ସର୍ଵତ୍ର ଦୃଶ୍ଯତେ ଵିପ୍ର ଵ୍ଯାପକଃ ପାଦଵର୍ଜିତଃ । ଯଂ ନ ପଶ୍ଯଂତି ଦେଵେଂଦ୍ରା ମୁନଯସ୍ତତ୍ତ୍ଵଦର୍ଶିନଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସମସ୍ତଠାରେ ଯିଏ ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପି ଅଛନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କର ପାଦ ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ଦେବତାମାନେ କିମ୍ବା ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣିଥିବା ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ସ ଚ ପଶ୍ଯତି ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ସତ୍ଯାସତ୍ଯପଦେ ସ୍ଥିତାନ୍ । ଵ୍ଯାପକଂ ଵିମଲଂ ସିଦ୍ଧଂ ସିଦ୍ଧିଦଂ ସର୍ଵନାଯକମ୍
କିନ୍ତୁ ସେ ସତ୍ୟ ଓ ଅସତ୍ୟ ଦୁହିଁଥିରେ ଅବସ୍ଥିତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି। ସେ ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପି, ନିର୍ମଳ, ସିଦ୍ଧ, ସିଦ୍ଧିଦାତା ଓ ସମସ୍ତଙ୍କର ନାୟକ।
ଯଂ ଜାନାତି ମହାଯୋଗୀ ଵ୍ଯାସୋ ଧର୍ମାର୍ଥକୋଵିଦଃ । ତେଜୋମୂର୍ତିଃ ସ ଚାକାଶମେକଵର୍ଣମନଂତକମ୍
ଏହି ତତ୍ତ୍ୱକୁ ମହାଯୋଗୀ ବ୍ୟାସ, ଯିଏ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥର ଜ୍ଞାନୀ, ଜାଣନ୍ତି। ସେ ତେଜର ଆକୃତି, ଆକାଶ ପରି ଏକରଙ୍ଗୀ ଓ ଅନନ୍ତ।
ତଦେତନ୍ନିର୍ମଲଂ ରୂପଂ ଶ୍ରୁତିରାଖ୍ଯାତି ନିଶ୍ଚିତମ୍ । ଵ୍ଯାସଶ୍ଚୈଵ ହି ଜାନାତି ମାର୍କଂଡେଯଶ୍ଚ ତତ୍ପଦମ୍
ଏହି ନିର୍ମଳ ରୂପକୁ ଶ୍ରୁତି ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ କହିଛି। ବ୍ୟାସ ଓ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଏହି ପଦକୁ ଜାଣନ୍ତି।
ଅର୍ଵାଚୀନଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୃଣୁଷ୍ଵୈକାଗ୍ରମାନସଃ । ଯଦା ସଂହୃତ୍ଯ ଭୂତାତ୍ମା ସ୍ଵଯମେକଃ ପ୍ରଗଚ୍ଛତି
ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ନୂତନ କଥା କହିବି, ମନୋଯୋଗରେ ଶୁଣ। ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତକୁ ଆତ୍ମା ଆପଣେ ଆପଣେ ଆକୁଞ୍ଚିତ କରି, ଏକାକି ଚାଲିଯାନ୍ତି।
ଅପ୍ସୁ ଶଯ୍ଯାଂ ସମାସ୍ଥାଯ ଶେଷଭୋଗାସନସ୍ଥିତଃ । ତମାଶ୍ରିତ୍ଯ ସ୍ଵପିତ୍ଯେକୋ ବହୁକାଲଂ ଜନାର୍ଦନଃ
ପାଣିରେ ଶେଷ ନାଗର ଶଯ୍ୟାରେ ବସି, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଏକାକି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେଠି ଶୟନ କରନ୍ତି।
ଜଲାଂଧକାରସଂତପ୍ତୋ ମାର୍କଂଡେଯୋ ମହାମୁନିଃ । ସ୍ଥାନମିଚ୍ଛନ୍ସ ଯୋଗାତ୍ମା ନିର୍ଵିଣ୍ଣୋ ଭ୍ରମଣେନ ସଃ
ପାଣିର ଅନ୍ଧକାରରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ, ମହାମୁନି ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଏକ ଅବସ୍ଥା ଚାହିଁ, ଘୁରିବାରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ, ଯୋଗରେ ଲୀନ ହେଲେ।
ଭ୍ରମମାଣଃ ସ ଦଦୃଶେ ଶେଷପର୍ଯଂକଶାଯିନମ୍ । ସୂର୍ଯକୋଟିପ୍ରତୀକାଶଂ ଦିଵ୍ଯାଭରଣଭୂଷିତମ୍
ଘୁରୁଥିବାବେଳେ ସେ ଦେଖିଲେ ଯିଏ ଶେଷ ନାଗର ଶଯ୍ୟାରେ ଶୋଇଛନ୍ତି, ସୂର୍ଯ୍ୟର ଦଶ କୋଟି ତୀବ୍ରତା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ।
ଦିଵ୍ଯମାଲ୍ଯାଂବରଧରଂ ସର୍ଵଵ୍ଯାପିନମୀଶ୍ଵରମ୍ । ଯୋଗନିଦ୍ରା ଗତଂ କାଂତଂ ଶଂଖଚକ୍ରଗଦାଧରମ୍
ଦିବ୍ୟ ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ଈଶ୍ୱର, ଯୋଗନିଦ୍ରାରେ ଲୀନ, ସୁନ୍ଦର, ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦାଧାରୀ।
ଏକା ନାରୀ ମହାଭାଗା କୃଷ୍ଣାଂଜନଚଯୋପମା । ଦଂଷ୍ଟ୍ରାକରାଲଵଦନା ଭୀମରୂପା ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ଏଠି ଏକ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳି ନାରୀ ଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କ ଦେହ କଳି ଅଞ୍ଜନ ପରି କଳା, ଦାଂତରେ ଭୟଙ୍କର, ରୂପରେ ଭୀଷଣ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ତଯୋକ୍ତୋସୌ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ମା ଭୈରିତି ମହାମୁନିଃ । ପଦ୍ମପତ୍ରଂ ସୁଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ପଂଚଯୋଜନମାଯତମ୍
ସେ ମହାମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ।' ସେଠି ପାଞ୍ଚ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା, ବିସ୍ତୃତ ପଦ୍ମପତ୍ର ଥିଲା।
ତସ୍ମିନ୍ପତ୍ରେ ମହାଦେଵ୍ଯା ମାର୍କଣ୍ଡେଯୋ ନିଵେଶିତଃ । କେଶଵେ ସତି ସୁପ୍ତେପି ନାସ୍ତ୍ଯତ୍ର ଚ ଭଯଂ ତଵ
ସେଇ ପତ୍ର ଉପରେ ମହାଦେବୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କୁ ବସାଇଲେ। କେଶବ ଶୁଏଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମ ପାଇଁ ଏଠି କୌଣସି ଭୟ ନାହିଁ।
ତାମୁଵାଚ ସ ଯୋଗୀଂଦ୍ର କା ତ୍ଵଂ ଭଵସି ଭାମିନି । ଅସ୍ମିନ୍ଵିନିର୍ଜିତେ ଚୈକା ଭଵତୀ ପରିବୃଂହିତା
ଯୋଗୀଶ୍ୱର ସେ ନାରୀଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ହେ ଭାମିନୀ, ତୁମେ କିଏ? ସମସ୍ତ ବିନଶ୍ଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଏକା ତୁମେ କିପରି ବଢ଼ିଛ?''
ପୃଷ୍ଟୈଵଂ ମୁନିନା ଦେଵୀ ସାଦରଂ ପ୍ରାହ ଭୂସୁର । ନାଗଭୋଗାଂକପର୍ଯଂକେ ସ ଯଃ ସ୍ଵପିତି କେଶଵଃ
ଏପରି ପଚାରାଯିବାପରେ, ଦେବୀ ସମ୍ମାନ ସହିତ କହିଲେ, 'ଯିଏ ନାଗ ଶଯ୍ୟାରେ ଶୁଏଛନ୍ତି, ସେ କେଶବ।''
ଅସ୍ଯାହଂ ଵୈଷ୍ଣଵୀ ଶକ୍ତିଃ କାଲରାତ୍ରିରିହୋଚ୍ଯତେ । ମାମେଵଂ ଵିଦ୍ଧି ଵିପ୍ରେଂଦ୍ର ସର୍ଵମାଯାସମନ୍ଵିତାମ୍
ମୁଁ ତାଙ୍କର ବୈଷ୍ଣବୀ ଶକ୍ତି, ଏଠି କାଳରାତ୍ରୀ ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ। ମୋତେ ଏଭଳି ଜାଣ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ମାୟାର ଧାରିଣୀ।
ମହାମାଯା ପୁରାଣେଷୁ ଜଗନ୍ମୋହାଯ କଥ୍ଯତେ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସା ଗତା ଦେଵୀ ଅଂତର୍ଧାନଂ ହି ପିପ୍ପଲଃ
ପୁରାଣରେ ଏହି ମହାମାୟାକୁ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ମୋହିତ କରିବା ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଏପରି କହି, ଦେବୀ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ, ହେ ପିପ୍ପଳ।
ଦେଵ୍ଯାମନୁଗତାଯାଂ ତୁ ମାର୍କଂଡେଯସ୍ଯ ପଶ୍ଯତଃ । ତସ୍ଯ ନାଭ୍ଯାଂ ସମୁତ୍ପନ୍ନଂ ପଂକଜଂ ହାଟକପ୍ରଭମ୍
ଦେବୀ ଚାଲିଯିବା ସମୟରେ, ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ସାମ୍ନାରେ, ତାଙ୍କର ନାଭିରୁ ସୁନା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପଦ୍ମ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା।
ତସ୍ମାଜ୍ଜଜ୍ଞେ ମହାତେଜା ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକପିତାମହଃ । ତସ୍ମାଦ୍ଵିଜଜ୍ଞିରେ ଲୋକାଃ ସର୍ଵେ ସ୍ଥାଵରଜଂଗମାଃ
ସେଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ ଦୀପ୍ତିମାନ ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ପିତାମହ। ତାଙ୍କଠାରୁ ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ଇଂଦ୍ରାଦ୍ଯା ଲୋକପାଲାଶ୍ଚ ଦେଵାଶ୍ଚାଗ୍ନିପୁରୋଗମାଃ । ଅର୍ଵାଚୀନଂ ସ୍ଵରୂପଂ ତୁ ଦର୍ଶିତଂ ହି ମଯା ନୃପ
ହେ ରାଜା, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଲୋକପାଳମାନେ, ଏବଂ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ସହଜରେ ଦେଖିପାରିବା ଯେଉଁ ରୂପ ଦେଖାଇଛି।
ଅର୍ଵାଚୀନସ୍ଵରୂପୋଯଂ ପରାଚୀନୋ ନିରାଶ୍ରଯଃ । ଯଦା ସ ଦର୍ଶଯେତ୍କାଯଂ କାଯରୂପା ଭଵଂତି ତେ
ଏହି ସହଜ ରୂପଟି ଅଲଗା, ଯେଉଁ ଅସହଜ ରୂପଟି କିଛି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେନାହିଁ। ଯେତେବେଳେ ଦେହକୁ ଦେଖାଯାଏ, ରୂପଗୁଡ଼ିକ ଦେହଧାରଣ କରିଥାଏ।
ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଯାଃ ସର୍ଵଲୋକାଶ୍ଚ ଅର୍ଵାଚୀନା ହି ପିପ୍ପଲ । ଅର୍ଵାଚୀନା ଅମୀ ଲୋକା ଯେ ଭଵଂତି ଜଗତ୍ତ୍ରଯେ
ହେ ପିପ୍ପଳ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ସମସ୍ତ ଲୋକମାନେ ସହଜ ଅଟେ। ଏହି ତିନି ଜଗତରେ ଯେଉଁ ଲୋକମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସହଜ ଅଟେ।
ପରାଚୀନଃ ସ ଭୂତାତ୍ମା ଯଂ ସୁପଶ୍ଯଂତି ଯୋଗିନଃ । ମୋକ୍ଷରୂପଂ ପରଂ ସ୍ଥାନଂ ପରବ୍ରହ୍ମସ୍ଵରୂପକମ୍
ଯେଉଁ ଅସହଜ ଅଟେ, ସେହି ଭୂତମାନଙ୍କର ଆତ୍ମା, ଯାହାକୁ ଯୋଗୀମାନେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି; ଏହା ମୁକ୍ତିର ରୂପ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥା, ପରବ୍ରହ୍ମର ସ୍ୱରୂପ।
ଅଵ୍ଯକ୍ତମକ୍ଷରଂ ହଂସଂ ଶୁଦ୍ଧଂ ସିଦ୍ଧିସମନ୍ଵିତମ୍ । ପରାଚୀନସ୍ଯ ଯଦ୍ରୂପଂ ଵିଦ୍ଯାଧର ତଵାଗ୍ରତଃ
ଯେଉଁ ଅସ୍ପଷ୍ଟ, ଅବିନାଶୀ, ହଂସ ରୂପୀ, ଶୁଦ୍ଧ ଏବଂ ସିଦ୍ଧିସମ୍ପନ୍ନ ଅଟେ, ଏହି ଅସହଜ ରୂପଟି, ହେ ବିଦ୍ୟାଧର, ତୁମେ ସାମ୍ନାରେ ଅଛି।
ସର୍ଵମେଵ ମଯା ଖ୍ଯାତମନ୍ଯତ୍କିଂ ତେ ଵଦାମ୍ଯହମ୍ । ପିପ୍ପଲ ଉଵାଚ- କସ୍ମାଦେତନ୍ମହାଜ୍ଞାନମୁଦ୍ଭୂତଂ ତଵ ସୁଵ୍ରତ
ମୁଁ ସମସ୍ତ କଥା କହିଦେଲି; ଆଉ କଣ କହିବି? ପିପ୍ପଳ କହିଲେ— ହେ ସୁବ୍ରତ, ଏହି ମହାଜ୍ଞାନ କେଉଁଠୁ ତୁମେ ପାଇଲା?
ଅର୍ଵାଚୀନଗତିଂ ଵିଦ୍ଵାନ୍ପରାଚୀନଗତିଂ ତଥା । ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯସ୍ଯ ପରଂ ଜ୍ଞାନଂ ତ୍ଵଯ୍ଯେଵଂ ପରିଵର୍ତତେ
ତୁମେ ସହଜ ଓ ଅସହଜ ଗତି ଦୁହିଁଟିକୁ ଜାଣ, ଏହିପରି ତିନି ଲୋକର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନ ତୁମ ଭିତରେ ଘୁରୁଛି।
ତପସୋ ନୈଵ ପଶ୍ଯାମି ପରାଂ ନିଷ୍ଠାଂ ହି ସୁଵ୍ରତ । ଯଜନଂଯାଜନଂତୀର୍ଥଂତପୋଵାକୃତଵାନସି
ହେ ସୁବ୍ରତ, ମୁଁ ତପସ୍ୟାର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥା ଦେଖିପାରୁନାହିଁ; ତୁମେ ଯଜ୍ଞ, ଯାଜ୍ଞ, ତୀର୍ଥ ଏବଂ ତପସ୍ୟା କରିଛ।
ତତ୍ପ୍ରଭାଵଂ ଵଦସ୍ଵୈଵଂ କେନ ଜ୍ଞାନଂ ତଵାଖିଲମ୍ । ସୁକର୍ମୋଵାଚ- ତପ ଏଵ ନ ଜାନାମି ନ କୃତଂ କାଯଶୋଷଣମ୍
ତେଣୁ ଏହି ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ କିପରି ତୁମେ ପାଇଲ, ଏହାର କାରଣ କହ। ସୁକର୍ମ କହିଲେ— ମୁଁ ତପସ୍ୟା ଜାଣେନି, ଦେହକୁ କଷ୍ଟ ଦେଇ କିଛି କରିନାହିଁ।
ଯଜନଂ ଯାଜନଂ ଵାପି ନ ଜାନେ ତୀର୍ଥସାଧନମ୍ । ନ ମଯା ସାଧିତଂ ଧ୍ଯାନଂ ପୁଣ୍ଯକାଲଂ ସୁକର୍ମଜମ୍
ମୁଁ ଯଜ୍ଞ, ଯାଜ୍ଞ ବା ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା କିପରି କରିବା ଜାଣେନି; ମୁଁ ଧ୍ୟାନ କରିନାହିଁ, ସୁକର୍ମ ଦ୍ୱାରା ପୁଣ୍ୟ ଅର୍ଜନ କରିନାହିଁ।
ସ୍ଫୁଟମେକଂ ପ୍ରଜାନାମି ପିତୃମାତୃପ୍ରପୂଜନମ୍ । ଉଭଯୋରପି ହସ୍ତେନ ମାତାପିତ୍ରୋସ୍ତୁ ନିତ୍ଯଶଃ
ମୁଁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଗୋଟିଏ କଥା ଜାଣେ— ପିତା ଓ ମାତାଙ୍କୁ ଦୁଇହାତରେ ସମ୍ମାନ ଓ ପୂଜା କରିବା।
ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଲନଂ ପୁଣ୍ଯଂ ସ୍ଵଯମେଵ କରୋମ୍ଯହମ୍ । ଅଂଗସଂଵାହନଂ ସ୍ନାନଂ ଭୋଜନାଦିକମେଵ ଚ
ମୁଁ ନିଜେ ମାତାପିତାଙ୍କର ପାଦ ଧୋଇବା, ଅଙ୍ଗ ମାସାଜ କରିବା, ସ୍ନାନ କରାଇବା ଓ ଖାଦ୍ୟ ଦେବା ଭଳି କାମ ନିଜେ କରେ।