ପୁତ୍ରେ ରାଜ୍ଯଂ ଵିସୃଜ୍ଯୈଵ କୃତ୍ଵା ଚାଂତେଷ୍ଟିମୁତ୍ତମାମ୍ । ଇଲୋ ରାଜା ମହାତେଜା ଵସତେ ନହୁଷାତ୍ମଜ
ପୁଅଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଦେଇ ଓ ଉତ୍ତମ ଅନ୍ତେଷ୍ଟି କରି, ନହୁଷଙ୍କ ପୁତ୍ର ଏହି ମହାତେଜସ୍ବୀ ଇଲ ଏଠାରେ ବସୁଛନ୍ତି।
ପୁରୂରଵା ମହାଵୀର୍ଯୋ ଵିପ୍ରଚିତ୍ତିର୍ମହାମନାଃ । ଶିବିର୍ଵସତି ତତ୍ରୈଵ ମନୁରିକ୍ଷ୍ଵାକୁ ଭୂପତିଃ
ପୁରୁରବା, ବିପ୍ରଚିତ୍ତି, ଶିବି, ମନୁ ଓ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ— ଏହି ସମସ୍ତ ଶୂରବୀର ଓ ଭୂପତିମାନେ ଏଠାରେ ବସୁଛନ୍ତି।
ସଗରୋ ନାମ ମେଧାଵୀ ନହୁଷଶ୍ଚ ପିତା ତଵ । ଋତଵୀର୍ଯଃ କୃତଜ୍ଞଶ୍ଚ ଶଂତନୁଶ୍ଚ ମହାମନାଃ
ମେଧାବୀ ସଗର, ତୁମ ପିତା ନହୁଷ, କୃତଜ୍ଞ ଋତବୀର୍ୟ ଓ ମହାମନା ଶନ୍ତନୁ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି।
ଭରତୋ ଯୁଵନାଶ୍ଵଶ୍ଚ କାର୍ତଵୀର୍ଯୋ ନରେଶ୍ଵରଃ । ଯଜ୍ଞାନାହୃତ୍ଯ ବହୁଧା ମୋଦଂତେ ଦିଵି ଭୂଭୃତଃ
ଭାରତ, ଯୁବନାଶ୍ୱ ଓ ନରେଶ୍ୱର କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟ— ଏହି ଭୂପତିମାନେ ବହୁ ଯଜ୍ଞ କରି, ସ୍ୱର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ କରୁଛନ୍ତି।
ଅନ୍ଯେ ଚୈଵ ତୁ ରାଜାନୋ ଯଜ୍ଞକର୍ମସୁ ତତ୍ପରାଃ । ସର୍ଵେ ତେ ଦିଵି ଚେଂଦ୍ରେଣ ମୋଦଂତେ ସ୍ଵେନ କର୍ମଣା
ଅନ୍ୟ ଯେଉଁ ରାଜାମାନେ ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ କର୍ମରେ ଦେବରାଜ ସହ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ କରୁଛନ୍ତି।
ତ୍ଵଂ ପୁନଃ ସର୍ଵଧର୍ମଜ୍ଞଃ ସର୍ଵଧର୍ମେଷୁ ସଂସ୍ଥିତଃ । ଶକ୍ରେଣ ସହ ମୋଦସ୍ଵ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ମହୀପତେ
ତୁମେ ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଜାଣିଛ, ସମସ୍ତ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଅଛ; ହେ ଭୂପତି, ଶକ୍ରଙ୍କ ସହ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକରେ ଆନନ୍ଦ କର।
ଯଯାତିରୁଵାଚ- କିଂ ମଯା ତତ୍କୃତଂ କର୍ମ ଯେନ ମଯ୍ଯର୍ଥିତା ତଵ । ଇଂଦ୍ରସ୍ଯ ଦେଵରାଜସ୍ଯ ତତ୍ସର୍ଵଂ ମେ ଵଦସ୍ଵ ଚ
ଯୟାତି କହିଲେ — ମୁଁ କଣ ଏମିତି କୌଣସି କାମ କରିଛି, ଯାହା ପାଇଁ ତୁମେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଛ? ଦୟାକରି ଇନ୍ଦ୍ର — ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଜା — ସଂପର୍କରେ ସବୁ କଥା ମୋତେ କହ।
ମାତଲିରୁଵାଚ- [http://www.angelfire.com/in4/vedastudy/pur_index23/matali.htm ମାତଲି ଉପରି ଟିପ୍ପଣୀ] ଯଦଶୀତିସହସ୍ରାଣି ଵର୍ଷାଣାଂ ହି ତ୍ଵଯା ନୃପ । ଦାନପୁଣ୍ଯାଦିକଂ କର୍ମ ଯଜ୍ଞୈସ୍ତୁ ପରିସାଧିତମ୍
ମାତଲି କହିଲେ — ରାଜା, ତୁମେ ଅଠାଉଁ ହଜାର ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଥିଲେ, ତୁମର ଦାନ, ପୁଣ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡିକ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲା।
ଦିଵଂ ଗଚ୍ଛ ମହାରାଜ କର୍ମଣା ସ୍ଵେନ ଭୂପତେ । ସଖିତ୍ଵଂ ଦେଵରାଜେନ କୁରୁ ଗଚ୍ଛ ସୁରାଲଯମ୍
ମହାରାଜ, ତୁମର କର୍ମର ଫଳରେ ଆକାଶକୁ ଯାଉ, ପୃଥିବୀର ରାଜା। ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଜାଙ୍କ ସହ ସଖା ହେଇ, ସୁରମଣ୍ଡଳକୁ ଯାଉ।
ପଂଚାତ୍ମକଂ ଶରୀରଂ ଚ ଭୂମୌ ତ୍ଯଜ ମହାମତେ । ଦିଵ୍ଯରୂପଂ ସମାସ୍ଥାଯ ଭୁଂକ୍ଷ୍ଵ ଭୋଗାନ୍ମନୋନୁଗାନ୍
ମହାମତି, ପଞ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱର ଶରୀରକୁ ପୃଥିବୀରେ ଛାଡିଦିଅ। ଦିବ୍ୟ ରୂପ ନେଇ, ମନର ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କର।
ଯଥାଯଥା କୃତା ଭୂମୌ ଯଜ୍ଞା ଦାନଂ ତପଶ୍ଚ ତେ । ତଥାତଥା ସ୍ଵର୍ଗଭୋଗାଃ ପ୍ରାର୍ଥଯଂତେ ନରେଶ୍ଵର
ନରେଶ୍ୱର, ତୁମେ ପୃଥିବୀରେ ଯେପରି ଯଜ୍ଞ, ଦାନ ଓ ତପ କରିଥିଲ, ସେହିପରି ସ୍ୱର୍ଗର ଭୋଗ ମଧ୍ୟ ତୁମ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛି।
ଯଯାତିରୁଵାଚ- ଯେନ କାଯେନ ସିଧ୍ଯେତ ସୁକୃତଂ ଦୁଷ୍କୃତଂ ଭୁଵି । ମାତଲେ ତତ୍କଥଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଗଚ୍ଛେଲ୍ଲୋକମୁପାର୍ଜିତମ୍
ଯୟାତି କହିଲେ — ମାତଲି, କେଉଁ ଶରୀରରେ ମନୁଷ୍ୟ ପୃଥିବୀରେ ଭଲ ଓ ମନ୍ଦ କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗ କରେ? ଏହି ଶରୀରକୁ ଛାଡିଦେଇ, କିପରି ଉପାର୍ଜିତ ଲୋକକୁ ଯାଏ?
ମାତଲିରୁଵାଚ- ଯତ୍ରୈଵୋପାର୍ଜିତଂ କାଯଂ ପଂଚାତ୍ମକମିଦଂ ନୃପ । ତତ୍ତତ୍ରୈଵ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଦିଵ୍ଯେନୈଵ ଵ୍ରଜଂତି ତମ୍
ମାତଲି କହିଲେ — ରାଜା, ଯେଉଁଠି ଏହି ପଞ୍ଚତତ୍ତ୍ୱର ଶରୀର ଉପାର୍ଜିତ ହୁଏ, ସେଉଁଠି ଏହାକୁ ଛାଡିଦିଅ, ଦିବ୍ୟ ଶରୀର ନେଇ ସେଉଁଠିକୁ ଯାଏ।
ଇତରେ ମାନଵାଃ ସର୍ଵେ ପାପପୁଣ୍ଯପ୍ରସାଧକାଃ । ତେଽପି କାଯଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଅଧଊର୍ଧ୍ଵଂ ଵ୍ରଜଂତି ଵୈ
ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ମନୁଷ୍ୟ, ଯେମାନେ ପାପ ଓ ପୁଣ୍ୟର କାରଣ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଶରୀରକୁ ଛାଡି ତଳକୁ କିମ୍ବା ଉପରକୁ ଯାନ୍ତି।
ଯଯାତିରୁଵାଚ- ପଂଚାତ୍ମକେନ କାଯେନ ସୁକୃତଂ ଦୁଷ୍କୃତଂ ନରାଃ । ଉତ୍ପାଦ୍ଯୈଵ ପ୍ରଯାଂତ୍ଯେଵ ଅଧଊର୍ଧ୍ଵଂ ତୁ ମାତଲେ
ଯୟାତି କହିଲେ — ପଞ୍ଚତତ୍ତ୍ୱର ଶରୀର ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ଭଲ ଓ ମନ୍ଦ କର୍ମ କରି, ଏହା ପରେ ତଳକୁ କିମ୍ବା ଉପରକୁ ଯାନ୍ତି, ମାତଲି।
କୋ ଵିଶେଷୋ ହି ଧର୍ମଜ୍ଞ ଭୂମୌ କାଯଂ ପରିତ୍ଯଜେତ୍ । ପାପପୁଣ୍ଯପ୍ରଭାଵାଦ୍ଵୈ କାଯସ୍ଯ ପତନଂ ଭଵେତ୍
ଧର୍ମଜ୍ଞ, ପୃଥିବୀରେ ଶରୀରକୁ ଛାଡିଦେଲେ କଣ ବିଶେଷତା ଅଛି? ପାପ ଓ ପୁଣ୍ୟର ପ୍ରଭାବରେ ଶରୀରର ପତନ ହୁଏ।
ଦୃଷ୍ଟାଂତୋ ଦୃଶ୍ଯତେ ସୂତ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ମର୍ତ୍ଯମଂଡଲେ । ଵିଶେଷଂ ନୈଵ ପଶ୍ଯାମି ପାପପୁଣ୍ଯସ୍ଯ ଚାଧିକମ୍
ସୂତ, ମନୁଷ୍ୟ ଲୋକରେ ଏହାର ଉଦାହରଣ ସାକ୍ଷାତ୍ ଦେଖାଯାଏ; ମୁଁ ପାପ କିମ୍ବା ପୁଣ୍ୟର କୌଣସି ବିଶେଷ ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା ଦେଖୁନାହିଁ।
ସତ୍ଯଧର୍ମାଦିକଂ କର୍ମ ଯେନ କାଯେନ ମାନଵଃ । ସମର୍ଜଯତି ଵୈ ମର୍ତ୍ଯସ୍ତଂ କସ୍ମାଦ୍ଵିପ୍ରସର୍ଜଯେତ୍
ମନୁଷ୍ୟ କେଉଁ ଶରୀରରେ ସତ୍ୟ, ଧର୍ମ, ପୁଣ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଏହି ମରଣଶୀଳ ଲୋକରେ ସଂଗ୍ରହ କରେ? ଏହି ଶରୀରକୁ କାହିଁକି ଛାଡିବା ଉଚିତ, ବିଦ୍ୱାନ?
ଆତ୍ମା କାଯଶ୍ଚ ଦ୍ଵାଵେତୌ ମିତ୍ରରୂପାଵୁଭାଵପି । କାଯଂ ମିତ୍ରଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଆତ୍ମା ଯାତି ସୁନିଶ୍ଚିତଃ
ଆତ୍ମା ଓ ଶରୀର — ଏହି ଦୁଇଟି ମିତ୍ରର ଭଳି ଦେଖାଯାଏ; ଶରୀରକୁ ମିତ୍ର ଭାବେ ଛାଡି, ଆତ୍ମା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଯାଏ।
ମାତଲିରୁଵାଚ- ସତ୍ଯମୁକ୍ତଂ ତ୍ଵଯା ରାଜନ୍କାଯଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଯାତି ସଃ । ସଂବଂଧୋ ନାସ୍ତି ତେନାପି ସମଂ କାଯେନ ଚାତ୍ମନଃ
ମାତଲି କହିଲେ — ରାଜା, ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ଏହା ସତ୍ୟ। ଶରୀରକୁ ଛାଡିଦେଇ, ଆତ୍ମା ଯାଏ। ଶରୀର ଓ ଆତ୍ମାର ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ସଂଯୋଗ ନାହିଁ।
ଯସ୍ମାତ୍ପଂଚତ୍ଵରୂପୋଽଯଂ ସଂଧିଜର୍ଜରିତଃ ସଦା । ଜରଯା ପୀଡ୍ଯମାନସ୍ତୁ ଵ୍ଯାଧିଭିର୍ଦୂଷିତଃ ସଦା
ଏହି ପଞ୍ଚତତ୍ତ୍ୱର ଶରୀର ସଦା ଯୋଡା ଯୋଡାରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଏ, ସଦା ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗେ, ଏବଂ ରୋଗରେ ଦୂଷିତ ହୁଏ।
ଜରାଦୋଷୈଃ ପ୍ରଭଗ୍ନୋଽସୌ ଅତ୍ର ସ୍ଥାତୁଂ ସ ନେଚ୍ଛତି । ଆକୁଲଵ୍ଯାକୁଲୋ ଭୂତ୍ଵା ଜୀଵସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଯାତି ସଃ
ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାର ଦୋଷରେ ଏହା ଭାଙ୍ଗିଯାଏ, ଏଠାରେ ରହିବାକୁ ଚାହେନାହିଁ; ଆତ୍ମା ଅସ୍ଥିର ଓ ଅଶାନ୍ତ ହୋଇ, ଏହି ଶରୀରକୁ ଛାଡି ଚାଲିଯାଏ।
ସତ୍ଯେନ ଧର୍ମପୁଣ୍ଯୈଶ୍ଚ ଦାନୈର୍ନିଯମସଂଯମୈଃ । ଅଶ୍ଵମେଧାଦିଭିର୍ଯଜ୍ଞୈସ୍ତୀର୍ଥୈଃ ସଂଯମନୈସ୍ତଥା
ସତ୍ୟ, ଧର୍ମ, ପୁଣ୍ୟ, ଦାନ, ନିୟମ, ସଂଯମ, ଅଶ୍ୱମେଧ ଆଦି ଯଜ୍ଞ, ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା ଓ ସଂଯମ ଦ୍ୱାରା,
ସୁପୁଣ୍ଯୈଃ ସୁକୃତୈଶ୍ଚାନ୍ଯୈର୍ଜରା ନୈଵ ପ୍ରଧାର୍ଯତେ । ପାତକୈଶ୍ଚ ମହାରାଜ ଦ୍ରଵତେ କାଯମେଵ ସା
ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଭଲ କାମ କଲେ ମଧ୍ୟ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାକୁ ରୋକିପାରିବା ନାହିଁ; ଏବଂ, ମହାରାଜ, ପାପ କରିଲେ ଶରୀର ଗଳିଯାଏ।
ଯଯାତିରୁଵାଚ- କସ୍ମାଜ୍ଜରା ସମୁତ୍ପନ୍ନା କସ୍ମାତ୍କାଯଂ ପ୍ରପୀଡଯେତ୍ । ମମ ଵିସ୍ତରତସ୍ତ୍ଵଂ ଚ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି ସତ୍ତମ
ୟୟାତି କହିଲେ: ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା କାହିଁଠୁ ଆସେ? ଏହା କାହିଁକି ଶରୀରକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛି? ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହା ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ମୋତେ କହିଦିଅ।
ମାତଲିରୁଵାଚ- ହଂତ ତେ ଵର୍ଣଯିଷ୍ଯାମି ଜରାଯାଃ ପରିକାରଣମ୍ । ଯସ୍ମାଚ୍ଚେଯଂ ସମୁଦ୍ଭୂତା କାଯମଧ୍ଯେ ନୃପୋତ୍ତମ
ମାତଳି କହିଲେ: ଠିକ୍ ଅଛି, ମୁଁ ତୁମକୁ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାର କାରଣ ଏବଂ ଏହା କିପରି ଶରୀର ଭିତରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେଥିରେ ଖୋଲାସା କରିବି, ହେ ରାଜା।
ପଂଚଭୂତାତ୍ମକଃ କାଯୋ ଵିଷଯୈଃ ପଂଚଭିଃ ଶ୍ରିତଃ । ଯଦାତ୍ମା ତ୍ଯଜତେ ରାଜନ୍ସ କାଯଃ ପରିଧକ୍ଷ୍ଯତେ
ଶରୀର ପାଞ୍ଚ ମୂଳ ଉପାଦାନରେ ଗଠିତ ଏବଂ ପାଞ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଚାଲିଥାଏ; ଯେତେବେଳେ ଆତ୍ମା ଛାଡ଼ିଯାଏ, ହେ ରାଜା, ଏହି ଶରୀର ନଶ୍ୱର ହୁଏ।
ଵହ୍ନିନା ଦୀପ୍ଯମାନସ୍ତୁ ସରସୋ ଜ୍ଵଲତେ ନୃପ । ତସ୍ମାଦ୍ଵିଜାଯତେ ଧୂମୋ ଧୂମାନ୍ମେଘାଶ୍ଚ ଜଜ୍ଞିରେ
ଅଗ୍ନି ଲଗିଲେ ଝିଲିକ ଜଳିଉଠେ, ହେ ରାଜା; ଏହିଠାରୁ ଧୂଆଁ ଉପଜେ, ଧୂଆଁରୁ ମେଘ ତିଆରି ହୁଏ।
ମେଘାଦାପଃ ପ୍ରଵର୍ତଂତେ ଅଦ୍ଭ୍ଯଃ ପୃଥ୍ଵୀ ପ୍ରକଲ୍ପତେ । ଜଲମାଯାତି ସାଧ୍ଵୀ ସା ଯଥା ନାରୀ ରଜସ୍ଵଲା
ମେଘରୁ ପାଣି ହୁଏ, ପାଣିରୁ ମାଟି ଗଢ଼ାଯାଏ। ସେ ପବିତ୍ର ପାଣି ଆସେ, ଯେପରି ଜଣେ ଜଣାଣୀ ରଜସ୍ୱଳା ହୁଏ।
ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରଜାଯତେ ଗଂଧୋ ଗଂଧାଦ୍ରସୋ ନୃପୋତ୍ତମ । ରସାତ୍ପ୍ରଭଵତେ ଚାନ୍ନମନ୍ନାଚ୍ଛୁକ୍ରଂ ନ ସଂଶଯଃ
ସେଠାରୁ ସୁଗନ୍ଧ ଉପଜେ, ସୁଗନ୍ଧରୁ ସ୍ୱାଦ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା। ସ୍ୱାଦରୁ ଖାଦ୍ୟ ହୁଏ, ଖାଦ୍ୟରୁ ବୀର୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।