ଅତିରିକ୍ତୋ ବଲେନୈଵ ଵୀର୍ଯାନ୍ମର୍ମାଣି ଚାଲଯେତ୍ । ତେନୈଵ ଜାଯତେ କାମଃ ଶଲ୍ଯରୂପୋ ଭଵେନ୍ନୃପ
ଅତିରିକ୍ତ ଶକ୍ତି ଥିଲେ, ବଳ ଦ୍ୱାରା ମର୍ମସ୍ଥଳକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରେ। ଏହିଠାରୁ କାମ ଉପଜେ, ଏହା କଣ୍ଟକ ଭଳି ହୁଏ, ହେ ରାଜା।
ସକାମାଗ୍ନିଃ ସମାଖ୍ଯାତୋ ବଲନାଶକରୋ ନୃପ । ମୈଥୁନସ୍ଯ ପ୍ରସଂଗେନ ଵିନାଶତ୍ଵଂ କଲେଵରେ
ଇଚ୍ଛାସହିତ ଅଗ୍ନିକୁ ବଳ ନାଶକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ହେ ରାଜା। ମିଳନ କାରଣରେ ଶରୀରର ଶେଷ ହୁଏ।
ନାରୀଂ ଚ ସଂଶ୍ରଯେତ୍ପ୍ରାଣୀ ପୀଡିତଃ କାମଵହ୍ନିନା । ମୈଥୁନସ୍ଯ ପ୍ରସଂଗେନ ମୂର୍ଛିତଃ କାମକର୍ଶିତଃ
ଯେତେବେଳେ ଜୀବ କାମନାର ଅଗ୍ନିରେ ଦୁଃଖିତ ହୁଏ, ସେ ଜଣେ ନାରୀଙ୍କୁ ଖୋଜେ; ମିଳନର ଆକାଂକ୍ଷାରେ ମନ ମତିହାରା ହୋଇ, ଆସକ୍ତିରେ ପୀଡ଼ିତ ହୁଏ।
ତେଜୋହୀନୋ ଭଵେତ୍କାଯୋ ବଲହାନିଶ୍ଚ ଜାଯତେ । ବଲହୀନୋ ଯଦା ସ୍ଯାଦ୍ଵୈ ଦୁର୍ବଲୋ ଵହ୍ନିନେରିତଃ
ଏହାରେ ଦେହର ତେଜ ହ୍ରାସ ପାଏ, ଶକ୍ତି କମିଯାଏ; ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ଦୁର୍ବଳ ହୁଏ, ସେ ଭିତରର ଅଗ୍ନିରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଏ।
ସ ଵହ୍ନିଃ ପ୍ରଚରେତ୍କାଯେ ଶୋଣିତଂ ଶୁକ୍ରମେଵ ଚ । ଶୁକ୍ରଶୋଣିତଯୋର୍ନାଶାଚ୍ଛୂନ୍ଯଦେହୋଭିଜାଯତେ
ସେଇ ଅଗ୍ନି ଦେହରେ ଚାଲିଯାଏ, ରକ୍ତ ଓ ବୀର୍ୟକୁ ଶୋଷି ଦିଏ; ବୀର୍ୟ ଓ ରକ୍ତ ନଷ୍ଟ ହେଲେ, ଦେହ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯାଏ।
ଅତୀଵ ଜାଯତେ ଵାଯୁଃ ପ୍ରଚଂଡୋ ଦାରୁଣାକୃତିଃ । ଵିଵର୍ଣୋ ଦୁଃଖସଂତପ୍ତଃ ଶୂନ୍ଯବୁଦ୍ଧିସ୍ତତୋ ଭଵେତ୍
ତେବେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଓ ଦାରୁଣ ବାତାସ ଉଠେ; ଦେହ ରଙ୍ଗ ହରାଏ, ଦୁଃଖରେ ଜଳୁଥିବା, ମନ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯାଏ।
ଦୃଷ୍ଟା ଶ୍ରୁତା ତୁ ଯା ନାରୀ ତଚ୍ଚିତ୍ତୋ ଭ୍ରମତେ ସଦା । ତୃପ୍ତିର୍ନ ଜାଯତେ କାଯେ ଲୋଲୁପେ ଚିତ୍ତଵର୍ତ୍ମନି
ଯେ କୌଣସି ନାରୀକୁ ଦେଖେ କିମ୍ବା ଶୁଣେ, ସେ ତାଙ୍କୁ ନେଇ ମନେ ଭାବିଥାଏ; ଲୋଭରେ ମନ ଚାଲିଥିବାରୁ, ଦେହରେ କେବେ ସନ୍ତୋଷ ଆସେନାହିଁ।
ଵିରୂପଶ୍ଚ ସୁରୂପଶ୍ଚ ଧ୍ଯାନାନ୍ମଧ୍ଯେ ପ୍ରଜାଯତେ । ବଲହୀନୋ ଯଦା କାମୀ ମାଂସଶୋଣିତସଂକ୍ଷଯାତ୍
ଏପରି ଚିନ୍ତାରେ କେବେ ଅସୁନ୍ଦରତା, କେବେ ସୁନ୍ଦରତା ଦେଖାଯାଏ; ଯେତେବେଳେ ଜଣେ କାମୀ ମାଂସ ଓ ରକ୍ତ ହାରାଇ ଦୁର୍ବଳ ହୁଏ।
ପଲିତଂ ଜାଯତେ କାଯେ ନାଶିତେ କାମଵହ୍ନିନା । ତସ୍ମାତ୍ସଂଜାଯତେ କାମୀ ଵୃଦ୍ଧୋ ଭୂତ୍ଵା ଦିନେଦିନେ
କାମନାର ଅଗ୍ନିରେ ଦେହ ଜଳିଗଲେ, ଚୁଲି ଧଳା ହୋଇଯାଏ; ଏଭଳି ଭାବେ କାମୀ ପ୍ରତିଦିନ ବୃଦ୍ଧ ହୁଏ।
ସୁରତେ ଚିଂତତେ ନାରୀଂ ଯଥା ଵାର୍ଦ୍ଧୁଷିକୋ ନରଃ । ତଥାତଥା ଭଵେଦ୍ଧାନିସ୍ତେଜସୋଽସ୍ଯ ନରେଶ୍ଵର
ମିଳନ ସମୟରେ ଯେପରି ଏକ ବୃଦ୍ଧ ପୁରୁଷ ନାରୀକୁ ଭାବେ, ସେପରି ଏହି ପୁରୁଷ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଭାବିଥାଏ; ଏଭଳି ତାଙ୍କର ତେଜ କମିଯାଏ, ରାଜା।
ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରଜାଯତେ କାଯୋ ନାଶରୂପଂ ସମୃଚ୍ଛତି । ଅଗ୍ନିଃ ପ୍ରଜାଯତେ ଭୂଯୋ ଜରାରୂପୋ ନ ସଂଶଯଃ
ଏହିପରି ଦେହର ନିଜର ନାଶର ଗୁଣ ଆସିଯାଏ; ପୁଣି ଅଗ୍ନି ଉପଜି, ବୟସ୍କତାର ଆକାର ନେଇଥାଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ପ୍ରାଣିନାଂ କ୍ଷଯରୂପେଣ ଜ୍ଵରୋ ଭଵତି ଦାରୁଣଃ । ସ୍ଥାଵରା ଜଂଗମାଃ ସର୍ଵେ ଜ୍ଵରେଣ ପରିପୀଡିତାଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନାଶର ଆକାରରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଜ୍ୱର ଆସେ; ଚଳିତ କିମ୍ବା ଅଚଳ, ସମସ୍ତେ ଏହି ଜ୍ୱରରେ ପୀଡ଼ିତ।
ନାଶମାଯାଂତି ତେ ସର୍ଵେ ବହୁପୀଡା ପ୍ରପୀଡିତାଃ । ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତମନ୍ଯତ୍କିଂ ତେ ଵଦାମ୍ଯହମ୍
ଏହି ସମସ୍ତେ ଅନେକ ପୀଡ଼ାରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ନଶିଯାନ୍ତି; ଏହି ସବୁ କଥା ତୁମକୁ କହିଦେଲି—ଏଠାରେ ଆଉ କଣ କହିବି?
ଏଵମୁକ୍ତୋ ମହାରାଜୋ ମାତଲିଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ମହାରାଜା ମାତଳିଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଯଯାତିରୁଵାଚ- ଧର୍ମସ୍ଯ ରକ୍ଷକଃ କାଯୋ ମାତଲେ ଚାତ୍ମନା ସହ । ନାକମେଷ ନ ପ୍ରଯାତି ତନ୍ମେ ତ୍ଵଂ କାରଣଂ ଵଦ
ଯୟାତି କହିଲେ— ମାତଳି, ଦେହ ଓ ଆତ୍ମା ସହିତ ଧର୍ମର ରକ୍ଷାକାରୀ; ତଥାପି ଏହି ଦେହ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଏନାହିଁ— ଏହାର କାରଣ ମୋତେ କୁହ।
ମାତଲିରୁଵାଚ- ପଂଚାନାମପି ଭୂତାନାଂ ସଂଗତିର୍ନାସ୍ତି ଭୂପତେ । ଆତ୍ମନା ସହ ଵର୍ତଂତେ ସଂଗତ୍ଯା ନୈଵ ପଂଚ ତେ
ମାତଳି କହିଲେ— ରାଜା, ପାଞ୍ଚ ଭୂତର ମଧ୍ୟରେ କେବେ ଏକତା ନାହିଁ; ସେମାନେ ଆତ୍ମା ସହିତ ରହନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ପାଞ୍ଚଟି ଏକସାଥି ମିଶିନାହାନ୍ତି।
ସର୍ଵେଷାଂ ତତ୍ର ସଂଘାତଃ କାଯଗ୍ରାମେ ପ୍ରଵର୍ତତେ । ଜରଯା ପୀଡିତାଃ ସର୍ଵେଃ ସ୍ଵଂସ୍ଵଂ ସ୍ଥାନଂ ପ୍ରଯାଂତି ତେ
ସମସ୍ତଙ୍କ ଏକତା ଦେହର ଏହି ସମୁଦାୟରେ ହୁଏ; ବୟସ୍କତାରେ ପୀଡ଼ିତ ସମସ୍ତେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଚାଲିଯାନ୍ତି।
ଯଥା ରସାଧିକା ପୃଥ୍ଵୀ ମହାରାଜ ପ୍ରକଲ୍ପିତା । ରସୈଃ କ୍ଲିନ୍ନା ତତଃ ପୃଥ୍ଵୀ ମୃଦୁତ୍ଵଂ ଯାତି ଭୂପତେ
ମହାରାଜା, ଯେପରି ଜଳରେ ପୃଥିବୀ ଭିଜିଯାଏ, ଏହିପରି ରସରେ ଭିଜିଲେ ପୃଥିବୀ କମଳା ହୋଇଯାଏ, ରାଜା।
ଭିଦ୍ଯତେ ପିପୀଲିକାଭିର୍ମୂଷିକାଭିସ୍ତଥୈଵ ଚ । ଛିଦ୍ରାଣ୍ଯେଵ ପ୍ରଜାଯଂତେ ଵଲ୍ମୀକାଶ୍ଚ ମହୋଦରାଃ
ପୃଥିବୀକୁ ପିପିଲିକା ଓ ମୂଷା ଭାଙ୍ଗିଦିଏ; ଛିଦ୍ର ହୋଇଯାଏ, ଏବଂ ବଡ଼ ବଡ଼ ଦାନ୍ତିଆ ଗୁହା ହୋଇଯାଏ।
ତଦ୍ଵତ୍କାଯେ ପ୍ରଜାଯଂତେ ଗଂଡମାଲା ଵିଚାର୍ଚିକାଃ । କୃମିଭିର୍ଭିଦ୍ଯମାନଶ୍ଚ କାଯ ଏଷ ନରୋତ୍ତମ
ଏହିପରି ଦେହରେ ମଧୁମେହ ଓ ଗଠି ହୋଇଯାଏ; ଏହି ଦେହ କୀଟ ଦ୍ୱାରା ଭାଙ୍ଗିଯାଏ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ଗୁଲ୍ମାସ୍ତତ୍ର ପ୍ରଜାଯଂତେ ସଦ୍ଯଃ ପୀଡାକରାସ୍ତଦା । ଏଭିର୍ଦୋଷୈଃ ସମାଯୁକ୍ତଃ କାଯୋଯଂ ନହୁଷାତ୍ମଜ । କଥଂ ପ୍ରାଣସମାଯୋଗାଦ୍ଦିଵଂ ଯାତି ନରେଶ୍ଵର
ସେଠାରେ ଦେହରେ ତୁରନ୍ତ ଗଠି ହେବାକୁ ଲାଗେ, ଏହା ଦୁଃଖ ଦେଉଥାଏ। ଏହିପରି ଅନେକ ଦୋଷ ଦେହକୁ ଘେରି ରହିଛି, ହେ ନହୁଷର ପୁଅ, ଏହି ଦେହ କିପରି ପ୍ରାଣ ସହିତ ଯୋଗ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇପାରିବ, ହେ ରାଜା?
କାଯେ ପାର୍ଥିଵଭାଗୋଽଯଂ ସମାନାର୍ଥଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ । ନ କାଯଃ ସ୍ଵର୍ଗମାଯାତି ଯଥା ପୃଥ୍ଵୀ ତଥାସ୍ଥିତଃ
ଏହି ଦେହରେ ପୃଥିବୀ ତତ୍ତ୍ୱ ସାଧାରଣ କାମ ପାଇଁ ରହିଛି। ଦେହ କେବେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଏନାହିଁ, ଯେପରି ପୃଥିବୀ ନିଜେ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ରହିଥାଏ।
ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ଦୋଷୌଘୈଃ ପାର୍ଥିଵସ୍ଯ ଯଃ
ଏହି ସବୁ ତୁମକୁ କହିଦେଲି, ପୃଥିବୀ ଦେହର ଅନେକ ଦୋଷ ବିଷୟରେ।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ଭୂମିଖଂଡେ ଵେନୋପାଖ୍ଯାନେ ମାତାପିତୃତୀର୍ଥ-। ମାହାତ୍ମ୍ଯେ ପଂଚଷଷ୍ଟିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ଭୂମିଖଣ୍ଡରେ ବେନ ଉପାଖ୍ୟାନରେ ମାତାପିତା ତୀର୍ଥର ମହିମା ବିଷୟରେ ପଞ୍ଚଷଷ୍ଠିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
ଯଯାତିରୁଵାଚ- ପାପାତ୍ପତତି କାଯୋଯଂ ଧର୍ମାଚ୍ଚ ଶୃଣୁ ମାତଲେ । ଵିଶେଷଂ ନ ଚ ପଶ୍ଯାମି ପୁଣ୍ଯସ୍ଯାପି ମହୀତଲେ
ଯୟାତି କହିଲେ— ଏହି ଦେହ ପାପ ଦ୍ୱାରା ଓ ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ପଡ଼ିଯାଏ, ମାତଳି, ଶୁଣ। ପୃଥିବୀରେ ମୁଁ ପୁଣ୍ୟ ପାଇଁ କୌଣସି ବିଶେଷ ତଫାତ ଦେଖୁନାହିଁ।
ପୁନଃ ପ୍ରଜାଯତେ କାଯୋ ଯଥା ହି ପତନଂ ପୁରା । କଥମୁତ୍ପଦ୍ଯତେ ଦେହସ୍ତନ୍ମେ ଵିସ୍ତରତୋ ଵଦ
ପୁଣି ଦେହ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ଯେପରି ପୂର୍ବରୁ ପଡ଼ିଥିଲା। ଏହି ଦେହ କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ? ଏହା ମୋତେ ବିସ୍ତାରରେ କହ।
ମାତଲିରୁଵାଚ- ଅଥ ନାରକିଣାଂ ପୁଂସାମଧର୍ମାଦେଵ କେଵଲାତ୍ । କ୍ଷଣମାତ୍ରେଣ ଭୂତେଭ୍ଯଃ ଶରୀରମୁପଜାଯତେ
ମାତଳି କହିଲେ— ଯେଉଁ ଲୋକେ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଅଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ମାତ୍ର କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ପଞ୍ଚ ଭୂତରୁ ଦେହ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ତଦ୍ଵଦ୍ଧର୍ମେଣ ଚୈକେନ ଦେଵାନାମୌପପାଦିକମ୍ । ସଦ୍ଯଃ ପ୍ରଜାଯତେ ଦିଵ୍ଯଂ ଶରୀରଂ ଭୂତସାରତଃ
ଏହିପରି ଏକ ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ଆପେ-ଆପେ ଦିବ୍ୟ ଦେହ ନେଇ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି, ଯାହା ପଞ୍ଚ ଭୂତର ସାରରୁ ତୁରନ୍ତ ହୁଏ।
କର୍ମଣା ଵ୍ଯତିମିଶ୍ରେଣ ଯଚ୍ଛରୀରଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ । ତଦ୍ରୂପପରିଣାମେନ ଵିଜ୍ଞେଯଂ ହି ଚତୁର୍ଵିଧମ୍
ଯେଉଁ ମହାପୁରୁଷମାନଙ୍କର କର୍ମ ମିଶ୍ରିତ ଥାଏ, ସେମାନଙ୍କର ଦେହ ଚାରି ପ୍ରକାରର ରୂପ ନେଇଥାଏ, ଏହା ରୂପ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦ୍ୱାରା ବୁଝିବାକୁ ହୁଏ।
ଉଦ୍ଭିଜ୍ଜାଃ ସ୍ଥାଵରା ଜ୍ଞେଯାସ୍ତୃଣଗୁଲ୍ମାଦି ରୂପିଣଃ । କୃମିକୀଟପତଂଗାଦ୍ଯାଃ ସ୍ଵେଦଜାନାମଦେହିନଃ
ଉଦ୍ଭିଜ୍ଜ ଜନ୍ମ ହେଉଥିବା ସ୍ଥାବର ଜୀବମାନେ ତୃଣ, ଗୁଲ୍ମ ଇତ୍ୟାଦି ରୂପରେ ଅଛନ୍ତି। କୀଟ, ପୋକା, ପତଙ୍ଗ ଇତ୍ୟାଦି ସ୍ୱେଦଜ ଦେହ ନଥିବା ପ୍ରାଣୀ।