ପିପ୍ପଲ ଉଵାଚ- ତ୍ଵଯି ଵଶ୍ଯଂ ଜଗତ୍ସର୍ଵମିତି ଶୁଶ୍ରୁମ ଭୂତଲେ । ତନ୍ମେ ତ୍ଵଂ କୌତୁକଂ ଵିପ୍ର ଦର୍ଶଯସ୍ଵ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ
ପିପ୍ପଳ କହିଲେ — ମୁଁ ପୃଥିବୀରେ ଶୁଣିଛି ଯେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ତୁମ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ; ଏ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ମୋତେ ଚେଷ୍ଟା କରି ଦେଖାଅ।
ପଶ୍ଯ କୌତୁକମେଵାଦ୍ଯ ତ୍ଵଂ ଵଶ୍ଯାଵଶ୍ଯକାରଣମ୍ । ତମୁଵାଚ ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ସୁକର୍ମା ପିପ୍ପଲଂ ପ୍ରତି
ଆଜି ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖ, ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ଅନିୟନ୍ତ୍ରଣର କାରଣ। ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ସୁକର୍ମା ପିପ୍ପଳଙ୍କୁ ଏପରି କହିଲେ।
ଅଥ ସସ୍ମାର ଵୈ ଦେଵାନ୍ସୁକର୍ମା ପ୍ରତ୍ଯଯାଯ ଵୈ । ଇଂଦ୍ରାଦ୍ଯା ଲୋକପାଲାଶ୍ଚ ଦେଵାଶ୍ଚାଗ୍ନିପୁରୋଗମାଃ
ତାପରେ ସୁକର୍ମା ନିଶ୍ଚିତି ପାଇଁ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ; ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଲୋକପାଳମାନେ, ଏବଂ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ।
ସମାଗତାଃ ସମାହୂତା ନାନା ଵିଦ୍ଯାଧରାସ୍ତଥା । ସୁକର୍ମାଣଂ ତତଃ ପ୍ରୋଚୁର୍ଦେଵାଶ୍ଚାଗ୍ନିପୁରୋଗମାଃ
ଡାକିବା ସହିତ ସମସ୍ତେ ଏକଠା ହେଲେ, ବିଭିନ୍ନ ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ ମଧ୍ୟ ଆସିଲେ; ତାପରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଥିବା ଦେବତାମାନେ ସୁକର୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ।
କସ୍ମାତ୍ସ୍ମୃତାସ୍ତ୍ଵଯା ଵିପ୍ର ତତୋର୍ଥକାରଣଂ ଵଦ । ସୁକର୍ମୋଵାଚ- ଅଯମେଷ ସୁସଂପ୍ରାପ୍ତୋ ଵିଦ୍ଯାଧରୋ ହି ପିପ୍ପଲଃ
“ତୁମେ କାହିଁକି ଆମକୁ ସ୍ମରଣ କଲା, ବ୍ରାହ୍ମଣ? ଏହାର କାରଣ କହ।" ସୁକର୍ମା କହିଲେ: "ଏହି ବିଦ୍ୟାଧର, ନାମ ପିପ୍ପଳ, ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।"
ମାମେଵଂ ଭାଷତେ ଵିପ୍ର ଵଶ୍ଯାଵଶ୍ଯତ୍ଵକାରଣମ୍ । ପ୍ରତ୍ଯଯାର୍ଥଂ ସମାହୂତା ଅସ୍ଯୈଵ ଚ ମହାତ୍ମନଃ
“ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେ ମୋତେ ଏଭଳି କହୁଛନ୍ତି, କାରଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ବଶୀଭୂତ କରିବା ନେଇ; ଏହି ମହାତ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରମାଣ ପାଇଁ ଆମେ ଡାକାଯାଇଛୁ।"
ସ୍ଵଂସ୍ଵଂ ସ୍ଥାନଂ ପ୍ରଗଚ୍ଛଧ୍ଵମିତ୍ଯୁଵାଚ ସୁରାନ୍ପ୍ରତି । ତମୂଚୁସ୍ତେ ତତୋ ଦେଵାଃ ସୁକର୍ମାଣଂ ମହାମତିମ୍
ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, "ପ୍ରତ୍ୟେକେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଯାଅ।" ତାପରେ ଦେବତାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ସୁକର୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅସ୍ମାକଂ ଦର୍ଶନଂ ଵ୍ରିପ୍ର ନ ମୋଘଂ ଜାଯତେ ଵରମ୍ । ଵରଂ ଵରଯ ଭଦ୍ରଂ ତେ ମନସା ଯଦ୍ଧିରୋଚତେ
“ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆମେ ତୁମ ପାଖରେ ଆସିଛୁ, ଏହା ଅକାରଣ ହେବ ନାହିଁ। ତୁମ ମନରେ ଯାହା ଭଲ ଲାଗେ, ସେଇ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହ, ଭଲ ହେଉ।"
ତତ୍ତେ ଦଦ୍ମୋ ନ ସଂଦେହସ୍ତ୍ଵେଵମୂଚୁଃ ସୁରୋତ୍ତମାଃ । ଭକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରଣମ୍ଯ ତାନ୍ଦେଵାନ୍ଯଯାଚେ ସ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ
“ଆମେ ତୁମକୁ ସେ ଦେବା, ସନ୍ଦେହ କରନି," ଏପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାମାନେ କହିଲେ। ଭକ୍ତି ସହିତ ଦେବତାମାନେ ପାଖରେ ଶିର ନମାଇ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆବଦନ କଲେ।
ଅଚଲାଂ ଦତ୍ତ ଦେଵେଂଦ୍ରା ସୁଃଭକ୍ତିଂ ଭାଵସଂଯୁତାମ୍ । ମାତାପିତ୍ରୋଶ୍ଚ ମେ ନିତ୍ଯଂ ତଦ୍ଵୈ ଵରମନୁତ୍ତମମ୍
“ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ, ମୋତେ ଦିଅନ୍ତୁ ଅଚଳ ଭକ୍ତି, ଭାବରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଏବଂ ମୋ ମାତା-ପିତାଙ୍କ ପ୍ରତି ସଦା ଏହି ଅତିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଶୀର୍ବାଦ।"
ପିତା ମେ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଲୋକଂ ପ୍ରଯାତ୍ଵେତଦ୍ଵରୋତ୍ତମମ୍ । ତଦ୍ଵନ୍ମାତା ଚ ଦେଵେଶା ଵରମନ୍ଯଂ ନ ଯାଚଯେ
“ମୋ ପିତା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଉନ୍ତୁ—ଏହି ଅତିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଶୀର୍ବାଦ; ଏହିପରି ମୋ ମାତା ମଧ୍ୟ, ଦେବତାମାନେ, ମୁଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହେଁ ନାହିଁ।"
ଦେଵା ଊଚୁଃ- ପିତୃଭକ୍ତୋସି ଵିପ୍ରେଂଦ୍ର ଭକ୍ତ୍ଯା ତଵ ଵଯଂ ଦ୍ଵିଜ । ସୁକର୍ମଞ୍ଛ୍ରୂଯତାଂ ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରୀତ୍ଯା ଯୁକ୍ତା ସଦୈଵ ତେ
ଦେବତାମାନେ କହିଲେ: “ତୁମେ ପିତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରୁଛ, ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ; ତୁମ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆମେ ସଦା ତୁମ ପ୍ରତି ସନ୍ନିବେଶ ରହୁଛୁ। ସୁକର୍ମା, ଆମ ପ୍ରେମରେ କହାଯାଇଥିବା କଥା ଶୁଣ।"
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଗତା ଦେଵାଃ ସ୍ଵର୍ଲୋକଂ ନୃପନଂଦନ । ସର୍ଵମୈଶ୍ଵର୍ଯମେତେନ ତସ୍ଯାଗ୍ରେ ପରିଦର୍ଶିତମ୍
ଏପରି କହି ଦେବତାମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚାଲିଗଲେ, ରାଜାନନ୍ଦନ; ସମସ୍ତ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା।
ଦୃଷ୍ଟଂ ତୁ ପିପ୍ପଲେନାପି କୌତୁକଂ ଚ ମହାଦ୍ଭୁତମ୍ । ତମୁଵାଚ ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ପିପ୍ପଲଂ କୁଂଡଲାତ୍ମଜମ୍
ପିପ୍ପଳ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଦାୟକ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ; ତାପରେ ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବ୍ୟକ୍ତି କୁଣ୍ଡଳଙ୍କ ପୁତ୍ର ପିପ୍ପଳଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅର୍ଵାଚୀନଂ ତ୍ଵିଦଂ ରୂପଂ ପରାଚୀନଂ ଚ କୀଦୃଶମ୍ । ପ୍ରଭାଵମୁଭଯୋଶ୍ଚୈଵ ଵଦସ୍ଵ ଵଦତାଂ ଵର
“ଏହି ହେଉଛି ପ୍ରକଟ ରୂପ; ଅପ୍ରକଟ ରୂପ କେମିତି? ଦୁଇଟିର ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ କହ, ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥାକୁହୁଥିବା।"
ସୁକର୍ମୋଵାଚ- ପରାଚୀନସ୍ଯ ରୂପସ୍ଯ ଲିଂଗମେଵ ଵଦାମି ତେ । ଯେନଲୋକାଃ ପ୍ରମୋଦଂତେ ଇଂଦ୍ରାଦ୍ଯାଃ ସଚରାଚରାଃ
ସୁକର୍ମା କହିଲେ: "ମୁଁ ତୁମକୁ ଅପ୍ରକଟ ରୂପର ଚିହ୍ନ କହିବି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ।"
ଅଯମେଵ ଜଗନ୍ନାଥଃ ସର୍ଵଗୋ ଵ୍ଯାପକଃ ପ୍ରଭୁଃ । ଅସ୍ଯ ରୂପଂ ନ ଦୃଷ୍ଟଂ ହି କେନାପ୍ଯେଵ ହି ଯୋଗିନା
"ସେଉଁଠି ଏହି ଜଗନ୍ନାଥ, ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପିଥିବା, ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ; ତାଙ୍କ ରୂପ କେହି ଦେଖିନାହାନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି।"
ଶ୍ରୁତିରେଵ ଵଦତ୍ଯେଵଂ ତଂ ଵକ୍ତୁଂ ଶଂକିତେଵ ସା । ଅପାଣିପାଦନାସଶ୍ଚ ଅକର୍ଣୋ ମୁଖଵର୍ଜିତଃ
"ଶାସ୍ତ୍ର ଏଭଳି କହେ, କିନ୍ତୁ ସେ ତାଙ୍କୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାରେ ଚିନ୍ତିତ; ସେ ହାତ-ପା ନାହିଁ, କାନ ନାହିଁ, ମୁଁହ ନାହିଁ।"
ସର୍ଵଂ ପଶ୍ଯତି ଵୈ କର୍ମ କୃତଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵାସିନାମ୍ । ତେଷାମୁକ୍ତମକର୍ଣଶ୍ଚ ସ ଶୃଣୋତି ସୁସାକ୍ଷ୍ଯଦଃ
"ତିନି ଲୋକର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସେ ଦେଖନ୍ତି; କାନ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ସବୁ ଶୁଣନ୍ତି, କାରଣ ସେ ସବୁଠାରେ ସାକ୍ଷୀ।"
ଗତିହୀନୋ ଵ୍ରଜେତ୍ସୋପି ସ ହି ସର୍ଵତ୍ର ଦୃଶ୍ଯତେ । ପାଣିହୀନୋପି ଗୃହ୍ଣାତି ପାଦହୀନଃ ପ୍ରଧାଵତି
"ଗତି ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଯାଆନ୍ତି; କାରଣ ସେ ସବୁଠାରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି। ହାତ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଧରନ୍ତି; ପା ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଦୃତ ଦୌଡ଼ନ୍ତି।"
ସର୍ଵତ୍ର ଦୃଶ୍ଯତେ ଵିପ୍ର ଵ୍ଯାପକଃ ପାଦଵର୍ଜିତଃ । ଯଂ ନ ପଶ୍ଯଂତି ଦେଵେଂଦ୍ରା ମୁନଯସ୍ତତ୍ତ୍ଵଦର୍ଶିନଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସମସ୍ତଠାରେ ଯିଏ ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପି ଅଛନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କର ପାଦ ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ଦେବତାମାନେ କିମ୍ବା ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣିଥିବା ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ସ ଚ ପଶ୍ଯତି ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ସତ୍ଯାସତ୍ଯପଦେ ସ୍ଥିତାନ୍ । ଵ୍ଯାପକଂ ଵିମଲଂ ସିଦ୍ଧଂ ସିଦ୍ଧିଦଂ ସର୍ଵନାଯକମ୍
କିନ୍ତୁ ସେ ସତ୍ୟ ଓ ଅସତ୍ୟ ଦୁହିଁଥିରେ ଅବସ୍ଥିତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି। ସେ ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପି, ନିର୍ମଳ, ସିଦ୍ଧ, ସିଦ୍ଧିଦାତା ଓ ସମସ୍ତଙ୍କର ନାୟକ।
ଯଂ ଜାନାତି ମହାଯୋଗୀ ଵ୍ଯାସୋ ଧର୍ମାର୍ଥକୋଵିଦଃ । ତେଜୋମୂର୍ତିଃ ସ ଚାକାଶମେକଵର୍ଣମନଂତକମ୍
ଏହି ତତ୍ତ୍ୱକୁ ମହାଯୋଗୀ ବ୍ୟାସ, ଯିଏ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥର ଜ୍ଞାନୀ, ଜାଣନ୍ତି। ସେ ତେଜର ଆକୃତି, ଆକାଶ ପରି ଏକରଙ୍ଗୀ ଓ ଅନନ୍ତ।
ତଦେତନ୍ନିର୍ମଲଂ ରୂପଂ ଶ୍ରୁତିରାଖ୍ଯାତି ନିଶ୍ଚିତମ୍ । ଵ୍ଯାସଶ୍ଚୈଵ ହି ଜାନାତି ମାର୍କଂଡେଯଶ୍ଚ ତତ୍ପଦମ୍
ଏହି ନିର୍ମଳ ରୂପକୁ ଶ୍ରୁତି ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ କହିଛି। ବ୍ୟାସ ଓ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଏହି ପଦକୁ ଜାଣନ୍ତି।
ଅର୍ଵାଚୀନଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୃଣୁଷ୍ଵୈକାଗ୍ରମାନସଃ । ଯଦା ସଂହୃତ୍ଯ ଭୂତାତ୍ମା ସ୍ଵଯମେକଃ ପ୍ରଗଚ୍ଛତି
ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ନୂତନ କଥା କହିବି, ମନୋଯୋଗରେ ଶୁଣ। ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତକୁ ଆତ୍ମା ଆପଣେ ଆପଣେ ଆକୁଞ୍ଚିତ କରି, ଏକାକି ଚାଲିଯାନ୍ତି।
ଅପ୍ସୁ ଶଯ୍ଯାଂ ସମାସ୍ଥାଯ ଶେଷଭୋଗାସନସ୍ଥିତଃ । ତମାଶ୍ରିତ୍ଯ ସ୍ଵପିତ୍ଯେକୋ ବହୁକାଲଂ ଜନାର୍ଦନଃ
ପାଣିରେ ଶେଷ ନାଗର ଶଯ୍ୟାରେ ବସି, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଏକାକି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେଠି ଶୟନ କରନ୍ତି।
ଜଲାଂଧକାରସଂତପ୍ତୋ ମାର୍କଂଡେଯୋ ମହାମୁନିଃ । ସ୍ଥାନମିଚ୍ଛନ୍ସ ଯୋଗାତ୍ମା ନିର୍ଵିଣ୍ଣୋ ଭ୍ରମଣେନ ସଃ
ପାଣିର ଅନ୍ଧକାରରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ, ମହାମୁନି ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଏକ ଅବସ୍ଥା ଚାହିଁ, ଘୁରିବାରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ, ଯୋଗରେ ଲୀନ ହେଲେ।
ଭ୍ରମମାଣଃ ସ ଦଦୃଶେ ଶେଷପର୍ଯଂକଶାଯିନମ୍ । ସୂର୍ଯକୋଟିପ୍ରତୀକାଶଂ ଦିଵ୍ଯାଭରଣଭୂଷିତମ୍
ଘୁରୁଥିବାବେଳେ ସେ ଦେଖିଲେ ଯିଏ ଶେଷ ନାଗର ଶଯ୍ୟାରେ ଶୋଇଛନ୍ତି, ସୂର୍ଯ୍ୟର ଦଶ କୋଟି ତୀବ୍ରତା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ।
ଦିଵ୍ଯମାଲ୍ଯାଂବରଧରଂ ସର୍ଵଵ୍ଯାପିନମୀଶ୍ଵରମ୍ । ଯୋଗନିଦ୍ରା ଗତଂ କାଂତଂ ଶଂଖଚକ୍ରଗଦାଧରମ୍
ଦିବ୍ୟ ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ଈଶ୍ୱର, ଯୋଗନିଦ୍ରାରେ ଲୀନ, ସୁନ୍ଦର, ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦାଧାରୀ।
ଏକା ନାରୀ ମହାଭାଗା କୃଷ୍ଣାଂଜନଚଯୋପମା । ଦଂଷ୍ଟ୍ରାକରାଲଵଦନା ଭୀମରୂପା ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ଏଠି ଏକ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳି ନାରୀ ଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କ ଦେହ କଳି ଅଞ୍ଜନ ପରି କଳା, ଦାଂତରେ ଭୟଙ୍କର, ରୂପରେ ଭୀଷଣ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ।