ପିତୄଣାଂ ଵଲ୍ଲଭଂ ତୀର୍ଥଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଵୈ ଵିମଲେଶ୍ଵରମ୍ । ପିତୃତୀର୍ଥଂ ପ୍ରଯାଗଂ ଚ ସର୍ଵତୀର୍ଥସମନ୍ଵିତମ୍ 6.135.
ପିତୃମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଓ ପବିତ୍ର ବିମଳେଶ୍ୱର ତୀର୍ଥ, ଏବଂ ପିତୃତୀର୍ଥ ପ୍ରୟାଗ, ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର ଗୁଣ ଥିବା।
ସାଭ୍ରମତ୍ଯୁଦକେ ଦେଵି ଆଯାଂତି ଵଚନାନ୍ମମ । ଵଟେଶ୍ଵରଶ୍ଚ ଭଗଵାନ୍ମାଧଵେନ ସମନ୍ଵିତଃ
ହେ ଦେବୀ, ମୋର ଆଜ୍ଞାରେ ସେମାନେ ସାବ୍ରମତୀ ନଦୀରେ ଆସନ୍ତି; ଏଠି ଭଗବାନ ବଟେଶ୍ୱର ମାଧବ ସହିତ ବସିଛନ୍ତି।
ଦଶାଶ୍ଵମେଧକଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଗଂଗାଦ୍ଵାରଂ ତଥୈଵ ଚ । ମନ୍ନିଯୋଗାଚ୍ଚ ଦେଵେଶି ସାଭ୍ରମତ୍ଯାଂ ଵସଂତି ହି
ଦଶ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଓ ଗଙ୍ଗା ଦ୍ୱାର ମଧ୍ୟ, ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ, ହେ ଦେବୀ, ସେମାନେ ସାବ୍ରମତୀରେ ବସିଛନ୍ତି।
ନଦାଥ ଲଲିତାଦେଵୀ ତୀର୍ଥଂ ଯତ୍ସପ୍ତଧାରକମ୍ । ତଥା ମିତ୍ରପଦଂ ନାମ କେଦାରଂ ଶଂକରାଲଯମ୍
ଲଳିତାଦେବୀ ନଦୀ, ସାତ ଧାରା ବିଶିଷ୍ଟ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ, ଏହିପରି ମିତ୍ରପଦ ଓ କେଦାର, ଯେଉଁଠାରେ ଶଙ୍କର ବସିଛନ୍ତି।
ଗଂଗାସାଗରମିତ୍ଯାହୁଃ ସର୍ଵତୀର୍ଥମଯଂ ଶୁଭମ୍ । ତୀର୍ଥଂ ବ୍ରହ୍ମସରସ୍ତଦ୍ଵଚ୍ଛତଦ୍ରୁ ସଲିଲେ ହ୍ରଦେ
ଏହାକୁ ଗଙ୍ଗାସାଗର ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ମିଶିଥିବା ଶୁଭ ତୀର୍ଥ; ଏହିପରି ବ୍ରହ୍ମସରସ୍ ଓ ଶତଦ୍ରୁ ନଦୀର ଜଳ ଥିବା ହ୍ରଦ।
ତୀର୍ଥଂ ତୁ ନୈମିଷଂ ନାମ ଆଜ୍ଞଯା ମମ ସର୍ଵଦା । ସାଭ୍ରମତ୍ଯୁଦକେ ଦେଵି ନିଵସଂତି ନ ସଂଶଯଃ
ନୈମିଷ ନାମକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ସଦା ମୋର ଆଜ୍ଞାରେ; ହେ ଦେବୀ, ସେମାନେ ସାବ୍ରମତୀ ଜଳରେ ବସିଛନ୍ତି, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଶ୍ଵେତା ଵଲ୍କଲିନୀ ପୁଣ୍ଯା ତତଃ ଶ୍ଵେତା ହିରଣ୍ମଯୀ । ହସ୍ତିମତ୍ଯଥଵାର୍ତ୍ତଘ୍ନୀ ନଦୀ ସାଗରଗାମିନୀ
ଶ୍ୱେତା, ଚିରା ପିନ୍ଧିଥିବା ପବିତ୍ର ନଦୀ, ପୁନି ଶ୍ୱେତା ହିରା ଭଳି ଜଳ ଥିବା; ହସ୍ତିମତୀ ଓ ବାର୍ତ୍ତଘ୍ନୀ, ଏହି ନଦୀମାନେ ସମୁଦ୍ରକୁ ବହିଯାଉଛନ୍ତି।
ପିତୄଣାଂ ଵଲ୍ଲଭା ହ୍ଯେତାଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧକୋଟିଫଲପ୍ରଦଃ । ତତ୍ର ଶ୍ରାଦ୍ଧାନି ଦେଯାନି ପୁତ୍ରୈଃ ପିତୃହିତାଯ ଵୈ
ଏହି ନଦୀମାନେ ପିତୃମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟ, ଅନେକ ଶ୍ରାଦ୍ଧର ଫଳ ଦେଉଛନ୍ତି; ସେଠାରେ ପୁଅମାନେ ପିତୃଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦେବା ଉଚିତ।
ପାଟଲଂ ଵାଡଵାଖ୍ଯଂ ଚ ନଗରଂ ତତ୍ର ସୁଂଦରି । ସାଭ୍ରମତ୍ଯାଂ ସଦା ଏତାଃ ପ୍ରାପ୍ତା ନଦ୍ଯୋ ଵିଶେଷତଃ
ପାଟଳ ଓ ବାଡ଼ବ ନାମକ ସହର, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଏହି ନଦୀମାନେ ବିଶେଷ କରି ସଦା ସାବ୍ରମତୀକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି।
ତତ୍ର ସ୍ନାନଂ ଚ ଦାନଂ ଚ ଯେ କୁର୍ଵଂତି ନରା ଭୁଵି । ଇହଲୋକେ ସୁଖଂ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଯାଂତି ଵିଷ୍ଣୋଃ ସନାତନମ୍
ଏଠାରେ ଯେମାନେ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଲୋକରେ ସୁଖ ଭୋଗ କରି, ପରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଶାଶ୍ୱତ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ଜଂବୂଦ୍ଵୀପଂ ମହାପୁଣ୍ଯଂ ଯତ୍ର ପୁଣ୍ଯଂ ଵିଵର୍ଦ୍ଧତେ । ତତ୍ରାର୍ଯାଖ୍ଯଂ ମହାପୁଣ୍ଯଂ ସର୍ଵକାମଫଲପ୍ରଦମ୍
ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ ଏକ ମହାପୁଣ୍ୟ ଭୂମି, ଯେଉଁଠାରେ ପୁଣ୍ୟ ବଢ଼ିଯାଏ; ସେଠାରେ ଆର୍ୟ ନାମକ ମହାପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ।
ନୀଲକଂଠମିତି ଖ୍ଯାତଂ ତୀର୍ଥଂ ନଂଦହ୍ରଦସ୍ତଥା । ତଥା ରୁଦ୍ରହ୍ରଦସ୍ତୀର୍ଥଂ ପୁଣ୍ଯଂ ରୁଦ୍ର ମହାଲଯମ୍
ନୀଳକଣ୍ଠ ନାମକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ, ଏହିପରି ନନ୍ଦ ହ୍ରଦ ଓ ରୁଦ୍ରହ୍ରଦ, ଯାହା ରୁଦ୍ରଙ୍କର ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରୟ।
ମଂଦାକିନୀ ମହାପୁଣ୍ଯା ତଥାଚ୍ଛୋଦା ମହାନଦୀ । ସାଭ୍ରମତ୍ଯାଂ ଵହଂତ୍ଯେତେ ସ୍ଵାତ୍ମନା ଦର୍ଶନୀକୃତେ
ମଣ୍ଡାକିନୀ, ଏହି ପବିତ୍ର ନଦୀ, ଏବଂ ଏହିପରି ଚ୍ଛୋଦା ନାମକ ବଡ଼ ନଦୀ, ଏମାନେ ଏଠାରେ ନିଜେ ଦେଖାଯିବା ପାଇଁ ପ୍ରକଟ ହୋଇ ବହୁଛନ୍ତି।
ଧୂମ୍ରା ମିତ୍ରପଦଂ ତଦ୍ଵଦ୍ଵୈଜନାଥଂ ଦୃଷଦ୍ଵରମ୍ । କ୍ଷିପ୍ରା ନଦୀ ମହାକାଲଂ ତଥା କାଲିଂଜରୋ ଗିରିଃ
ଧୂମ୍ରା, ଯେଉଁଠାରେ ମିତ୍ରଙ୍କର ପଦବି ଅଛି; ବୈଜନାଥ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାଥର; କ୍ଷିପ୍ରା ନଦୀ; ମହାକାଳ ଏବଂ କାଳିଞ୍ଜର ପାହାଡ଼।
ଗଂଗୋଦ୍ଭୂତଂ ହରୋଦ୍ଭେଦଂ ନର୍ମଦାକାରମେଵ ଚ । ଗଂଗାପିଂଡପ୍ରଦାନେନ ସମାନ୍ଯାହୁର୍ମନୀଷିଣଃ
ଗଙ୍ଗାର ଉତ୍ପତ୍ତି ସ୍ଥଳ, ହରିଙ୍କର ପ୍ରକାଶ, ଏବଂ ନର୍ମଦାର ରୂପ—ଏମାନେ ଗଙ୍ଗା ପିଣ୍ଡ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ସମାନ ବୋଲି ପଣ୍ଡିତମାନେ କହିଛନ୍ତି।
ଏତାନି ବ୍ରହ୍ମତୀର୍ଥାନି ସାଭ୍ରମତ୍ଯୁତ୍ତରେ ତଟେ । ଗୁପ୍ତୀକୃତାନି ଦେଵେଶି ଦେଵୈର୍ବ୍ରହ୍ମପୁରୋଗମୈଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ସାବ୍ରମତୀ ନଦୀର ଉତ୍ତର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଥିବା, ଦେବମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଗୁପ୍ତ କରିଥିଲେ, ହେ ଦେବୀ।
ସ୍ମରଣାଦପି ଲୋକାନାଂ ପାପଘ୍ନାନି ମହେଶ୍ଵରି । କିଂ ପୁନଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧଦାତୄଣାଂ ମାନଵାନାଂ ସୁରେଶ୍ଵରି
ମାନବମାନେ ମାତ୍ର ସ୍ମରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ପାପ କ୍ଷୟ କରେ, ହେ ମହେଶ୍ୱରୀ; ତେବେ ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତ ଏହା ଅଧିକ ଫଳଦାୟକ।
ଓଁକାରଂ ପିତୃତୀର୍ଥଂ ଚ କାଵେରୀ କପିଲୋଦକମ୍ । ସଂଭେଦଶ୍ଚଂଡଵେଗାଯାସ୍ତଥୈଵାମରକଂଟକମ୍
ଓଂକାର, ପିତୃତୀର୍ଥ, କାବେରୀ, କପିଳ ଜଳ, ଚଣ୍ଡବେଗାର ସଙ୍ଗମ ଏବଂ ଏହିପରି ଅମରକଣ୍ଟକ।
କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରାଚ୍ଛତଗୁଣମସ୍ମିନ୍ସ୍ନାନାଦିକଂ ଭଵେତ୍ । ଵାର୍ତଘ୍ନୀସଂଗମେ ଦେଵି ଗଣେଶ୍ଵରପୁରଃସରମ୍
ଏଠାରେ ସ୍ନାନ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଠାରୁ ଶତଗୁଣ ଅଧିକ ଫଳ ଦେଇଥାଏ, ହେ ଦେବୀ, ବାର୍ତ୍ତଘ୍ନୀ ସଙ୍ଗମରେ, ଗଣେଶଙ୍କୁ ପ୍ରଧାନ କରି।
ସାଭ୍ରମତ୍ଯାଂ ପୁରା ନୀତଂ ଗଣୈସ୍ତୀର୍ଥକଦଂକବମ୍ । ଏଷ ତୂଦ୍ଦେଶତଃ ପ୍ରୋକ୍ତସ୍ତୀର୍ଥାନାଂ ସଂଗମୋ ମଯା
ପୂର୍ବେ ଗଣମାନେ ସାବ୍ରମତୀକୁ ତୀର୍ଥମାଳା ଆଣିଥିଲେ; ମୁଁ ଏଠାରେ ସଂକ୍ଷେପରେ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗମ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲି।
ଵାଗୀଶାପି ନ ଶକ୍ନୋତି ତୀର୍ଥାନାଂ ତତ୍ଵଵିସ୍ତରମ୍ । ସତ୍ଯଂ ତୀର୍ଥଂ ଦଯାତୀର୍ଥଂ ତୀର୍ଥମିଂଦ୍ରିଯଵିଗ୍ରହଃ
ବାଣୀର ଦେବତା ମଧ୍ୟ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତତ୍ତ୍ୱ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ସତ୍ୟରେ, ଦୟା ହେଉଛି ସର୍ବୋତ୍ତମ ତୀର୍ଥ, ନିଜେ ଅନୁଶାସନ ହେଉଛି ତୀର୍ଥ।
ତସ୍ଯାସ୍ତୀର୍ଥେ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ସ୍ନାନଂ କୁର୍ଯାନ୍ନ ସଂଶଯଃ । ପ୍ରାତଃକାଲୋ ମୁହୂର୍ତାଂସ୍ତ୍ରୀନ୍ସଂଗଵସ୍ତାଵଦେଵ ତୁ
ସେଇ ତୀର୍ଥରେ ଏକାଗ୍ରତାରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ପ୍ରଭାତ ସମୟରେ ତିନି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେବଳ ସଙ୍ଗମ ଦେଖିବା ଯୋଗ୍ୟ।
ତଦା ସ୍ନାନାଦିକଂ ତୀର୍ଥେ ଦେଵାନାଂ ପ୍ରୀତିଦାଯକମ୍ । ମଧ୍ଯାହ୍ନସ୍ତ୍ରିମୁହୂର୍ତଃ ସ୍ଯାଦପରାହ୍ଣସ୍ତତଃ ପରମ୍
ତାପରେ, ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ; ମଧ୍ୟାହ୍ନ ତିନି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ହୁଏ, ତାପରେ ଅପରାହ୍ନ ଆସେ।
ପିତୄଣାଂ ପ୍ରୀତିଜନନଂ ସ୍ନାନପିଂଡାଦି ତର୍ପଣମ୍ । ସାଯାହ୍ନସ୍ତ୍ରିମୁହୂର୍ତଃ ସ୍ଯାଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧଂ ତତ୍ର ନ କାରଯେତ୍
ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ସ୍ନାନ, ପିଣ୍ଡ ଓ ତର୍ପଣ କଲେ ପ୍ରସନ୍ନତା ମିଳେ; ସାଂଝ ସମୟରେ ତିନି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଏ ସମୟରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ରାକ୍ଷସୀ ନାମ ସା ଵେଲା ଗର୍ହିତା ସର୍ଵକର୍ମସୁ । ଅହ୍ନୋ ମୁହୂର୍ତା ଵିଖ୍ଯାତା ଦଶପଂଚ ଚ ସର୍ଵଦା
ଯେହି ସମୟକୁ ରାକ୍ଷସୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେଠି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଅପରାଧ୍ୟ; ଦିନର ଦଶ ଓ ପାଞ୍ଚ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ସବୁବେଳେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ତତ୍ରାଷ୍ଟମୋ ମୁହୂର୍ତୋ ଯଃ ସ କାଲଃ କୁତୁପଃ ସ୍ମୃତଃ । ମଧ୍ଯାହ୍ନେ ସର୍ଵଦା ଯସ୍ମାନ୍ମଂଦୀ ଭଵତି ଭାସ୍କରଃ
ସେଠାରେ ଅଷ୍ଟମ ମୁହୂର୍ତ୍ତକୁ କୁଟୁପ ସମୟ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ; କାରଣ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସମୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମନ୍ଦ ହୋଇଯାଏ।
ତସ୍ମାଦନଂତଫଲଦଃ ପିତୄଣାଂ ପିଂଡଦାନତଃ । ମଧ୍ଯାହ୍ନଃ ଖଙ୍ଗପାତ୍ରଂ ଚ ତଥା ନେପାଲକଂବଲଃ
ତେଣୁ, ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସମୟରେ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ପିଣ୍ଡ ଦାନ ଅନେକ ଫଳ ଦେଉଛି; ଖଡ଼ ଭାଣ୍ଡ ଓ ନେପାଳୀ କମ୍ବଳ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି।
ରୂପ୍ଯଂ ଦର୍ଭାସ୍ତଥା ଗାଵୋ ଦୌହିତ୍ରଂ କୁତପାସ୍ତିଲାଃ । ପାପଂ କୁତ୍ସିତମିତ୍ଯାହୁସ୍ତସ୍ଯ ସଂତାପକାରକାଃ
ଚାଁଦି, ଦର୍ଭା ଘାସ, ଗାଈ, ଝିଅର ପୁଅ, କୁଟୁପ ତିଳ—ଏମାନେ ପାପ ଏବଂ ନିନ୍ଦିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହା ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ।
ଅଷ୍ଟାଵେତେ ଯତସ୍ତସ୍ମାତ୍କୁତପା ଇତି ଵିଶ୍ରୁତାଃ । ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵଂ ମୁହୂର୍ତାତ୍କୁତୁପାତ୍ଯନ୍ମୁହୂର୍ତ ଚତୁଷ୍ଟଯମ୍
ଏହି ଆଠଟି ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ କୁଟୁପ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ; କୁଟୁପ ପରେ ଚାରିଟି ଅଧିକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଅଛି।
ମହୂର୍ତପଂଚକଂ ଚୈତଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧକାଲେ ସମିଷ୍ଯତେ । ଵିଷ୍ଣୋର୍ଦେହାତ୍ସମୁଦ୍ଭୂତାଃ କୁଶାଃ କୃଷ୍ଣତିଲାଃ ସ୍ମୃତାଃ
ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସମୟ ପାଇଁ ଉଚିତ୍ ବୋଲି ମନ୍ୟ; କୁଶ ଓ କଳା ତିଳ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।