ଇତି ଦ୍ଵାଦଶ ଶାନ୍ତସ୍ଯ ପରିଣାମାଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ । ଶୁକ୍ରଂ ତସ୍ଯ ପରୀଣାମଃ ଶୁକ୍ରାଦ୍ଦେହସ୍ଯ ସଂଭଵଃ
ଏଭଳି ଦ୍ୱାଦଶ ପ୍ରକାର ଶାନ୍ତ ଅନ୍ନର ପରିଣତି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି । ଶୁକ୍ର ଏହାର ଶେଷ ପରିଣତି ଓ ଶୁକ୍ରରୁ ଦେହର ଉତ୍ପତ୍ତି ହୁଏ ।
ଋତୁକାଲେ ଯଦା ଶୁକ୍ରଂ ନିର୍ଦୋଷଂ ଯୋନିସଂସ୍ଥିତମ୍ । ତଦା ତଦ୍ଵାଯୁସଂସୃଷ୍ଟଂ ସ୍ତ୍ରୀରକ୍ତେନୈକତାଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ଯେତେବେଳେ ଉଚିତ ସମୟରେ ଦୋଷମୁକ୍ତ ଶୁକ୍ର ଯୋନିରେ ବସିଥାଏ, ସେତେବେଳେ ବାୟୁ ସହିତ ଏହା ନାରୀର ରକ୍ତ ସହ ଏକତ୍ୱ ପାଏ ।
ଵିସର୍ଗକାଲେ ଶୁକ୍ରସ୍ଯ ଜୀଵଃ କାରଣସଂଯୁତଃ । ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରଵିଶତେ ଯୋନିଂ କର୍ମଭିଃ ସ୍ଵୈର୍ନିଯଂତ୍ରିତଃ
ଶୁକ୍ର ବିସର୍ଗ ସମୟରେ, କାରଣ ସହିତ ଆତ୍ମା ସଦା ଯୋନିରେ ପ୍ରବେଶ କରେ, ନିଜ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହୁଏ ।
ଶୁକ୍ରସ୍ଯ ସହ ରକ୍ତସ୍ଯ ଏକାହାତ୍କଲଲଂ ଭଵେତ୍ । ପଂଚରାତ୍ରେଣ କଲଲେ ବୁଦ୍ବୁଦତ୍ଵଂ ତତୋ ଭଵେତ୍
ଶୁକ୍ର ଓ ରକ୍ତ ଏକାଠି ହେବାରେ ପ୍ରଥମ ଦିନରେ ଏକ ଗଠିକା ତିଆରି ହୁଏ । ପାଞ୍ଚ ରାତିରେ ସେ ଗଠିକା ବୁଲବୁଲି ହୁଏ ।
ମାଂସତ୍ଵଂ ମାସମାତ୍ରେଣ ପଂଚଧା ଜାଯତେ ପୁନଃ । ଗ୍ରୀଵା ଶିରଶ୍ଚ ସ୍କଂଧଶ୍ଚ ପୃଷ୍ଠଵଂଶସ୍ତଥୋଦରମ୍
ଏକ ମାସରେ ଏହା ମାଂସ ହୁଏ, ପୁଣି ପାଞ୍ଚ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୁଏ—ଗଳା, ମୁଣ୍ଡ, କାନ୍ଧ, ପିଠିର ହାଡ଼ ଓ ପେଟ ।
ପାଣୀପାଦୌ ତଥା ପାର୍ଶ୍ଵୌ କଟିର୍ଗାତ୍ରଂ ତଥୈଵ ଚ । ମାସଦ୍ଵଯେନ ପର୍ଵାଣି କ୍ରମଶଃ ସଂଭଵଂତି ଚ
ଏହିପରି ହାତ, ପାଉଁ, ପାର୍ଶ୍ୱ, କମର ଓ ଦେହ ଗଠିତ ହୁଏ । ଦୁଇ ମାସରେ ଗଠିଗୁଡିକ କ୍ରମେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ।
ତ୍ରିଭିର୍ମାସୈଃ ପ୍ରଜାଯଂତେ ଶତଶୋଂକୁରସଂଧଯଃ । ମାସୈଶ୍ଚତୁର୍ଭିର୍ଜାଯଂତେ ଅଂଗୁଲ୍ଯାଦି ଯଥାକ୍ରମମ୍
ତିନି ମାସ ମଧ୍ୟରେ ଶତଶଃ ଜୋଡ଼ା ଗଠିତ ହୁଏ; ଚାରି ମାସରେ ଆଉ ଅନୁକ୍ରମେ ଆଂଠି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଂଶ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ମୁଖଂ ନାସା ଚ କର୍ଣୌ ଚ ମାସୈର୍ଜାଯଂତି ପଂଚଭିଃ । ଦଂତପଂକ୍ତିସ୍ତଥା ଜିହ୍ଵା ଜାଯତେ ତୁ ନଖାଃ ପୁନଃ
ପାଞ୍ଚ ମାସରେ ମୁହଁ, ନାକ ଓ କାନ ଦେଖାଯାଏ; ଦାନ୍ତର ଶାରୀ, ଜିଭ ଓ ପୁନି ନଖ ତିଆରି ହୁଏ।
କର୍ଣଯୋଶ୍ଚ ଭଵେଚ୍ଛିଦ୍ରଂ ଷଣ୍ମାସାଭ୍ଯଂତରେ ପୁନଃ । ପାଯୁର୍ମେଢ୍ରମୁପସ୍ଥଂ ଚ ଶିଶ୍ନଶ୍ଚାପ୍ଯୁପଜାଯତେ
ଛଅ ମାସ ମଧ୍ୟରେ କାନର ଚିରା ହୁଏ; ପଛର ରସ୍ତା, ଲିଙ୍ଗ ଓ ଶିଶ୍ନ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ।
ସଂଧଯୋ ଯେ ଚ ଗାତ୍ରେଷୁ ମାସୈର୍ଜାଯଂତି ସପ୍ତଭିଃ । ଅଂଗପ୍ରତ୍ଯଂଗସଂପୂର୍ଣଂ ଶିରଃ କେଶସମନ୍ଵିତମ୍
ସାତ ମାସରେ ଶରୀରର ଜୋଡ଼ାଗୁଡ଼ିକ ତିଆରି ହୁଏ; ସମସ୍ତ ଅଂଶ ସହିତ ଶରୀର ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ ଓ ମୁଣ୍ଡରେ କେଶ ଆସେ।
ଵିଭକ୍ତାଵଯଵସ୍ପଷ୍ଟଂ ପୁନର୍ମାସାଷ୍ଟମେ ଭଵେତ୍ । ପଂଚାତ୍ମକ ସମାଯୁକ୍ତଃ ପରିପକ୍ଵଃ ସ ତିଷ୍ଠତି
ଆଠ ମାସରେ ଶରୀରର ସମସ୍ତ ଅଂଶ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଭାଗିଯାଏ; ପାଞ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଯୁକ୍ତ ଏହି ପ୍ରାଣୀ ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ରହେ।
ମାତୁରାହାରଵୀର୍ଯେଣ ଷଡ୍ଵିଧେନ ରସେନ ଚ । ନାଭିସୂତ୍ରନିବଦ୍ଧେନ ଵର୍ଦ୍ଧତେ ସ ଦିନେଦିନେ
ମାଆର ଖାଦ୍ୟ ଶକ୍ତି ଓ ଛଅ ପ୍ରକାର ରସ ଦ୍ୱାରା, ନାଭିର ଡୋରିରେ ବାନ୍ଧାଯାଇ, ଏହି ଜୀବ ଦିନକୁ ଦିନ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।
ତତଃ ସ୍ମୃତିଂ ଲଭେଜ୍ଜୀଵଃ ସଂପୂର୍ଣୋସ୍ମିଞ୍ଛରୀରକେ । ସୁଖଂ ଦୁଃଖଂ ଵିଜାନାତି ନିଦ୍ରାଂ ସ୍ଵପ୍ନଂ ପୁରାକୃତମ୍
ତାପରେ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶରୀରରେ ଆତ୍ମା ସ୍ମୃତି ପାଏ; ସେ ସୁଖ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରେ, ଘୁମ, ସ୍ୱପ୍ନ ଓ ପୂର୍ବ କାର୍ଯ୍ୟ ଚିହ୍ନିପାରେ।
ମୃତଶ୍ଚାହଂ ପୁନର୍ଜାତୋ ଜାତଶ୍ଚାହଂ ପୁନର୍ମୃତଃ । ନାନାଯୋନିସହସ୍ରାଣି ମଯା ଦୃଷ୍ଟାନ୍ଯନେକଧା
ମୁଁ ମରିଛି ଏବଂ ପୁଣି ଜନ୍ମ ନେଇଛି; ଜନ୍ମ ନେଇ ମୁଁ ପୁଣି ମରିଛି; ମୁଁ ବିଭିନ୍ନ ରୂପରେ ହଜାର ହଜାର ଗର୍ଭ ଦେଖିଛି।
ଅଧୁନା ଜାତମାତ୍ରୋହଂ ପ୍ରାପ୍ତସଂସ୍କାର ଏଵ ଚ । ତତଃ ଶ୍ରେଯଃ କରିଷ୍ଯାମି ଯେନ ଗର୍ଭେ ନ ସଂଭଵଃ
ଏବେ ମୁଁ ନୂତନ ଜନ୍ମ ନେଇଛି ଓ ସଂସ୍କାର ପାଇଛି; ଏହାପରେ ମୁଁ ଏମିତି କାମ କରିବି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଆଉ ଗର୍ଭରେ ଯିବାକୁ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ।
ଗର୍ଭସ୍ଥଶ୍ଚିଂତଯତ୍ଯେଵମହଂ ଗର୍ଭାଦ୍ଵିନିଃସୃତଃ । ଅଧ୍ଯେଷ୍ଯାମି ପରଂ ଜ୍ଞାନଂ ସଂସାରଵିନିଵର୍ତକମ୍
ଗର୍ଭରେ ଥିବାବେଳେ ମୁଁ ଏଭଳି ଭାବୁଛି: ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଗର୍ଭରୁ ବାହାରିବି, ସେତେବେଳେ ମୁଁ ସଂସାର ଶେଷ କରୁଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବି।
ଅଵଶ୍ଯଂ ଗର୍ଭଦୁଃଖେନ ମହତା ପରିପୀଡିତଃ । ଜୀଵଃ କର୍ମଵଶାଦାସ୍ତେ ମୋକ୍ଷୋପାଯଂ ଵିଚିଂତଯେତ୍
ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ଗର୍ଭର ଭୟଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଆତ୍ମା କର୍ମର ଦାସ ହୋଇ ରହେ ଓ ମୋକ୍ଷର ଉପାୟ ଭାବୁଥାଏ।
ଯଥା ଗିରିଵରାକ୍ରାଂତଃ କଶ୍ଚିଦ୍ଦୁଃଖେନ ତିଷ୍ଠତି । ତଥା ଜରାଯୁଣା ଦେହୀ ଦୁଃଖଂ ତିଷ୍ଠତି ଦୁଃଖିତଃ
ଯେପରି ଗିରିପର୍ବତ ତଳେ ଅଟକିଥିବା ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ଦୁଃଖ ଭୋଗେ, ସେପରି ଜରାୟୁ ଭିତରେ ଥିବା ଆତ୍ମା ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଛି।
ପତିତଃ ସାଗରେ ଯଦ୍ଵଦ୍ଦୁଃଖମାସ୍ତେ ସମାକୁଲଃ । ଗର୍ଭୋଦକେନ ସିକ୍ତାଂଗସ୍ତଥାସ୍ତେ ଵ୍ଯାକୁଲାତ୍ମକଃ
ଯେପରି ସାଗରରେ ପଡ଼ି ଏକଜଣ ଅତି ଦୁଃଖରେ ରହେ, ସେପରି ଗର୍ଭର ଜଳରେ ଭିଜା ଶରୀର ସହିତ ଆତ୍ମା ଅଶାନ୍ତ ରହେ।
ଲୋହକୁଂଭେ ଯଥା ନ୍ଯସ୍ତଃ ପଚ୍ଯତେ କଶ୍ଚିଦଗ୍ନିନା । ଗର୍ଭକୁଂଭେ ତଥାକ୍ଷିପ୍ତଃ ପଚ୍ଯତେ ଜଠରାଗ୍ନିନା
ଯେପରି ଲୋହାର ଭାଣ୍ଡରେ ରଖି ଅଗ୍ନିରେ ରାନ୍ଧାଯାଏ, ସେପରି ଗର୍ଭର ଭାଣ୍ଡରେ ପଡ଼ି ଜଠର ଅଗ୍ନିରେ ଶରୀର ରାନ୍ଧାଯାଏ।
ସୂଚୀଭିରଗ୍ନିଵର୍ଣାଭିର୍ଭିନ୍ନଗାତ୍ରୋ ନିରଂତରମ୍ । ଯଦ୍ଦୁଃଖଂ ଜାଯତେ ତସ୍ଯ ତଦ୍ଗର୍ଭେଷ୍ଟଗୁଣଂ ଭଵେତ୍
ଅଗ୍ନି ପରି ତେଜ ହୋଇଥିବା ସୁଇ ଦ୍ୱାରା ଶରୀର ଅବିରତ ବେଧାଯାଏ, ଏହି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଗର୍ଭର ଦୁଃଖର ଲକ୍ଷଣ।
ଗର୍ଭଵାସାତ୍ପରଂ ଵାସଂ କଷ୍ଟଂ ନୈଵାସ୍ତି କୁତ୍ରଚିତ୍ । ଦେହିନାଂ ଦୁଃଖମତୁଲଂ ସୁଘୋରମପି ସଂକଟମ୍
ଗର୍ଭରୁ ଅଧିକ କଷ୍ଟଦାୟକ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଥାନ ନାହିଁ; ଦେହୀ ଜୀବର ଏହି ଦୁଃଖ ଅପୂର୍ବ, ଭୟଙ୍କର ଓ ଅତି କଷ୍ଟକର।
ଇତ୍ଯେତଦ୍ଗର୍ଭଦୁଃଖଂ ହି ପ୍ରାଣିନାଂ ପରିକୀର୍ତିତମ୍ । ଚରସ୍ଥିରାଣାଂ ସର୍ଵେଷାମାତ୍ମଗର୍ଭାନୁରୂପତଃ
ଏଭଳି ଗର୍ଭର ଯନ୍ତ୍ରଣା ସମସ୍ତ ଚର ଓ ଅଚର ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ, ସେମାନଙ୍କର ଗର୍ଭ ଅନୁଯାୟୀ, ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।
ଗର୍ଭାତ୍କୋଟିଗୁଣାପୀଡା ଯୋନିଯଂତ୍ରନିପୀଡନାତ୍ । ସଂମୂର୍ଚ୍ଛିତସ୍ଯ ଜାଯେତ ଜାଯମାନସ୍ଯ ଦେହିନଃ
ଗର୍ଭର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଯେତେ ଥରେ ହେଉଛି, ଜନ୍ମ ସମୟରେ ଏହା ନିୟନ୍ତ୍ରଣର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦ୍ୱାରା ଲକ୍ଷେ ଗୁଣା ବଢ଼ିଯାଏ; ଜନ୍ମ ହେଉଥିବା ଦେହୀ ଅଚେତନ ହୋଇ ଏହି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅନୁଭବ କରେ।
ଇକ୍ଷୁଵତ୍ପୀଡ୍ଯମାନସ୍ଯ ପାପମୁଦ୍ଗରପେଷଣାତ୍ । ଗର୍ଭାନ୍ନିଷ୍କ୍ରମମାଣସ୍ଯ ପ୍ରବଲୈଃ ସୂତିଵାଯୁଭିଃ
ଯେପରି ଇଖୁକୁ ଚକୁଇଁ ଦ୍ୱାରା ଚିପି ଦୁଷିତତା ବାହାର କରାଯାଏ, ସେପରି ଜନ୍ମ ସମୟରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଗର୍ଭରୁ ବାହାରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲେ, ମନୁଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରେ।
ଜାଯତେ ସୁମହଦ୍ଦୁଃଖଂ ପରିତ୍ରାଣଂ ନ ଵିଂଦତି । ଯଂତ୍ରେଣ ପୀଡ୍ଯମାନାଃ ସ୍ଯୁର୍ନିଃସାରାଶ୍ଚ ଯଥେକ୍ଷଵଃ
ଏହିପରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖ ଉପସ୍ଥିତି ହୁଏ, କିଛି ରକ୍ଷା ମିଳେନାହିଁ; ଯେପରି ଇଖୁ ଚକୁଇଁ ତଳେ ଚିପି ଶୁନ୍ୟ ହୋଇଯାଏ, ମନୁଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗେ।
ତଥା ଶରୀରଂ ଯୋନିସ୍ଥଂ ପାତ୍ଯତେ ଯଂତ୍ରପୀଡନାତ୍ । ଅସ୍ଥିମଦ୍ଵର୍ତୁଲାକାରଂ ସ୍ନାଯୁବଂଧନଵେଷ୍ଟିତମ୍
ଏହିପରି ଗର୍ଭରେ ଥିବା ଶରୀରଟି ଯନ୍ତ୍ରର ଚାପରେ ପଡ଼ି ତଳକୁ ପଡ଼ିଯାଏ, ଏହା ଅସ୍ଥି ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ ଗୋଲାକାର ଏବଂ ସ୍ନାୟୁ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧାଯାଇଥାଏ।
ରକ୍ତମାଂସଵସାଲିପ୍ତଂ ଵିଣ୍ମୂତ୍ରଦ୍ରଵ୍ଯଭାଜନମ୍ । କେଶଲୋମନଖଚ୍ଛନ୍ନଂ ରୋଗାଯତନମୁତ୍ତମମ୍
ଏହି ଶରୀର ରକ୍ତ, ମାଂସ ଓ ଚର୍ବିରେ ଲପେଟାଯାଇଛି, ମଳ ଓ ମୁତ୍ରର ପାତ୍ର, କେଶ, ଲୋମ ଓ ନଖରେ ଢାକା, ଏବଂ ରୋଗର ମୂଳ ସ୍ଥାନ।
ଵଦନୈକମହାଦ୍ଵାରଂ ଗଵାକ୍ଷାଷ୍ଟକଭୂଷିତମ୍ । ଓଷ୍ଠଦ୍ଵଯକପାଟଂ ତୁ ଦଂତଜିହ୍ଵାଗଲାନ୍ଵିତମ୍
ଏହି ଶରୀରରେ ମୁଖ ଏକ ବଡ଼ ଦ୍ୱାର, ଏହା ଆଠଟି ଛୋଟ ଝରୋକା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଦୁଇଟି ଓଠ ଦ୍ୱାର ଭଳି, ଦାନ୍ତ, ଜିଭ ଓ କଣ୍ଠ ଦ୍ୱାରା ସୁସଜ୍ଜିତ।
ନାଡୀସ୍ଵେଦପ୍ରଵାହଂ ଚ କଫପିତ୍ତପରିପ୍ଲୁତମ୍ । ଜରାଶୋକସମାଵିଷ୍ଟଂ କାଲଵକ୍ତ୍ରାନଲେସ୍ଥିତମ୍
ଏହି ଶରୀର ନଳୀ ଓ ଘାମର ଧାରାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, କଫ ଓ ପିତ୍ତରେ ଭରିଯାଇଛି, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ଶୋକରେ ଆବୃତ, ସମୟର ଅଗ୍ନିରେ ବସିଥିବା।