ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ପଂଚପଂଚାଶତ୍ସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାଂ ଉତ୍ତରଖଂଡେ ଵେତ୍ରଵତୀ ମାହାତ୍ମ୍ଯେ ଚତୁସ୍ତ୍ରିଂଶାଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡରେ ବେତ୍ରବତୀ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା ଥିବା ଏକଶତ ଚତୁର୍ତ୍ରିଂଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
ଶ୍ରୀମହାଦେଵ ଉଵାଚ। ସାଭ୍ରମତ୍ଯାସ୍ତୁ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଦେଵି ଯଥାତଥମ୍ । କଶ୍ଯପୋ ଵୈ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠସ୍ତପୋ ଵୈ ତପ୍ତଵାନ୍ମହତ୍
ଶ୍ରୀମହାଦେବ କହିଲେ: ହେ ଦେବୀ, ମୁଁ ସାଭ୍ରମତୀର ମହିମା ଯଥାଯଥିକ ଭାବେ କହିବି; କଶ୍ୟପ ନାମକ ମହାମୁନି ବଡ଼ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ।
ଅନେକଵର୍ଷପର୍ଯଂତଂ ତେନ ତପ୍ତଂ ମହତ୍ତପଃ । ଅର୍ବୁଦେ ପର୍ଵତେ ରମ୍ଯେ ନାନାଦ୍ରୁମସମାକୁଲେ
ସେ ବହୁ ବର୍ଷ ଧରି ଅତି କଠିନ ତପସ୍ୟା କଲେ, ଆର୍ବୁଦ ପର୍ବତର ଶୋଭାମୟ ଏକାନ୍ତରେ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଗଛ ଥିଲା।
ତତ୍ର ଗତ୍ଵା ତପସ୍ତପ୍ତଂ ଋଷିଣା କଶ୍ଯପେନ ଵୈ । ସରସ୍ଵତୀ ଯତ୍ର ରମ୍ଯା ପଵିତ୍ରା ପାପନାଶିନୀ
ସେଠାରେ କଶ୍ୟପ ଋଷି ତପସ୍ୟା କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ରମଣୀୟ, ପବିତ୍ର ଓ ପାପ ନାଶକ ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀ ବହୁଥିଲା।
ଏକସ୍ମିନ୍ଦିଵସେ ଦେଵି ଗତୋଽସୌ ନୈମିଷଂ ପ୍ରତି । ତଦା ତେ ଋଷଯଃ ସର୍ଵେ କଥାଂ ଚକ୍ରୁରନେକଶଃ
ଏକ ଦିନ, ହେ ଦେବୀ, ସେ ନୈମିଷ ଦିଗକୁ ଗଲେ; ସେବେ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ବିଭିନ୍ନ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରୁଥିଲେ।
ତଦା ତୈସ୍ତୁ ଦ୍ଵିଜୈଃ ସମ୍ଯକ୍ପୃଷ୍ଟୋଽସୌ କଶ୍ଯପୋ ମୁନିଃ । ଅହୋ କଶ୍ଯପ ନଃ ପ୍ରୀତ୍ଯୈ ଗଂଗେହାନୀଯତାଂ ପ୍ରଭୋ
ସେତେବେଳେ, ସେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଠିକ୍ ଭାବେ ପଚାରିଲେ: 'ହେ କଶ୍ୟପ, ଆମ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଗଙ୍ଗାକୁ ଏଠାକୁ ଆଣ।'
ଭଵନ୍ନାମ୍ନା ତୁ ସା ଗଂଗା ଭଵିଷ୍ଯତି ସରିଦ୍ଵରା । ତେଷାଂ ଵାକ୍ଯମୁପାକର୍ଣ୍ଯ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ଦ୍ଵିଜାଂଶ୍ଚ ତାନ୍
'ତୁମ ନାମରେ ଏହି ଗଙ୍ଗା, ସର୍ବୋତ୍ତମ ନଦୀ, ପରିଚିତ ହେବ।' ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେ ଦ୍ୱିଜମାନେଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ।
ଆଗତୋ ହ୍ଯର୍ବୁଦାରଣ୍ଯେ ସରସ୍ଵତୀତୀରସଂନିଧୌ । ତତ୍ର ତପ୍ତଂ ତଦା ତେନ ତପଃ ପରମଦୁଷ୍କରମ୍
ସେ ଆର୍ବୁଦ ଅରଣ୍ୟରେ, ସରସ୍ୱତୀ ତୀରରେ ଆସି, ସେଠାରେ ଅତି କଠିନ ତପସ୍ୟା କଲେ।
ଆରାଧିତୋ ହ୍ଯହଂ ତେନ କଶ୍ଯପେନ ଦ୍ଵିଜେନ ଵୈ । ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷୋଽହଂ ତଦା ଜାତସ୍ତସ୍ଯ ଦ୍ଵିଜଵରସ୍ଯ ଚ
ସେ କାଶ୍ୟପ ନାମକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ପୂଜା କରାଯାଇଥିଲା। ସେ ସମୟରେ ମୁଁ ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ହୋଇଥିଲି।
ଵରଂ ଵରଯ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଯତ୍ତେ ମନସି ଵର୍ତ୍ତତେ
ଭଲ ହେଉ, ତୁମ ମନରେ ଯାହା ଅଛି, ସେଇ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହିଅ।
କଶ୍ଯପ ଉଵାଚ। ଵରଂ ଦାତୁଂ ସମର୍ଥୋଽସି ଦେଵଦେଵ ଜଗତ୍ପତେ । ଶିରଃସ୍ଥିତା ଯା ଗଂଗେଯଂ ପଵିତ୍ରା ପାପହାରିଣୀ
କାଶ୍ୟପ କହିଲେ: ହେ ଦେବଦେବ, ହେ ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କ ନାଥ, ଆପଣ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାରେ ସମର୍ଥ। ଯିଏ ପବିତ୍ର ଏବଂ ପାପ ନାଶ କରନ୍ତି, ଯିଏ ଆପଣଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ବସିଛନ୍ତି, ସେଇ ଗଙ୍ଗା—
ମମ ଦେଯା ଵିଶେଷେଣ ମହାଦେଵ ନମୋସ୍ତୁତେ । ତଦା ଦେଵି ମଯୋକ୍ତଂ ଚ ଗୃହ୍ଣୀଷ୍ଵ ତ୍ଵଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ମୋତେ ସେ ଗଙ୍ଗାକୁ ବିଶେଷ ଭାବରେ ଦିଅନ୍ତୁ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ। ତାପରେ, ହେ ଦେବୀ, ମୁଁ କହିଲି: 'ତୁମେ ଏହାକୁ ଗ୍ରହଣ କର, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ।'
ଜଟାମେକାଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଦତ୍ତା ଗଂଗା ତଦା ମଯା । ତାଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସ୍ଵସ୍ଥାନଂ ହର୍ଷତୋ ଯଯୌ
ମୁଁ ମୋ ଜଟାରୁ ଗୋଟିଏ ଗୁଛ ଖୋଲି ଗଙ୍ଗାକୁ ଦେଇଥିଲି। ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗଙ୍ଗାକୁ ନେଇ ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ।
କେଶରନ୍ଧ୍ରଂ ନାମ ତୀର୍ଥଂ ଵାସୋ ଵୈ କଶ୍ଯପସ୍ଯ ଚ । ଗତସ୍ତତ୍ର ତୁ ଦେଵେଶି ମୁନିଭିଃ ପରିଵାରିତଃ
କେଶରନ୍ଧ୍ର ନାମକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ କାଶ୍ୟପଙ୍କ ନିବାସ ସ୍ଥାନ ହେଲା। ସେଠାକୁ, ହେ ଦେବୀ, ସେ ମୁନିମାନେ ଘେରି ଯାଇଥିଲେ।
କଶ୍ଯପେନ ସମାନୀତା କାଶ୍ଯପୀ ସା ସରିଦ୍ଵରା । ଯସ୍ଯା ଦର୍ଶନମାତ୍ରେଣ ବ୍ରହ୍ମହା ମୁଚ୍ଯତେ କିଲ
କାଶ୍ୟପଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଣାଯାଇଥିବା ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀ 'କାଶ୍ୟପୀ' ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲା। ତାଙ୍କୁ କେବଳ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନନ କରିଥିବା ଲୋକ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ପାଉଛନ୍ତି।
ପାର୍ଵତ୍ଯୁଵାଚ। ସ୍ନାନମାତ୍ରେଣ କିଂ ପୁଣ୍ଯଂ ତତ୍ର ତୀର୍ଥେ ଵଦସ୍ଵ ମେ । ଵିଶ୍ଵନାଥ କୃପାଲୁସ୍ତ୍ଵଂ ଦଯାଂ କୁରୁ ମମୋପରି
ପାର୍ବତୀ କହିଲେ: ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ କେବଳ ସ୍ନାନ କଲେ କେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ? ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ, ହେ ବିଶ୍ୱନାଥ, ଆପଣ କୃପାଳୁ, ମୋ ଉପରେ ଦୟା କରନ୍ତୁ।
ଦର୍ଶନେ କିଂ ଭଵେତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ସ୍ନାନେ କିଂ ଵଦ ଦେଵରାଟ୍ । ମହିମା କୀଦୃଶୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ସର୍ଵଂ ତ୍ଵଂ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି
ଦେଖିବାରେ କେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ସ୍ନାନ କଲେ କେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ, ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା। ଏହାର କେତେ ମହିମା, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସବୁ କଥା ଆପଣ କୁହିବା ଉଚିତ।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ। ମଯା ଶ୍ରୁତାନ୍ଯନେକାନି ତୀର୍ଥାନ୍ଯାଯତନାନି ଚ । ଶ୍ରୀଵିଷ୍ଣୋଶ୍ଚ ପ୍ରସାଦାଚ୍ଚ ନଦ୍ଯଃ ସାଗରଗାଃ ପ୍ରଭୋଃ
ମହାଦେବ କହିଲେ: ମୁଁ ବହୁତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଓ ଦେବସ୍ଥାନ ବିଷୟରେ ଶୁଣିଛି, ଏବଂ ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କୃପାରେ ସମସ୍ତ ନଦୀ ଯେଉଁମାନେ ସାଗରକୁ ବହିଯାଆନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ।
ଗଂଗା ଚ ଯମୁନା ରେଵା ତାପୀ ଚୈଵ ମହାନଦୀ । ଗୋଦାଵରୀ ତୁଂଗଭଦ୍ରା କୌଶିକୀ ଗଲ୍ଲିକା ତଥା
ଗଙ୍ଗା, ଯମୁନା, ରେବା, ଏବଂ ମହାନଦୀ ତାପୀ, ଗୋଦାବରୀ, ତୁଙ୍ଗଭଦ୍ରା, କୌଶିକୀ ଓ ଗଲ୍ଲିକା।
କାଵେରୀ ଵେଦିକା ଭଦ୍ରା ସରଯୂଃ ପାପହାରିଣୀ । ଅନ୍ଯାଶ୍ଚ ଵିଵିଧା ନଦ୍ଯଃ ସର୍ଵପାପହରା ଭୁଵି
କାଭେରୀ, ବେଦିକା, ଭଦ୍ରା ଏବଂ ପାପ ନାଶ କରୁଥିବା ସରୟୂ, ଏହିପରି ଅନେକ ପ୍ରକାର ନଦୀ ଏ ପୃଥିବୀରେ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରନ୍ତି।
ପ୍ରଯାଗସ୍ତୀର୍ଥରାଜଶ୍ଚ କାଶୀ ପୁଷ୍କର ଏଵ ଚ । ନୈମିଷାରଣ୍ଯସଂଜ୍ଞଂ ତୁ ତୀର୍ଥଂ ଚାମରକଂଟକମ୍
ପ୍ରୟାଗ ତୀର୍ଥରାଜ, କାଶୀ, ପୁଷ୍କର, ନୈମିଷାରଣ୍ୟ ନାମକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଏବଂ ଅମରକଣ୍ଟକ।
ଉତ୍ତମଂ ଦ୍ଵାରକାକ୍ଷେତ୍ରମର୍ବୁଦାରଣ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍ । ଏଵଂଵିଧାନି ଦିଵ୍ଯାନି କ୍ଷେତ୍ରାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ
ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱାରକା କ୍ଷେତ୍ର, ଉତ୍ତମ ଅର୍ବୁଦା ଅରଣ୍ୟ—ଏପରି ବିଭିନ୍ନ ପବିତ୍ର ଓ ଦିବ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ର ଅଛି।
ଶ୍ରୁତାନି ତତ୍ର ଦେଵେଶି ମାଯା ଵିଷ୍ଣୋଃ ପ୍ରସାଦତଃ । ପୂର୍ଵଂ ଭଗୀରଥେନୈଵ ଯାଚିତୋଽହଂ ତୁ ପାର୍ଵତି
ଏହି ସବୁକୁ, ହେ ଦେବୀ, ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମାୟା ଓ କୃପାରେ ଶୁଣିଛି। ପୂର୍ବରୁ ଭଗୀରଥ ମୋତେ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲେ, ହେ ପାର୍ବତୀ।
ତଦା ଦତ୍ତା ଇଯଂ ଗଂଗା ଵିଷ୍ଣୋର୍ଲୋକମଭୀପ୍ସୁନା । କଶ୍ଯପାଯ ପୁନର୍ଦତ୍ତା ଋଷୀଣାଂ ଵଚନାନ୍ମଯା
ତେବେ, ଏହି ଗଙ୍ଗାକୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକ ପାଇଁ ଆଶା କରୁଥିବା ଭଗୀରଥଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ପୁନି ଋଷିମାନଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ମୁଁ ଏହାକୁ କାଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲି।
ଇଯଂ ଵୈ କାଶ୍ଯପୀ ଗଂଗା ରୋଗଦୋଷହରା ସଦା । ଇଯଂ ଯା କଥ୍ଯତେ ଲୋକେ ଯୁଗେ ଵୈ ନାମପୂର୍ଵକମ୍
ଏହି କାଶ୍ୟପୀ ଗଙ୍ଗା ସଦା ରୋଗ ଓ ଦୋଷ ଦୂର କରନ୍ତି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ଏହା ଭିନ୍ନ ନାମରେ ଲୋକେ ଜାଣନ୍ତି।
ତଦହଂ କଥଯିଷ୍ଯାମି ଶୃଣୁ ସୁଂଦରି ତତ୍ଵତଃ । କୃତେ କୃତଵତୀ ନାମ ତ୍ରେତାଯାଂ ଗିରିକର୍ଣିକା
ତେଣୁ ମୁଁ ସତ୍ୟ କଥା କହିବି, ଶୁଣ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ। କୃତଯୁଗରେ ଏହାକୁ 'କୃତବତୀ' ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିଲା, ତ୍ରେତାଯୁଗରେ 'ଗିରିକର୍ଣ୍ଣିକା'।
ଦ୍ଵାପରେ ଚଂଦନା ନାମ କଲୌ ସାଭ୍ରମତୀ ସ୍ମୃତା । ଦିନେଦିନେ ଵିଶେଷେଣ ସ୍ନାନାର୍ଥଂ ତୁ ନରାଶ୍ଚ ଯେ
ଦ୍ୱାପରଯୁଗରେ ଏହି ନଦୀକୁ ଚନ୍ଦନା ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିଲା, କିନ୍ତୁ କଳିଯୁଗରେ ଏହା ସାଭ୍ରମତୀ ନାମରେ ପରିଚିତ। ପ୍ରତିଦିନ ଏଠାକୁ ଲୋକେ ବିଶେଷ କରି ସ୍ନାନ କରିବା ପାଇଁ ଆସନ୍ତି।
ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତା ଯାଂତି ଵିଷ୍ଣୋଃ ସନାତନମ୍ । ପ୍ଲକ୍ଷାଵତରଣେ ତୀର୍ଥେ ସରସ୍ଵତ୍ଯାଂ ତଥେଶ୍ଵରି
ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ଏହି ପ୍ଲକ୍ଷାବତରଣ ତୀର୍ଥରେ, ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀ ଉପରେ।
କେଦାରେ ଚ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରେ ଯତ୍ଫଲଂ ସ୍ନାନତୋ ଭଵେତ୍ । ତତ୍ଫଲଂ ତୁ ନୃଣାଂ ନୂନଂ ସାଭ୍ରମତ୍ଯା ଦିନେ ଦିନେ
କେଦାର ଓ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ସେଇ ପୁଣ୍ୟ ସାଭ୍ରମତୀରେ ଲୋକେ ପ୍ରତିଦିନ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପାଆନ୍ତି।
ଭଵତୀତି ନ ସଂଦେହୋ ଵ୍ଯାସସ୍ଯ ଵଚନଂ ଯଥା । ନଭସ୍ଯେପରପକ୍ଷେ ତୁ ପ୍ରତ୍ଯହଂ ଵା ସୁରେଶ୍ଵରି
ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ଯେପରି ବ୍ୟାସଦେବ କହିଛନ୍ତି। ଭାଦ୍ରବ ମାସର ଶେଷ ପକ୍ଷରେ କିମ୍ବା ପ୍ରତିଦିନ, ହେ ଦେବୀ, ଏହା ହୁଏ।