ପିତା ମେ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଲୋକଂ ପ୍ରଯାତ୍ଵେତଦ୍ଵରୋତ୍ତମମ୍ । ତଦ୍ଵନ୍ମାତା ଚ ଦେଵେଶା ଵରମନ୍ଯଂ ନ ଯାଚଯେ
“ମୋ ପିତା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଉନ୍ତୁ—ଏହି ଅତିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଶୀର୍ବାଦ; ଏହିପରି ମୋ ମାତା ମଧ୍ୟ, ଦେବତାମାନେ, ମୁଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହେଁ ନାହିଁ।"
ଦେଵା ଊଚୁଃ- ପିତୃଭକ୍ତୋସି ଵିପ୍ରେଂଦ୍ର ଭକ୍ତ୍ଯା ତଵ ଵଯଂ ଦ୍ଵିଜ । ସୁକର୍ମଞ୍ଛ୍ରୂଯତାଂ ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରୀତ୍ଯା ଯୁକ୍ତା ସଦୈଵ ତେ
ଦେବତାମାନେ କହିଲେ: “ତୁମେ ପିତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରୁଛ, ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ; ତୁମ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆମେ ସଦା ତୁମ ପ୍ରତି ସନ୍ନିବେଶ ରହୁଛୁ। ସୁକର୍ମା, ଆମ ପ୍ରେମରେ କହାଯାଇଥିବା କଥା ଶୁଣ।"
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଗତା ଦେଵାଃ ସ୍ଵର୍ଲୋକଂ ନୃପନଂଦନ । ସର୍ଵମୈଶ୍ଵର୍ଯମେତେନ ତସ୍ଯାଗ୍ରେ ପରିଦର୍ଶିତମ୍
ଏପରି କହି ଦେବତାମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚାଲିଗଲେ, ରାଜାନନ୍ଦନ; ସମସ୍ତ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା।
ଦୃଷ୍ଟଂ ତୁ ପିପ୍ପଲେନାପି କୌତୁକଂ ଚ ମହାଦ୍ଭୁତମ୍ । ତମୁଵାଚ ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ପିପ୍ପଲଂ କୁଂଡଲାତ୍ମଜମ୍
ପିପ୍ପଳ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଦାୟକ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ; ତାପରେ ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବ୍ୟକ୍ତି କୁଣ୍ଡଳଙ୍କ ପୁତ୍ର ପିପ୍ପଳଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅର୍ଵାଚୀନଂ ତ୍ଵିଦଂ ରୂପଂ ପରାଚୀନଂ ଚ କୀଦୃଶମ୍ । ପ୍ରଭାଵମୁଭଯୋଶ୍ଚୈଵ ଵଦସ୍ଵ ଵଦତାଂ ଵର
“ଏହି ହେଉଛି ପ୍ରକଟ ରୂପ; ଅପ୍ରକଟ ରୂପ କେମିତି? ଦୁଇଟିର ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ କହ, ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥାକୁହୁଥିବା।"
ସୁକର୍ମୋଵାଚ- ପରାଚୀନସ୍ଯ ରୂପସ୍ଯ ଲିଂଗମେଵ ଵଦାମି ତେ । ଯେନଲୋକାଃ ପ୍ରମୋଦଂତେ ଇଂଦ୍ରାଦ୍ଯାଃ ସଚରାଚରାଃ
ସୁକର୍ମା କହିଲେ: "ମୁଁ ତୁମକୁ ଅପ୍ରକଟ ରୂପର ଚିହ୍ନ କହିବି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ।"
ଅଯମେଵ ଜଗନ୍ନାଥଃ ସର୍ଵଗୋ ଵ୍ଯାପକଃ ପ୍ରଭୁଃ । ଅସ୍ଯ ରୂପଂ ନ ଦୃଷ୍ଟଂ ହି କେନାପ୍ଯେଵ ହି ଯୋଗିନା
"ସେଉଁଠି ଏହି ଜଗନ୍ନାଥ, ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପିଥିବା, ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ; ତାଙ୍କ ରୂପ କେହି ଦେଖିନାହାନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି।"
ଶ୍ରୁତିରେଵ ଵଦତ୍ଯେଵଂ ତଂ ଵକ୍ତୁଂ ଶଂକିତେଵ ସା । ଅପାଣିପାଦନାସଶ୍ଚ ଅକର୍ଣୋ ମୁଖଵର୍ଜିତଃ
"ଶାସ୍ତ୍ର ଏଭଳି କହେ, କିନ୍ତୁ ସେ ତାଙ୍କୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାରେ ଚିନ୍ତିତ; ସେ ହାତ-ପା ନାହିଁ, କାନ ନାହିଁ, ମୁଁହ ନାହିଁ।"
ସର୍ଵଂ ପଶ୍ଯତି ଵୈ କର୍ମ କୃତଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵାସିନାମ୍ । ତେଷାମୁକ୍ତମକର୍ଣଶ୍ଚ ସ ଶୃଣୋତି ସୁସାକ୍ଷ୍ଯଦଃ
"ତିନି ଲୋକର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସେ ଦେଖନ୍ତି; କାନ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ସବୁ ଶୁଣନ୍ତି, କାରଣ ସେ ସବୁଠାରେ ସାକ୍ଷୀ।"
ଗତିହୀନୋ ଵ୍ରଜେତ୍ସୋପି ସ ହି ସର୍ଵତ୍ର ଦୃଶ୍ଯତେ । ପାଣିହୀନୋପି ଗୃହ୍ଣାତି ପାଦହୀନଃ ପ୍ରଧାଵତି
"ଗତି ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଯାଆନ୍ତି; କାରଣ ସେ ସବୁଠାରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି। ହାତ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଧରନ୍ତି; ପା ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଦୃତ ଦୌଡ଼ନ୍ତି।"
ସର୍ଵତ୍ର ଦୃଶ୍ଯତେ ଵିପ୍ର ଵ୍ଯାପକଃ ପାଦଵର୍ଜିତଃ । ଯଂ ନ ପଶ୍ଯଂତି ଦେଵେଂଦ୍ରା ମୁନଯସ୍ତତ୍ତ୍ଵଦର୍ଶିନଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସମସ୍ତଠାରେ ଯିଏ ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପି ଅଛନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କର ପାଦ ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ଦେବତାମାନେ କିମ୍ବା ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣିଥିବା ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ସ ଚ ପଶ୍ଯତି ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ସତ୍ଯାସତ୍ଯପଦେ ସ୍ଥିତାନ୍ । ଵ୍ଯାପକଂ ଵିମଲଂ ସିଦ୍ଧଂ ସିଦ୍ଧିଦଂ ସର୍ଵନାଯକମ୍
କିନ୍ତୁ ସେ ସତ୍ୟ ଓ ଅସତ୍ୟ ଦୁହିଁଥିରେ ଅବସ୍ଥିତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି। ସେ ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପି, ନିର୍ମଳ, ସିଦ୍ଧ, ସିଦ୍ଧିଦାତା ଓ ସମସ୍ତଙ୍କର ନାୟକ।
ଯଂ ଜାନାତି ମହାଯୋଗୀ ଵ୍ଯାସୋ ଧର୍ମାର୍ଥକୋଵିଦଃ । ତେଜୋମୂର୍ତିଃ ସ ଚାକାଶମେକଵର୍ଣମନଂତକମ୍
ଏହି ତତ୍ତ୍ୱକୁ ମହାଯୋଗୀ ବ୍ୟାସ, ଯିଏ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥର ଜ୍ଞାନୀ, ଜାଣନ୍ତି। ସେ ତେଜର ଆକୃତି, ଆକାଶ ପରି ଏକରଙ୍ଗୀ ଓ ଅନନ୍ତ।
ତଦେତନ୍ନିର୍ମଲଂ ରୂପଂ ଶ୍ରୁତିରାଖ୍ଯାତି ନିଶ୍ଚିତମ୍ । ଵ୍ଯାସଶ୍ଚୈଵ ହି ଜାନାତି ମାର୍କଂଡେଯଶ୍ଚ ତତ୍ପଦମ୍
ଏହି ନିର୍ମଳ ରୂପକୁ ଶ୍ରୁତି ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ କହିଛି। ବ୍ୟାସ ଓ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଏହି ପଦକୁ ଜାଣନ୍ତି।
ଅର୍ଵାଚୀନଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୃଣୁଷ୍ଵୈକାଗ୍ରମାନସଃ । ଯଦା ସଂହୃତ୍ଯ ଭୂତାତ୍ମା ସ୍ଵଯମେକଃ ପ୍ରଗଚ୍ଛତି
ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ନୂତନ କଥା କହିବି, ମନୋଯୋଗରେ ଶୁଣ। ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତକୁ ଆତ୍ମା ଆପଣେ ଆପଣେ ଆକୁଞ୍ଚିତ କରି, ଏକାକି ଚାଲିଯାନ୍ତି।
ଅପ୍ସୁ ଶଯ୍ଯାଂ ସମାସ୍ଥାଯ ଶେଷଭୋଗାସନସ୍ଥିତଃ । ତମାଶ୍ରିତ୍ଯ ସ୍ଵପିତ୍ଯେକୋ ବହୁକାଲଂ ଜନାର୍ଦନଃ
ପାଣିରେ ଶେଷ ନାଗର ଶଯ୍ୟାରେ ବସି, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଏକାକି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେଠି ଶୟନ କରନ୍ତି।
ଜଲାଂଧକାରସଂତପ୍ତୋ ମାର୍କଂଡେଯୋ ମହାମୁନିଃ । ସ୍ଥାନମିଚ୍ଛନ୍ସ ଯୋଗାତ୍ମା ନିର୍ଵିଣ୍ଣୋ ଭ୍ରମଣେନ ସଃ
ପାଣିର ଅନ୍ଧକାରରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ, ମହାମୁନି ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଏକ ଅବସ୍ଥା ଚାହିଁ, ଘୁରିବାରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ, ଯୋଗରେ ଲୀନ ହେଲେ।
ଭ୍ରମମାଣଃ ସ ଦଦୃଶେ ଶେଷପର୍ଯଂକଶାଯିନମ୍ । ସୂର୍ଯକୋଟିପ୍ରତୀକାଶଂ ଦିଵ୍ଯାଭରଣଭୂଷିତମ୍
ଘୁରୁଥିବାବେଳେ ସେ ଦେଖିଲେ ଯିଏ ଶେଷ ନାଗର ଶଯ୍ୟାରେ ଶୋଇଛନ୍ତି, ସୂର୍ଯ୍ୟର ଦଶ କୋଟି ତୀବ୍ରତା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ।
ଦିଵ୍ଯମାଲ୍ଯାଂବରଧରଂ ସର୍ଵଵ୍ଯାପିନମୀଶ୍ଵରମ୍ । ଯୋଗନିଦ୍ରା ଗତଂ କାଂତଂ ଶଂଖଚକ୍ରଗଦାଧରମ୍
ଦିବ୍ୟ ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ଈଶ୍ୱର, ଯୋଗନିଦ୍ରାରେ ଲୀନ, ସୁନ୍ଦର, ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦାଧାରୀ।
ଏକା ନାରୀ ମହାଭାଗା କୃଷ୍ଣାଂଜନଚଯୋପମା । ଦଂଷ୍ଟ୍ରାକରାଲଵଦନା ଭୀମରୂପା ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ଏଠି ଏକ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳି ନାରୀ ଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କ ଦେହ କଳି ଅଞ୍ଜନ ପରି କଳା, ଦାଂତରେ ଭୟଙ୍କର, ରୂପରେ ଭୀଷଣ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ତଯୋକ୍ତୋସୌ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ମା ଭୈରିତି ମହାମୁନିଃ । ପଦ୍ମପତ୍ରଂ ସୁଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ପଂଚଯୋଜନମାଯତମ୍
ସେ ମହାମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ।' ସେଠି ପାଞ୍ଚ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା, ବିସ୍ତୃତ ପଦ୍ମପତ୍ର ଥିଲା।
ତସ୍ମିନ୍ପତ୍ରେ ମହାଦେଵ୍ଯା ମାର୍କଣ୍ଡେଯୋ ନିଵେଶିତଃ । କେଶଵେ ସତି ସୁପ୍ତେପି ନାସ୍ତ୍ଯତ୍ର ଚ ଭଯଂ ତଵ
ସେଇ ପତ୍ର ଉପରେ ମହାଦେବୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କୁ ବସାଇଲେ। କେଶବ ଶୁଏଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମ ପାଇଁ ଏଠି କୌଣସି ଭୟ ନାହିଁ।
ତାମୁଵାଚ ସ ଯୋଗୀଂଦ୍ର କା ତ୍ଵଂ ଭଵସି ଭାମିନି । ଅସ୍ମିନ୍ଵିନିର୍ଜିତେ ଚୈକା ଭଵତୀ ପରିବୃଂହିତା
ଯୋଗୀଶ୍ୱର ସେ ନାରୀଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ହେ ଭାମିନୀ, ତୁମେ କିଏ? ସମସ୍ତ ବିନଶ୍ଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଏକା ତୁମେ କିପରି ବଢ଼ିଛ?''
ପୃଷ୍ଟୈଵଂ ମୁନିନା ଦେଵୀ ସାଦରଂ ପ୍ରାହ ଭୂସୁର । ନାଗଭୋଗାଂକପର୍ଯଂକେ ସ ଯଃ ସ୍ଵପିତି କେଶଵଃ
ଏପରି ପଚାରାଯିବାପରେ, ଦେବୀ ସମ୍ମାନ ସହିତ କହିଲେ, 'ଯିଏ ନାଗ ଶଯ୍ୟାରେ ଶୁଏଛନ୍ତି, ସେ କେଶବ।''
ଅସ୍ଯାହଂ ଵୈଷ୍ଣଵୀ ଶକ୍ତିଃ କାଲରାତ୍ରିରିହୋଚ୍ଯତେ । ମାମେଵଂ ଵିଦ୍ଧି ଵିପ୍ରେଂଦ୍ର ସର୍ଵମାଯାସମନ୍ଵିତାମ୍
ମୁଁ ତାଙ୍କର ବୈଷ୍ଣବୀ ଶକ୍ତି, ଏଠି କାଳରାତ୍ରୀ ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ। ମୋତେ ଏଭଳି ଜାଣ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ମାୟାର ଧାରିଣୀ।
ମହାମାଯା ପୁରାଣେଷୁ ଜଗନ୍ମୋହାଯ କଥ୍ଯତେ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସା ଗତା ଦେଵୀ ଅଂତର୍ଧାନଂ ହି ପିପ୍ପଲଃ
ପୁରାଣରେ ଏହି ମହାମାୟାକୁ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ମୋହିତ କରିବା ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଏପରି କହି, ଦେବୀ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ, ହେ ପିପ୍ପଳ।
ଦେଵ୍ଯାମନୁଗତାଯାଂ ତୁ ମାର୍କଂଡେଯସ୍ଯ ପଶ୍ଯତଃ । ତସ୍ଯ ନାଭ୍ଯାଂ ସମୁତ୍ପନ୍ନଂ ପଂକଜଂ ହାଟକପ୍ରଭମ୍
ଦେବୀ ଚାଲିଯିବା ସମୟରେ, ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ସାମ୍ନାରେ, ତାଙ୍କର ନାଭିରୁ ସୁନା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପଦ୍ମ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା।
ତସ୍ମାଜ୍ଜଜ୍ଞେ ମହାତେଜା ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକପିତାମହଃ । ତସ୍ମାଦ୍ଵିଜଜ୍ଞିରେ ଲୋକାଃ ସର୍ଵେ ସ୍ଥାଵରଜଂଗମାଃ
ସେଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ ଦୀପ୍ତିମାନ ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ପିତାମହ। ତାଙ୍କଠାରୁ ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ଇଂଦ୍ରାଦ୍ଯା ଲୋକପାଲାଶ୍ଚ ଦେଵାଶ୍ଚାଗ୍ନିପୁରୋଗମାଃ । ଅର୍ଵାଚୀନଂ ସ୍ଵରୂପଂ ତୁ ଦର୍ଶିତଂ ହି ମଯା ନୃପ
ହେ ରାଜା, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଲୋକପାଳମାନେ, ଏବଂ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ସହଜରେ ଦେଖିପାରିବା ଯେଉଁ ରୂପ ଦେଖାଇଛି।
ଅର୍ଵାଚୀନସ୍ଵରୂପୋଯଂ ପରାଚୀନୋ ନିରାଶ୍ରଯଃ । ଯଦା ସ ଦର୍ଶଯେତ୍କାଯଂ କାଯରୂପା ଭଵଂତି ତେ
ଏହି ସହଜ ରୂପଟି ଅଲଗା, ଯେଉଁ ଅସହଜ ରୂପଟି କିଛି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେନାହିଁ। ଯେତେବେଳେ ଦେହକୁ ଦେଖାଯାଏ, ରୂପଗୁଡ଼ିକ ଦେହଧାରଣ କରିଥାଏ।