋଦାନଂ ଦଶକଂ ଧର୍ମସାଧନମ୍
ଏହିପରି, କ୍ଷମା, ସତ୍ୟ, ଲଜ୍ଜା, ଶ୍ରଦ୍ଧା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ, ଦାନ, ପୂଜା, ତପ, ଦାନ ଏହି ଦଶଟି ଧର୍ମର ସାଧନ ।
ଅଥ ଵ୍ଯସ୍ତୈଃ ସମସ୍ତୈର୍ଵା ଶିଵଧର୍ମୈରନୁଷ୍ଠିତୈଃ । ଶିଵୈକରସ୍ଯ ସଂପ୍ରାପ୍ତୈର୍ଗତିରେକୈଵ କଲ୍ପିତା
ଏହି ଶିବଧର୍ମଗୁଡ଼ିକୁ ଅଲଗା ଅଲଗା କିମ୍ବା ଏକାଠି କରାଯାଏ, ଯେତେବେଳେ ଏହି ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ ହୁଏ ଓ ଶିବଙ୍କ ସହ ଏକତା ହୁଏ, ତେବେ ଏକେ ଗନ୍ତବ୍ୟ ସ୍ଥାନ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୁଏ ।
ଯଥା ଭୂଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ସ୍ଥାନଂ ସାଧାରଣଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ତତ୍ତଥା ଶିଵଭକ୍ତାନାଂ ତୁଲ୍ଯଂ ଶିଵପୁରଂସ୍ମୃତମ୍
ଯେପରି ଏଇ ପୃଥିବୀ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ସାଧାରଣ ଅବସ୍ଥାନ ସ୍ଥଳ ବୋଲି ମନାଯାଏ, ସେପରି ଶିବଭକ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଶିବପୁର ସମାନ ଉପଲବ୍ଧ ବୋଲି ମନାଯାଏ ।
ଯଥେହ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଭୋଗାଃ ସାତିଶଯାଃ ସ୍ମୃତାଃ । ନାନାପୁଣ୍ଯଵିଶେଷେଣ ଭୋଗାଃ ଶିଵପୁରେ ତଥା
ଯେପରି ଏଠି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ବିଭିନ୍ନ ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି, ସେପରି ଶିବପୁରରେ ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଭୋଗ ମିଳେ ।
ଶୁଭାଶୁଭଫଲଂ ଚାପି ଭୁଜ୍ଯତେ ସର୍ଵଦେହିଭିଃ । ଶିଵଧର୍ମସ୍ଯ ଚୈକସ୍ଯ ଫଲଂ ତତ୍ରୋପଭୁଜ୍ଯତେ
ସମସ୍ତ ଦେହୀ ଜୀବ ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ଫଳ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି; ଏଠାରେ ଏକ ଶିବଧର୍ମର ଫଳ ମଧ୍ୟ ଉପଭୋଗ ହୁଏ ।
ଯସ୍ଯ ଯାଦୃଗ୍ଭଵେତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ଶ୍ରଦ୍ଧାପାତ୍ରଵିଶେଷତଃ । ଭୋଗାଃ ଶିଵପୁରେ ତସ୍ଯ ଜ୍ଞେଯାଃ ସାତିଶଯାଃ ଶୁଭାଃ
ଯେଉଁଠାରେ ଯେପରି ପୁଣ୍ୟ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ରହିଛି, ଶିବପୁରରେ ସେଉଁଠି ଭୋଗ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭ ଓ ବିଶେଷ ମିଳେ ।
ସ୍ଥାନପ୍ରାପ୍ତିଃ ପରଂ ତୁଲ୍ଯା ଭୋଗାଃ ଶାଂତିମଯାଃ ସ୍ଥିତାଃ । କୁର୍ଯାତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ମହତ୍ତସ୍ମାନ୍ମହାଭୋଗଜିଗୀଷଯା
ସେଠାରେ ପ୍ରାପ୍ତି ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ସମାନ ଓ ଭୋଗ ଶାନ୍ତିମୟ ଅଛି; ଏହିପାଇଁ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭୋଗ ଲାଗି ମହାପୁଣ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ ।
ସର୍ଵାତିଶଯମେଵୈକଂ ଭାଵିତଂ ଚ ସୁରୋତ୍ତମୈଃ । ଆତ୍ମଭୋଗାଧିପତ୍ଯଂ ସ୍ଯାଚ୍ଛିଵଃ ସର୍ଵଜଗତ୍ପତିଃ
ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଦେବତାମାନେ ଭଲଭାବେ କରନ୍ତି, ସେଠାରେ ସ୍ୱୟଂ ଭୋଗର ଅଧିକାର ମିଳେ— ଶିବ ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କ ନାଥ ।
କେଚିତ୍ତତ୍ରୈଵ ମୁଚ୍ଯଂତେ ଜ୍ଞାନଯୋଗରତା ନରାଃ । ଆଵର୍ତଂତେ ପୁନଶ୍ଚାନ୍ଯେ ସଂସାରେ ଭୋଗତତ୍ପରାଃ
କିଛି ଲୋକ ଜ୍ଞାନ ଯୋଗରେ ଲଗ୍ନ ଥିଲେ ସେଠାରେ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି; ଅନ୍ୟମାନେ ଭୋଗରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇ ପୁନି ସଂସାରରେ ଫେରିଆସନ୍ତି ।
ତସ୍ମାଦ୍ଵିମୁକ୍ତିମିଚ୍ଛଂସ୍ତୁ ଭୋଗାସକ୍ତିଂ ଚ ଵର୍ଜଯେତ୍ । ଵିରକ୍ତଃ ଶାଂତଚିତ୍ତାତ୍ମା ଶିଵଜ୍ଞାନମଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ଏହିପରି, ଯେଉଁଠି ମୁକ୍ତି ଚାହେ, ସେଉଁଠି ଭୋଗ ଆସକ୍ତିକୁ ଛାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ; ନିରାସକ୍ତ ଓ ଶାନ୍ତ ମନ ଥିଲେ ଶିବଜ୍ଞାନ ମିଳେ ।
ଯେ ଚାପୀଶାନ୍ଯହୃଦଯା ଯଜଂତୀଶଂ ପ୍ରସଂଗତଃ । ତେଷାମପି ଦଦାତୀଶଃ ସ୍ଥାନଂ ଭାଵାନୁରୂପତଃ
ଯେଉଁମାନେ ହୃଦୟରେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଭଲପାଆନ୍ତି ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ସଂଯୋଗରେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଯେପରି ଭାବ ରଖନ୍ତି, ଶିବ ସେଉଁଠି ଅନୁଯାୟୀ ସ୍ଥାନ ଦେଇଥାନ୍ତି ।
ତତ୍ରାର୍ଚଯଂତି ଯେ ରୁଦ୍ରଂ ସକୃଦୁଚ୍ଛିନ୍ନକଲ୍ମଷାଃ । ତେଷାଂ ପିଶାଚଲୋକେଷୁ ଭୋଗାନୀଶଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି
ଯେଉଁମାନେ ସେଠାରେ ଏକଥର ମଧ୍ୟ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ତାଙ୍କର ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ଶିବ ସେମାନଙ୍କୁ ପିଶାଚ ଲୋକରେ ଭୋଗ ଦେଇଥାନ୍ତି ।
ସଂତପ୍ତା ଦୁଃଖଭାରେଣ ମ୍ରିଯଂତେ ସର୍ଵଦେହିନଃ । ଅନ୍ନଦଃ ପୁଣ୍ଯଦଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ପ୍ରାଣଦଶ୍ଚାପି ସର୍ଵଦଃ
ସମସ୍ତ ଜୀବ ଦୁଃଖର ଭାରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ଶେଷରେ ମରିଯାନ୍ତି; ଯିଏ ଅନ୍ନ ଦେଇଥାଏ, ସେ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ, ସେ ସବୁବେଳେ ଜୀବନ ଦେଇଥାଏ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।
ତସ୍ମାଦନ୍ନପ୍ରଦାନେନ ସର୍ଵଦାନଫଲଂ ଲଭେତ୍ । ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ଯାନି ରତ୍ନାନି ଭୋଗସ୍ତ୍ରୀଵାହନାନି ଚ
ସେଥିପାଇଁ ଅନ୍ନ ଦାନ କଲେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଦାନର ଫଳ ମିଳେ; ତିନି ଲୋକର ସମସ୍ତ ମଣି, ଭୋଗ, ଜନାନୀ ଓ ଯାନ ମିଳିଥାଏ।
ଅନ୍ନଦାନପ୍ରଦଃ ସର୍ଵମିହାମୁତ୍ର ଫଲଂ ଲଭେତ୍ । ଯସ୍ଯାନ୍ନପାନପୁଷ୍ଟାଂଗଃ କୁରୁତେ ପୁଣ୍ଯସଂଚଯମ୍
ଅନ୍ନ ଦେଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଏଠାରେ ଓ ପରଲୋକରେ ସମସ୍ତ ଫଳ ପାଏ; ଯାହାର ଶରୀର ଅନ୍ନ ଓ ପାନୀୟରେ ପୁଷ୍ଟ, ସେ ପୁଣ୍ୟ ସଞ୍ଚୟ କରେ।
ଅନ୍ନପ୍ରଦାତୁସ୍ତସ୍ଯାର୍ଧଂ କର୍ତୁଶ୍ଚାର୍ଧଂ ନ ସଂଶଯଃ । ଧର୍ମାର୍ଥକାମମୋକ୍ଷାଣାଂ ଦେହଃ ପରମସାଧନମ୍
ଅନ୍ନ ଦେଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ଅର୍ଦ୍ଧ ଫଳ ତାଙ୍କର, ଅର୍ଦ୍ଧ ଫଳ ଦାନ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ଶରୀର ହେଉଛି ସବୁଠୁ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସାଧନ।
ସ୍ଥିତିସ୍ତସ୍ଯାନ୍ନପାନାଭ୍ଯାମତସ୍ତତ୍ସର୍ଵସାଧନମ୍ । ଅନ୍ନଂ ପ୍ରଜାପତିଃ ସାକ୍ଷାଦନ୍ନଂ ଵିଷ୍ଣୁଃ ଶିଵଃ ସ୍ଵଯମ୍
ଏହି ଶରୀର ଅନ୍ନ ଓ ପାନୀୟ ଦ୍ୱାରା ଟିକିଥାଏ, ତେଣୁ ଏହି ଦୁଇଟି ସମସ୍ତ କାମର ମୂଳ; ଅନ୍ନ ହେଉଛନ୍ତି ପ୍ରଜାପତି, ଅନ୍ନ ହେଉଛନ୍ତି ବିଷ୍ଣୁ, ଅନ୍ନ ହେଉଛନ୍ତି ନିଜେ ଶିବ।
ତସ୍ମାଦନ୍ନସମଂ ଦାନଂ ନ ଭୂତଂ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି । ତ୍ରଯାଣାମପି ଲୋକାନାମୁଦକଂ ଜୀଵନଂ ସ୍ମୃତମ୍
ତେଣୁ ଅନ୍ନ ସମାନ ଦାନ କେବେ ହୋଇନାହିଁ, ଆଗକୁ ମଧ୍ୟ ହେବ ନାହିଁ; ତିନି ଲୋକରେ ପାନୀୟକୁ ଜୀବନ ବୋଲି ମନାଯାଇଛି।
ପଵିତ୍ରମୁଦକଂ ଦିଵ୍ଯଂ ଶୁଦ୍ଧଂ ସର୍ଵରସାଯନମ୍ । ଅନ୍ନପାନାଶ୍ଵ ଗୋ ଵସ୍ତ୍ର ଶଯ୍ଯା ସୂତ୍ରାସନାନି ଚ
ପାନୀୟ ପବିତ୍ର, ଦିବ୍ୟ, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଔଷଧ; ଅନ୍ନ, ପାନୀୟ, ଘୋଡ଼ା, ଗାଈ, କପଡ଼ା, ଶୋଇବା ଶଯ୍ୟା, ସୂତା ଓ ଆସନ—
ପ୍ରେତଲୋକେ ପ୍ରଶସ୍ତାନି ଦାନାନ୍ଯଷ୍ଟୌ ଵିଶେଷତଃ । ଏଵଂ ଦାନଵିଶେଷେଣ ଧର୍ମରାଜପୁରଂ ନରଃ
ଏହି ଆଠଟି ଦାନ ପ୍ରେତଲୋକରେ ବିଶେଷ ଭାବେ ପ୍ରଶଂସିତ; ଏଭଳି ଦାନର ମହିମାରେ ଲୋକ ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ପୁରକୁ ପହଞ୍ଚିଥାଏ।
ଯସ୍ମାଦ୍ଯାତି ସୁଖେନୈଵ ତସ୍ମାଦ୍ଧର୍ମଂ ସମାଚରେତ୍ । ଯେ ପୁନଃ କ୍ରୂରକର୍ମାଣଃ ପାପାଦାନଵିଵର୍ଜିତାଃ
ଏହି ଦ୍ୱାରା ସେଠାକୁ ସହଜରେ ପହଞ୍ଚିଯାଏ, ତେଣୁ ମନୁଷ୍ୟ ଧର୍ମ କରିବା ଉଚିତ; ଯେମାନେ କୁଠାର କାମ କରନ୍ତି, ପୁଣ୍ୟ ଦାନରୁ ବଞ୍ଚିତ—
ଭୁଂଜତେ ଦାରୁଣଂ ଦୁଃଖଂ ନରକେ ନୃପନଂଦନ । ତଥା ସୁଖଂ ପ୍ରଭୁଂଜଂତି ଦାନକର୍ତାର ଏଵ ତୁ
ସେମାନେ ନରକରେ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ଭୋଗନ୍ତି, ରାଜାଙ୍କ ଆନନ୍ଦ; ଯେମାନେ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ତ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସୁଖ ଭୋଗନ୍ତି।
ତେଷାଂ ତୁ ସଂଭଵେତ୍ସୌଖ୍ଯଂ କର୍ମଯୋଗରତାତ୍ମନାମ୍ । ଅପ୍ରମେଯଗୁଣୈର୍ଦିଵ୍ଯୈର୍ଵିମାନୈଃ ସର୍ଵକାମକୈଃ
ଯେମାନେ କର୍ମରେ ଆନନ୍ଦ ମାନନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସୁଖ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ; ଦିବ୍ୟ ଅପାର ଗୁଣ ଓ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା ବିମାନରେ।
ଅସଂଖ୍ଯୈସ୍ତତ୍ପୁରଂ ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ପ୍ରାଣିନାମୁପକାରକୈଃ । ସହସ୍ରସୋମଦିଵ୍ଯଂ ଵା ସୂର୍ଯତେଜଃ ସମପ୍ରଭମ୍
ସେହି ପୁର ଅସଂଖ୍ୟ ଜୀବରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଯେମାନେ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଉପକାର କରନ୍ତି; ଏହା ହଜାର ଚାନ୍ଦ୍ରମା ବା ସୂର୍ଯ୍ୟର ତେଜରେ ଦ୍ୟୁତିମାନ।