ମାନଵା ମର୍ତ୍ଯଲୋକେ ଚ ପାପଂ କୁର୍ଵଂତି ଦାରୁଣମ୍ । ତେଷାଂ କର୍ମଵିପାକଂ ଚ ମାତଲେ ଵଦ ସାଂପ୍ରତମ୍
ମାନବମାନେ ଏହି ମର୍ତ୍ୟ ଲୋକରେ ଭୟଙ୍କର ପାପ କରନ୍ତି; ମାତଳି, ସେମାନଙ୍କ କର୍ମର ଫଳ କ'ଣ ହୁଏ, ଏବେ ମତେ କୁହ।
ମାତଲିରୁଵାଚ- ଶ୍ରୂଯତାମଭିଧାସ୍ଯାମି ପାପାଚାରସ୍ଯ ଲକ୍ଷଣମ୍ । ଶ୍ରୁତେ ସତି ମହଜ୍ଜ୍ଞାନମତ୍ରଲୋକେ ପ୍ରଜାଯତେ
ମାତଳି କହିଲେ—ଶୁଣ, ମୁଁ ପାପ କର୍ମର ଲକ୍ଷଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି; ଏହା ଶୁଣିଲେ, ଏହି ଲୋକରେ ବଡ଼ ଜ୍ଞାନ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।
ଵେଦନିଂଦାଂ ପ୍ରକୁର୍ଵଂତି ବ୍ରହ୍ମାଚାରସ୍ଯ କୁତ୍ସନମ୍ । ମହାପାତକମେଵାପି ଜ୍ଞାତଵ୍ଯଂ ଜ୍ଞାନପଂଡିତୈଃ
ଯେମାନେ ବେଦକୁ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆଚରଣକୁ ଅପମାନ କରନ୍ତି, ଏହାକୁ ମଧ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ବଡ଼ ପାପ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ।
ସାଧୂନାମପି ସର୍ଵେଷାଂ ଯଃ ପୀଡାଂ ହି ସମାଚରେତ୍ । ମହାପାତକମେଵାପି ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତେ ନ ହି ଵ୍ରଜେତ୍
ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ଭଲ ଲୋକମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଯଦି କାହାକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛନ୍ତି, ଏହା ବଡ଼ ପାପ ଓ ଏହା ପାଇଁ କୌଣସି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନାହିଁ।
କୁଲାଚାରଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଅନ୍ଯାଚାରଂ ଵ୍ରଜଂତି ଚ । ଏତଚ୍ଚ ପାତକଂ ଘୋରଂ କଥିତଂ କୃତ୍ଯଵେଦିଭିଃ
ନିଜ ପରିବାରର ଚାଳିଚଳନକୁ ଛାଡ଼ି, ଅନ୍ୟ ପ୍ରଥା ଅନୁସରଣ କରିବାକୁ ଯେଉଁମାନେ ଯାନ୍ତି, ସେଥିରେ କ୍ରିୟାବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଲୋକମାନେ ଭୟଙ୍କର ପାପ ଥିବାକୁ କହିଛନ୍ତି।
ମାତାପିତ୍ରୋଶ୍ଚ ଯୋ ନିଂଦାଂ ତାଡନଂ ଭଗିନୀଷୁ ଚ । ପିତୃସ୍ଵସୃନିଂଦନଂ ଚ ତଦେଵ ପାତକଂ ଧ୍ରୁଵମ୍
ମାଆ ବା ପିତାଙ୍କୁ ଯେଉଁଠି ଅପମାନ କରେ କିମ୍ବା ମାରେ, ବା ଭଉଣୀମାନେ କିମ୍ବା ପିତାଙ୍କର ବୋନ୍କୁ ଅପମାନ କରେ, ସେଉଁଠି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ପାପ ହୁଏ।
ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ଶ୍ରାଦ୍ଧକାଲେପି ପଂଚକ୍ରୋଶାଂତରେସ୍ଥିତମ୍ । ଜାମାତରଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ତଥା ଚ ଦୁହିତୁଃ ସୁତମ୍
ଶ୍ରାଦ୍ଧର ସମୟ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି କେହି ପାଞ୍ଚ କ୍ରୋଶ ମଧ୍ୟରେ ରହି, ଜମାଇ କିମ୍ବା ଝିଅର ପୁଅକୁ ଅନାଦର କରେ,
ସ୍ଵସାରଂ ଚୈଵ ସ୍ଵସ୍ରୀଯଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ପ୍ରଵର୍ତତେ । କାମାତ୍କ୍ରୋଧାଦ୍ଭଯାଦ୍ଵାପି ଅନ୍ଯଂ ଭୋଜଯତେ ଯଦା
ଭଉଣୀ କିମ୍ବା ମାମାଘରର ଭଉଣୀକୁ ଛାଡ଼ି, ଇଚ୍ଛା, କ୍ରୋଧ କିମ୍ବା ଭୟରେ ଅନ୍ୟକୁ ଖାଇବାକୁ ଦେଇଥାଏ,
ପିତରୋ ନୈଵ ଭୁଂଜଂତି ଦେଵାଶ୍ଚୈଵ ନ ଭୁଂଜତେ । ଏତଚ୍ଚ ପାତକଂ ତସ୍ଯ ପିତୃଘାତସମଂ କୃତମ୍
ତେବେ ପିତୃଗଣ ଓ ଦେବତାମାନେ ଖାଆନ୍ତି ନାହିଁ; ଏହି ପାପ, ପିତୃହତ୍ୟା ସମାନ ମନାଯାଏ।
ଦାନକାଲେପି ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ଆଗତେ ବ୍ରାହ୍ମଣେ କିଲ । ଭୂରିଦାନଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ କତିଭ୍ଯୋ ହି ପ୍ରଦୀଯତେ
ଦାନ ଦେବା ସମୟ ଆସିଲେ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆସିଥିଲେ, ଯଦି ବହୁତ ଦାନ ଦେବାକୁ ଛାଡ଼ି, କେବଳ କିଛି ଲୋକଙ୍କୁ ଦେଉଛନ୍ତି,
ଏକସ୍ମୈ ଦୀଯତେ ଦାନମନ୍ଯେଭ୍ଯୋପି ନ ଦୀଯତେ । ଏତଚ୍ଚ ପାତକଂ ଘୋରଂ ଦାନଭ୍ରଂଶକରଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଏକମାତ୍ର ଜଣେକୁ ଦାନ ଦେଇ, ଅନ୍ୟମାନେକୁ ଦେଉନାହାଁତି, ଏହା ଭୟଙ୍କର ପାପ ଭାବେ ଗଣାଯାଏ, ଏବଂ ଦାନର ଫଳ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
ଯଜମାନଗୃହେ ସେଵା ସଂସ୍ଥିତାନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ନିଜାନ୍ । ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ହି ଯଦ୍ଦାନଂ ନ ଦାନସ୍ଯ ଚ ଲକ୍ଷଣମ୍
ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଘରେ ଥିବା, ସେବାରତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଅନାଦର କରି, ଅନ୍ୟଠାରେ ଦାନ ଦେଲେ, ଏହା ଠିକ୍ ଦାନ ନୁହେଁ।
ସମାଶ୍ରିତଂ ହି ଯଂ ଵିପ୍ରଂ ଧର୍ମାଚାରସମନ୍ଵିତମ୍ । ସର୍ଵୋପାଯୈଃ ସୁପୁଷ୍ଯେତ୍ତଂ ସୁଦାନୈର୍ବହୁଭିର୍ନୃପ
ଯିଏ ଧର୍ମାଚରଣରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛି, ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ସମସ୍ତ ଉପାୟରେ, ଉତ୍ତମ ଦାନ ଓ ବହୁତ ଦେଇ ଚାଲିବା ଉଚିତ, ରାଜା।
ନ ଗଣଯେନ୍ମୂର୍ଖଂ ଵିଦ୍ଵାଂସଂ ପୋଷ୍ଯୋ ଵିପ୍ରଃ ସଦା ଭଵେତ୍ । ସର୍ଵୈଃ ପୁଣ୍ଯୈଃ ସମାଯୁକ୍ତଂ ସୁଦାନୈର୍ବହୁଭିର୍ନୃପ
ମୂର୍ଖଙ୍କୁ ଗଣନା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଶିକ୍ଷିତ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ସଦା ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ଗୁଣ ଓ ବହୁତ ଦାନ ଦେଇ ପୋଷଣ କରିବା ଉଚିତ, ରାଜା।
ତଂ ସମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଵିଦ୍ଵାଂସଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଵିପ୍ରଂ ସଦାର୍ହଯେତ୍ । ତଂ ହି ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଦଦେଦ୍ଦାନମନ୍ଯସ୍ମୈ ବ୍ରାହ୍ମଣାଯ ଵୈ
ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆସିଛନ୍ତି, ଶିକ୍ଷିତ ଅଟିଅଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ସମ୍ମାନ ଓ ଆଦର କରିବା ଉଚିତ; ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଦାନ ଦେଲେ,
ଦତ୍ତଂ ହୁତଂ ଭଵେତ୍ତସ୍ଯ ନିଷ୍ଫଲଂ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣଃ କ୍ଷତ୍ରିଯୋ ଵୈଶ୍ଯଃ ଶୂଦ୍ରଶ୍ଚାପି ଚତୁର୍ଥକଃ
ସେହି ଦାନ ଓ ହୋମ ଫଳହୀନ ହୁଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ କିମ୍ବା ଚତୁର୍ଥ ଶୂଦ୍ର ଯେହେଉଁଥିବେ,
ପୁଣ୍ଯକାଲେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ସଂଶ୍ରିତଂ ପୂଜଯେଦ୍ଦ୍ଵିଜମ୍ । ମୂର୍ଖଂ ଵାପି ହି ଵିଦ୍ଵାଂସଂ ତସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯଫଲଂ ଶୃଣୁ
ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ସମୟରେ, ଯିଏ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛି, ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ମୂର୍ଖ କିମ୍ବା ଶିକ୍ଷିତ ଯେହେଉଁଥିବେ, ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ; ଏଥିରୁ ମିଳୁଥିବା ପୁଣ୍ୟ ଫଳ ଶୁଣ।
ଅଶ୍ଵମେଧସ୍ଯ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ଫଲଂ ତସ୍ଯ ପ୍ରଜାଯତେ । କସ୍ମାଦ୍ଧିକାରଣାଦ୍ରାଜଞ୍ଛକ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ନ କାରଯେତ୍
ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ତାଙ୍କୁ ମିଳେ; କିଏ ଏହି କାରଣରେ, ରାଜା, ଏହା ପାଇଁ ସମ୍ଭବ ହେଉଛି କିନ୍ତୁ କରାଯାଏ ନାହିଁ?
ଅନ୍ଯୋ ଵିପ୍ରଃ ସମାଯାତସ୍ତତ୍କାଲଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମଣି । ଉଭୌ ତୌ ପୂଜଯେତ୍ତତ୍ର ଭୋଜନାଚ୍ଛାଦନୈସ୍ତତଃ
ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ ସମୟରେ ଅନ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆସିଲେ, ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ଓ ବସ୍ତ୍ର ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ।
ତାଂବୂଲଦକ୍ଷିଣାଭିଶ୍ଚ ପିତରସ୍ତସ୍ଯ ହର୍ଷିତାଃ । ଶ୍ରାଦ୍ଧଭୁକ୍ତାଯ ଦାତଵ୍ଯଂ ସଦା ଦାନଂ ଚ ଦକ୍ଷିଣା
ପାନସୁପାରି ଓ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଲେ, ପିତୃଗଣ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି; ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଭୋଜନ ଶେଷରେ ସଦା ଦାନ ଓ ଦକ୍ଷିଣା ଦେବା ଉଚିତ।
ନ ଦଦେଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧକର୍ତା ଯୋ ଗୋହତ୍ଯାଦି ସମଂ ଭଵେତ୍ । ଦ୍ଵାଵେତୌ ପୂଜଯେତ୍ତସ୍ମାଚ୍ଛ୍ରଦ୍ଧଯା ନୃପସତ୍ତମ
ଯେଉଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ତ୍ତା ଦାନ ଦେଉନାହାଁନ୍ତି, ସେ ଗୋହତ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟ ପାପ ସମାନ ହୁଏ; ତେଣୁ, ରାଜା, ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ।
ନିର୍ଦ୍ଧନତ୍ଵ ପ୍ରଭାଵାଦ୍ଵୈ ତମେକଂ ହି ପ୍ରପୂଜଯେତ୍ । ଵ୍ଯତୀପାତେପି ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ଵୈଧୃତୌ ଚ ନୃପୋତ୍ତମ
ଦରିଦ୍ରତାର କାରଣରେ, କେବଳ ଜଣେକୁ ସମ୍ମାନ କରିପାରିବେ; ଅନୁଚିତ କିମ୍ବା ଅନିୟମ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ରାଜା, ଏହିପରି ହେବ।
ଅମାଵାସ୍ଯାଂ ତଥା ରାଜନ୍କ୍ଷଯାହେ ପରପକ୍ଷକେ । ଶ୍ରାଦ୍ଧମେଵଂ ପ୍ରକର୍ତଵ୍ଯଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାଦି ତ୍ରିଵର୍ଣକୈଃ
ହେ ରାଜା, ଏହିପରି ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନରେ, କ୍ଷୟ ତିଥିରେ ଏବଂ ପରପକ୍ଷରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆଦି ତିନି ଜାତିର ଲୋକମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଯଜ୍ଞେ ତଥା ମହାରାଜ ଋତ୍ଵିଜଶ୍ଚ ପ୍ରକାରଯେତ୍ । ତଥା ଵିପ୍ରାଃ ପ୍ରକର୍ତଵ୍ଯାଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧଦାନାଯ ସର୍ଵଦା
ଯଜ୍ଞରେ, ହେ ମହାରାଜ, ଉପଧାନ କରୁଥିବା ପୁରୋହିତମାନେ ଏହିପରି ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହିପରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସବୁବେଳେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦାନ ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତ ହେବା ଦରକାର।
ଅଵିଜ୍ଞାତଃ ପ୍ରକର୍ତଵ୍ଯୋ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ନୈଵ ଜାନତା । ଯସ୍ଯାପି ଜ୍ଞାଯତେ ଵଂଶଃ କୁଲଂ ତ୍ରିପୁରୁଷଂ ତଥା
ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ବଂଶ ପରିଚୟ ଅଜଣା, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଯୁକ୍ତ ହେଇପାରିବେ; ଯଦି କାହାର ବଂଶ, କୁଳ ଓ ତିନି ପିଢିର ପରିଚୟ ଜଣାଯାଏ,
ଆଚାରଶ୍ଚ ତଥା ରାଜଂସ୍ତଂ ଵିପ୍ରଂ ସନ୍ନିମଂତ୍ରଯେତ୍ । କୁଲଂ ନ ଜ୍ଞାଯତେ ଯସ୍ଯ ଆଚାରେଣ ଵିଚାରଯେତ୍
ତାଙ୍କର ଆଚରଣ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଭଲ ଥାଏ, ତେବେ ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ୍। ଯଦି ବଂଶ ଜଣାଯାଏନାହିଁ, ତେବେ ତାଙ୍କର ଆଚରଣ ଦେଖି ନିଷ୍ପତ୍ତି କରିବା ଉଚିତ୍।
ଶ୍ରାଦ୍ଧଦାନେ ପ୍ରକର୍ତଵ୍ଯେ ଵିଶୁଦ୍ଧୋ ମୂର୍ଖ ଏଵ ହି । ଅଵିଜ୍ଞାତୋ ଭଵେଦ୍ଵିପ୍ରୋ ଵେଦଵେଦାଂଗପାରଗଃ
ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦାନ କରିବାବେଳେ, ଯଦିଓ ଅଜ୍ଞାନୀ କିନ୍ତୁ ଶୁଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥାଏ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଯୁକ୍ତ ହେଇପାରିବେ। ଅଜଣା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯଦି ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଉପଯୁକ୍ତ।
ଶ୍ରାଦ୍ଧଦାନଂ ପ୍ରକର୍ତଵ୍ଯଂ ତସ୍ମାଦ୍ଵିପ୍ରଂ ନିମଂତ୍ରଯେତ୍ । ଆତିଥ୍ଯଂ ତୁ ପ୍ରକର୍ତଵ୍ଯମପୂର୍ଵଂ ନୃପସତ୍ତମ
ଏହିପରି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ୍, ତେଣୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଦରକାର। ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ଅପରିଚିତ ଲୋକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆତିଥ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ୍।
ଅନ୍ଯଥା କୁରୁତେ ପାପୀ ସ ଯାତି ନରକଂ ଧ୍ରୁଵମ୍ । ତସ୍ମାଦ୍ଵିପ୍ରଃ ପ୍ରକର୍ତଵ୍ଯୋ ଦାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ଚ ପର୍ଵସୁ
ଯଦି କେହି ଏହା ଅନ୍ୟଥା କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ପାପୀ ଏବଂ ନରକକୁ ଯାଏ। ତେଣୁ, ଦାନ ଓ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଦରକାର।
ଆଦୌ ପରୀକ୍ଷଯେଦ୍ଵିପ୍ରଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ଦାନେ ପ୍ରକାରଯେତ୍ । ନାଶ୍ନଂତି ତସ୍ଯ ଵୈ ଗେହେ ପିତରୋ ଵିପ୍ରଵର୍ଜିତାଃ
ପ୍ରଥମେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପରୀକ୍ଷା କରି, ତାପରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ଦାନ ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ୍। ଯେଉଁ ଘରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନାହାନ୍ତି, ସେଠାରେ ପିତୃପୁରୁଷମାନେ ଭୋଗ କରନ୍ତିନାହିଁ।