କଶ୍ଯପ ଉଵାଚ। ଵରଂ ଦାତୁଂ ସମର୍ଥୋଽସି ଦେଵଦେଵ ଜଗତ୍ପତେ । ଶିରଃସ୍ଥିତା ଯା ଗଂଗେଯଂ ପଵିତ୍ରା ପାପହାରିଣୀ
କାଶ୍ୟପ କହିଲେ: ହେ ଦେବଦେବ, ହେ ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କ ନାଥ, ଆପଣ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାରେ ସମର୍ଥ। ଯିଏ ପବିତ୍ର ଏବଂ ପାପ ନାଶ କରନ୍ତି, ଯିଏ ଆପଣଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ବସିଛନ୍ତି, ସେଇ ଗଙ୍ଗା—
ମମ ଦେଯା ଵିଶେଷେଣ ମହାଦେଵ ନମୋସ୍ତୁତେ । ତଦା ଦେଵି ମଯୋକ୍ତଂ ଚ ଗୃହ୍ଣୀଷ୍ଵ ତ୍ଵଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ମୋତେ ସେ ଗଙ୍ଗାକୁ ବିଶେଷ ଭାବରେ ଦିଅନ୍ତୁ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ। ତାପରେ, ହେ ଦେବୀ, ମୁଁ କହିଲି: 'ତୁମେ ଏହାକୁ ଗ୍ରହଣ କର, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ।'
ଜଟାମେକାଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଦତ୍ତା ଗଂଗା ତଦା ମଯା । ତାଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସ୍ଵସ୍ଥାନଂ ହର୍ଷତୋ ଯଯୌ
ମୁଁ ମୋ ଜଟାରୁ ଗୋଟିଏ ଗୁଛ ଖୋଲି ଗଙ୍ଗାକୁ ଦେଇଥିଲି। ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗଙ୍ଗାକୁ ନେଇ ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ।
କେଶରନ୍ଧ୍ରଂ ନାମ ତୀର୍ଥଂ ଵାସୋ ଵୈ କଶ୍ଯପସ୍ଯ ଚ । ଗତସ୍ତତ୍ର ତୁ ଦେଵେଶି ମୁନିଭିଃ ପରିଵାରିତଃ
କେଶରନ୍ଧ୍ର ନାମକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ କାଶ୍ୟପଙ୍କ ନିବାସ ସ୍ଥାନ ହେଲା। ସେଠାକୁ, ହେ ଦେବୀ, ସେ ମୁନିମାନେ ଘେରି ଯାଇଥିଲେ।
କଶ୍ଯପେନ ସମାନୀତା କାଶ୍ଯପୀ ସା ସରିଦ୍ଵରା । ଯସ୍ଯା ଦର୍ଶନମାତ୍ରେଣ ବ୍ରହ୍ମହା ମୁଚ୍ଯତେ କିଲ
କାଶ୍ୟପଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଣାଯାଇଥିବା ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀ 'କାଶ୍ୟପୀ' ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲା। ତାଙ୍କୁ କେବଳ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନନ କରିଥିବା ଲୋକ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ପାଉଛନ୍ତି।
ପାର୍ଵତ୍ଯୁଵାଚ। ସ୍ନାନମାତ୍ରେଣ କିଂ ପୁଣ୍ଯଂ ତତ୍ର ତୀର୍ଥେ ଵଦସ୍ଵ ମେ । ଵିଶ୍ଵନାଥ କୃପାଲୁସ୍ତ୍ଵଂ ଦଯାଂ କୁରୁ ମମୋପରି
ପାର୍ବତୀ କହିଲେ: ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ କେବଳ ସ୍ନାନ କଲେ କେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ? ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ, ହେ ବିଶ୍ୱନାଥ, ଆପଣ କୃପାଳୁ, ମୋ ଉପରେ ଦୟା କରନ୍ତୁ।
ଦର୍ଶନେ କିଂ ଭଵେତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ସ୍ନାନେ କିଂ ଵଦ ଦେଵରାଟ୍ । ମହିମା କୀଦୃଶୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ସର୍ଵଂ ତ୍ଵଂ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି
ଦେଖିବାରେ କେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ସ୍ନାନ କଲେ କେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ, ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା। ଏହାର କେତେ ମହିମା, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସବୁ କଥା ଆପଣ କୁହିବା ଉଚିତ।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ। ମଯା ଶ୍ରୁତାନ୍ଯନେକାନି ତୀର୍ଥାନ୍ଯାଯତନାନି ଚ । ଶ୍ରୀଵିଷ୍ଣୋଶ୍ଚ ପ୍ରସାଦାଚ୍ଚ ନଦ୍ଯଃ ସାଗରଗାଃ ପ୍ରଭୋଃ
ମହାଦେବ କହିଲେ: ମୁଁ ବହୁତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଓ ଦେବସ୍ଥାନ ବିଷୟରେ ଶୁଣିଛି, ଏବଂ ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କୃପାରେ ସମସ୍ତ ନଦୀ ଯେଉଁମାନେ ସାଗରକୁ ବହିଯାଆନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ।
ଗଂଗା ଚ ଯମୁନା ରେଵା ତାପୀ ଚୈଵ ମହାନଦୀ । ଗୋଦାଵରୀ ତୁଂଗଭଦ୍ରା କୌଶିକୀ ଗଲ୍ଲିକା ତଥା
ଗଙ୍ଗା, ଯମୁନା, ରେବା, ଏବଂ ମହାନଦୀ ତାପୀ, ଗୋଦାବରୀ, ତୁଙ୍ଗଭଦ୍ରା, କୌଶିକୀ ଓ ଗଲ୍ଲିକା।
କାଵେରୀ ଵେଦିକା ଭଦ୍ରା ସରଯୂଃ ପାପହାରିଣୀ । ଅନ୍ଯାଶ୍ଚ ଵିଵିଧା ନଦ୍ଯଃ ସର୍ଵପାପହରା ଭୁଵି
କାଭେରୀ, ବେଦିକା, ଭଦ୍ରା ଏବଂ ପାପ ନାଶ କରୁଥିବା ସରୟୂ, ଏହିପରି ଅନେକ ପ୍ରକାର ନଦୀ ଏ ପୃଥିବୀରେ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରନ୍ତି।
ପ୍ରଯାଗସ୍ତୀର୍ଥରାଜଶ୍ଚ କାଶୀ ପୁଷ୍କର ଏଵ ଚ । ନୈମିଷାରଣ୍ଯସଂଜ୍ଞଂ ତୁ ତୀର୍ଥଂ ଚାମରକଂଟକମ୍
ପ୍ରୟାଗ ତୀର୍ଥରାଜ, କାଶୀ, ପୁଷ୍କର, ନୈମିଷାରଣ୍ୟ ନାମକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଏବଂ ଅମରକଣ୍ଟକ।
ଉତ୍ତମଂ ଦ୍ଵାରକାକ୍ଷେତ୍ରମର୍ବୁଦାରଣ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍ । ଏଵଂଵିଧାନି ଦିଵ୍ଯାନି କ୍ଷେତ୍ରାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ
ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱାରକା କ୍ଷେତ୍ର, ଉତ୍ତମ ଅର୍ବୁଦା ଅରଣ୍ୟ—ଏପରି ବିଭିନ୍ନ ପବିତ୍ର ଓ ଦିବ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ର ଅଛି।
ଶ୍ରୁତାନି ତତ୍ର ଦେଵେଶି ମାଯା ଵିଷ୍ଣୋଃ ପ୍ରସାଦତଃ । ପୂର୍ଵଂ ଭଗୀରଥେନୈଵ ଯାଚିତୋଽହଂ ତୁ ପାର୍ଵତି
ଏହି ସବୁକୁ, ହେ ଦେବୀ, ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମାୟା ଓ କୃପାରେ ଶୁଣିଛି। ପୂର୍ବରୁ ଭଗୀରଥ ମୋତେ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲେ, ହେ ପାର୍ବତୀ।
ତଦା ଦତ୍ତା ଇଯଂ ଗଂଗା ଵିଷ୍ଣୋର୍ଲୋକମଭୀପ୍ସୁନା । କଶ୍ଯପାଯ ପୁନର୍ଦତ୍ତା ଋଷୀଣାଂ ଵଚନାନ୍ମଯା
ତେବେ, ଏହି ଗଙ୍ଗାକୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକ ପାଇଁ ଆଶା କରୁଥିବା ଭଗୀରଥଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ପୁନି ଋଷିମାନଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ମୁଁ ଏହାକୁ କାଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲି।
ଇଯଂ ଵୈ କାଶ୍ଯପୀ ଗଂଗା ରୋଗଦୋଷହରା ସଦା । ଇଯଂ ଯା କଥ୍ଯତେ ଲୋକେ ଯୁଗେ ଵୈ ନାମପୂର୍ଵକମ୍
ଏହି କାଶ୍ୟପୀ ଗଙ୍ଗା ସଦା ରୋଗ ଓ ଦୋଷ ଦୂର କରନ୍ତି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ଏହା ଭିନ୍ନ ନାମରେ ଲୋକେ ଜାଣନ୍ତି।
ତଦହଂ କଥଯିଷ୍ଯାମି ଶୃଣୁ ସୁଂଦରି ତତ୍ଵତଃ । କୃତେ କୃତଵତୀ ନାମ ତ୍ରେତାଯାଂ ଗିରିକର୍ଣିକା
ତେଣୁ ମୁଁ ସତ୍ୟ କଥା କହିବି, ଶୁଣ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ। କୃତଯୁଗରେ ଏହାକୁ 'କୃତବତୀ' ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିଲା, ତ୍ରେତାଯୁଗରେ 'ଗିରିକର୍ଣ୍ଣିକା'।
ଦ୍ଵାପରେ ଚଂଦନା ନାମ କଲୌ ସାଭ୍ରମତୀ ସ୍ମୃତା । ଦିନେଦିନେ ଵିଶେଷେଣ ସ୍ନାନାର୍ଥଂ ତୁ ନରାଶ୍ଚ ଯେ
ଦ୍ୱାପରଯୁଗରେ ଏହି ନଦୀକୁ ଚନ୍ଦନା ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିଲା, କିନ୍ତୁ କଳିଯୁଗରେ ଏହା ସାଭ୍ରମତୀ ନାମରେ ପରିଚିତ। ପ୍ରତିଦିନ ଏଠାକୁ ଲୋକେ ବିଶେଷ କରି ସ୍ନାନ କରିବା ପାଇଁ ଆସନ୍ତି।
ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତା ଯାଂତି ଵିଷ୍ଣୋଃ ସନାତନମ୍ । ପ୍ଲକ୍ଷାଵତରଣେ ତୀର୍ଥେ ସରସ୍ଵତ୍ଯାଂ ତଥେଶ୍ଵରି
ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ଏହି ପ୍ଲକ୍ଷାବତରଣ ତୀର୍ଥରେ, ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀ ଉପରେ।
କେଦାରେ ଚ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରେ ଯତ୍ଫଲଂ ସ୍ନାନତୋ ଭଵେତ୍ । ତତ୍ଫଲଂ ତୁ ନୃଣାଂ ନୂନଂ ସାଭ୍ରମତ୍ଯା ଦିନେ ଦିନେ
କେଦାର ଓ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ସେଇ ପୁଣ୍ୟ ସାଭ୍ରମତୀରେ ଲୋକେ ପ୍ରତିଦିନ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପାଆନ୍ତି।
ଭଵତୀତି ନ ସଂଦେହୋ ଵ୍ଯାସସ୍ଯ ଵଚନଂ ଯଥା । ନଭସ୍ଯେପରପକ୍ଷେ ତୁ ପ୍ରତ୍ଯହଂ ଵା ସୁରେଶ୍ଵରି
ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ଯେପରି ବ୍ୟାସଦେବ କହିଛନ୍ତି। ଭାଦ୍ରବ ମାସର ଶେଷ ପକ୍ଷରେ କିମ୍ବା ପ୍ରତିଦିନ, ହେ ଦେବୀ, ଏହା ହୁଏ।
ଅମାଵାସ୍ଯାଦିନେ ସମ୍ଯକ୍ଶ୍ରାଦ୍ଧଦାନେ ଚ ଯତ୍ଫଲମ୍ । ନରସ୍ତତ୍ଫଲମାପ୍ନୋତି ସାଭ୍ରମତ୍ଯାଵଗାହନାତ୍
ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନରେ କିମ୍ବା ଠିକ୍ଭାବେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ସେହି ପୁଣ୍ୟ ସାଭ୍ରମତୀରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଲୋକ ପାଇଥାନ୍ତି।
କାର୍ତିକ୍ଯାଂ କୃତ୍ତିକାଯୋଗେ ଶ୍ରୀସ୍ଥଲେ ମାଧଵାଗ୍ରତଃ । ତତ୍ଫଲଂ ଲଭତେ ମର୍ତ୍ଯୋ ସାଭ୍ରମତ୍ଯାଵଗାହନାତ୍
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ କୃତ୍ତିକା ନକ୍ଷତ୍ର ଯୋଗ ଥିଲେ, ଶ୍ରୀସ୍ଥଳରେ ମାଧବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ସେହି ପୁଣ୍ୟ ସାଭ୍ରମତୀରେ ସ୍ନାନ କଲେ ମଣିଷ ପାଇଥାଏ।
ଏଷା ଶ୍ରେଷ୍ଠତମା ଦେଵି ସର୍ଵଲୋକେଷୁ ପାଵନୀ । ଇଯଂ ଧନ୍ଯତମା ଦେଵି ପଵିତ୍ରା ହ୍ଯଘନାଶିନୀ
ଏହି ତୀର୍ଥ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ପବିତ୍ର, ହେ ଦେବୀ। ଏହା ସବୁଠାରୁ ଧନ୍ୟ, ନିର୍ମଳ ଓ ପାପ ନାଶ କରିଥିବା।
ଯସ୍ଯାଂ ଵୈ ସାଭ୍ରମତ୍ଯାଂ ଚ ଏତେ ତିଷ୍ଠଂତି ନିତ୍ଯଶଃ । ପୂର୍ଵଂ ସଂବଂଧିନୋ ଯେ ଚ ଉତ୍ତରେ ଯେ ତଥା ପୁନଃ
ଏହି ସାଭ୍ରମତୀ ତୀରେ, ପୂର୍ବ ଦିଗର ସମ୍ବନ୍ଧିତ ଏବଂ ଉତ୍ତର ଦିଗର ଲୋକମାନେ ସଦା ରହନ୍ତି।
ପାଶ୍ଚାତ୍ଯା ଦାକ୍ଷିଣାତ୍ଯାଶ୍ଚ ସର୍ଵେ ଯାଂତି ଚ ନିତ୍ଯଶଃ । ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାମିଷେଣୈଵ ଖେଟକେ ବ୍ରହ୍ମସନ୍ନିଧୌ
ପଶ୍ଚିମ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ସଦା ଏଠାକୁ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ପାଇଁ, ଖେଟକରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ, ଆସନ୍ତି।
ଆଯାଂତି ସର୍ଵଦା ଦେଵି କାର୍ତିକ୍ଯାଂ ଚ ନ ସଂଶଯଃ । ତତ୍ର ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ପ୍ରକୁର୍ଵଂତି ତଥା ଵୈ ଵିପ୍ରଭୋଜନମ୍
ଲୋକେ ସବୁବେଳେ, ବିଶେଷ କରି କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଏଠାକୁ ଆସନ୍ତି; ସେଠାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରନ୍ତି ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଖାଇବାକୁ ଦିଅନ୍ତି।
ନାନା ଧର୍ମାନ୍ପ୍ରକୁର୍ଵଂତି ନାନାଯଜ୍ଞାଂଶ୍ଚ ନିତ୍ଯଶଃ । ଵିଵିଧାନି ଚ ଦାନାନି ପ୍ରକୁର୍ଵଂତି ଜନାଃ ସଦା
ଲୋକେ ବିଭିନ୍ନ ଧର୍ମକାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଅନେକ ପୂଜା-ଯଜ୍ଞ ସଦା କରନ୍ତି; ସେମାନେ ସବୁବେଳେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଦାନ ମଧ୍ୟ କରନ୍ତି।
ଚତୁର୍ଯୁଗେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା । ଯଵକ୍ରୀତୋଽଥ ରୈଭ୍ଯଶ୍ଚ କାକ୍ଷୀଵାନୁଶିଜସ୍ତଥା
ଚାରିଯୁଗରେ ଏହି କଥା ନେଇ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଯବକୃତ, ରୈଭ୍ୟ ଏବଂ କାକ୍ଷୀବାନ୍ ଉଶିଜ,
ଭୃଗ୍ଵଂଗିରାସ୍ତଥା କଣ୍ଵୋ ମେଧାଵୀ ଚ ପୁନର୍ଵସୁଃ । ବଂଦୀ ଚ ଗୁଣସଂପନ୍ନଃ ପ୍ରାଚ୍ଯାଂ ଦିଶି ଉପଶ୍ରିତାଃ
ଭୃଗୁ, ଅଙ୍ଗିରା, କଣ୍ବ, ପୁନର୍ବସୁ ଏବଂ ଗୁଣମୟ ବନ୍ଦୀ, ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛନ୍ତି।
ଉଦୀଚ୍ଯାଂ ଯେ ମହାଭାଗା ମଧୁମତ୍ପ୍ରମୁଖାସ୍ତଥା । ସୁବଂଧୁଶ୍ଚ ମହାଭାଗୋ ଦତ୍ତାତ୍ରେଯଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ମଧୁମତ୍ ଓ ତାଙ୍କ ସହ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହାନ୍ ଋଷିମାନେ, ସୁବନ୍ଦୁ ଏବଂ ପ୍ରବଳ ଦତ୍ତାତ୍ରେୟ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।