ପୌରୁଷଂ ଦର୍ଶଯାଦ୍ଯୈଵ ଯଦ୍ଯସ୍ତି କୁରୁ ନିଶ୍ଚିତମ୍ । କାମ ଉଵାଚ- ଆତ୍ମରୂପଂ ଦର୍ଶଯସ୍ଵ ଚତୁରଂ ଲୀଲଯାନ୍ଵିତମ୍
'ଏବେ ତୁମର ପୁରୁଷତ୍ୱ ଦେଖାଅ, ଯଦି ଅଛି, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କାମ କର।' କାମଦେବ କହିଲେ: 'ତୁମର ଚତୁର, ଖେଳମୟ ରୂପ ଦେଖାଅ।'
ଯେନାହଂ ପ୍ରହରାମ୍ଯେତାଂ ପଂଚବାଣୈଃ ସହସ୍ରଦୃକ୍ । ଇଂଦ୍ର ଉଵାଚ- କ୍ଵାସ୍ତେ ତେ ପୌରୁଷଂ ମୂଢ ଯେନ ଲୋକଂ ଵିଡଂବସେ
'ଏହା ଦ୍ୱାରା, ମୁଁ ଏହି ସୁନ୍ଦରୀକୁ ପଞ୍ଚବାଣରେ ଆକ୍ରମଣ କରିବି, ହେ ସହସ୍ରନୟନ।' ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ: 'ତୁମର ପୁରୁଷତ୍ୱ କେଉଁଠି, ମୂଢ଼? ଯାହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଉପହାସ କରୁଛ।'
ମମାଧାରପରୋଭୂତ୍ଵା ଯୋଦ୍ଧୁମିଚ୍ଛସି ସାଂପ୍ରତମ୍ । କାମ ଉଵାଚ- ତେନାପି ଦେଵଦେଵେନ ମହାଦେଵେନ ଶୂଲିନା
'ଏବେ ତୁମେ ମୋ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ।' କାମଦେବ କହିଲେ: 'ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ମହାଦେବ ଶୂଳଧାରୀ ମଧ୍ୟ ଆଗରୁ ମୋ ରୂପ ନଷ୍ଟ କରିଥିଲେ।'
ପୂର୍ଵମେଵ ହୃତଂ ରୂପଂ ମମକାଯୋ ନ ଵିଦ୍ଯତେ । ଇଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ଯଦା ନାରୀଂ ହଂତୁଂ ଶୃଣୁଷ୍ଵ ସାଂପ୍ରତମ୍
'ପୂର୍ବରୁ ମୋର ରୂପ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି, ମୋର ଦେହ ରହିନାହିଁ; ଏବେ ଶୁଣ, ଯେତେବେଳେ ମୁଁ କୌଣସି ନାରୀକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଚାହେଁ, ସେଥିରେ କଣ ହୁଏ।'
ପୁଂସାଂ କାଯଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଆତ୍ମରୂପଂ ପ୍ରଦର୍ଶଯେ । ପୁମାଂସଂ ଵା ସହସ୍ରାକ୍ଷ ନାର୍ଯାଃ କାର୍ଯଂ ସମାଶ୍ରଯେ
ମୁଁ ପୁରୁଷ ଶରୀର ଧାରଣ କରି ନିଜ ରୂପ ପ୍ରକାଶ କରେ, କିମ୍ବା ହେ ସହସ୍ରନୟନ, ମୁଁ ନାରୀ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରେ।
ପୂର୍ଵଦୃଷ୍ଟା ଯଦା ନାରୀ ତାମେଵ ପରିଚିଂତଯେତ୍ । ଚିଂତ୍ଯମାନସ୍ଯ ପୁଂସସ୍ତୁ ନାର୍ଯାରୂପଂ ପୁନଃପୁନଃ
ପୂର୍ବରୁ ଦେଖିଥିବା ନାରୀକୁ ଯେତେବେଳେ ମନେ ରଖାଯାଏ, ପୁରୁଷ ସେହି ନାରୀର ରୂପକୁ ପୁନିପୁନି କଳ୍ପନା କରେ।
ଅଦୃଷ୍ଟଂ ତୁ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ପୁଂସମୁନ୍ମାଦଯାମ୍ଯହମ୍ । ତଥାପ୍ଯୁନ୍ମାଦଯାମ୍ଯେଵଂ ନାରୀରୂପଂ ନ ସଂଶଯଃ
ଯଦିଓ ଦେଖିନଥିବା ନାରୀ ଉପରେ ଭିତି କରି, ମୁଁ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ମନୋଭ୍ରମ କରେଇପାରେ; ଏହିପରି ଭାବେ ମୁଁ ନାରୀ ରୂପ ଧାରଣ କରି ମନକୁ ଆକର୍ଷିତ କରେ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ସଂସ୍ମରଣାତ୍ସ୍ମରୋ ନାମ ମମ ଜାତଂ ସୁରେଶ୍ଵର । ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଦୃଶୋରଂଗ ଵସ୍ତୁରୂପଂ ସମାଶ୍ରଯେ
ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ, ସ୍ମୃତି ଦ୍ୱାରା ମୋ ଭିତରେ ଯେଉଁଥିରେ 'କାମ' ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ସେଉଁଠି ନାରୀକୁ ଦେଖି, ମୁଁ ସେହି ଇଚ୍ଛିତ ବସ୍ତୁର ରୂପ ଧାରଣ କରେ।
ଆତ୍ମତେଜଃ ପ୍ରକାଶେନ ବାଧ୍ଯବାଧକତାଂ ଵ୍ରଜେତ୍ । ନାରୀରୂପଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଧୀରଂ ପୁରୁଷଂ ପ୍ରମୋହଯେତ୍
ନିଜ ତେଜର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଦ୍ୱାରା ବିରୋଧ ଓ ପ୍ରତିବିରୋଧ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ; ନାରୀ ରୂପ ଧାରଣ କରି ମୁଁ ଧୈର୍ୟଶୀଳ ପୁରୁଷକୁ ମଧ୍ୟ ମୋହିତ କରେ।
ପୁରୁଷଂ ତୁ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଭାଵଯାମି ସୁଯୋଷିତମ୍ । ରୂପହୀନୋସ୍ମି ହେ ଇଂଦ୍ର ଅସ୍ମଦ୍ରୂପଂ ସମାଶ୍ରଯେତ୍
ପୁରୁଷ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ମୁଁ ଏକ ସୁନ୍ଦରୀ ନାରୀକୁ ଭାବିଥାଏ; ମୋର ରୂପ ନାହିଁ, ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ତେଣୁ ମୁଁ ଅନ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରେ।
ତଵରୂପଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ତାଂ ସାଧଯେ ଯଥେପ୍ସିତାମ୍ । ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସ ଦେଵେଂଦ୍ରଂ କାଯଂ ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ତୁମର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ମୁଁ ସେଠାରେ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ କାମ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ କରେ; ଏପରି କହି, ସେ ଦେବମାନ୍ୟ ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ଶରୀର ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ସଖାସୌ ମାଧଵସ୍ଯାପି ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ସୁମାଯୁଧଃ
ସେ, ଯିଏ ମାୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ମାଧବଙ୍କ ସଖାର ରୂପ ମଧ୍ୟ ଧାରଣ କଲେ।
ତାମେଵ ହଂତୁଂ କୁସୁମାଯୁଧୋପି ସାଧ୍ଵୀଂ ସୁପୁଣ୍ଯାଂ କୃକଲସ୍ଯ ଭାର୍ଯାମ୍ । ସମୁତ୍ସୁକସ୍ତିଷ୍ଠତି ବାଣଲକ୍ଷଂ ତସ୍ଯାଶ୍ଚ କାଯଂ ନଯନୈର୍ଵିଲୋକ୍ଯ
କୁସୁମବାଣ ଧାରଣ କରିଥିବା କାମଦେବ ମଧ୍ୟ, କୃକଳଙ୍କ ଧର୍ମପତ୍ନୀ ସୁପୁଣ୍ୟଶୀଳାଙ୍କୁ ନଜରେ ତୀର ଭଳି ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ମୋହିତ କରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ଭୂମିଖଂଡେ ଵେନୋପାଖ୍ଯାନେ ସୁକଲାଚରିତ୍ରେ ସପ୍ତପଂଚାଶତ୍ତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ଭୂମିଖଣ୍ଡରେ ବେନ ଉପାଖ୍ୟାନରେ ସୁକଳା ଚରିତ୍ରର ସତପଞ୍ଚାଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
ଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ- କ୍ରୀଡାପ୍ରଯୁକ୍ତାସୁ ଵନଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟା ଵୈଶ୍ଯସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ସୁକଲା ସୁତନ୍ଵୀ । ଦଦର୍ଶ ସର୍ଵଂ ଗହନଂ ମନୋରମଂ ତାମେଵ ପପ୍ରଚ୍ଛ ସଖୀଂ ସତୀ ସା
ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ— ଖେଳ କରୁଥିବାବେଳେ ବଣକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ବଣିକଙ୍କ ସୁନ୍ଦରୀ ପତ୍ନୀ ସୁକଳା; ସେ ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଦେଖି, ନିଜ ସଖୀ, ସେଇ ଧର୍ମଶୀଳାକୁ ପଚାରିଲେ।
ଅରଣ୍ଯମେତତ୍ପ୍ରଵରଂ ସୁପୁଣ୍ଯଂ ଦିଵ୍ଯଂ ସଖେ କସ୍ଯ ମନୋଭିରାମମ୍ । ସିଦ୍ଧଂସୁକାମୈଃ ପ୍ରଵରୈଃ ସମସ୍ତୈଃ ପପ୍ରଚ୍ଛ ହର୍ଷାତ୍ସୁକଲା ସଖୀଂ ତାମ୍
ସୁକଳା ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ସଖୀକୁ ପଚାରିଲେ— 'ହେ ସଖୀ, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପବିତ୍ର ଓ ଦିବ୍ୟ ଅରଣ୍ୟ କାହାର? ଏହି ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା, ସିଦ୍ଧ ଓ ସୁଖ ଆଶା କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଯାଉଥିବା ଏହି ସ୍ଥାନ କାହାର?'
କ୍ରୀଡୋଵାଚ- ଏତଦ୍ଵନଂ ଦିଵ୍ଯଗୁଣୈଃ ପ୍ରଯୁକ୍ତଂ ସିଦ୍ଧସ୍ଵଭାଵୈଃ ପରିଭାଵନେନ । ପୁଷ୍ପାକୁଲଂ କାମଫଲୋପଯୁକ୍ତଂ ଵିପଶ୍ଯ ସର୍ଵଂ ମକରଧ୍ଵଜସ୍ଯ
ସଖୀ କହିଲେ— 'ଏହି ଅରଣ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସିଦ୍ଧ ସ୍ୱଭାବର ଲୋକମାନେ ଏଠାରେ ରହନ୍ତି; ଏଠି ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା, ଇଚ୍ଛାପୂରଣ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ, ଏହା ସମସ୍ତ କାମଦେବଙ୍କର।'
ଏଵଂ ଵାକ୍ଯଂ ତତଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହର୍ଷେଣ ମହତାନ୍ଵିତା । ସମାଲୋକ୍ଯ ମହଦ୍ଵୃତ୍ତଂ କାମସ୍ଯ ଚ ଦୁରାତ୍ମନଃ
ଏହି ଉକ୍ତି ଶୁଣି ସେ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ଏବଂ କାମଦେବଙ୍କ ଅଧମ ଚରିତ୍ର ଓ ବଡ଼ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଦେଖିଲେ।
ଵାଯୁନା ନୀଯମାନଂ ତଂ ସମାଘ୍ରାତି ନ ସୌରଭମ୍ । ଵାତି ଵାଯୁଃ ସ୍ଵଭାଵେନ ସୌରଭେଣ ସମନ୍ଵିତଃ
ବାତାସ ଯଦିଓ ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧ ନେଇଯାଉଥିଲା, ସେ ଏହାର ସୁଗନ୍ଧ ଅନୁଭବ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ; ବାୟୁ ତାହାର ସ୍ୱଭାବରେ ସୁଗନ୍ଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।
ତଦ୍ବାଣୋ ଵିଶତେନାସାଂ ଯଥା ତଥା ସୁଲୀଲଯା । ସା ଗଂଧଂ ନୈଵ ଗୃହ୍ଣାତି ପୁଷ୍ପାଣାଂ ଚ ଵରାନନା
ଯେପରି କାମଦେବଙ୍କ ବାଣ ସହଜରେ ଲୋକଙ୍କୁ ବେଧିଯାଏ, ସେପରି ସୁନ୍ଦର ମୁହଁଥିବା ସେ ନାରୀ ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧ ଅନୁଭବ କରିଲେ ନାହିଁ।
ନ ଚାସ୍ଵାଦଯତେ ସା ତୁ ସୁରସାନ୍ସା ମହାସତୀ । ସ ସଖା କାମଦେଵସ୍ଯ ରମମାଣୋ ଵିନିର୍ଜିତଃ
ସେ ମହାସତୀ ମଧୁର ଫଳର ସ୍ୱାଦ ମଧ୍ୟ ନେଲେ ନାହିଁ; କାମଦେବଙ୍କ ସଖା ମନ ରଖି ଖେଳୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ହାରିଗଲେ।
ଲଜ୍ଜିତଃ ପରାଙ୍ମୁଖୋ ଭୂତ୍ଵା ଭୂଂ ପପାତ ଲଵଚ୍ଛଦୈଃ । ଫଲେଭ୍ଯୋ ହି ସୁପକ୍ଵେଭ୍ଯଃ ପୁଷ୍ପମଂଜରିସଂସ୍କୃତଃ
ଲଜ୍ଜାରେ ସେ ମୁହଁ ଘୁଞ୍ଚାଇ ଫୁଲର ପତ୍ରସହିତ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ; କାରଣ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ପକା ଫଳରୁ ଫୁଲମଞ୍ଜରୀ ଝଡ଼ିପଡ଼ିଥିଲା।
ଲଵରୂପୋପତଦ୍ଭୂମୌ ରସସ୍ତ୍ଵେଷ ତଯା ଜିତଃ । ମକରଂଦଃ ସୁଦୀନାତ୍ମା ଫଲାଦ୍ଭୂମିଂ ତତଃ ପୁନଃ
ଯେଉଁ ଭୂମିରେ ପୁଷ୍ପର ରେଣୁ ପଡ଼ିଲା, ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ମଧୁ ହାରିଗଲା। ଫଳରୁ ଝରିଥିବା ମଧୁ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ପୁଣି ଭୂମିକୁ ଫେରିଗଲା।
ଭକ୍ଷ୍ଯତେ ମକ୍ଷିକାଭିଶ୍ଚ ଯଥାମୃତୋ ରଣେ ତଥା । ମକ୍ଷିକାଭକ୍ଷ୍ଯମାଣସ୍ତୁ ପ୍ରଵାହେନ ପ୍ରଯାତି ସଃ
ଯେପରି ଯୁଦ୍ଧରେ ଅମୃତ ଭକ୍ଷିତ ହୁଏ, ସେପରି ମଧୁ ମଧୁମକ୍ଷୀମାନେ ଖାଇଯାନ୍ତି। ମଧୁମକ୍ଷୀମାନେ ଖାଇବା ସମୟରେ ଏହା ପ୍ରବାହରେ ଭାସିଯାଏ।
ମଂଦଂମଂଦଂ ପ୍ରଯାତ୍ଯେଵ ତଂ ହସଂତି ଚ ପକ୍ଷିଣଃ । ନାନାରୁତୈଃ ପ୍ରଚଲଂତି ସୁଖମାନଂଦନିର୍ଭରୈଃ
ସେ ମଧୁ ଦୀରେ ଦୀରେ ଚାଲିଯାଏ, ପକ୍ଷୀମାନେ ଏହାକୁ ହସନ୍ତି। ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଡାକରେ ଆନନ୍ଦରେ ହସିଖେଳି ଘୁରୁଛନ୍ତି।
ପ୍ରୀତ୍ଯା ଶକୁନଯସ୍ତତ୍ର ଵନମଧ୍ଯନଗସ୍ଥିତାଃ । ସୁକଲଯା ଜିତୋ ହ୍ଯେଷ ନିମ୍ନଂ ପଂଥାନମାଶ୍ରିତଃ
ବନ ମଧ୍ୟରେ ଗଛରେ ବସୁଥିବା ପକ୍ଷୀମାନେ ସ୍ନେହରେ କହିଲେ— 'ସୁକଳା ତାଙ୍କୁ ଜିତିଛନ୍ତି, ସେ ଏବେ ତଳପଥକୁ ନେଇଛନ୍ତି।'
ପ୍ରୀତ୍ଯା ସମେତା ରତିଃ କାମଭାର୍ଯା ଗତ୍ଵାବ୍ରଵୀତ୍ସା ସୁକଲାଂ ଵିହସ୍ଯ । ସ୍ଵସ୍ତ୍ଯସ୍ତୁ ତେ ସ୍ଵାଗତମେଵ ଭଦ୍ରେ ରମସ୍ଵ ପ୍ରୀତ୍ଯା ନଯନାଭିରାମମ୍
ସ୍ନେହଭାବରେ ରତି, କାମଦେବଙ୍କର ପ୍ରିୟା, ସୁକଳାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ହସି କହିଲେ— 'ତୁମକୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା, ସ୍ବାଗତ, ଭଦ୍ରେ। ଆନନ୍ଦରେ ରୁହ, ତୁମ ରୂପ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉ।'
ତେ ରୂପମିଷ୍ଟମମଲମିଂଦ୍ରସ୍ଯାପି ମହାତ୍ମନଃ । ଯଦେଷ୍ଟଂ ତେ ତଦା ବ୍ରୂହି ସମାନେଷ୍ଯେ ନ ସଂଶଯଃ
ତୁମର ରୂପ ଏତେ ଅଲୋକିକ ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ, ଯେଉଁଥିରେ ମହାତ୍ମା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ହରାଇଦେଉଛି। ତୁମେ ଯାହା ଚାହଁ, କହ; ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୁଁ ସେଠାରେ ପୂରଣ କରିବି।
ସୂତ ଉଵାଚ- ଵଦଂତ୍ଯୌ ତେ ସ୍ତ୍ରିଯୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶ୍ରୁତ୍ଵୋଵାଚ ସୁଭାଷିତମ୍ । ରତିଂ ପ୍ରତିଗୃହୀତ୍ଵା ମେ ଗତୋ ଭର୍ତ୍ତା ମହାମତିଃ
ସୂତ କହିଲେ— ସେଇ ଦୁଇଜଣୀ ନାରୀଙ୍କୁ ଦେଖି ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଭଲ କଥା ଶୁଣି, ମୋର ବୁଦ୍ଧିମାନ ଭର୍ତ୍ତା ରତିଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରି ଚାଲିଗଲେ।
ଯତ୍ର ମେ ତିଷ୍ଠତେ ଭର୍ତ୍ତା ତତ୍ରାହଂ ପତିସଂଯୁତା । ତତ୍ର କାମଶ୍ଚ ମେ ପ୍ରୀତିରଯଂ କାଯୋ ନିରାଶ୍ରଯଃ
ମୋର ଭର୍ତ୍ତା ଯେଉଁଠାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ମୁଁ ତାଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ। ସେଠାରେ ମୋର ଇଚ୍ଛା ଓ ସ୍ନେହ ଅଛି— ଏହି ଶରୀର ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅସାର।