ସର୍ଵତୀର୍ଥସମଂ ସ୍ନାନଂ ପୁତ୍ରସ୍ଯାପି ସୁଜାଯତେ । ପତିତଂ ଵିକଲଂ ଵୃଦ୍ଧମଶକ୍ତଂ ସର୍ଵକର୍ମସୁ
ସେଇ ସ୍ନାନ ପୁଅ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ସ୍ନାନ ସମାନ ହୁଏ; ଯଦି ମାଆ ପିତା ଅସହାୟ, ଅସ୍ୱସ୍ଥ, ବୃଦ୍ଧ ଓ କୌଣସି କାମ କରିପାରିବେ ନାହିଁ—
ଵ୍ଯାଧିତଂ କୁଷ୍ଠିନଂ ତାତଂ ମାତରଂ ଚ ତଥାଵିଧାମ୍ । ଉପାଚରତି ଯଃ ପୁତ୍ରସ୍ତସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯଂ ଵଦାମ୍ଯହମ୍
ପିତା ଯଦି ରୋଗୀ, କୁଷ୍ଠରୋଗୀ ଓ ମାଆ ମଧ୍ୟ ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁ ପୁଅ ତାଙ୍କୁ ସେବା କରେ— ମୁଁ ଏହି ପୁଣ୍ୟ ବିଷୟରେ କହୁଛି।
ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରସନ୍ନାତ୍ମା ଜାଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ପ୍ରଯାତି ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଲୋକଂ ଯଦପ୍ରାପ୍ଯଂ ହି ଯୋଗିଭିଃ
ଏହାରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କୁ ଅତି ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ସେ ଏମିତି ଏକ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ, ଯାହାକୁ ଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ପାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ପିତରୌ ଵିକଲୌ ଦୀନୌ ଵୃଦ୍ଧାଵେତୌ ଗୁରୂ ସୁତଃ । ମହାଗଦେନ ସଂପ୍ରାପ୍ତୌ ପରିତ୍ଯଜତି ପାପଧୀଃ
ମାଆ ପିତା ଯଦି ଅସହାୟ, ଦୁଃଖିତ ଓ ବୃଦ୍ଧ, ଏବଂ ପୁଅ ତାଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ରୋଗରେ ପଡ଼ିଥିବାବେଳେ ଛାଡ଼ିଦେଏ, ସେ ଅପବିତ୍ର ମନର ହୁଏ।
ପୁତ୍ରୋ ନରକମାପ୍ନୋତି ଦାରୁଣଂ କୃମିସଂକୁଲମ୍ । ଵୃଦ୍ଧାଭ୍ଯାଂ ଚ ସମାହୂତୋ ଗୁରୂଭ୍ଯାମିହ ସାଂପ୍ରତମ୍
ଯେ ସନ୍ତାନ ବୃଦ୍ଧ ପିତାମାତା ଓ ଗୁରୁଙ୍କର ଡାକକୁ ଶୁଣି ବି ତୁରନ୍ତ ନ ଆସେ, ସେ ଭୟଙ୍କର କୀଟପୂର୍ଣ୍ଣ ନରକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
ନ ପ୍ରଯାତି ସୁତୋ ଭୂତ୍ଵା ତସ୍ଯ ପାପଂ ଵଦାମ୍ଯହମ୍ । ଵିଷ୍ଠାଶୀ ଜାଯତେ ମୂଢୋ ଗ୍ରାମଘ୍ରୋଣୀ ନ ସଂଶଯଃ
ଏମିତି ସନ୍ତାନ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଯେ ଆସେନି, ତାଙ୍କର ପାପ ମୁଁ କହୁଛି—ସେ ମୂର୍ଖ ଭାବରେ ମଳ ଖାଇଥିବା ଏବଂ ଗ୍ରାମର ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ ଭଳି ଘୃଣିତ ନାକ ଥିବା ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଯାଵଜ୍ଜନ୍ମସହସ୍ରଂ ତୁ ପୁନଃ ଶ୍ଵା ଚାଭିଜାଯତେ । ପୁତ୍ରଗେହେସ୍ଥିତୌ ଵୃଦ୍ଧୌ ମାତା ଚ ଜନକସ୍ତଥା
ଏମିତି ସନ୍ତାନ ହଜାର ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୁନିପୁନି କୁକୁର ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ଯେଉଁବେଳେ ବୃଦ୍ଧ ପିତା ଓ ମାଆ ସେହି ପୁଅଙ୍କ ଘରେ ରହିଥାନ୍ତି।
ଅଭୋଜଯିତ୍ଵା ତାଵନ୍ନଂ ସ୍ଵଯମତ୍ତି ଚ ଯଃ ସୁତଃ । ମୂତ୍ରଂ ଵିଷ୍ଠାଂ ସ ଭୁଂଜୀତ ଯାଵଜ୍ଜନ୍ମସହସ୍ରକମ୍
ଯେ ସନ୍ତାନ ନିଜେ ଖାଇଥାଏ କିନ୍ତୁ ବୃଦ୍ଧ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ଖାଇବାକୁ ଦିଏନି, ସେ ହଜାର ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁତ୍ର ଓ ମଳ ଭୋଗ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୁଏ।
କୃଷ୍ଣସର୍ପୋ ଭଵେତ୍ପାପୀ ଯାଵଜ୍ଜନ୍ମଶତଦ୍ଵଯମ୍ । ମାତରଂପିତରଂ ଵୃଦ୍ଧମଵଜ୍ଞାଯ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ
ଯେ ପାପୀ ବୃଦ୍ଧ ମାଆ ଓ ବାପାଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରି କାମ କରେ, ସେ ଦୁଇଶେ ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କଳା ସାପ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ଗ୍ରାହୋପି ଜାଯତେ ଦୁଷ୍ଟୋ ଜନ୍ମକୋଟିଶତୈରପି । ତାଵେତୌ କୁତ୍ସତେ ପୁତ୍ରଃ କଟୁକୈର୍ଵଚନୈରପି
ଯେ ସନ୍ତାନ ବୃଦ୍ଧ ପିତାମାତାଙ୍କୁ କଠୋର କଥା କହି ଅପମାନ କରେ, ସେ କୋଟି କୋଟି ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ ଗ୍ରାମ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ସ ଚ ପାପୀ ଭଵେଦ୍ଵ୍ଯାଘ୍ରଃ ପଶ୍ଚାଦୃକ୍ଷଃ ପ୍ରଜାଯତେ । ମାତରଂପିତରଂ ପୁତ୍ରୋ ଯୋ ନ ମନ୍ଯେତ ଦୁଷ୍ଟଧୀଃ
ଯେ ସନ୍ତାନ ଦୁଷ୍ଟ ମନେ ମାଆ ବାପାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଉନାହିଁ, ସେ ପ୍ରଥମେ ବାଘ ଏବଂ ପରେ ଭାଲୁ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
କୁଂଭୀପାକେ ଵସେତ୍ତାଵଦ୍ଯାଵଦ୍ଯୁଗସହସ୍ରକମ୍ । ନାସ୍ତି ମାତୃସମଂ ତୀର୍ଥଂ ପୁତ୍ରାଣାଂ ଚ ପିତୁଃ ସମମ୍
ସେ ଏହି ପାପୀ ହଜାର ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୁମ୍ଭୀପାକ ନରକରେ ରହିଥାଏ। ସନ୍ତାନଙ୍କ ପାଇଁ ମାଆ ସମାନ କୌଣସି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ନାହିଁ, ବାପା ସମାନ କୌଣସି ନାହିଁ।
ତାରଣାଯ ହିତାଯୈଵ ଇହୈଵ ଚ ପରତ୍ର ଚ । ତସ୍ମାଦହଂ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ପିତୃଦେଵଂ ପ୍ରପୂଜଯେ
ଏହି ଲୋକରେ ଓ ପରଲୋକରେ ମୁକ୍ତି ଓ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ କହୁଛି—ମୁଁ ବାପାଙ୍କୁ ଦେବତା ଭାବେ ପୂଜା କରେ।
ମାତୃଦେଵଂ ସର୍ଵଦେଵ ଯୋଗଯୋଗୀ ତଥାଭଵମ୍ । ମାତୃପିତୃପ୍ରସାଦେନ ସଂଜାତଂ ଜ୍ଞାନମୁତ୍ତମମ୍
ମୁଁ ମାଆଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଭଳି ଦେବତା ଭାବେ ଦେଖି ଯୋଗୀ ହୋଇଥିଲି। ମାଆ ବାପାଙ୍କର କୃପାରେ ମୋର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି।
ତ୍ରିଲୋକୀଯଂ ସମସ୍ତା ତୁ ସଂଯାତା ମମ ଵଶ୍ଯତାମ୍ । ଅର୍ଵାଚୀନଗତିଂ ଜାନେ ଦେଵସ୍ଯାସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ତିନି ଲୋକ ସମସ୍ତେ ଏବେ ମୋର ଅଧୀନରେ ଆସିଛନ୍ତି। ଏହି ମହାତ୍ମା ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଯିବା ପଥ ମୁଁ ଜାଣେ।
ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ତସ୍ଯୈଵ ପରାଚୀନାଂ ମହାମତେ । ସର୍ଵଂ ଜ୍ଞାନଂ ସମୁଦ୍ଭୂତଂ ପିତୃମାତୃପ୍ରସାଦତଃ
ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ବାସୁଦେବଙ୍କ ବିଷୟରେ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ—ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଓ ପରୋକ୍ଷ—ମୋରେ ବାପା ଓ ମାଆଙ୍କର କୃପାରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି।
କୋ ନ ପୂଜଯତେ ଵିଦ୍ଵାନ୍ପିତରଂ ମାତରଂ ତଥା । ସାଂଗୋପାଂଗୈରଧୀତୈସ୍ତୈଃ ଶ୍ରୁତିଶାସ୍ତ୍ରସମନ୍ଵିତୈଃ
ଯେ ଶିକ୍ଷିତ ଲୋକ ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନ କରିଛି, ସେ କିପରି ବାପା ଓ ମାଆଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରେନାହିଁ?
ଵେଦୈରପି ଚ କିଂ ଵିପ୍ରା ପିତା ଯେନ ନ ପୂଜିତଃ । ମାତା ନ ପୂଜିତା ଯେନ ତସ୍ଯ ଵେଦା ନିରର୍ଥକାଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବାପାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିନଥିବା ଲୋକ ପାଇଁ ବେଦ କଣ କାମର? ଯେଉଁଠାରେ ମାଆ ସମ୍ମାନିତ ନୁହଁନ୍ତି, ସେଠାରେ ବେଦ ବ୍ୟର୍ଥ।
ଯଜ୍ଞୈଶ୍ଚ ତପସା ଵିପ୍ର କିଂ ଦାନୈଃ କିଂ ଚ ପୂଜନୈଃ । ପ୍ରଯାତି ତସ୍ଯ ଵୈଫଲ୍ଯଂ ନ ମାତା ଯେନ ପୂଜିତା
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେଉଁଠାରେ ମାଆ ସମ୍ମାନିତ ନୁହଁନ୍ତି, ସେଠାରେ ଯଜ୍ଞ, ତପ, ଦାନ କିମ୍ବା ପୂଜା କଣ କାମର? ସେ ସବୁ ବ୍ୟର୍ଥ ହୋଇଯାଏ।
ନ ପିତା ପୂଜିତୋ ଯେନ ଜୀଵମାନୋ ଗୃହେ ସ୍ଥିତଃ । ଏଷ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଵୈ ଧର୍ମସ୍ତଥା ତୀର୍ଥଂ ନରେଷ୍ଵିହ
ଯେଉଁଠି ବାପା ଜୀବିତ ଓ ଘରେ ଅଛନ୍ତି, ସେଠି ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରାଯାଏନି, ଏହିଠାରେ ପୁଅଙ୍କର ପ୍ରକୃତ ଧର୍ମ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ତୀର୍ଥ ଏହି।
ଏଷ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଵୈ ମୋକ୍ଷସ୍ତଥା ଜନ୍ମଫଲଂ ଶୁଭମ୍ । ଏଷ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଵୈ ଯଜ୍ଞୋ ଦାନମେଵ ନ ସଂଶଯଃ
ଏହିଠାରେ ପୁଅଙ୍କର ମୋକ୍ଷ, ଶୁଭ ଜନ୍ମଫଳ, ଏହିଠାରେ ତାଙ୍କର ଯଜ୍ଞ ଓ ଦାନ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ପିତରଂ ପୂଜଯେନ୍ନିତ୍ଯଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ଭାଵେନ ତତ୍ପରଃ । ତସ୍ଯ ଜାତଂ ସମସ୍ତଂ ତଦ୍ଯଦୁକ୍ତଂ ପୂର୍ଵମେଵ ହି
ପୁଅ ସଦା ବାପାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଓ ନିଷ୍ଠାରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ପୂର୍ବରୁ ଯାହା କୁହାଯାଇଛି, ସେ ସବୁ ଏହାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।
ଦାନସ୍ଯାପି ଫଲଂ ତେନ ତୀର୍ଥସ୍ଯାପି ନ ସଂଶଯଃ । ଯଜ୍ଞସ୍ଯାପି ଫଲଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ମାତା ଯେନାପ୍ଯୁପାସିତା
ମାଆଙ୍କୁ ସେବା କଲେ, ଦାନ, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ଓ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମିଳେ।
ପିତା ଯେନ ସୁଭକ୍ତ୍ଯା ଚ ନିତ୍ଯମେଵାପ୍ଯୁପାସିତଃ । ତସ୍ଯ ସର୍ଵା ସୁସଂସିଦ୍ଧା ଯଜ୍ଞାଦ୍ଯାଃ ପୁଣ୍ଯଦାଃ କ୍ରିଯାଃ
ଯିଏ ନିତ୍ୟ ଭକ୍ତି ସହିତ ବାପାଙ୍କୁ ସେବା କରେ, ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ, ଯଜ୍ଞ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କର୍ମ ସଫଳ ହୁଏ।
ଏତଦର୍ଥଂ ସମାଜ୍ଞାତଂ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରଂ ଶ୍ରୁତଂ ମଯା । ପିତୃଭକ୍ତିପରୋ ନିତ୍ଯଂ ଭଵେତ୍ପୁତ୍ରୋ ହି ପିପ୍ପଲ
ଏହି କଥା ପାଇଁ ମୁଁ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରରୁ ଶିଖିଛି, ପିପ୍ପଳ, ପୁଅ ସଦା ବାପାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ମନେଇବା ଉଚିତ।
ତୁଷ୍ଟେ ପିତରି ସଂପ୍ରାପ୍ତଂ ଯଦୁରାଜ୍ଞା ପୁରା ସୁଖମ୍ । ରୁଷ୍ଟେ ପିତରି ଚ ପ୍ରାପ୍ତଂ ମହତ୍ପାପଂ ପୁରା ଶୃଣୁ
ପୁରୁଣା ଦିନରେ ୟଦୁ ରାଜା ବାପାଙ୍କୁ ଖୁସି କରିଥିଲେ ସେ ଶୁଭ ଫଳ ପାଇଥିଲେ; ବାପା ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ, ମହାପାପ ହୁଏ—ଏହା ଶୁଣ।
ରୁରୁଣା ପୌରଵେଣାପି ପିତ୍ରା ଶପ୍ତେନ ଭୂତଲେ । ଏଵଂ ଜ୍ଞାନଂ ମଯା ଚାପ୍ତଂ ଦ୍ଵାଵେତୌ ଯଦୁପାସିତୌ
ପୌରବ ବଂଶର ରୁରୁ ମଧ୍ୟ ବାପାଙ୍କ ଶାପ ପାଇଥିଲେ; ଏପରି ଜ୍ଞାନ ମୁଁ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ସେବା କରି ଅନୁଭବ କରିଛି।
ଏତଯୋଶ୍ଚ ପ୍ରସାଦେନ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଫଲମନୁତ୍ତମମ୍
ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଦୟାରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଫଳ ମିଳିଥିଲା।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ଭୂମିଖଂଡେ ଵେନୋପାଖ୍ଯାନେ ମାତାପିତୃତୀର୍ଥ-ମାହାତ୍ମ୍ଯେ ତ୍ରିଷଷ୍ଟିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ଭୂମିଖଣ୍ଡରେ ବେନ ଉପାଖ୍ୟାନରେ ମାଆ ବାପାଙ୍କୁ ତୀର୍ଥ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଥିବା ତିରଷଷ୍ଠିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
ପିପ୍ପଲଉଵାଚ- ପିତୁଃପ୍ରସାଦଭାଵାଦ୍ଵୈ ଯଦୁନା ସୁଖମୁତ୍ତମମ୍ । କଥଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ସୁଭୁକ୍ତଂ ଚ ତନ୍ମେ ଵିସ୍ତରତୋ ଵଦ
ପିପ୍ପଳ କହିଲେ: ବାପାଙ୍କ ଦୟାରେ ୟଦୁ କିପରି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସୁଖ ପାଇଲେ ଓ ଉପଭୋଗ କଲେ? ଏହା ମୋତେ ଏକେକ୍ ଭଳି କହ।