ଜଂବୂଦ୍ଵୀପଂ ମହାପୁଣ୍ଯଂ ଯତ୍ର ପୁଣ୍ଯଂ ଵିଵର୍ଦ୍ଧତେ । ତତ୍ରାର୍ଯାଖ୍ଯଂ ମହାପୁଣ୍ଯଂ ସର୍ଵକାମଫଲପ୍ରଦମ୍
ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ଏକ ମହାପୁଣ୍ୟ ଭୂମି, ଯେଉଁଠାରେ ପୁଣ୍ୟ ବଢ଼ିଯାଏ; ସେଠାରେ ଆର୍ୟ ନାମକ ମହାପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ।
ନୀଲକଂଠମିତି ଖ୍ଯାତଂ ତୀର୍ଥଂ ନଂଦହ୍ରଦସ୍ତଥା । ତଥା ରୁଦ୍ରହ୍ରଦସ୍ତୀର୍ଥଂ ପୁଣ୍ଯଂ ରୁଦ୍ର ମହାଲଯମ୍
ନୀଳକଣ୍ଠ ନାମକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ, ଏହିପରି ନନ୍ଦ ହ୍ରଦ ଓ ରୁଦ୍ରହ୍ରଦ, ଯାହା ରୁଦ୍ରଙ୍କର ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରୟ।
ମଂଦାକିନୀ ମହାପୁଣ୍ଯା ତଥାଚ୍ଛୋଦା ମହାନଦୀ । ସାଭ୍ରମତ୍ଯାଂ ଵହଂତ୍ଯେତେ ସ୍ଵାତ୍ମନା ଦର୍ଶନୀକୃତେ
ମଣ୍ଡାକିନୀ, ଏହି ପବିତ୍ର ନଦୀ, ଏବଂ ଏହିପରି ଚ୍ଛୋଦା ନାମକ ବଡ଼ ନଦୀ, ଏମାନେ ଏଠାରେ ନିଜେ ଦେଖାଯିବା ପାଇଁ ପ୍ରକଟ ହୋଇ ବହୁଛନ୍ତି।
ଧୂମ୍ରା ମିତ୍ରପଦଂ ତଦ୍ଵଦ୍ଵୈଜନାଥଂ ଦୃଷଦ୍ଵରମ୍ । କ୍ଷିପ୍ରା ନଦୀ ମହାକାଲଂ ତଥା କାଲିଂଜରୋ ଗିରିଃ
ଧୂମ୍ରା, ଯେଉଁଠାରେ ମିତ୍ରଙ୍କର ପଦବି ଅଛି; ବୈଜନାଥ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାଥର; କ୍ଷିପ୍ରା ନଦୀ; ମହାକାଳ ଏବଂ କାଳିଞ୍ଜର ପାହାଡ଼।
ଗଂଗୋଦ୍ଭୂତଂ ହରୋଦ୍ଭେଦଂ ନର୍ମଦାକାରମେଵ ଚ । ଗଂଗାପିଂଡପ୍ରଦାନେନ ସମାନ୍ଯାହୁର୍ମନୀଷିଣଃ
ଗଙ୍ଗାର ଉତ୍ପତ୍ତି ସ୍ଥଳ, ହରିଙ୍କର ପ୍ରକାଶ, ଏବଂ ନର୍ମଦାର ରୂପ—ଏମାନେ ଗଙ୍ଗା ପିଣ୍ଡ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ସମାନ ବୋଲି ପଣ୍ଡିତମାନେ କହିଛନ୍ତି।
ଏତାନି ବ୍ରହ୍ମତୀର୍ଥାନି ସାଭ୍ରମତ୍ଯୁତ୍ତରେ ତଟେ । ଗୁପ୍ତୀକୃତାନି ଦେଵେଶି ଦେଵୈର୍ବ୍ରହ୍ମପୁରୋଗମୈଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ସାବ୍ରମତୀ ନଦୀର ଉତ୍ତର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଥିବା, ଦେବମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଗୁପ୍ତ କରିଥିଲେ, ହେ ଦେବୀ।
ସ୍ମରଣାଦପି ଲୋକାନାଂ ପାପଘ୍ନାନି ମହେଶ୍ଵରି । କିଂ ପୁନଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧଦାତୄଣାଂ ମାନଵାନାଂ ସୁରେଶ୍ଵରି
ମାନବମାନେ ମାତ୍ର ସ୍ମରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ପାପ କ୍ଷୟ କରେ, ହେ ମହେଶ୍ୱରୀ; ତେବେ ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତ ଏହା ଅଧିକ ଫଳଦାୟକ।
ଓଁକାରଂ ପିତୃତୀର୍ଥଂ ଚ କାଵେରୀ କପିଲୋଦକମ୍ । ସଂଭେଦଶ୍ଚଂଡଵେଗାଯାସ୍ତଥୈଵାମରକଂଟକମ୍
ଓଂକାର, ପିତୃତୀର୍ଥ, କାବେରୀ, କପିଳ ଜଳ, ଚଣ୍ଡବେଗାର ସଙ୍ଗମ ଏବଂ ଏହିପରି ଅମରକଣ୍ଟକ।
କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରାଚ୍ଛତଗୁଣମସ୍ମିନ୍ସ୍ନାନାଦିକଂ ଭଵେତ୍ । ଵାର୍ତଘ୍ନୀସଂଗମେ ଦେଵି ଗଣେଶ୍ଵରପୁରଃସରମ୍
ଏଠାରେ ସ୍ନାନ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଠାରୁ ଶତଗୁଣ ଅଧିକ ଫଳ ଦେଇଥାଏ, ହେ ଦେବୀ, ବାର୍ତ୍ତଘ୍ନୀ ସଙ୍ଗମରେ, ଗଣେଶଙ୍କୁ ପ୍ରଧାନ କରି।
ସାଭ୍ରମତ୍ଯାଂ ପୁରା ନୀତଂ ଗଣୈସ୍ତୀର୍ଥକଦଂକବମ୍ । ଏଷ ତୂଦ୍ଦେଶତଃ ପ୍ରୋକ୍ତସ୍ତୀର୍ଥାନାଂ ସଂଗମୋ ମଯା
ପୂର୍ବେ ଗଣମାନେ ସାବ୍ରମତୀକୁ ତୀର୍ଥମାଳା ଆଣିଥିଲେ; ମୁଁ ଏଠାରେ ସଂକ୍ଷେପରେ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗମ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲି।
ଵାଗୀଶାପି ନ ଶକ୍ନୋତି ତୀର୍ଥାନାଂ ତତ୍ଵଵିସ୍ତରମ୍ । ସତ୍ଯଂ ତୀର୍ଥଂ ଦଯାତୀର୍ଥଂ ତୀର୍ଥମିଂଦ୍ରିଯଵିଗ୍ରହଃ
ବାଣୀର ଦେବତା ମଧ୍ୟ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତତ୍ତ୍ୱ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ସତ୍ୟରେ, ଦୟା ହେଉଛି ସର୍ବୋତ୍ତମ ତୀର୍ଥ, ନିଜେ ଅନୁଶାସନ ହେଉଛି ତୀର୍ଥ।
ତସ୍ଯାସ୍ତୀର୍ଥେ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ସ୍ନାନଂ କୁର୍ଯାନ୍ନ ସଂଶଯଃ । ପ୍ରାତଃକାଲୋ ମୁହୂର୍ତାଂସ୍ତ୍ରୀନ୍ସଂଗଵସ୍ତାଵଦେଵ ତୁ
ସେଇ ତୀର୍ଥରେ ଏକାଗ୍ରତାରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ପ୍ରଭାତ ସମୟରେ ତିନି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେବଳ ସଙ୍ଗମ ଦେଖିବା ଯୋଗ୍ୟ।
ତଦା ସ୍ନାନାଦିକଂ ତୀର୍ଥେ ଦେଵାନାଂ ପ୍ରୀତିଦାଯକମ୍ । ମଧ୍ଯାହ୍ନସ୍ତ୍ରିମୁହୂର୍ତଃ ସ୍ଯାଦପରାହ୍ଣସ୍ତତଃ ପରମ୍
ତାପରେ, ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ; ମଧ୍ୟାହ୍ନ ତିନି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ହୁଏ, ତାପରେ ଅପରାହ୍ନ ଆସେ।
ପିତୄଣାଂ ପ୍ରୀତିଜନନଂ ସ୍ନାନପିଂଡାଦି ତର୍ପଣମ୍ । ସାଯାହ୍ନସ୍ତ୍ରିମୁହୂର୍ତଃ ସ୍ଯାଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧଂ ତତ୍ର ନ କାରଯେତ୍
ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ସ୍ନାନ, ପିଣ୍ଡ ଓ ତର୍ପଣ କଲେ ପ୍ରସନ୍ନତା ମିଳେ; ସାଂଝ ସମୟରେ ତିନି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଏ ସମୟରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ରାକ୍ଷସୀ ନାମ ସା ଵେଲା ଗର୍ହିତା ସର୍ଵକର୍ମସୁ । ଅହ୍ନୋ ମୁହୂର୍ତା ଵିଖ୍ଯାତା ଦଶପଂଚ ଚ ସର୍ଵଦା
ଯେହି ସମୟକୁ ରାକ୍ଷସୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେଠି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଅପରାଧ୍ୟ; ଦିନର ଦଶ ଓ ପାଞ୍ଚ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ସବୁବେଳେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ତତ୍ରାଷ୍ଟମୋ ମୁହୂର୍ତୋ ଯଃ ସ କାଲଃ କୁତୁପଃ ସ୍ମୃତଃ । ମଧ୍ଯାହ୍ନେ ସର୍ଵଦା ଯସ୍ମାନ୍ମଂଦୀ ଭଵତି ଭାସ୍କରଃ
ସେଠାରେ ଅଷ୍ଟମ ମୁହୂର୍ତ୍ତକୁ କୁଟୁପ ସମୟ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ; କାରଣ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସମୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମନ୍ଦ ହୋଇଯାଏ।
ତସ୍ମାଦନଂତଫଲଦଃ ପିତୄଣାଂ ପିଂଡଦାନତଃ । ମଧ୍ଯାହ୍ନଃ ଖଙ୍ଗପାତ୍ରଂ ଚ ତଥା ନେପାଲକଂବଲଃ
ତେଣୁ, ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସମୟରେ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ପିଣ୍ଡ ଦାନ ଅନେକ ଫଳ ଦେଉଛି; ଖଡ଼ ଭାଣ୍ଡ ଓ ନେପାଳୀ କମ୍ବଳ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି।
ରୂପ୍ଯଂ ଦର୍ଭାସ୍ତଥା ଗାଵୋ ଦୌହିତ୍ରଂ କୁତପାସ୍ତିଲାଃ । ପାପଂ କୁତ୍ସିତମିତ୍ଯାହୁସ୍ତସ୍ଯ ସଂତାପକାରକାଃ
ଚାଁଦି, ଦର୍ଭା ଘାସ, ଗାଈ, ଝିଅର ପୁଅ, କୁଟୁପ ତିଳ—ଏମାନେ ପାପ ଏବଂ ନିନ୍ଦିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହା ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ।
ଅଷ୍ଟାଵେତେ ଯତସ୍ତସ୍ମାତ୍କୁତପା ଇତି ଵିଶ୍ରୁତାଃ । ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵଂ ମୁହୂର୍ତାତ୍କୁତୁପାତ୍ଯନ୍ମୁହୂର୍ତ ଚତୁଷ୍ଟଯମ୍
ଏହି ଆଠଟି ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ କୁଟୁପ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ; କୁଟୁପ ପରେ ଚାରିଟି ଅଧିକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଅଛି।
ମହୂର୍ତପଂଚକଂ ଚୈତଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧକାଲେ ସମିଷ୍ଯତେ । ଵିଷ୍ଣୋର୍ଦେହାତ୍ସମୁଦ୍ଭୂତାଃ କୁଶାଃ କୃଷ୍ଣତିଲାଃ ସ୍ମୃତାଃ
ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସମୟ ପାଇଁ ଉଚିତ୍ ବୋଲି ମନ୍ୟ; କୁଶ ଓ କଳା ତିଳ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଶ୍ରାଦ୍ଧସ୍ଯ ରକ୍ଷଣାର୍ଥାଯ ଏଵମାହୁର୍ଦିଵୌକସଃ । ତିଲୋଦକାଂଜଲିର୍ଦେଯୋ ଜଲସ୍ଥୈସ୍ତୀର୍ଥଵାସିଭିଃ
ଶ୍ରାଦ୍ଧର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ, ଦେବତାମାନେ ଏହିପରି କହିଛନ୍ତି—ପବିତ୍ର ତୀରେ ବସୁଥିବା ଲୋକମାନେ ତିଳ ଓ ପାଣି ମିଶାଇ ଏକ ଅଞ୍ଜଳି ଦେବା ଉଚିତ।
ସଦର୍ଭହସ୍ତୈରେକେନ ଶ୍ରାଦ୍ଧମେଵଂ ନ ହିଂସ୍ଯତେ । ସାଭ୍ରମତ୍ଯାଂ ନାମଧେଯୈରିତି ତୀର୍ଥପ୍ରଵେଶନମ୍
ଦର୍ଭା ହାତରେ ଧରି, ଏଭଳି ଭାବେ ଯଦି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରାଯାଏ, ତେବେ କୌଣସି ବିପଦ ହୁଏ ନାହିଁ। ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ ସହିତ, ଏହି ଭାବେ ତୀର୍ଥକୁ ପ୍ରବେଶ କରାଯାଏ।
କାରଯିତ୍ଵା ମଯା ଦେଵି ଦତ୍ତା ଵୈ କଶ୍ଯପାଯ ଚ । ମମ ଭକ୍ତଃ କଶ୍ଯପୋସୌ ଵଲ୍ଲଭୋ ମମ ସର୍ଵଦା
ହେ ଦେବୀ, ମୋ ଦ୍ୱାରା ଏହା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା, ପରେ ମୁଁ ଏହା କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଇଥିଲି। କଶ୍ୟପ ମୋର ଭକ୍ତ ଓ ସେ ସଦା ମୋତେ ପ୍ରିୟ।
ଦତ୍ତା ତସ୍ମାଦିଯଂ ଗଂଗା ପଵିତ୍ରା ପାପନାଶିନୀ । ସାଭ୍ରମତ୍ଯାଂ ମହାଭାଗେ ତୀର୍ଥେ ଵୈ ବ୍ରହ୍ମଚାରିକେ
ଏହିପରି ହେବାରୁ, ଏହି ପବିତ୍ର ଓ ପାପ ନାଶକ ଗଙ୍ଗାକୁ ଦିଆଯାଇଛି। ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, ସାଭ୍ରମତୀ ନାମକ ତୀର୍ଥରେ, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀମାନେ ଏହାର ଲାଭ ପାଆନ୍ତି।
ଆତ୍ମାନଂ ଚ ପ୍ରତିଷ୍ଠାପ୍ଯ ତନ୍ନାମ୍ନା ଶଂକରୋ ହ୍ଯହମ୍ । ସ୍ଥିତୋ ଲୋକହିତାର୍ଥାଯ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀଶ ସଂଜ୍ଞକଃ
ମୁଁ ନିଜେ ଏଠାରେ ଏହି ନାମରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଛି, ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀଶ ନାମରେ ଏଠାରେ ବସିଛି।
ସାଭ୍ରମତ୍ଯାମୁପକଂଠେ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀଶ ସଂଜ୍ଞକେ । କଲୌ ଭକ୍ତୋ ଵିଶେଷେଣ ପୂଜନଂ କୁରୁତେ ଯଦା
ସାଭ୍ରମତୀ ତୀର ନିକଟରେ, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀଶ ନାମକ ସ୍ଥାନରେ, ବିଶେଷକରି କଳିଯୁଗରେ, ଯେଉଁ ଭକ୍ତ ପୂଜା କରନ୍ତି,
ଇହଲୋକେ ସୁଖଂ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଯାତି ଶୈଵଂ ପଦଂ ମହତ୍ । ମହଦ୍ଭିର୍ଵ୍ଯାଧିଭିଶ୍ଚୈଵ ପୀଡିତୋ ଯଦି ଗଚ୍ଛତି
ସେ ଏହି ଲୋକରେ ଆନନ୍ଦ ଭୋଗ କରି, ମହାଶିବଙ୍କ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ବଡ଼ ବଡ଼ ରୋଗରେ ପୀଡିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ଏଠାରୁ ଯାଆନ୍ତି,
ଯସ୍ଯାଶୁ ନଶ୍ଯତି ଵ୍ଯାଧିର୍ଦର୍ଶନାଚ୍ଚ ମହେଶ୍ଵରି । ଗତ୍ଵା ଵୈ ତସ୍ଯ ସଂସ୍ଥାନେ ଉପଵାସୀ ଜିତେଂଦ୍ରିଯଃ
ମହେଶ୍ୱରୀ, କେବଳ ଦର୍ଶନ କରିଲେ ତାଙ୍କର ରୋଗ ଶୀଘ୍ର ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ, ଉପବାସ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ ସହିତ,
ପୂଜନଂ କୁରୁତେ ଭକ୍ତ୍ଯା ରାତ୍ରୌ ତିଷ୍ଠନ୍ସୁନିଶ୍ଚଲଃ । ତଦାହଂ ଯୋଗିରୂପେଣ ଦର୍ଶନଂ ତସ୍ଯ ଯାମି ହି
ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କଲେ, ରାତି ସାରା ଅଡ଼ିକି ଥିଲେ, ତେବେ ମୁଁ ଯୋଗୀ ରୂପରେ ତାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ଦେବାକୁ ଆସେ।
ଦଦାମି ଵାଂଚ୍ଛିତାନ୍କାମାନ୍ସତ୍ଯଂ ସତ୍ଯଂ ଵରାନନେ । ମମସ୍ଥାନେ ଵିଶେଷେଣ ସମାଯାଂତି ଚ ଯେ ଜନାଃ
ମୋ ସ୍ଥାନକୁ ବିଶେଷ ଭାବେ ଆସୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କୁ, ମୁଁ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ତାଙ୍କର ଆକାଂକ୍ଷିତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ।