ଜାତକର୍ମାଦିଯୋଗଶ୍ଚ ଔର୍ଵେଣ ଚ ତଥା କୃତଃ । ଉପଵୀତାଦିକଂ ସର୍ଵଂ ଜାତଂ ତତ୍ର ମହାମୁନେଃ
ଔର୍ବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମସଂସ୍କାର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା କରାଯାଇଥିଲା। ସେଠାରେ ମହାମୁନି ଉପନୟନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସଂସ୍କାର କରିଥିଲେ।
ତତ୍ର ଵେଦାଦିକଂ ସର୍ଵଂ ପଠିତଂ ଚୌର୍ଵଯୋଗତଃ । ଅଧ୍ଯାପ୍ଯ ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରାଣି ତତୋଽସ୍ତ୍ରଂ ପ୍ରତ୍ଯପାଦଯତ୍
ସେଠାରେ ଔର୍ବଙ୍କ ଶିକ୍ଷାରେ ସମସ୍ତ ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ପଢ଼ାଯାଇଥିଲା। ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ପଢ଼ାଇ ସେ ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଦେଇଥିଲେ।
ଆଗ୍ନେଯଂ ତଂ ମହାଭାଗ ଅମରୈରପି ଦୁଃସହମ୍ । ସ ତେନାସୁବଲେନାଜୌ ବଲେନ ଚ ସମନ୍ଵିତଃ
ସେ ଅଗ୍ନିଅସ୍ତ୍ର ଦେଲେ, ଯାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସହିପାରନ୍ତିନାହିଁ। ଏହା ଓ ନିଜ ଶକ୍ତି ସହିତ ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଳବାନ ହେଲେ।
ହୈହଯାନ୍ଵୈ ଜଘାନାଶୁ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସ୍ଵବଲେନ ଚ । ଆଜହାର ଚ ଲୋକେଷୁ ସ ଚ କୀର୍ତିମଵାପ ସଃ
ସେ କ୍ରୋଧରେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ହୈହୟମାନେଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ବଧ କଲେ। ଏହିପରି ଭାବେ ସେ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୀର୍ତ୍ତି ଲାଗିଲେ।
ତତଃ ଶକାଃ ସଯଵନାଃ କାଂବୋଜାଃ ପଲ୍ଲଵାସ୍ତଥା । ହନ୍ଯମାନାସ୍ତଦା ତେ ତୁ ଵସିଷ୍ଠଂ ଶରଣଂ ଯଯୁଃ
ତାପରେ ଶକ, ଯବନ, କାମ୍ବୋଜ ଓ ପଲ୍ଲବମାନେ ସେ ସମୟରେ ବଧ ହେଉଥିବାବେଳେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ।
ଵସିଷ୍ଠୋଽପି ଚ ତାନ୍କୃତ୍ଵା ସମଯେନ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ । ସଗରଂ ଵାରଯାମାସ ତେଷାଂ ଦତ୍ତ୍ଵାଽଭଯଂ ନୃପଃ
ବସିଷ୍ଠ, ମହାତ୍ୱ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଚୁକ୍ତି କରି ସଗରଙ୍କୁ ରୋକିଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ନିରାପତ୍ତା ପାଇଲେ, ହେ ରାଜା।
ସଗରଃ ସ୍ଵାଂ ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂତୁ ଗୁରୋର୍ଵାକ୍ଯଂ ନିଶମ୍ଯ ଚ । ଧର୍ମୈର୍ଜଘାନ ତାଂଶ୍ଚୈଷାଂ ଵିକୃତତ୍ଵଂ ଚକାର ହ
ସଗର ନିଜ ଗୁରୁଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଓ ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ମନେପକାଇ, ଧର୍ମରେ ରହି ସେମାନେଙ୍କୁ ଅଧୀନ କଲେ ଓ ସେମାନେଙ୍କର ରୂପ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିଦେଲେ।
ଅର୍ଦ୍ଧଂଶକନାଂଶିରସୋ ମୁଂଡଂ କୃତ୍ଵା ଵିସର୍ଜଯତ୍ । ଯଵନାନାଂ ଶିରଃ ସର୍ଵଂ କାଂବୋଜାନାଂ ତଥୈଵ ଚ
ସେ ଶକମାନେଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଅର୍ଧେକ କାଟି ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ଯବନ ଓ କାମ୍ବୋଜମାନେଙ୍କର ସମସ୍ତ ମୁଣ୍ଡ କାଟି ଦେଲେ।
ପାରଦା ମୁଂଡକେଶାଶ୍ଚ ପଲ୍ଲ୍ଵାଃ ଶ୍ମଶ୍ରୁରକ୍ଷକାଃ । ଏଵଂ ଵିଜିତ୍ଯ ସର୍ଵାନ୍ଵୈ କୃତଵାନ୍ଧର୍ମସଂଗ୍ରହମ୍
ସେ ପାରଦ, ମୁଣ୍ଡମୁଣ୍ଡିଆ, ପଲ୍ଲବ ଓ ଦାଢ଼ିଆ ରକ୍ଷକମାନେ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜିତି, ଧର୍ମର ସଂଗ୍ରହ କରିଥିଲେ।
ସର୍ଵଧର୍ମଜଯୀ ରାଜା ଵିଜିତ୍ଯେମାଂ ଵସୁଂଧରାମ୍ । ଆଶୁ ସଂସ୍କାରଯାମାସ ଵାଜିମେଧାଯ ପାର୍ଥିଵଃ
ସମସ୍ତ ଧର୍ମରେ ଜୟୀ ହୋଇ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଜିତି, ରାଜା ଶୀଘ୍ରେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଲେ।
ତସ୍ଯ ଚାରଯତଃସୋଽଶ୍ଵଃ ସମୁଦ୍ରେ ପୂର୍ଵଦକ୍ଷିଣେ । ଵେଲା ସମୀପେଽପହୃତୋ ଭୂମିଂ ଚୈଵ ପ୍ରଵେଶିତଃ
ଯଜ୍ଞ ଚାଲିଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କ ଘୋଡ଼ା ପୂର୍ବ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ସମୁଦ୍ର ତଟରେ ନିକଟରୁ ନେଇଯାଇ, ଭୂମି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରାଯାଇଥିଲା।
ସ ତଂ ଦେଶଂ ତଦା ପୁତ୍ରୈଃ ଖାନଯାମାସ ସର୍ଵତଃ । ନାଶ୍ଵଂ ପ୍ରାପୁସ୍ତଦାତେଵୈ ଖନ୍ଯମାନେ ମହାର୍ଣଵେ
ତାପରେ ସେ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ସହିତ ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଖୋଦିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ; କିନ୍ତୁ ବଡ଼ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଖୋଦିଲେ ମଧ୍ୟ ଘୋଡ଼ାକୁ ମିଳିଲେନି।
ତତ୍ରୈକମାଦିପୁରୁଷଂ ଦଦୃଶୁସ୍ତେ ତ୍ଵରାନ୍ଵିତାଃ । ତମାଦିପୁରୁଷଂ ଦେଵଂ କପିଲଂ ଜଗତାଂ ପ୍ରଭୁମ୍
ସେଠାରେ, ତାଙ୍କର ତ୍ୱରାରେ, ସେମାନେ ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ପୁରୁଷ, ଜଗତର ନାଥ କପିଳ ଦେବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ତସ୍ଯ ଚକ୍ଷୁଃ ସମୁତ୍ପନ୍ନ ଵହ୍ନିନା ପ୍ରତିବୁଧ୍ଯତଃ । ଦଗ୍ଧାଃ ଷଷ୍ଟି ସହସ୍ରାଣି ଚତ୍ଵାରସ୍ତେଽଵଶେଷିତାଃ
ସେ ଜାଗିଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁରୁ ଅଗ୍ନି ଉଦ୍ଭବ ହେଲା; ସାଠି ହଜାର ଲୋକ ଦହିଗଲେ, କେବଳ ଚାରିଜଣ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଲେ।
ହୃଷୀକେତୁଃ ସୁକେତୁଶ୍ଚ ତଥା ଧର୍ମରଥୋପରଃ । ଶୂରଃ ପଂଚଜନଶ୍ଚୈଵ ତସ୍ଯ ଵଂଶକରା ଦ୍ଵିଜ
ହୃଷୀକେତୁ, ସୁକେତୁ, ଧର୍ମରଥୋପର, ଶୂର ଓ ପଞ୍ଚଜନ—ଏହିମାନେ, ଦ୍ୱିଜ, ତାଙ୍କ ବଂଶର ଉତ୍ପାଦକ ହେଲେ।
ପ୍ରାଦାଚ୍ଚ ତସ୍ମୈ ଭଗଵାନ୍ହରିଃ ପଂଚଵରାନ୍ସ୍ଵଯମ୍ । ଵଂଶଂ ମୋକ୍ଷଂ ସୁକୀର୍ତିଞ୍ଚ ସମୁଦ୍ରଂ ତନଯଂ ଵିଭୁଃ
ଭଗବାନ୍ ହରି ନିଜେ ତାଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚଟି ଵର ଦେଲେ—ବଂଶ, ମୋକ୍ଷ, ଶୁଭ କୀର୍ତ୍ତି, ସମୁଦ୍ର ଓ ପୁଅ, ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ।
ସାଗରତ୍ଵଂ ଚ ଲେଭେଥ କର୍ମଣା ତେନ ତସ୍ଯ ଵୈ । ତମାଶ୍ଵମେଧିକଂ ସୋଽଶ୍ଵଂ ସମୁଦ୍ରାଦୁପଲବ୍ଧଵାନ୍ । ଆଜହାରାଶ୍ଵମେଧାନାଂ ଶତଂ ସ ଚ ମହାଯଶାଃ
ସେ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସମୁଦ୍ର ହେବାର ଗୌରବ ପାଇଲେ; ଅଶ୍ୱମେଧ ପାଇଁ ସମୁଦ୍ରରୁ ଘୋଡ଼ା ଫେରାଇଲେ, ଏବଂ ସେ ମହାନ୍ ବ୍ୟକ୍ତି ଏକଶତ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କଲେ।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ-। ଗାଂଗଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଯଥୋକ୍ତଂ ମୁନିସତ୍ତମ । ଯସ୍ଯ ଶ୍ରଵଣମାତ୍ରେଣ ଅଘଂ ନଶ୍ଯତି ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍
ମହାଦେବ କହିଲେ— ମୁଁ ତୁମକୁ ଗଙ୍ଗାର ମହିମା କହିବି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯାହା କେବଳ ଶୁଣିଲେ ମାତ୍ର ତକ୍ଷଣାତ୍ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ଗଂଗାଗଂଗେତି ଯୋବ୍ରୂଯାଦ୍ଯୋଜନାନାଂ ଶତୈରପି । ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ସ ଗଚ୍ଛତି
ଯେଉଁଠି ଲୋକ ଶତ ଯୋଜନ ଦୂରରୁ 'ଗଙ୍ଗା, ଗଙ୍ଗା' ବୋଲି କହେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ, ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ଯାଏ।
ଚରଣାବ୍ଜସମୁଦ୍ଭୂତା ଗଂଗା ନାମେତି ଵିଶ୍ରୁତା । ପାପାନାଂ ସ୍ଥୂଲରାଶୀନାଂ ନାଶିନୀ ଚେତି ନାରଦ
ଫୁଲର ପାଦପଦ୍ମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଗଙ୍ଗା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ସେ ଭାରି ପାପର ଢେରକୁ ନଶ୍ଟ କରେ, ନାରଦ।
ନର୍ମଦା ସରଯୂଶ୍ଚୈଵ ତଥା ଵେତ୍ରଵତୀ ନଦୀ । ତାପୀ ପଯୋଷ୍ଣୀ ଚଂଦ୍ରା ଚ ଵିପାଶା କର୍ମନାଶିନୀମ୍
ନର୍ମଦା, ସରୟୂ, ଏବଂ ବେତ୍ରବତୀ ନଦୀ, ତାପୀ, ପୟୋଷ୍ଣୀ, ଚନ୍ଦ୍ରା ଓ ବିପାଶା—ଏମାନେ କର୍ମ ନଶ୍ଟ କରନ୍ତି।
ପୁଷ୍ଯା ପୂର୍ଣା ତଥା ଦୀପା ଵିଦୀପା ସୂର୍ଯତେଜସା । ସହସ୍ରଵୃଷଦାନାତ୍ତୁ ଯତ୍ଫଲଂ ଲଭତେ ଧ୍ରୁଵମ୍
ପୁଷ୍ୟା, ପୂର୍ଣ୍ଣା, ଦୀପା ଓ ବିଦୀପା, ସୂର୍ଯ୍ୟର ତେଜରେ ଉଜ୍ୱଳ—ହଜାର ଗାଈ ଦାନ କଲେ ଯେଉଁ ଫଳ ନିଶ୍ଚିତ ମିଳେ,
ତତ୍ଫଲଂ ସମଵାପ୍ନୋତି ଗଂଗାଦର୍ଶନତଃ କ୍ଷଣାତ୍ । ଇଯଂ ଗଂଗା ମହାପୁଣ୍ଯା ବ୍ରହ୍ମଘ୍ନାନାଂ ଵିଶେଷତଃ
ସେଇ ଫଳ କେବଳ ଗଙ୍ଗା ଦର୍ଶନ କଲେ ମାତ୍ର ମିଳିଯାଏ; ଏହି ଗଙ୍ଗା ବିଶେଷ ମହାପୁଣ୍ୟମୟୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନନ କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଅତିଶୟ।
ତେଷାଂ ନିରଯଯୁକ୍ତାନାଂ ଗଂଗା ପାପପ୍ରହାରିଣୀ । ଚଂଦ୍ର ସୂର୍ଯୋପରାଗେ ଚ ଯତ୍ଫଲଂ ଵିଦ୍ଯତେଽନଘ
ଯେଉଁମାନେ ନରକରେ ବନ୍ଧିତ, ସେମାନଙ୍କର ପାପ ଗଙ୍ଗା ଦୂର କରେ; ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣରେ ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ନିର୍ମଳ,
ତତ୍ଫଲଂ ସମଵାପ୍ନୋତି ଗଂଗାଦର୍ଶନମାତ୍ରତଃ । ଯଥା ସୂର୍ଯୋଦଯେ ତାତ ତମୋ ଗଚ୍ଛତି ଦୂରତଃ
ସେଇ ଫଳ କେବଳ ଗଙ୍ଗା ଦର୍ଶନ କଲେ ମିଳିଯାଏ; ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟରେ ଅନ୍ଧକାର ଦୂରେ ଯାଏ,
ତଥା ଗଂଗାପ୍ରଭାଵେନ ଵିଲଯଂ ଯାତି ପାତକମ୍ । ମାନ୍ଯେଯଂ ସର୍ଵଦା ଲୋକେ ପଵିତ୍ରା ପାପନାଶିନୀ
ସେପରି ଗଙ୍ଗାର ପ୍ରଭାବରେ ପାପ ଗଳିଯାଏ; ସେ ସଦା ସମ୍ମାନିତ, ପବିତ୍ର ଓ ପାପ ନଶ୍ଟ କରେ।
କଲ୍ଯାଣରୂପା ସତତଂ ଵିଷ୍ଣୁନା ନିର୍ମିତା ପୁରା । ଦିଵ୍ଯରୂପା ତୁ ଜନନୀ ଦୀନାନାଂ ପାଵନୀ ସ୍ମୃତା
ସଦା ଶୁଭ ରୂପରେ, ବହୁତ ପୂର୍ବରୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିଲେ। ଦୁଃଖିତ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ଦିବ୍ୟ ମାଆ ଭାବେ ପବିତ୍ର କରିଥିବା ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।
ଦେଵାନାଂ ଚ ଯଥା ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତଥା ଗଂଗୋତ୍ତମା ନଦୀ । ଯେ କୁର୍ଵଂତି ନରାଃ ସ୍ନାନଂ ମାଘମାସେ ନିରଂତରମ୍
ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ବିଷ୍ଣୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗଙ୍ଗା ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଯେମାନେ ମାଘ ମାସରେ ନିରନ୍ତର ସ୍ନାନ କରନ୍ତି—
ନ ତେଷାଂ ଵିଦ୍ଯତେ ଦୁଃଖଂ କଲ୍ପାନାଂ ଚ ଶତତ୍ରଯମ୍ । ଯତ୍ର ଗଂଗା ଚ ଯମୁନା ଯତ୍ର ଚୈଵ ସରସ୍ଵତୀ । ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ଚ ପୀତ୍ଵା ଚ ମୁକ୍ତିଭାଗୀ ନ ସଂଶଯଃ
ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତିନିଶ ଶତ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେବେ ଦୁଃଖ ନାହିଁ। ଯେଠାରେ ଗଙ୍ଗା, ଯମୁନା ଓ ସରସ୍ୱତୀ ମିଳିଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଓ ପାନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚିତ ମୁକ୍ତି ମିଳେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ-। ତ୍ଵଦ୍ଵାର୍ତାଂ ପ୍ରିଯତୋ ବ୍ରଵୀମି ଯଦହଂ ସା ସ୍ତୁସ୍ତୁତିସ୍ତେ ପ୍ରଭୋ ଯଦ୍ଭୁଂଜେ ତଵ ତନ୍ନିଵେଦନମଥୋ ଯଦ୍ଯାମି ସା ପ୍ରେଷ୍ଯତା । ଯଚ୍ଛାଂତଃ ସ୍ଵପିମି ତ୍ଵଦଂଘ୍ରିଯୁଗଲେ ଦଂଡପ୍ରଣାମୋଽସ୍ତୁ ନଃ। ସ୍ଵାମିନ୍ଯଚ୍ଚ କରୋମି ତେନ ସ ଭଵାନ୍ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରଃ ପ୍ରୀଯତାମ୍
ମହାଦେବ କହିଲେ— ମୁଁ ତୁମ ଗୁଣଗାନ ସ୍ନେହରେ କହୁଛି; ମୁଁ ଯେଉଁ ପ୍ରଶଂସା କରେ, ସେହି ତୁମର ଶ୍ରୀସ୍ତୁତି। ମୁଁ ଯାହା ଖାଏ, ସେ ତୁମର ଅର୍ପଣ। ଯେଉଁଠାରେ ଯାଏ, ସେ ତୁମ ଆଦେଶରେ। ମୁଁ ଶାନ୍ତିରେ ଶୁଏ, ତୁମର ଚରଣ ଦୁଇଟିକୁ ନମସ୍କାର ହେଉ। ମୁଁ ଯାହା କରେ, ହେ ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ, ତୁମେ ତାହାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉ।