ପ୍ରଯାଗସ୍ତୀର୍ଥରାଜଶ୍ଚ କାଶୀ ପୁଷ୍କର ଏଵ ଚ । ନୈମିଷାରଣ୍ଯସଂଜ୍ଞଂ ତୁ ତୀର୍ଥଂ ଚାମରକଂଟକମ୍
ପ୍ରୟାଗ ତୀର୍ଥରାଜ, କାଶୀ, ପୁଷ୍କର, ନୈମିଷାରଣ୍ୟ ନାମକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଏବଂ ଅମରକଣ୍ଟକ।
ଉତ୍ତମଂ ଦ୍ଵାରକାକ୍ଷେତ୍ରମର୍ବୁଦାରଣ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍ । ଏଵଂଵିଧାନି ଦିଵ୍ଯାନି କ୍ଷେତ୍ରାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ
ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱାରକା କ୍ଷେତ୍ର, ଉତ୍ତମ ଅର୍ବୁଦା ଅରଣ୍ୟ—ଏପରି ବିଭିନ୍ନ ପବିତ୍ର ଓ ଦିବ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ର ଅଛି।
ଶ୍ରୁତାନି ତତ୍ର ଦେଵେଶି ମାଯା ଵିଷ୍ଣୋଃ ପ୍ରସାଦତଃ । ପୂର୍ଵଂ ଭଗୀରଥେନୈଵ ଯାଚିତୋଽହଂ ତୁ ପାର୍ଵତି
ଏହି ସବୁକୁ, ହେ ଦେବୀ, ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମାୟା ଓ କୃପାରେ ଶୁଣିଛି। ପୂର୍ବରୁ ଭଗୀରଥ ମୋତେ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲେ, ହେ ପାର୍ବତୀ।
ତଦା ଦତ୍ତା ଇଯଂ ଗଂଗା ଵିଷ୍ଣୋର୍ଲୋକମଭୀପ୍ସୁନା । କଶ୍ଯପାଯ ପୁନର୍ଦତ୍ତା ଋଷୀଣାଂ ଵଚନାନ୍ମଯା
ତେବେ, ଏହି ଗଙ୍ଗାକୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକ ପାଇଁ ଆଶା କରୁଥିବା ଭଗୀରଥଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ପୁନି ଋଷିମାନଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ମୁଁ ଏହାକୁ କାଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲି।
ଇଯଂ ଵୈ କାଶ୍ଯପୀ ଗଂଗା ରୋଗଦୋଷହରା ସଦା । ଇଯଂ ଯା କଥ୍ଯତେ ଲୋକେ ଯୁଗେ ଵୈ ନାମପୂର୍ଵକମ୍
ଏହି କାଶ୍ୟପୀ ଗଙ୍ଗା ସଦା ରୋଗ ଓ ଦୋଷ ଦୂର କରନ୍ତି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ଏହା ଭିନ୍ନ ନାମରେ ଲୋକେ ଜାଣନ୍ତି।
ତଦହଂ କଥଯିଷ୍ଯାମି ଶୃଣୁ ସୁଂଦରି ତତ୍ଵତଃ । କୃତେ କୃତଵତୀ ନାମ ତ୍ରେତାଯାଂ ଗିରିକର୍ଣିକା
ତେଣୁ ମୁଁ ସତ୍ୟ କଥା କହିବି, ଶୁଣ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ। କୃତଯୁଗରେ ଏହାକୁ 'କୃତବତୀ' ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିଲା, ତ୍ରେତାଯୁଗରେ 'ଗିରିକର୍ଣ୍ଣିକା'।
ଦ୍ଵାପରେ ଚଂଦନା ନାମ କଲୌ ସାଭ୍ରମତୀ ସ୍ମୃତା । ଦିନେଦିନେ ଵିଶେଷେଣ ସ୍ନାନାର୍ଥଂ ତୁ ନରାଶ୍ଚ ଯେ
ଦ୍ୱାପରଯୁଗରେ ଏହି ନଦୀକୁ ଚନ୍ଦନା ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିଲା, କିନ୍ତୁ କଳିଯୁଗରେ ଏହା ସାଭ୍ରମତୀ ନାମରେ ପରିଚିତ। ପ୍ରତିଦିନ ଏଠାକୁ ଲୋକେ ବିଶେଷ କରି ସ୍ନାନ କରିବା ପାଇଁ ଆସନ୍ତି।
ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତା ଯାଂତି ଵିଷ୍ଣୋଃ ସନାତନମ୍ । ପ୍ଲକ୍ଷାଵତରଣେ ତୀର୍ଥେ ସରସ୍ଵତ୍ଯାଂ ତଥେଶ୍ଵରି
ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ଏହି ପ୍ଲକ୍ଷାବତରଣ ତୀର୍ଥରେ, ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀ ଉପରେ।
କେଦାରେ ଚ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରେ ଯତ୍ଫଲଂ ସ୍ନାନତୋ ଭଵେତ୍ । ତତ୍ଫଲଂ ତୁ ନୃଣାଂ ନୂନଂ ସାଭ୍ରମତ୍ଯା ଦିନେ ଦିନେ
କେଦାର ଓ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ସେଇ ପୁଣ୍ୟ ସାଭ୍ରମତୀରେ ଲୋକେ ପ୍ରତିଦିନ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପାଆନ୍ତି।
ଭଵତୀତି ନ ସଂଦେହୋ ଵ୍ଯାସସ୍ଯ ଵଚନଂ ଯଥା । ନଭସ୍ଯେପରପକ୍ଷେ ତୁ ପ୍ରତ୍ଯହଂ ଵା ସୁରେଶ୍ଵରି
ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ଯେପରି ବ୍ୟାସଦେବ କହିଛନ୍ତି। ଭାଦ୍ରବ ମାସର ଶେଷ ପକ୍ଷରେ କିମ୍ବା ପ୍ରତିଦିନ, ହେ ଦେବୀ, ଏହା ହୁଏ।
ଅମାଵାସ୍ଯାଦିନେ ସମ୍ଯକ୍ଶ୍ରାଦ୍ଧଦାନେ ଚ ଯତ୍ଫଲମ୍ । ନରସ୍ତତ୍ଫଲମାପ୍ନୋତି ସାଭ୍ରମତ୍ଯାଵଗାହନାତ୍
ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନରେ କିମ୍ବା ଠିକ୍ଭାବେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ସେହି ପୁଣ୍ୟ ସାଭ୍ରମତୀରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଲୋକ ପାଇଥାନ୍ତି।
କାର୍ତିକ୍ଯାଂ କୃତ୍ତିକାଯୋଗେ ଶ୍ରୀସ୍ଥଲେ ମାଧଵାଗ୍ରତଃ । ତତ୍ଫଲଂ ଲଭତେ ମର୍ତ୍ଯୋ ସାଭ୍ରମତ୍ଯାଵଗାହନାତ୍
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ କୃତ୍ତିକା ନକ୍ଷତ୍ର ଯୋଗ ଥିଲେ, ଶ୍ରୀସ୍ଥଳରେ ମାଧବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ସେହି ପୁଣ୍ୟ ସାଭ୍ରମତୀରେ ସ୍ନାନ କଲେ ମଣିଷ ପାଇଥାଏ।
ଏଷା ଶ୍ରେଷ୍ଠତମା ଦେଵି ସର୍ଵଲୋକେଷୁ ପାଵନୀ । ଇଯଂ ଧନ୍ଯତମା ଦେଵି ପଵିତ୍ରା ହ୍ଯଘନାଶିନୀ
ଏହି ତୀର୍ଥ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ପବିତ୍ର, ହେ ଦେବୀ। ଏହା ସବୁଠାରୁ ଧନ୍ୟ, ନିର୍ମଳ ଓ ପାପ ନାଶ କରିଥିବା।
ଯସ୍ଯାଂ ଵୈ ସାଭ୍ରମତ୍ଯାଂ ଚ ଏତେ ତିଷ୍ଠଂତି ନିତ୍ଯଶଃ । ପୂର୍ଵଂ ସଂବଂଧିନୋ ଯେ ଚ ଉତ୍ତରେ ଯେ ତଥା ପୁନଃ
ଏହି ସାଭ୍ରମତୀ ତୀରେ, ପୂର୍ବ ଦିଗର ସମ୍ବନ୍ଧିତ ଏବଂ ଉତ୍ତର ଦିଗର ଲୋକମାନେ ସଦା ରହନ୍ତି।
ପାଶ୍ଚାତ୍ଯା ଦାକ୍ଷିଣାତ୍ଯାଶ୍ଚ ସର୍ଵେ ଯାଂତି ଚ ନିତ୍ଯଶଃ । ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାମିଷେଣୈଵ ଖେଟକେ ବ୍ରହ୍ମସନ୍ନିଧୌ
ପଶ୍ଚିମ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ସଦା ଏଠାକୁ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ପାଇଁ, ଖେଟକରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ, ଆସନ୍ତି।
ଆଯାଂତି ସର୍ଵଦା ଦେଵି କାର୍ତିକ୍ଯାଂ ଚ ନ ସଂଶଯଃ । ତତ୍ର ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ପ୍ରକୁର୍ଵଂତି ତଥା ଵୈ ଵିପ୍ରଭୋଜନମ୍
ଲୋକେ ସବୁବେଳେ, ବିଶେଷ କରି କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଏଠାକୁ ଆସନ୍ତି; ସେଠାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରନ୍ତି ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଖାଇବାକୁ ଦିଅନ୍ତି।
ନାନା ଧର୍ମାନ୍ପ୍ରକୁର୍ଵଂତି ନାନାଯଜ୍ଞାଂଶ୍ଚ ନିତ୍ଯଶଃ । ଵିଵିଧାନି ଚ ଦାନାନି ପ୍ରକୁର୍ଵଂତି ଜନାଃ ସଦା
ଲୋକେ ବିଭିନ୍ନ ଧର୍ମକାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଅନେକ ପୂଜା-ଯଜ୍ଞ ସଦା କରନ୍ତି; ସେମାନେ ସବୁବେଳେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଦାନ ମଧ୍ୟ କରନ୍ତି।
ଚତୁର୍ଯୁଗେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା । ଯଵକ୍ରୀତୋଽଥ ରୈଭ୍ଯଶ୍ଚ କାକ୍ଷୀଵାନୁଶିଜସ୍ତଥା
ଚାରିଯୁଗରେ ଏହି କଥା ନେଇ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଯବକୃତ, ରୈଭ୍ୟ ଏବଂ କାକ୍ଷୀବାନ୍ ଉଶିଜ,
ଭୃଗ୍ଵଂଗିରାସ୍ତଥା କଣ୍ଵୋ ମେଧାଵୀ ଚ ପୁନର୍ଵସୁଃ । ବଂଦୀ ଚ ଗୁଣସଂପନ୍ନଃ ପ୍ରାଚ୍ଯାଂ ଦିଶି ଉପଶ୍ରିତାଃ
ଭୃଗୁ, ଅଙ୍ଗିରା, କଣ୍ବ, ପୁନର୍ବସୁ ଏବଂ ଗୁଣମୟ ବନ୍ଦୀ, ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛନ୍ତି।
ଉଦୀଚ୍ଯାଂ ଯେ ମହାଭାଗା ମଧୁମତ୍ପ୍ରମୁଖାସ୍ତଥା । ସୁବଂଧୁଶ୍ଚ ମହାଭାଗୋ ଦତ୍ତାତ୍ରେଯଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ମଧୁମତ୍ ଓ ତାଙ୍କ ସହ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହାନ୍ ଋଷିମାନେ, ସୁବନ୍ଦୁ ଏବଂ ପ୍ରବଳ ଦତ୍ତାତ୍ରେୟ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ଶିଖୀ ଦୀର୍ଘତମାଶ୍ଚୈଵ ଗୌତମଃ କଶ୍ଯପସ୍ତଥା । ଶ୍ଵେତକେତୁଃ କହୋଡଶ୍ଚ ପୁଲହୋ ଦେଵଲସ୍ତଥା
ଶିଖୀ, ଦୀର୍ଘତମା, ଗୌତମ, କଶ୍ୟପ, ଶ୍ୱେତକେତୁ, କହୋଡ, ପୁଲହ, ଦେବଳ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ର ଭରଦ୍ଵାଜୌ ଜମଦଗ୍ନିଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ । ଋଚୀକପୁତ୍ରୋ ଗର୍ଗଶ୍ଚ ଋଷିରୁଦ୍ଦାଲକସ୍ତଥା
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଭରଦ୍ୱାଜ, ପ୍ରବଳ ଜମଦଗ୍ନି, ଋଚୀକଙ୍କ ପୁଅ ଗର୍ଗ, ଏବଂ ଋଷି ଉଦ୍ଦାଳକ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ଦେଵଶର୍ମାଽଥ ଧୌମ୍ଯଶ୍ଚ ଆସ୍ତୀକଃ କଶ୍ଯପସ୍ତଥା । ଲୋମଶୋ ନାଭିକେତୁଶ୍ଚ ଲୋମହର୍ଷଣ ଏଵ ଚ
ଦେବଶର୍ମା, ଧୌମ୍ୟ, ଆସ୍ତୀକ, କଶ୍ୟପ, ଲୋମଶ, ନାଭିକେତୁ ଏବଂ ଲୋମହର୍ଷଣ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ଋଷିରୁଗ୍ରଶ୍ରଵାଶ୍ଚୈଵ ଭାର୍ଗଵଶ୍ଚ୍ଯଵନସ୍ତଥା । ଵାଲଖିଲ୍ଯାଦଯୋ ଯେ ଚ ସର୍ଵେ ଗଚ୍ଛଂତି ତତ୍ର ଵୈ
ଋଷି ଉଗ୍ରଶ୍ରବା, ଭାର୍ଗବ ଚ୍ୟବନ ଏବଂ ସମସ୍ତ ବାଳଖିଲ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଏଠାକୁ ଯାଆନ୍ତି।
କୃତସ୍ନାନା ନିରାହାରାଃ ସଦା ଵିଷ୍ଣୁପରାଯଣାଃ । ଶଂଖଚକ୍ରଗଦାଧରାସ୍ତଟେ ତିଷ୍ଠଂତି ନିତ୍ଯଶଃ
ସ୍ନାନ କରି ଉପବାସ ରହି, ସଦା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରୁଥିବା, ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦା ଧାରଣ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ସଦା ନଦୀ କୂଳରେ ଉଭା ରହନ୍ତି।
ପିତୃତୀର୍ଥଂ ଗଯାନାମ ସର୍ଵତୀର୍ଥଵରଂ ଶୁଭମ୍ । ଯତ୍ରାସ୍ତେ ଦେଵଦେଵେଶଃ ସ୍ଵଯମେଵ ପିତାମହଃ
ପିତୃତୀର୍ଥ ନାମକ ଗୟା, ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ଶୁଭ, ସେଠାରେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ, ସ୍ୱୟଂ ବ୍ରହ୍ମା ବସିଛନ୍ତି।
ଗୀତାଯାଃ ପିତୃଭିର୍ଗାଥା ଶ୍ରାଦ୍ଧଭାଗମପୀପ୍ସୁଭିଃ । ଏଷ୍ଟଵ୍ଯା ବହଵଃ ପୁତ୍ରା ଯଦ୍ଯେକୋଽପି ଗଯାଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ଗୀତାରେ ପିତୃମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧର ଅଂଶ ପାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ଗୀତ ଗାଉଛନ୍ତି; ବହୁ ପୁଅ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରାଯିବା ଉଚିତ, କିନ୍ତୁ ଏକ ପୁଅ ମଧ୍ୟ ଗୟାକୁ ଯାଏ ହେଲେ, ସେଥିରେ ସମସ୍ତ କାମ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ।
ଯଜେତ ଵାଶ୍ଵମେଧେନ ନୀଲଂ ଵା ଵୃଷମୁତ୍ସୃଜେତ୍ । ତଥା ଵାରାଣସୀ ପୁଣ୍ଯା ପିତୄଣାଂ ଵଲ୍ଲଭା ସଦା
ଯେଉଁମାନେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି କିମ୍ବା ନୀଳ ବୃଷଭ ଛାଡନ୍ତି, ସେପରି ବାରାଣସୀ ସଦା ପବିତ୍ର ଓ ପିତୃମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟ।
ଯା ଚୈଵ ମମ ସାଂନିଧ୍ଯାଦ୍ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିଫଲପ୍ରଦା । ମମାଜ୍ଞଯା ତୁ ଦେଵେଶୋ ବିଂଦୁମାଧଵସଂଜ୍ଞକଃ
ମୋର ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ, ଏଠାରେ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହିଁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ, ଦେବମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ବିନ୍ଦୁମାଧବ ବୋଲି ଡାକାଯାଏ।
ନିତ୍ଯଂ ତିଷ୍ଠତି ଦେଵେଶି ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ଵିଶେଷତଃ । ଅତୋ ଧନ୍ଯତମା ଶ୍ରେଷ୍ଠା ପୁରୀଯଂ ମମ ସର୍ଵଦା
ହେ ଦେବୀ, ଦେବମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ ବିଶେଷ କରି ବାରାଣସୀରେ ସଦା ବସିଛନ୍ତି; ଏହିପରି, ଏହି ସହର ସବୁବେଳେ ମୋର ସବୁଠାରୁ ଧନ୍ୟ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।