ନିରର୍ଥକାସ୍ତସ୍ଯ ବାଣା ଭଵିଷ୍ଯଂତି ନ ସଂଶଯଃ । ତ୍ଵାମେଵଂ ହି ହନିଷ୍ଯଂତି ଧର୍ମାଦଯୋ ମହାଭଟାଃ
ତାଙ୍କର ବାଣଗୁଡ଼ିକ ନିଷ୍ଫଳ ହେବ, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଧର୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହାବୀରମାନେ ଏଭଳି ତୁମକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦେବେ।
ଦୂରଂ ଗଚ୍ଛ ପଲାଯତ୍ଵମତ୍ର ମା ତିଷ୍ଠ ସାଂପ୍ରତମ୍ । ଵାର୍ଯମାଣୋ ଯଦା ତିଷ୍ଠେର୍ଭସ୍ମୀଭୂତୋ ଭଵିଷ୍ଯସି
ଦୂରକୁ ଚାଲିଯାଅ, ଏଠାରୁ ପଳାଇଯାଅ, ଏବେ ଏଠାରେ ରୁହନିଅ; ଯଦି ମୁଁ ବାରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ରୁହିଯିବ, ତେବେ ତୁମେ ଖାକ ହେଇଯିବ।
ଭର୍ତ୍ରା ଵିନା ନିରୀକ୍ଷେତ ମମ ରୂପଂ ଯଦା ଭଵାନ୍ । ଯଥା ଦାରୁ ଦହେଦଗ୍ନିସ୍ତଥା ଧକ୍ଷ୍ଯାମି ନାନ୍ଯଥା
ମୋ ପତି ଛାଡ଼ି ଯଦି ତୁମେ ମୋର ରୂପକୁ ଦେଖିବ, ଯେପରି ଅଗ୍ନି କାଠକୁ ପୋଡ଼େ, ସେପରି ମୁଁ ତୁମକୁ ପୋଡ଼ିଦେବି—ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ।
ଏଵଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସହସ୍ରାକ୍ଷୋ ମନ୍ମଥସ୍ଯାପି ସମ୍ମୁଖମ୍ । ପଶ୍ଯ ପୌରୁଷମେତସ୍ଯା ଯୁଧ୍ଯସ୍ଵ ନିଜପୌରୁଷୈଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସହସ୍ରନୟନ ମନମଥଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ିଆ ହେଲେ; ତାଙ୍କର ପୁରୁଷତ୍ୱ ଦେଖ, ତୁମ ନିଜ ଶକ୍ତି ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କର।
ଯଥାଗତାସ୍ତଥା ସର୍ଵେ ମହାଶାପଭଯାତୁରାଃ । ସ୍ଵଂସ୍ଵଂ ସ୍ଥାନଂ ମହାରାଜ ଇଂଦ୍ରାଦ୍ଯାଃ ପ୍ରଯଯୁସ୍ତଦା
ଯେପରି ସେମାନେ ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ମହାଶାପର ଭୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବତା ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଗତେଷୁ ତେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ସୁକଲା ସା ପତିଵ୍ରତା । ସ୍ଵଗୃହଂ ପୁଣ୍ଯସଂଯୁକ୍ତା ପତିଧ୍ଯାନେନ ଚାଗତା
ସମସ୍ତେ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ପତିନିଷ୍ଠା ସୁକଳା ପୁଣ୍ୟରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ପତି ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ ହୋଇ, ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଲେ।
ସ୍ଵଗୃହଂ ପୁଣ୍ଯସଂଯୁକ୍ତଂ ସର୍ଵତୀର୍ଥମଯଂ ତଦା । ସର୍ଵଯଜ୍ଞମଯଂ ରାଜନ୍ସଂପ୍ରାପ୍ତା ପତିଦେଵତା
ସେ ନିଜ ଘରକୁ ପହଁଚିଲେ, ଯାହା ପୁଣ୍ୟରେ ଯୁକ୍ତ, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ଓ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ମହତ୍ତ୍ୱ ଥିଲା, ରାଜା, ସେ ପତିଦେବତା ଘରେ ପହଁଚିଲେ।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ଭୂମିଖଂଡେ ଵେନୋପାଖ୍ଯାନେ ସୁକଲାଚରିତ୍ରେଷ୍ଟପଂଚାଶତ୍ତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ଭୂମିଖଣ୍ଡରେ ବେନ ଉପାଖ୍ୟାନରେ ସୁକଳାର ଚରିତ୍ରର ଅଠାଉଁଚାଳିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
ଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ- କୃକଲଃ ସର୍ଵତୀର୍ଥାନି ସାଧଯିତ୍ଵା ଗୃହଂ ପ୍ରତି । ପ୍ରସ୍ଥିତଃ ସାର୍ଥଵାହେନ ମହାନଂଦସମନ୍ଵିତଃ
ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ — କୃକଳ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର ଯାତ୍ରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ବଡ଼ ଖୁସି ସହିତ ସାରଥି ମାନେ ସହିତ ଘରକୁ ଫେରିବାକୁ ଚାଲିଲେ।
ଏଵଂ ଚିଂତଯତେ ନିତ୍ଯଂ ସଂସାରଃ ସଫଲୋ ମମ । ତୃପ୍ତାଃ ସ୍ଵର୍ଗଂ ପ୍ରଯାସ୍ଯଂତି ପିତରୋ ମମ ନାନ୍ଯଥା
ସେ ସବୁବେଳେ ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ — 'ମୋର ଏହି ସଂସାରୀ ଜୀବନ ଫଳଦାୟକ ହେଲା; ମୋର ପୂର୍ବଜମାନେ ତୃପ୍ତି ପାଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବେ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'
ତାଵତ୍ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷରୂପେଣ ବଦ୍ଧ୍ଵା ତସ୍ଯ ପିତାମହାନ୍ । ପୁରତସ୍ତସ୍ଯ ସଂବ୍ରୂତେ ନହି ତେ ପୁଣ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍
ଏହି ସମୟରେ, ତାଙ୍କର ପିତାମହମାନେ ସାମ୍ନାସାମ୍ନି ଦେଖାଦେଲେ, ବନ୍ଧିତ ଅବସ୍ଥାରେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ — 'ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଣ୍ୟ ଅଧିଗ୍ରହଣ କରିନାହା।'
ଦିଵ୍ଯରୂପୋ ମହାକାଯଃ କୃକଲଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ । ତଵ ତୀର୍ଥଫଲଂ ନାସ୍ତି ଶ୍ରମମେଵ ଵୃଥା କୃଥାଃ
ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଓ ବଡ଼ ଦେହ ଧାରଣ କରି, ତାଙ୍କର ପୂର୍ବଜ କୃକଳଙ୍କୁ କହିଲେ — 'ତୁମେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ଫଳ ପାଇନାହ, ତୁମର ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସ ବ୍ୟର୍ଥ ହେଲା।'
ସ୍ଵଯଂ ସଂତୋଷମାପ୍ନୋଷି ନହି ତେ ପୁଣ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍ । ଏଵଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତତୋ ଵୈଶ୍ଯଃ କୃକଲୋ ଦୁଃଖପୀଡିତଃ
'ତୁମେ ନିଜେ ତୃପ୍ତି ପାଇଛ, କିନ୍ତୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଣ୍ୟ ଅଧିଗ୍ରହଣ କରିନାହ।' ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବଣିକ କୃକଳ ଦୁଃଖରେ ଭାରି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅନୁଭବ କଲେ।
ଭଵାନ୍କଃ ସଂଵଦସ୍ଯେଵଂ କସ୍ମାଦ୍ବଦ୍ଧାଃ ପିତାମହାଃ । କେନ ଦୋଷପ୍ରଭାଵେଣ ତନ୍ମେତ୍ଵଂ କାରଣଂ ଵଦ
ସେ ପଚାରିଲେ — 'ଆପଣ କିଏ, ଏଭଳି କଥା କହୁଛନ୍ତି? ପିତାମହମାନେ କାହିଁକି ବନ୍ଧିତ? କେଉଁ ଦୋଷର କାରଣରେ ଏହା ହେଲା? ଦୟାକରି ମୋତେ ସତ୍ୟ କାରଣ କହନ୍ତୁ।'
କସ୍ମାତ୍ତୀର୍ଥଫଲଂ ନାସ୍ତି ମମ ଯାତ୍ରା କଥଂ ନହି । ସର୍ଵମେଵ ସମାଚକ୍ଷ୍ଵ ଯଦି ଜାନାସି ସଂସ୍ଫୁଟମ୍
'ମୋତେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ଫଳ କାହିଁକି ମିଳିଲାନି? ମୋର ଯାତ୍ରା କାହିଁକି ସଫଳ ହେଲାନି? ଯଦି ଆପଣ ଜାଣନ୍ତି, ସବୁଠିକ୍ ଭାବେ ମୋତେ କହନ୍ତୁ।'
ଧର୍ମ ଉଵାଚ- ପୂତାଂ ପୁଣ୍ଯତମାଂ ସ୍ଵୀଯାଂ ଭାର୍ଯାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଯାତି ଯଃ । ତସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯଫଲଂ ସର୍ଵଂ ଵୃଥା ଭଵତି ନାନ୍ଯଥା
ଧର୍ମ କହିଲେ — 'ଯେଉଁଠି ଜଣେ ନିଜ ପବିତ୍ର ଓ ସଦ୍ଗୁଣମୟୀ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଛାଡ଼ି ଯାଏ, ସେଠାରେ ସେଠି ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟର ଫଳ ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏ, ଏହାର କିଛି ବ୍ୟତିକ୍ରମ ନାହିଁ।'
ଧର୍ମାଚାରପରାଂ ପୁଣ୍ଯାଂ ସାଧୁଵ୍ରତପରାଯଣାମ୍ । ପତିଵ୍ରତରତାଂ ଭାର୍ଯାଂ ସୁଗୁଣାଂ ପୁଣ୍ଯଵତ୍ସଲାମ୍
'ଯିଏ ଧର୍ମାଚାରରେ ନିଷ୍ଠା, ପବିତ୍ର, ଶୁଭ ବ୍ରତରେ ଲଗ୍ନ, ପତିବ୍ରତା, ଭଲ ଗୁଣରେ ଭରପୂର ଓ ପୁଣ୍ୟରେ ଆସକ୍ତ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ —'
ତାମେଵାପି ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଧର୍ମକାର୍ଯଂ ପ୍ରଯାତି ଯଃ । ଵୃଥା ତସ୍ଯ କୃତଃ ସର୍ଵୋ ଧର୍ମୋ ଭଵତି ନାନ୍ଯଥା
'ଏମିତି ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଛାଡ଼ି ଯଦି କେହି ଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ବାହାରେଯାଏ, ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏ, ଏହାର କିଛି ବ୍ୟତିକ୍ରମ ନାହିଁ।'
ସର୍ଵାଚାରପରା ଭଵ୍ଯା ଧର୍ମସାଧନତତ୍ପରା । ପତିଵ୍ରତରତା ନିତ୍ଯଂ ସର୍ଵଦା ଜ୍ଞାନଵତ୍ସଲା
'ଯିଏ ସମସ୍ତ ଆଚାରରେ ନିଷ୍ଠା, ଉତ୍ତମ, ଧର୍ମସାଧନାରେ ଲଗ୍ନ, ସଦା ପତିବ୍ରତା ଓ ସବୁବେଳେ ଜ୍ଞାନରେ ଆସକ୍ତ —'
ଏଵଂ ଗୁଣା ଭଵେଦ୍ଭାର୍ଯା ଯସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯା ମହାସତୀ । ତସ୍ଯ ଗେହେ ସଦା ଦେଵାସ୍ତିଷ୍ଠଂତି ଚ ମହୌଜସଃ
'ଏଭଳି ଗୁଣମୟୀ, ପବିତ୍ର ଓ ମହାପତିବ୍ରତା ଭାର୍ଯ୍ୟା ଯାହାଙ୍କ ଘରେ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେବତାମାନେ ସଦା ବସିଥାନ୍ତି।'
ପିତରୋ ଗେହମଧ୍ଯସ୍ଥାଃ ଶ୍ରେଯୋ ଵାଂଛଂତି ତସ୍ଯ ଚ । ଗଂଗାଦ୍ଯାଃ ପୁଣ୍ଯନଦ୍ଯଶ୍ଚ ସାଗରାସ୍ତତ୍ର ନାନ୍ଯଥା
'ପୂର୍ବଜମାନେ ଘର ମଧ୍ୟରେ ବସି, ସେଠି ମାନ୍ୟତା ଓ ମଙ୍ଗଳ ଚାହାନ୍ତି; ଗଙ୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପବିତ୍ର ନଦୀମାନେ, ସାଗରମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠି ଉପସ୍ଥିତ।'
ପୁଣ୍ଯା ସତୀ ଯସ୍ଯ ଗେହେ ଵର୍ତତେ ସତ୍ଯତତ୍ପରା । ତତ୍ର ଯଜ୍ଞାଶ୍ଚ ଗାଵଶ୍ଚ ଋଷଯସ୍ତତ୍ର ନାନ୍ଯଥା
'ଯେଉଁଠି ଏମିତି ପବିତ୍ର, ସତ୍ୟନିଷ୍ଠା ଓ ଧର୍ମରେ ଲଗ୍ନ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଘରେ ଅଛନ୍ତି, ସେଠି ଯଜ୍ଞ, ଗାଈ ଓ ଋଷିମାନେ ଅଛନ୍ତି — ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'
ତତ୍ର ସର୍ଵାଣି ତୀର୍ଥାନି ପୁଣ୍ଯାନି ଵିଵିଧାନି ଚ । ଭାର୍ଯାଯୋଗେନ ତିଷ୍ଠଂତି ସର୍ଵାଣ୍ଯେତାନି ନାନ୍ଯଥା
'ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପୁଣ୍ୟସ୍ଥାନ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି ଦ୍ୱାରା ଘରେ ଥାଏ; ସେମାନେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମାତ୍ର ଅଛନ୍ତି।'
ପୁଣ୍ଯଭାର୍ଯାପ୍ରଯୋଗେଣ ଗାର୍ହସ୍ଥ୍ଯଂ ସଂପ୍ରଜାଯତେ । ଗାର୍ହସ୍ଥ୍ଯାତ୍ପରମୋ ଧର୍ମୋ ଦ୍ଵିତୀଯୋ ନାସ୍ତି ଭୂତଲେ
'ପବିତ୍ର ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କ ସହଯୋଗରେ ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନ ଗଠିତ ହୁଏ; ଏ ପୃଥିବୀରେ ଗୃହସ୍ଥ ଧର୍ମ ଠାରୁ ଉଚ୍ଚତମ କୌଣସି ଧର୍ମ ନାହିଁ।'
ଗୃହସ୍ଥସ୍ଯ ଗୃହଃ ପୁଣ୍ଯଃ ସତ୍ଯପୁଣ୍ଯସମନ୍ଵିତଃ । ସର୍ଵତୀର୍ଥମଯୋ ଵୈଶ୍ଯ ସର୍ଵଦେଵସମନ୍ଵିତଃ
'ଗୃହସ୍ଥଙ୍କ ଘର ପବିତ୍ର, ସତ୍ୟ ପୁଣ୍ୟରେ ଭରିଆ; ବଣିକ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ମୂର୍ତ୍ତି ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ସହିତ ଅଛନ୍ତି।'
ଗାର୍ହସ୍ଥ୍ଯଂ ଚ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ସର୍ଵେ ଜୀଵଂତି ଜଂତଵଃ । ତାଦୃଶଂ ନୈଵ ପଶ୍ଯାମି ଅନ୍ଯମାଶ୍ରମମୁତ୍ତମମ୍
'ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ବଞ୍ଚିଥାନ୍ତି; ଏପରି ଉତ୍ତମ ଆଶ୍ରମ ମୁଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେଖୁନାହିଁ।'
ମଂତ୍ରାଗ୍ନିହୋତ୍ରଂ ଦେଵାଶ୍ଚ ସର୍ଵେ ଧର୍ମାଃ ସନାତନାଃ । ଦାନାଚାରାଃ ପ୍ରଵର୍ତଂତେ ଯସ୍ଯ ପୁଂସଶ୍ଚ ଵୈ ଗୃହେ
ଯେଉଁ ପୁରୁଷଙ୍କ ଘରେ ଦାନ ଓ ନିତି ଚାଳିତା ହୁଏ, ସେଠାରେ ପୁରାତନ ମନ୍ତ୍ର, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଧର୍ମ ଚଳିତା ହୁଏ।
ଏଵଂ ଯୋ ଭାର୍ଯଯା ହୀନସ୍ତସ୍ଯଗେହଂ ଵନାଯତେ । ଯଜ୍ଞାଶ୍ଚ ଵୈ ନ ସିଧ୍ଯଂତି ଦାନାନି ଵିଵିଧାନି ଚ
ଯେଉଁ ପୁରୁଷଙ୍କ ପତ୍ନୀ ନାହିଁ, ସେଠାର ଘର ଜଙ୍ଗଲ ଭଳି ହୋଇଯାଏ; ସେଠାରେ ଯଜ୍ଞ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଦାନ ସଫଳ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଭାର୍ଯାହୀନସ୍ଯ ପୁଂସୋପି ନ ସିଧ୍ଯତି ମହାଵ୍ରତମ୍ । ଧର୍ମକର୍ମାଣି ସର୍ଵାଣି ପୁଣ୍ଯାନି ଵିଵିଧାନି ଚ
ପତ୍ନୀ ବିନା ପୁରୁଷଙ୍କ ମହାବ୍ରତ, ସମସ୍ତ ଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପୁଣ୍ୟ କାମ କେବେ ସଫଳ ହୁଏ ନାହିଁ।
ନାସ୍ତି ଭାର୍ଯାସମଂ ତୀର୍ଥଂ ଧର୍ମସାଧନହେତଵେ । ଶୃଣୁଷ୍ଵ ତ୍ଵଂ ଗୃହସ୍ଥସ୍ଯ ନାନ୍ଯୋ ଧର୍ମୋ ଜଗତ୍ତ୍ରଯେ
ଧର୍ମ ପାଇଁ ପତ୍ନୀ ସମାନ କୌଣସି ତୀର୍ଥ ନାହିଁ; ଶୁଣ, ଗୃହସ୍ଥ ପାଇଁ ଏହି ତିନି ଜଗତରେ ଏଠାରୁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଧର୍ମ ନାହିଁ।