କୁଂଡଲସ୍ଯାପି ପୁତ୍ରେଣ ସୁକର୍ମଣା ମହାତ୍ମନା । ଆଗତଂ ପିପ୍ପଲଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦ୍ଵାରଦେଶେ ମହାମତିମ୍
କୁଣ୍ଡଳଙ୍କ ପୁଅ ସୁକର୍ମା, ମହାତ୍ମା, ଦ୍ୱାରପାଖରେ ପିପ୍ପଳଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖିଲେ—
ଆସନାତ୍ତୂର୍ଣମୁତ୍ଥାଯ ଅଭ୍ଯୁତ୍ଥାନଂ କୃତଂ ପୁନଃ । ଆଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ମହାଭାଗ ଵିଦ୍ଯାଧର ମହାମତେ
ସେ ତୁରନ୍ତ ଆସନରୁ ଉଠି, ଯଥାଯଥ ଅଭିବାଦନ କଲେ, ଏବଂ କହିଲେ: 'ଏ ମହାଭାଗ, ଜ୍ଞାନୀ ବିଦ୍ୟାଧର, ଆସନ୍ତୁ।'
ଆସନଂ ପାଦ୍ଯମର୍ଘଂ ଚ ଦଦୌ ତସ୍ମୈ ମହାମତିଃ । ନିର୍ଵିଘ୍ନୋଽସି ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ କୁଶଲେନ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତସେ
ସେ ଜ୍ଞାନୀ ତାଙ୍କୁ ଆସନ, ପାଦଧୋଇବା ପାଇଁ ପାଣି ଓ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଲେ; 'ତୁମେ ନିର୍ବିଘ୍ନ ଅଛ, ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ତୁମେ କୁଶଳରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛ।'
ନିରାମଯଂ ଚ ପପ୍ରଚ୍ଛ ପିପ୍ପଲଂ ତଂ ସମାଗତମ୍ । ଯସ୍ମାଦାଗମନଂ ତେଦ୍ଯ ତତ୍ସର୍ଵଂ ପ୍ରଵଦାମ୍ଯହମ୍
ସେ ଆସିଥିବା ପିପ୍ପଳଙ୍କୁ ନିରାମୟତା ପ୍ରସ୍ନ କଲେ; 'ତୁମେ କାହିଁକି ଆସିଛ, ସେ ସମସ୍ତ କଥା ମୁଁ କହିଦେବି।'
ଵର୍ଷାଣାଂ ଚ ସହସ୍ରାଣି ତ୍ରୀଣି ଯାଵତ୍ତ୍ଵଯା ତପଃ । ତପ୍ତମେଵ ମହାଭାଗ ସୁରେଭ୍ଯଃ ପ୍ରାପ୍ତଵାନ୍ଵରମ୍
ତୁମେ ତିନି ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ତପସ୍ୟା କରିଛ, ମହାଭାଗ, ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କଠାରୁ ବର ପାଇଛ।
ଵଶ୍ଯତ୍ଵଂ ଚ ତ୍ଵଯା ପ୍ରାପ୍ତଂ କାମଚାରସ୍ତଥୈଵ ଚ । ତେନ ମତ୍ତୋ ନ ଜାନାସି ଗର୍ଵମୁଦ୍ଵହସେ ଵୃଥା
ତୁମେ ଆପଣ ଇଚ୍ଛାରେ ଚଳାଚଳ କରିବା ଶକ୍ତି ଓ ସ୍ୱାଧୀନତା ପାଇଛ; ଏହିଥିରୁ, ତୁମେ ମୋତେ ଚିହ୍ନିନାହାଁନ୍ତି ଏବଂ ଅବ୍ୟର୍ଥ ଗର୍ବ ଧରିଛ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତେ ଚେଷ୍ଟିତଂ ସର୍ଵଂ ସାରସେନ ମହାତ୍ମନା । ମମାଭିଧାନଂ କଥିତଂ ମମ ଜ୍ଞାନମନୁତ୍ତମମ୍
ମହାତ୍ମା ସାରସେନ ତୁମର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ମୋର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ଓ ମୋର ଅତିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନ ଦେଲେ।
ପିପ୍ପଲ ଉଵାଚ- ଯୋସୌ ମାଂ ସାରସୋ ଵିପ୍ର ସରିତ୍ତୀରେ ପ୍ରଯୁକ୍ତଵାନ୍ । ସର୍ଵଂ ଜ୍ଞାନଂ ଵଦେନ୍ମାଂ ହି ସ ତୁ କଃ ପ୍ରଭୁରୀଶ୍ଵରଃ
ପିପ୍ପଳ କହିଲେ — ଯିଏ ସାରସେନ ମୋତେ ନଦୀତଟରେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ, ସେ କହିଲେ ଯେ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ମୋତେ ଦେବେ; ସେ କିଏ, ସେ କି ପ୍ରଭୁ, ସେ କି ଇଶ୍ୱର?
ସୁକର୍ମୋଵାଚ- ଭଵଂତମୁକ୍ତଵାନ୍ଯୋ ଵୈ ସରିତ୍ତୀରେ ତୁ ସାରସଃ । ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ତ୍ଵଂ ମହାଜ୍ଞାନଂ ତଂ ଵିଦ୍ଧି ପରମେଶ୍ଵରମ୍
ସୁକର୍ମା କହିଲେ — ଯିଏ ସାରସେନ ତୁମ ସହ ନଦୀତଟରେ କଥାହେଲେ, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ବ୍ରହ୍ମା; ତାଙ୍କୁ ମହାଜ୍ଞାନୀ ପରମେଶ୍ୱର ବୋଲି ଜାଣ।
ଅନ୍ଯତ୍କିଂ ପୃଚ୍ଛସେ ବ୍ରୂହି ତମେଵଂ ପ୍ରଵଦାମ୍ଯହମ୍ । ଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ- ଏଵମୁକ୍ତଃ ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ସୁକର୍ମା ନୃପନଂଦନ
ଅନ୍ୟ କିଛି ପ୍ରଶ୍ନ ଅଛି କି? କହ, ମୁଁ ତାହା ଉତ୍ତର ଦେବି। ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ — ଏପରି କହାଯିବା ପରେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ସୁକର୍ମା, ରାଜାମାନଙ୍କ ଆନନ୍ଦ...
ପିପ୍ପଲ ଉଵାଚ- ତ୍ଵଯି ଵଶ୍ଯଂ ଜଗତ୍ସର୍ଵମିତି ଶୁଶ୍ରୁମ ଭୂତଲେ । ତନ୍ମେ ତ୍ଵଂ କୌତୁକଂ ଵିପ୍ର ଦର୍ଶଯସ୍ଵ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ
ପିପ୍ପଳ କହିଲେ — ମୁଁ ପୃଥିବୀରେ ଶୁଣିଛି ଯେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ତୁମ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ; ଏ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ମୋତେ ଚେଷ୍ଟା କରି ଦେଖାଅ।
ପଶ୍ଯ କୌତୁକମେଵାଦ୍ଯ ତ୍ଵଂ ଵଶ୍ଯାଵଶ୍ଯକାରଣମ୍ । ତମୁଵାଚ ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ସୁକର୍ମା ପିପ୍ପଲଂ ପ୍ରତି
ଆଜି ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖ, ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ଅନିୟନ୍ତ୍ରଣର କାରଣ। ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ସୁକର୍ମା ପିପ୍ପଳଙ୍କୁ ଏପରି କହିଲେ।
ଅଥ ସସ୍ମାର ଵୈ ଦେଵାନ୍ସୁକର୍ମା ପ୍ରତ୍ଯଯାଯ ଵୈ । ଇଂଦ୍ରାଦ୍ଯା ଲୋକପାଲାଶ୍ଚ ଦେଵାଶ୍ଚାଗ୍ନିପୁରୋଗମାଃ
ତାପରେ ସୁକର୍ମା ନିଶ୍ଚିତି ପାଇଁ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ; ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଲୋକପାଳମାନେ, ଏବଂ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ।
ସମାଗତାଃ ସମାହୂତା ନାନା ଵିଦ୍ଯାଧରାସ୍ତଥା । ସୁକର୍ମାଣଂ ତତଃ ପ୍ରୋଚୁର୍ଦେଵାଶ୍ଚାଗ୍ନିପୁରୋଗମାଃ
ଡାକିବା ସହିତ ସମସ୍ତେ ଏକଠା ହେଲେ, ବିଭିନ୍ନ ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ ମଧ୍ୟ ଆସିଲେ; ତାପରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଥିବା ଦେବତାମାନେ ସୁକର୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ।
କସ୍ମାତ୍ସ୍ମୃତାସ୍ତ୍ଵଯା ଵିପ୍ର ତତୋର୍ଥକାରଣଂ ଵଦ । ସୁକର୍ମୋଵାଚ- ଅଯମେଷ ସୁସଂପ୍ରାପ୍ତୋ ଵିଦ୍ଯାଧରୋ ହି ପିପ୍ପଲଃ
“ତୁମେ କାହିଁକି ଆମକୁ ସ୍ମରଣ କଲା, ବ୍ରାହ୍ମଣ? ଏହାର କାରଣ କହ।" ସୁକର୍ମା କହିଲେ: "ଏହି ବିଦ୍ୟାଧର, ନାମ ପିପ୍ପଳ, ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।"
ମାମେଵଂ ଭାଷତେ ଵିପ୍ର ଵଶ୍ଯାଵଶ୍ଯତ୍ଵକାରଣମ୍ । ପ୍ରତ୍ଯଯାର୍ଥଂ ସମାହୂତା ଅସ୍ଯୈଵ ଚ ମହାତ୍ମନଃ
“ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେ ମୋତେ ଏଭଳି କହୁଛନ୍ତି, କାରଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ବଶୀଭୂତ କରିବା ନେଇ; ଏହି ମହାତ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରମାଣ ପାଇଁ ଆମେ ଡାକାଯାଇଛୁ।"
ସ୍ଵଂସ୍ଵଂ ସ୍ଥାନଂ ପ୍ରଗଚ୍ଛଧ୍ଵମିତ୍ଯୁଵାଚ ସୁରାନ୍ପ୍ରତି । ତମୂଚୁସ୍ତେ ତତୋ ଦେଵାଃ ସୁକର୍ମାଣଂ ମହାମତିମ୍
ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, "ପ୍ରତ୍ୟେକେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଯାଅ।" ତାପରେ ଦେବତାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ସୁକର୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅସ୍ମାକଂ ଦର୍ଶନଂ ଵ୍ରିପ୍ର ନ ମୋଘଂ ଜାଯତେ ଵରମ୍ । ଵରଂ ଵରଯ ଭଦ୍ରଂ ତେ ମନସା ଯଦ୍ଧିରୋଚତେ
“ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆମେ ତୁମ ପାଖରେ ଆସିଛୁ, ଏହା ଅକାରଣ ହେବ ନାହିଁ। ତୁମ ମନରେ ଯାହା ଭଲ ଲାଗେ, ସେଇ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହ, ଭଲ ହେଉ।"
ତତ୍ତେ ଦଦ୍ମୋ ନ ସଂଦେହସ୍ତ୍ଵେଵମୂଚୁଃ ସୁରୋତ୍ତମାଃ । ଭକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରଣମ୍ଯ ତାନ୍ଦେଵାନ୍ଯଯାଚେ ସ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ
“ଆମେ ତୁମକୁ ସେ ଦେବା, ସନ୍ଦେହ କରନି," ଏପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାମାନେ କହିଲେ। ଭକ୍ତି ସହିତ ଦେବତାମାନେ ପାଖରେ ଶିର ନମାଇ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆବଦନ କଲେ।
ଅଚଲାଂ ଦତ୍ତ ଦେଵେଂଦ୍ରା ସୁଃଭକ୍ତିଂ ଭାଵସଂଯୁତାମ୍ । ମାତାପିତ୍ରୋଶ୍ଚ ମେ ନିତ୍ଯଂ ତଦ୍ଵୈ ଵରମନୁତ୍ତମମ୍
“ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ, ମୋତେ ଦିଅନ୍ତୁ ଅଚଳ ଭକ୍ତି, ଭାବରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଏବଂ ମୋ ମାତା-ପିତାଙ୍କ ପ୍ରତି ସଦା ଏହି ଅତିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଶୀର୍ବାଦ।"
ପିତା ମେ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଲୋକଂ ପ୍ରଯାତ୍ଵେତଦ୍ଵରୋତ୍ତମମ୍ । ତଦ୍ଵନ୍ମାତା ଚ ଦେଵେଶା ଵରମନ୍ଯଂ ନ ଯାଚଯେ
“ମୋ ପିତା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଉନ୍ତୁ—ଏହି ଅତିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଶୀର୍ବାଦ; ଏହିପରି ମୋ ମାତା ମଧ୍ୟ, ଦେବତାମାନେ, ମୁଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହେଁ ନାହିଁ।"
ଦେଵା ଊଚୁଃ- ପିତୃଭକ୍ତୋସି ଵିପ୍ରେଂଦ୍ର ଭକ୍ତ୍ଯା ତଵ ଵଯଂ ଦ୍ଵିଜ । ସୁକର୍ମଞ୍ଛ୍ରୂଯତାଂ ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରୀତ୍ଯା ଯୁକ୍ତା ସଦୈଵ ତେ
ଦେବତାମାନେ କହିଲେ: “ତୁମେ ପିତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରୁଛ, ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ; ତୁମ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆମେ ସଦା ତୁମ ପ୍ରତି ସନ୍ନିବେଶ ରହୁଛୁ। ସୁକର୍ମା, ଆମ ପ୍ରେମରେ କହାଯାଇଥିବା କଥା ଶୁଣ।"
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଗତା ଦେଵାଃ ସ୍ଵର୍ଲୋକଂ ନୃପନଂଦନ । ସର୍ଵମୈଶ୍ଵର୍ଯମେତେନ ତସ୍ଯାଗ୍ରେ ପରିଦର୍ଶିତମ୍
ଏପରି କହି ଦେବତାମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚାଲିଗଲେ, ରାଜାନନ୍ଦନ; ସମସ୍ତ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା।
ଦୃଷ୍ଟଂ ତୁ ପିପ୍ପଲେନାପି କୌତୁକଂ ଚ ମହାଦ୍ଭୁତମ୍ । ତମୁଵାଚ ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ପିପ୍ପଲଂ କୁଂଡଲାତ୍ମଜମ୍
ପିପ୍ପଳ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଦାୟକ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ; ତାପରେ ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବ୍ୟକ୍ତି କୁଣ୍ଡଳଙ୍କ ପୁତ୍ର ପିପ୍ପଳଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅର୍ଵାଚୀନଂ ତ୍ଵିଦଂ ରୂପଂ ପରାଚୀନଂ ଚ କୀଦୃଶମ୍ । ପ୍ରଭାଵମୁଭଯୋଶ୍ଚୈଵ ଵଦସ୍ଵ ଵଦତାଂ ଵର
“ଏହି ହେଉଛି ପ୍ରକଟ ରୂପ; ଅପ୍ରକଟ ରୂପ କେମିତି? ଦୁଇଟିର ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ କହ, ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥାକୁହୁଥିବା।"
ସୁକର୍ମୋଵାଚ- ପରାଚୀନସ୍ଯ ରୂପସ୍ଯ ଲିଂଗମେଵ ଵଦାମି ତେ । ଯେନଲୋକାଃ ପ୍ରମୋଦଂତେ ଇଂଦ୍ରାଦ୍ଯାଃ ସଚରାଚରାଃ
ସୁକର୍ମା କହିଲେ: "ମୁଁ ତୁମକୁ ଅପ୍ରକଟ ରୂପର ଚିହ୍ନ କହିବି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ।"
ଅଯମେଵ ଜଗନ୍ନାଥଃ ସର୍ଵଗୋ ଵ୍ଯାପକଃ ପ୍ରଭୁଃ । ଅସ୍ଯ ରୂପଂ ନ ଦୃଷ୍ଟଂ ହି କେନାପ୍ଯେଵ ହି ଯୋଗିନା
"ସେଉଁଠି ଏହି ଜଗନ୍ନାଥ, ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପିଥିବା, ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ; ତାଙ୍କ ରୂପ କେହି ଦେଖିନାହାନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି।"
ଶ୍ରୁତିରେଵ ଵଦତ୍ଯେଵଂ ତଂ ଵକ୍ତୁଂ ଶଂକିତେଵ ସା । ଅପାଣିପାଦନାସଶ୍ଚ ଅକର୍ଣୋ ମୁଖଵର୍ଜିତଃ
"ଶାସ୍ତ୍ର ଏଭଳି କହେ, କିନ୍ତୁ ସେ ତାଙ୍କୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାରେ ଚିନ୍ତିତ; ସେ ହାତ-ପା ନାହିଁ, କାନ ନାହିଁ, ମୁଁହ ନାହିଁ।"
ସର୍ଵଂ ପଶ୍ଯତି ଵୈ କର୍ମ କୃତଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵାସିନାମ୍ । ତେଷାମୁକ୍ତମକର୍ଣଶ୍ଚ ସ ଶୃଣୋତି ସୁସାକ୍ଷ୍ଯଦଃ
"ତିନି ଲୋକର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସେ ଦେଖନ୍ତି; କାନ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ସବୁ ଶୁଣନ୍ତି, କାରଣ ସେ ସବୁଠାରେ ସାକ୍ଷୀ।"
ଗତିହୀନୋ ଵ୍ରଜେତ୍ସୋପି ସ ହି ସର୍ଵତ୍ର ଦୃଶ୍ଯତେ । ପାଣିହୀନୋପି ଗୃହ୍ଣାତି ପାଦହୀନଃ ପ୍ରଧାଵତି
"ଗତି ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଯାଆନ୍ତି; କାରଣ ସେ ସବୁଠାରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି। ହାତ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଧରନ୍ତି; ପା ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଦୃତ ଦୌଡ଼ନ୍ତି।"