ଵଶ୍ଯାଵଶ୍ଯମିଦଂ କର୍ମ ଅର୍ଵାଚୀନଂ ପ୍ରଶସ୍ଯତେ । ପରାଚୀନଂ ନ ଜାନାସି ପିପ୍ପଲ ତ୍ଵଂ ହି ମୂଢଧୀଃ
ନିକଟର କାମକୁ ବଶ କରିବାକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନାଯାଏ; ଦୂରର କଥା ତୁମେ ଜାଣନାହାଁ, ପିପ୍ପଳ, କାରଣ ତୁମର ବୁଦ୍ଧି ଭ୍ରାନ୍ତ।
ଵର୍ଷାଣାଂ ତୁ ସହସ୍ରାଣି ଯାଵତ୍ତ୍ରୀଣି ତ୍ଵଯା ତପଃ । ସମାଚୀର୍ଣଂ ତତୋ ଗର୍ଵଂ କୁରୁଷେ କିଂ ମୁଧା ଦ୍ଵିଜ
ତୁମେ ତିନି ହଜାର ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା କରିଛ; ଏପରେ ବ୍ୟର୍ଥ ଗର୍ବ କାହିଁକି କରୁଛ, ହେ ଦ୍ୱିଜ?
କୁଂଡଲସ୍ଯ ସୁତୋ ଧୀରଃ ସୁକର୍ମାନାମ ଯଃ ସୁଧୀଃ । ଵଶ୍ଯାଵଶ୍ଯଂ ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ତସ୍ଯାସୀଚ୍ଛୃଣୁ ସାଂପ୍ରତମ୍
କୁଣ୍ଡଳଙ୍କ ପୁଅ, ଧୈର୍ୟଶୀଳ ଓ ସଦ୍କର୍ମରେ ନିପୁଣ, ସମସ୍ତ ସଂସାରକୁ ବଶ କରିଥିଲେ; ଏହି କଥା ଏବେ ଶୁଣ।
ଅର୍ଵାଚୀନଂ ପରାଚୀନଂ ସ ଵୈ ଜାନାତି ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ । ଲୋକେ ନାସ୍ତି ମହାଜ୍ଞାନୀ ତତ୍ସମଃ ଶୃଣୁ ପିପ୍ପଲ
ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ନିକଟ ଓ ଦୂର, ଦୁହିଁ କଥା ଜାଣନ୍ତି; ଏହି ସଂସାରରେ ତାଙ୍କ ସମାନ ବଡ଼ ଜ୍ଞାନୀ କେହି ନାହିଁ—ପିପ୍ପଳ, ଏହି କଥା ଶୁଣ।
ନ କୁଂଡଲସ୍ଯ ପୁତ୍ରେଣ ସଦୃଶସ୍ତ୍ଵଂ ସୁକର୍ମଣା । ନ ଦତ୍ତଂ ତେନ ଵୈ ଦାନଂ ନ ଜ୍ଞାନଂ ପରିଚିଂତିତମ୍
ସଦ୍କର୍ମରେ କୁଣ୍ଡଳଙ୍କ ପୁଅ ସମାନ ତୁମେ ନୁହଁ; ସେ ଦାନ ଦେଇନାହାଁ, ନାହିଁ ଜ୍ଞାନ ଉପରେ ଚିନ୍ତନ।
ହୁତଯଜ୍ଞାଦିକଂ କର୍ମ ନ କୃତଂ ତେନ ଵୈ କଦା । ନ ଗତସ୍ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାଯାଂ ନ ଚ ଵହ୍ନେରୁପାସନମ୍
ସେ କେବେ ଯଜ୍ଞ, ହୋମ ଭଳି କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କରିନାହାଁ; କେବେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରିନାହାଁ, ନାହିଁ ଅଗ୍ନିର ଉପାସନା।
ସ କଦା କୃତଵାନ୍ଵିପ୍ର ଧର୍ମସେଵାର୍ଥମୁତ୍ତମମ୍ । ସ୍ଵଚ୍ଛଂଦଚାରୀ ଜ୍ଞାନାତ୍ମା ପିତୃମାତୃସୁହୃତ୍ସଦା
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେ କେବେ ଉତ୍ତମ ଧର୍ମସେବା କରିଛି? ସେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଚାଲେ, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ସଦା ପିତାମାତା ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ ପ୍ରତି ଭକ୍ତ।
ଵେଦାଧ୍ଯଯନସଂପନ୍ନଃ ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥକୋଵିଦଃ । ଯାଦୃଶଂ ତସ୍ଯ ଵୈ ଜ୍ଞାନଂ ବାଲସ୍ଯାପି ସୁକର୍ମଣଃ
ସେ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ ଜାଣନ୍ତି; ଏଭଳି ଜ୍ଞାନ ଏହି ସଦ୍କର୍ମୀ ଶିଶୁର ଅଛି।
ତାଦୃଶଂ ନାସ୍ତି ତେ ଜ୍ଞାନଂ ଵୃଥା ତ୍ଵଂ ଗର୍ଵମୁଦ୍ଵହେଃ । ପିପ୍ପଲ ଉଵାଚ- କୋ ଭଵାନ୍ପକ୍ଷିରୂପେଣ ମାମେଵଂ ପରିକୁତ୍ସଯେତ୍
ତୁମେ ଏଭଳି ଜ୍ଞାନ ଧାରଣ କରନାହାଁ; ତୁମର ଗର୍ବ ବ୍ୟର୍ଥ। ପିପ୍ପଳ କହିଲେ— 'ତୁମେ କିଏ, ଏହି ପକ୍ଷୀ ଆକାରରେ ମୋତେ ଏଭଳି ଅପମାନ କରୁଛ?'
କସ୍ମାନ୍ନିଂଦସି ମେ ଜ୍ଞାନଂ ପରାଚୀନଂ ତୁ କୀଦୃଶମ୍ । ତନ୍ମେ ଵିସ୍ତରତୋ ବ୍ରୂହି ତ୍ଵଯି ଜ୍ଞାନଂ କଥଂ ଭଵେତ୍
ମୋ ଜ୍ଞାନକୁ କାହିଁକି ନିନ୍ଦା କରୁଛ? ଏହି ଦୂର ଜ୍ଞାନ କଣ? ତାହା ମୋତେ ବିସ୍ତାରରେ କହ, ତୁମରେ କିପରି ଏହି ଜ୍ଞାନ ଅଛି?
ଅର୍ଵାଚୀନଗତିଂ ସର୍ଵାଂ ପରାଚୀନସ୍ଯ ସାଂପ୍ରତମ୍ । ଵଦ ତ୍ଵମଂଡଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନପୂର୍ଵଂ ସୁଵିସ୍ତରମ୍
ହେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆଗକୁ ଏବଂ ପଛକୁ ଯାହା ଘଟେ, ସେସବୁକୁ ଜ୍ଞାନ ସହିତ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ମୋତେ କହ।
କିଂ ଵା ବ୍ରହ୍ମା ଚ ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚ କିଂ ଵା ରୁଦ୍ରୋ ଭଵିଷ୍ଯସି । ସାରସ ଉଵାଚ- ନାସ୍ତି ତେ ତପସୋ ଭାଵଃ ଫଲଂ ନାସ୍ତି ଚ ତସ୍ଯ ତୁ
ତୁମେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ କିମ୍ବା ରୁଦ୍ର ହେବୁ କି? ସାରସ କହିଲେ— 'ତୁମର ତପସ୍ୟାର ସତ୍ତା ନାହିଁ, ତାହାର କୌଣସି ଫଳ ମିଳେନାହିଁ।'
ତ୍ଵଯା ନ ପରିତପ୍ତସ୍ଯ ତପସଃ ସାଂପ୍ରତଂ ଶୃଣୁ । କୁଂଡଲସ୍ଯାପି ପୁତ୍ରସ୍ଯ ବାଲସ୍ଯାପି ଯଥା ଗୁଣଃ
ତୁମେ ଯଥାଯଥ ତପସ୍ୟା କରନାହାଁ; ଏବେ କୁଣ୍ଡଳଙ୍କ ପୁଅ, ଏହି ଶିଶୁର ଗୁଣ ଶୁଣ।
ତଥା ତେ ନାସ୍ତି ଵୈ ଜ୍ଞାନଂ ପରିଜ୍ଞାତଂ ନ ତତ୍ପଦମ୍ । ଇତୋ ଗତ୍ଵାପି ପୃଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ମମ ରୂପଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ତୁମେ ଏଭଳି ଜ୍ଞାନ ଧାରଣ କରନାହାଁ, ତାହାର ପଦବି ଉପଲବ୍ଧ କରନାହାଁ; ଏଠାରୁ ଚାଲିଯାଅ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋ ରୂପ ବିଷୟରେ ପଚାର।
ସ ଵଦିଷ୍ଯତି ଧର୍ମାତ୍ମା ସର୍ଵଂ ଜ୍ଞାନଂ ତଵୈଵ ହି । ଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ- ଏଵମାକର୍ଣ୍ଯ ତତ୍ସର୍ଵଂ ସାରସେନ ପ୍ରଭାଷିତମ୍
ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ କେବଳ ତୁମକୁ କହିବେ। ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ — ସାରସେନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଥିବା ସମସ୍ତ କଥା ଶୁଣି...
ନିର୍ଜଗାମ ସ ଵେଗେନ ଦଶାରଣ୍ଯଂ ମହାଶ୍ରମମ୍
ସେ ତେଜରେ ଦଶାରଣ୍ୟର ମହାଶ୍ରମକୁ ତୁରନ୍ତ ଚାଲିଗଲେ।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ଭୂମିଖଂଡେ ଵେନୋପାଖ୍ଯାନେ ଏକଷଷ୍ଟିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ଭୂମିଖଣ୍ଡରେ ବେନ କଥାର ଏକଷଷ୍ଠିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ- କୁଂଡଲସ୍ଯାଶ୍ରମଂ ଗତ୍ଵା ସତ୍ଯଧର୍ମ ସମାକୁଲମ୍ । ସୁକର୍ମାଣଂ ତତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପିତୃମାତୃପରାଯଣମ୍
ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ — କୁଣ୍ଡଳଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇ, ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେଖିଲେ, ସେଠାରେ ସୁକର୍ମାଙ୍କୁ ପିତାମାତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିଶୀଳ ଦେଖିଲେ।
ଶୁଶ୍ରୂଷଂତଂ ମହାତ୍ମାନଂ ଗୁରୂସତ୍ଯପରାକ୍ରମମ୍ । ମହାରୂପଂ ମହାତେଜଂ ମହାଜ୍ଞାନସମାକୁଲମ୍
ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ଗୁରୁଙ୍କ ସେବା କରୁଥିଲେ, ସତ୍ୟରେ ଶୂର, ଦେହରେ ବଡ଼, ତେଜସ୍ବୀ ଓ ବିଶାଳ ଜ୍ଞାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ମାତାପିତ୍ରୋଃ ପଦାଂତେ ତମୁପଵିଷ୍ଟଂ ଦଦର୍ଶ ସଃ । ମହାଭକ୍ତ୍ଯାନ୍ଵିତଂ ଶାଂତଂ ସର୍ଵଜ୍ଞାନମହାନିଧିମ୍
ସେ ତାଙ୍କୁ ମାତାପିତାଙ୍କ ପାଦପାଖରେ ବସିଥିବା, ମହାଭକ୍ତିରେ ଭରିଥିବା, ଶାନ୍ତ ଓ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଭଣ୍ଡାର ଭାବରେ ଦେଖିଲେ।
କୁଂଡଲସ୍ଯାପି ପୁତ୍ରେଣ ସୁକର୍ମଣା ମହାତ୍ମନା । ଆଗତଂ ପିପ୍ପଲଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦ୍ଵାରଦେଶେ ମହାମତିମ୍
କୁଣ୍ଡଳଙ୍କ ପୁଅ ସୁକର୍ମା, ମହାତ୍ମା, ଦ୍ୱାରପାଖରେ ପିପ୍ପଳଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖିଲେ—
ଆସନାତ୍ତୂର୍ଣମୁତ୍ଥାଯ ଅଭ୍ଯୁତ୍ଥାନଂ କୃତଂ ପୁନଃ । ଆଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ମହାଭାଗ ଵିଦ୍ଯାଧର ମହାମତେ
ସେ ତୁରନ୍ତ ଆସନରୁ ଉଠି, ଯଥାଯଥ ଅଭିବାଦନ କଲେ, ଏବଂ କହିଲେ: 'ଏ ମହାଭାଗ, ଜ୍ଞାନୀ ବିଦ୍ୟାଧର, ଆସନ୍ତୁ।'
ଆସନଂ ପାଦ୍ଯମର୍ଘଂ ଚ ଦଦୌ ତସ୍ମୈ ମହାମତିଃ । ନିର୍ଵିଘ୍ନୋଽସି ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ କୁଶଲେନ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତସେ
ସେ ଜ୍ଞାନୀ ତାଙ୍କୁ ଆସନ, ପାଦଧୋଇବା ପାଇଁ ପାଣି ଓ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଲେ; 'ତୁମେ ନିର୍ବିଘ୍ନ ଅଛ, ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ତୁମେ କୁଶଳରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛ।'
ନିରାମଯଂ ଚ ପପ୍ରଚ୍ଛ ପିପ୍ପଲଂ ତଂ ସମାଗତମ୍ । ଯସ୍ମାଦାଗମନଂ ତେଦ୍ଯ ତତ୍ସର୍ଵଂ ପ୍ରଵଦାମ୍ଯହମ୍
ସେ ଆସିଥିବା ପିପ୍ପଳଙ୍କୁ ନିରାମୟତା ପ୍ରସ୍ନ କଲେ; 'ତୁମେ କାହିଁକି ଆସିଛ, ସେ ସମସ୍ତ କଥା ମୁଁ କହିଦେବି।'
ଵର୍ଷାଣାଂ ଚ ସହସ୍ରାଣି ତ୍ରୀଣି ଯାଵତ୍ତ୍ଵଯା ତପଃ । ତପ୍ତମେଵ ମହାଭାଗ ସୁରେଭ୍ଯଃ ପ୍ରାପ୍ତଵାନ୍ଵରମ୍
ତୁମେ ତିନି ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ତପସ୍ୟା କରିଛ, ମହାଭାଗ, ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କଠାରୁ ବର ପାଇଛ।
ଵଶ୍ଯତ୍ଵଂ ଚ ତ୍ଵଯା ପ୍ରାପ୍ତଂ କାମଚାରସ୍ତଥୈଵ ଚ । ତେନ ମତ୍ତୋ ନ ଜାନାସି ଗର୍ଵମୁଦ୍ଵହସେ ଵୃଥା
ତୁମେ ଆପଣ ଇଚ୍ଛାରେ ଚଳାଚଳ କରିବା ଶକ୍ତି ଓ ସ୍ୱାଧୀନତା ପାଇଛ; ଏହିଥିରୁ, ତୁମେ ମୋତେ ଚିହ୍ନିନାହାଁନ୍ତି ଏବଂ ଅବ୍ୟର୍ଥ ଗର୍ବ ଧରିଛ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତେ ଚେଷ୍ଟିତଂ ସର୍ଵଂ ସାରସେନ ମହାତ୍ମନା । ମମାଭିଧାନଂ କଥିତଂ ମମ ଜ୍ଞାନମନୁତ୍ତମମ୍
ମହାତ୍ମା ସାରସେନ ତୁମର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ମୋର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ଓ ମୋର ଅତିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନ ଦେଲେ।
ପିପ୍ପଲ ଉଵାଚ- ଯୋସୌ ମାଂ ସାରସୋ ଵିପ୍ର ସରିତ୍ତୀରେ ପ୍ରଯୁକ୍ତଵାନ୍ । ସର୍ଵଂ ଜ୍ଞାନଂ ଵଦେନ୍ମାଂ ହି ସ ତୁ କଃ ପ୍ରଭୁରୀଶ୍ଵରଃ
ପିପ୍ପଳ କହିଲେ — ଯିଏ ସାରସେନ ମୋତେ ନଦୀତଟରେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ, ସେ କହିଲେ ଯେ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ମୋତେ ଦେବେ; ସେ କିଏ, ସେ କି ପ୍ରଭୁ, ସେ କି ଇଶ୍ୱର?
ସୁକର୍ମୋଵାଚ- ଭଵଂତମୁକ୍ତଵାନ୍ଯୋ ଵୈ ସରିତ୍ତୀରେ ତୁ ସାରସଃ । ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ତ୍ଵଂ ମହାଜ୍ଞାନଂ ତଂ ଵିଦ୍ଧି ପରମେଶ୍ଵରମ୍
ସୁକର୍ମା କହିଲେ — ଯିଏ ସାରସେନ ତୁମ ସହ ନଦୀତଟରେ କଥାହେଲେ, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ବ୍ରହ୍ମା; ତାଙ୍କୁ ମହାଜ୍ଞାନୀ ପରମେଶ୍ୱର ବୋଲି ଜାଣ।
ଅନ୍ଯତ୍କିଂ ପୃଚ୍ଛସେ ବ୍ରୂହି ତମେଵଂ ପ୍ରଵଦାମ୍ଯହମ୍ । ଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ- ଏଵମୁକ୍ତଃ ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ସୁକର୍ମା ନୃପନଂଦନ
ଅନ୍ୟ କିଛି ପ୍ରଶ୍ନ ଅଛି କି? କହ, ମୁଁ ତାହା ଉତ୍ତର ଦେବି। ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ — ଏପରି କହାଯିବା ପରେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ସୁକର୍ମା, ରାଜାମାନଙ୍କ ଆନନ୍ଦ...