କାଯେନ ମନସା ଵାଚା ତସ୍ଯ ଚାଧୋଗତିଃ ଫଲମ୍ । ଇତି ସଂକ୍ଷେପତଃ ପ୍ରୋକ୍ତାଃ ପାପଭେଦାସ୍ତ୍ରିଧାଧୁନା
ଦେହ, ମନ, କିମ୍ବା କଥା ଦ୍ୱାରା କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ଫଳ ଅଧମ ଗତି; ଏହିପରି ଭାବରେ ତିନି ପ୍ରକାର ପାପ ସଂକ୍ଷେପରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି—
କଥ୍ଯଂତେ ଗତଯଶ୍ଚିତ୍ରା ନରାଣାଂ ପାପକର୍ମଣାମ୍ । ଏତତ୍ତେ ନୃପତେ ଧର୍ମ ଫଲଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ସୁଵିସ୍ତରାତ୍
ପାପ କରୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଗତି ବିବରଣ କରାଯାଉଛି; ଏହିପରି ରାଜା, ଧର୍ମର ଫଳ ତୁମକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କୁହାଯାଇଛି।
ଅନ୍ଯତ୍କିଂତେ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତନ୍ମେ ବ୍ରୂହି ନରୋତ୍ତମ । ଅଧର୍ମସ୍ଯ ଫଲଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଧର୍ମସ୍ଯାପି ଵଦାମ୍ଯହମ୍
ମୁଁ ତୁମକୁ ଆଉ କିଛି କହିବି, ହେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋତେ କହ। ଅଧର୍ମର ଫଳ କହିଦିଆଯାଇଛି, ଏବେ ଧର୍ମର ଫଳ ବି କହିଦେବି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ମାତଲିସ୍ତତ୍ର ରାଜାନଂ ସର୍ଵଵତ୍ସଲମ୍ । ତସ୍ମିନ୍ଧର୍ମପ୍ରସଂଗେନ ଇତ୍ଯାଖ୍ଯାତଂ ମହାତ୍ମନା
ଏଭଳି କହି, ମାତଳି ସେଠାରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସ୍ନେହ କରୁଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି କହିଲେ। ଧର୍ମ ଉପଲକ୍ଷେରେ ଏହି କଥା ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କୁହାଯାଇଥିଲା।
ଯଯାତିରୁଵାଚ- ଅଧର୍ମସ୍ଯ ଫଲଂ ସୂତ ଶ୍ରୁତଂ ସର୍ଵଂ ମଯା ଵିଭୋ । ଧର୍ମସ୍ଯାପି ଫଲଂ ବ୍ରୂହି ଶ୍ରୋତୁଂ କୌତୂହଲଂ ମମ
ୟୟାତି କହିଲେ — ହେ ସାରଥି, ମୁଁ ତୁମଠାରୁ ଅଧର୍ମର ଫଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୁଣିଛି। ଏବେ ଧର୍ମର ଫଳ ବି କହ, ମୋତେ ଶୁଣିବାକୁ ବହୁତ ଇଚ୍ଛା।
ମାତଲିରୁଵାଚ- ଅଥ ପାପୈରିମେ ଯାଂତି ଯମଲୋକଂ ଚତୁର୍ଵିଧାଃ । ସଂତ୍ରାସଜନନଂ ଘୋରଂ ଵିଵଶାଃ ସର୍ଵଦେହିନଃ
ମାତଳି କହିଲେ — ଏହି ଚାରି ପ୍ରକାରର ପ୍ରାଣୀମାନେ ତାଙ୍କର ପାପ ଦ୍ୱାରା ଯମଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି। ସେଠା ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇଥାଏ, ସମସ୍ତ ଦେହୀ ନିରାଶ୍ରୟ ଭାବେ ସେଠାକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ଗର୍ଭସ୍ଥୈର୍ଜାଯମାନୈଶ୍ଚ ବାଲୈସ୍ତରୁଣମଧ୍ଯମୈଃ । ପୁଂସ୍ତ୍ରୀନପୁଂସକୈର୍ଵୃଦ୍ଧୈର୍ଯାତଵ୍ଯଂ ଜଂତୁଭିସ୍ତତଃ
ଗର୍ଭରେ ଥିବା, ଜନ୍ମହେଉଥିବା, ଶିଶୁ, ଯୁବକ, ପ୍ରଉଢ, ପୁରୁଷ, ନାରୀ, ନ ପୁରୁଷ ନ ନାରୀ, ବୃଦ୍ଧ — ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସେଠାକୁ ଯିବାକୁ ପଡ଼େ।
ଶୁଭାଶୁଭଫଲଂ ତତ୍ର ଦେହିନାଂ ପ୍ରଵିଚାର୍ଯତେ । ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତାଦିଭିଃ ସର୍ଵୈର୍ମଧ୍ଯସ୍ଥୈଃ ସର୍ଵଦର୍ଶିଭିଃ
ସେଠା ଦେହୀମାନଙ୍କର ଭଲ ଓ ଖରାପ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ ଓ ଅନ୍ୟ ନ୍ୟାୟବାନ୍ଦେ ନିଷ୍ପକ୍ଷ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି।
ନ ତେତ୍ର ପ୍ରାଣିନଃ ସଂତି ଯେ ନ ଯାଂତି ଯମକ୍ଷଯମ୍ । ଅଵଶ୍ଯଂ ହି କୃତଂ କର୍ମ ଭୋକ୍ତଵ୍ଯଂ ତଦ୍ଵିଚାରିତମ୍
ଏଠାରେ କେହି ପ୍ରାଣୀ ନାହାନ୍ତି ଯେଉଁମାନେ ଯମଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଆନ୍ତି ନାହାନ୍ତି। ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଇଛି, ନିଶ୍ଚୟ ତାହାର ଫଳ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିବ।
ଯେ ତତ୍ର ଶୁଭକର୍ମାଣଃ ସୌମ୍ଯଚିତ୍ତାଦଯାନ୍ଵିତାଃ । ତେ ନରା ଯାଂତି ସୌମ୍ଯେନ ପଥା ଯମନିକେତନମ୍
ଯେଉଁମାନେ ଭଲ କାମ କରିଛନ୍ତି, ମନ ମୃଦୁ ଓ ଦୟାଶୀଳ, ସେମାନେ ସୁଖଦ ପଥରେ ଯମଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ଯଃ ପ୍ରଦଦ୍ଯାଚ୍ଚ ଵିପ୍ରାଣାମୁପାନତ୍କାଷ୍ଠପାଦୁକେ । ସ ଵିମାନେନ ମହତା ସୁଖଂ ଯାତି ଯମାଲଯମ୍
ଯିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ କାଠର ଚପ୍ପଲ ଦେଉଛି, ସେ ବଡ଼ ଦେବୀୟ ଯାନରେ ବସି ସୁଖରେ ଯମଲୋକକୁ ଯାଏ।
ଛତ୍ରଦାନେନ ଗଚ୍ଛଂତି ପଥା ସାଭ୍ରେଣ ଦେହିନଃ । ଦିଵ୍ଯଵସ୍ତ୍ରପରୀଧାନା ଯାଂତି ଵସ୍ତ୍ରପ୍ରଦାଯିନଃ
ଛତା ଦାନ କଲେ ମଣିଷମାନେ ମେଘର ଛାୟା ଥିବା ପଥରେ ଯାଆନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ବସ୍ତ୍ର ଦେଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ପରି ଦେବୀୟ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଯାଆନ୍ତି।
ଶିବିକାଯାଃ ପ୍ରଦାନେନ ଵିମାନେନ ସୁଖଂ ଵ୍ରଜେତ୍ । ସୁଖାସନପ୍ରଦାନେନ ସୁଖଂ ଯାଂତି ଯମାଲଯମ୍
ପାଳଙ୍କି ଦାନ କଲେ ବଡ଼ ସୁଖରେ ଦେବୀୟ ଯାନରେ ଯିବେ। ସୁଖଦ ଆସନ ଦେଲେ ସେମାନେ ସୁଖରେ ଯମଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ଆରାମକର୍ତା ଛାଯାସୁ ଶୀତଲାସୁ ସୁଖଂ ଵ୍ରଜେତ୍ । ଯାଂତି ପୁଷ୍ପକଯାନେନ ପୁଷ୍ପାରାମପ୍ରଦାଯିନଃ
ଯିଏ ବଗିଚା ତିଆରି କରେ, ସେ ଛାୟା ଓ ଠଣ୍ଡା ସ୍ଥାନରେ ସୁଖରେ ଯାଏ। ଯେଉଁମାନେ ଫୁଲର ବଗିଚା ଦେଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁଷ୍ପକ ବିମାନରେ ଯାଆନ୍ତି।
ଦେଵାଯତନକର୍ତା ଚ ଯତୀନାମାଶ୍ରମସ୍ଯ ଚ । ଅନାଥମଂଡପାନାଂ ଚ କ୍ରୀଡନ୍ଯାତି ଗୃହୋତ୍ତମୈଃ
ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ମନ୍ଦିର, ସନ୍ନ୍ୟାସୀମାନେ ପାଇଁ ଆଶ୍ରମ, କିମ୍ବା ଅନାଥମାନେ ପାଇଁ ଶେଉଁଘର ତିଆରି କରୁଥିବା ଲୋକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଘରରେ ଖୁସିରେ ଯାଏ।
ଦେଵାଗ୍ନିଗୁରୁଵିପ୍ରାଣାଂ ମାତାପିତ୍ରୋଶ୍ଚ ପୂଜକଃ
ଯିଏ ଦେବତା, ଅଗ୍ନି, ଗୁରୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଓ ମାତାପିତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ—
ଵିପ୍ରେଷୁ ଦୀନେଷୁ ଗୁଣାନ୍ଵିତେଷୁ ଯଚ୍ଛ୍ରଦ୍ଧଯା ସ୍ଵଲ୍ପମପି ପ୍ରଦତ୍ତମ୍ । ତତ୍ସର୍ଵକାମାନ୍ସମୁପୈତି ଲୋକେ ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ଚ ଦାନଂ ପ୍ରଵଦଂତି ସଂତଃ
ଦୟାଳୁ ଓ ଗୁଣବାନ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଯେଉଁଠି ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ କିଛି ଦିଆଯାଏ, ତାହା ଅତି ଛୋଟ ହେଲେ ବି, ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଇଛା ପୂରଣ ହୁଏ। ପଣ୍ଡିତମାନେ କହନ୍ତି, ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଦାନ ହେଉଛି ସତ୍ୟ ଦାନ।
ଶ୍ରଦ୍ଧାଦାନେନ ଵିଜ୍ଞେଯମପି ଵାଲାଗ୍ରମାତ୍ରକମ୍ । ଯତ୍ପାତ୍ରାଦି ଚତୁଷ୍ଟଯଂ ଶ୍ରଦ୍ଧା ତେଷୁ ସଦା ମମ
ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଦିଆଯାଇଥିବା ଅତି ଛୋଟ ଦାନ ବି ମୂଲ୍ୟବାନ। ଯେଉଁ ଚାରି ପ୍ରକାରର ପାତ୍ର ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଦିଆଯାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକ ସବୁବେଳେ ମୋର।
ଶ୍ରଦ୍ଧୀଯତେ ସଦା ତସ୍ମାଚ୍ଛ୍ରଦ୍ଧାଯାସ୍ତତ୍ଫଲଂ ଭଵେତ୍ । ଗୁଣାନ୍ଵିତେଷୁ ଦୀନେଷୁ ଯଚ୍ଛତ୍ଯାଵସଥାନ୍ଯପି
ତେଣୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସବୁବେଳେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ଶ୍ରଦ୍ଧାର ଫଳ ମିଳେ। ଦୟାଳୁ ଓ ଦରିଦ୍ରମାନେ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟ ଦେଲେ ବି ସେଇ ଫଳ ମିଳେ।
ସ ପ୍ରଯାତି ସର୍ଵକାମଂ ସ୍ଥାନଂ ପୈତାମହଂ ନୃପ । ଶ୍ରଦ୍ଧଯାଯେନ ଵିପ୍ରାଯ ଦତ୍ତଂ କାକିଣିମାତ୍ରକମ୍
ଯିଏ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଏକ କାନ୍ସା ପଇସା ଦେଇଥାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ଇଛା ପୂରଣ ହେଉଥିବା ପିତୃଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଏ, ରାଜା।
ସସ୍ଯାଦ୍ଦିଵ୍ଯତିଥିର୍ଭୂପ ଦେଵାନାଂ କୀର୍ତିଵର୍ଧନଃ । ତସ୍ମାଚ୍ଛ୍ରଦ୍ଧାନ୍ଵିତୈର୍ଦେଯଂ ତତ୍ଫଲଂ ଭଵତି ଧ୍ରୁଵମ୍
ହେ ରାଜା, ଦେବତାଙ୍କର ମହିମା ବଢ଼ାଇବା ପାଇଁ ଏହି ଦିବ୍ୟ ଉତ୍ସବ ଦିନ ଖ୍ୟାତିଲାଭ କରିଛି । ଏହିଠାରୁ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ, କାରଣ ଏହାର ଫଳ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମିଳେ ।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ଭୂମିଖଂଡେ ଵେନୋପାଖ୍ଯାନେ ପିତୃତୀର୍ଥଵର୍ଣନେ ଯଯାତିଚରିତ୍ରେଽଷ୍ଟଷଷ୍ଟିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ଭୂମିଖଣ୍ଡରେ ବେନଙ୍କ କଥା, ପିତୃତୀର୍ଥ ବିବର୍ଣ୍ନନା ଓ ଯୟାତିଙ୍କ ଚରିତ୍ର ବିଷୟରେ ଅଷ୍ଟଷଷ୍ଠିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା ।
ମାତଲିରୁଵାଚ- ଅଥ ଧର୍ମାଃ ଶିଵେନୋକ୍ତାଃ ଶିଵଧର୍ମାଗମୋତ୍ତମାଃ । ଜ୍ଞେଯା ବହୁଵିଧାସ୍ତେ ଚ କର୍ମଯୋଗପ୍ରଭେଦତଃ
ମାତଳି କହିଲେ— ଏବେ ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଥିବା ଧର୍ମ, ଯାହା ଶିବଧର୍ମ ଶାସ୍ତ୍ରର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଂଶ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ମନେ କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ସେଗୁଡ଼ିକ କର୍ମ ଓ ଯୋଗର ମାର୍ଗ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭେଦ ହୁଏ ।
ହିଂସାଦିଦୋଷନିର୍ମୁକ୍ତାଃ କ୍ଲେଶାଯାସଵିଵର୍ଜିତାଃ । ସର୍ଵଭୂତହିତାଃ ଶୁଦ୍ଧାଃ ସୂକ୍ଷ୍ମାଯାସା ମହତ୍ଫଲାଃ
ଏହି ଧର୍ମଗୁଡ଼ିକ ହିଂସା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତ, କଷ୍ଟ ଓ କ୍ଳାନ୍ତି ନାହିଁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଉପକାରୀ, ପବିତ୍ର, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ବଡ଼ ଫଳଦାୟକ ।
ଅନଂତଶାଖାକଲିତାଃ ଶିଵମୂଲୈକସଂଶ୍ରିତାଃ । ଜ୍ଞାନଧ୍ଯାନସୁପୁଷ୍ପାଢ୍ଯାଃ ଶିଵଧର୍ମାଃ ସନାତନାଃ
ଏହି ଶିବଧର୍ମ ଅନେକ ଶାଖାରେ ବିସ୍ତୃତ, କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ମୂଳ ଶିବଙ୍କୁ ଧରିଛି, ଜ୍ଞାନ ଓ ଧ୍ୟାନର ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ, ଏହି ଶିବଧର୍ମ ଚିରକାଳର ।
ଧାରଯଂତି ଶିଵଂ ଯସ୍ମାଦ୍ଧାର୍ଯତେ ଶିଵଭାଷିତୈଃ । ଶିଵଧର୍ମାଃ ସ୍ମୃତାସ୍ତସ୍ମାତ୍ସଂସାରାର୍ଣଵତାରକାଃ
ଯେଉଁଠାରେ ଶିବଙ୍କୁ ଧାରଣ କରାଯାଏ, ଏବଂ ଶିବଙ୍କ କଥା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଧର୍ମ ଅଟୁଟ ରହେ, ସେହିପାଇଁ ଏହାକୁ ଶିବଧର୍ମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହି ଧର୍ମ ସଂସାର ସମୁଦ୍ର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରେ ।
ତଥାଽହି ସା କ୍ଷମା ସତ୍ଯଂ ହ୍ରୀଃ ଶ୍ରଦ୍ଧେନ୍ଦ୍ରିଯସଂଯମଃ । ଦାନମିଜ୍ଯାତପୋଦାନଂ ଦଶକଂ ଧର୍ମସାଧନମ୍
ଏହିପରି, କ୍ଷମା, ସତ୍ୟ, ଲଜ୍ଜା, ଶ୍ରଦ୍ଧା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ, ଦାନ, ପୂଜା, ତପ, ଦାନ ଏହି ଦଶଟି ଧର୍ମର ସାଧନ ।
ଅଥ ଵ୍ଯସ୍ତୈଃ ସମସ୍ତୈର୍ଵା ଶିଵଧର୍ମୈରନୁଷ୍ଠିତୈଃ । ଶିଵୈକରସ୍ଯ ସଂପ୍ରାପ୍ତୈର୍ଗତିରେକୈଵ କଲ୍ପିତା
ଏହି ଶିବଧର୍ମଗୁଡ଼ିକୁ ଅଲଗା ଅଲଗା କିମ୍ବା ଏକାଠି କରାଯାଏ, ଯେତେବେଳେ ଏହି ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ ହୁଏ ଓ ଶିବଙ୍କ ସହ ଏକତା ହୁଏ, ତେବେ ଏକେ ଗନ୍ତବ୍ୟ ସ୍ଥାନ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୁଏ ।
ଯଥା ଭୂଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ସ୍ଥାନଂ ସାଧାରଣଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ତତ୍ତଥା ଶିଵଭକ୍ତାନାଂ ତୁଲ୍ଯଂ ଶିଵପୁରଂସ୍ମୃତମ୍
ଯେପରି ଏଇ ପୃଥିବୀ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ସାଧାରଣ ଅବସ୍ଥାନ ସ୍ଥଳ ବୋଲି ମନାଯାଏ, ସେପରି ଶିବଭକ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଶିବପୁର ସମାନ ଉପଲବ୍ଧ ବୋଲି ମନାଯାଏ ।
ଯଥେହ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଭୋଗାଃ ସାତିଶଯାଃ ସ୍ମୃତାଃ । ନାନାପୁଣ୍ଯଵିଶେଷେଣ ଭୋଗାଃ ଶିଵପୁରେ ତଥା
ଯେପରି ଏଠି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ବିଭିନ୍ନ ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି, ସେପରି ଶିବପୁରରେ ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଭୋଗ ମିଳେ ।