ଏକାଂ ସୁପୁଣ୍ଯାଂ ସ୍ଵଗୃହସ୍ଥିତାଂ ତାଂ ଧ୍ଯାନେନ ପତ୍ଯୁଶ୍ଚରଣେ ନିଯୁକ୍ତାମ୍ । ଯଥା ସୁଯୋଗୀ ପ୍ରଵିଧାଯ ଚିତ୍ତଂ ଵିକଲ୍ପହୀନଂ ନ ଚ କଲ୍ପଯେତ
ସେଠାରେ ମୁଁ ଦେଖିଲି, ସ୍ୱ ଘରେ ଥିବା ଏକ ପବିତ୍ର ନାରୀ, ଯିଏ ତାଙ୍କର ପତିଙ୍କ ଚରଣରେ ଧ୍ୟାନ ଲଗାଇଥିଲେ, ମନ ଏକାଗ୍ର ଓ ଅବିଚଳିତ, ଯେପରି ଏକ ଯଥାର୍ଥ ଯୋଗୀ ନିଜ ମନକୁ ସ୍ଥିର କରେ।
ଅତ୍ଯଦ୍ଭୁତଂ ରୂପମନଂତତେଜୋଯୁତଂ ଚକାରାଥ ସତୀପ୍ରମୋହମ୍ । ନୀଲାଂଚିତଂ ଭୋଗଯୁତଂ ମହାତ୍ମା ଝଷଧ୍ଵଜଶ୍ଚୈଵ ପୁରଂଦରଶ୍ଚ
ତାପରେ ଅସାଧାରଣ ରୂପ ଓ ଅନନ୍ତ ତେଜରେ ଭରିଥିବା ସେ ମହାପୁରୁଷୀ ସତୀଙ୍କୁ ମୋହିତ କଲେ। ନୀଳ ଚିହ୍ନ ଓ ଭୋଗରେ ଲିନ ଥିବା ମହାତ୍ମା, ମାଛ ଚିହ୍ନ ଓ ପୁରନ୍ଦର ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୁଲୀଲଂ ପୁରୁଷଂ ମହାଂତଂ ଚରଂତମେଵଂ ପରିକାମଭାଵମ୍ । ଜାଯା ହି ଵୈଶ୍ଯସ୍ଯ ମହାତ୍ମନସ୍ତୁ ମେନେ ନ ସା ରୂପଯୁତଂ ଗୁଣଜ୍ଞମ୍
ସେଇ ଗମ୍ଭୀର ଶୂର ଓ ମଧୁର ଚଳାଚଳ ଦେଖି, ଅନେକ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଭରିଥିବା ସେ ପୁରୁଷକୁ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ, ବୈଶ୍ୟଙ୍କ ମହାତ୍ମା ପତ୍ନୀ ତାଙ୍କର ରୂପ ଓ ଗୁଣ ଜ୍ଞାନକୁ ଗଣ୍ୟ କଲେ ନାହିଁ।
ଅଂଭୋ ଯଥା ପଦ୍ମଦଲେ ଗତଂ ଵୈ ପ୍ରଯାତି ମୁକ୍ତାଫଲକସ୍ଯ କୀର୍ତିମ୍ । ତଦ୍ଵତ୍ସ୍ଵଭାଵଃ ପରିସତ୍ଯଯୁକ୍ତୋ ଜଜ୍ଞେ ଚ ତସ୍ଯାସ୍ତୁ ପତିଵ୍ରତାଯାଃ
ଯେପରି ଜଳ ପଦ୍ମପତ୍ର ଉପରେ ପଡ଼ିଲେ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଯାଏ ଓ ମୁକ୍ତାର ମାନ ମିଳେ, ସେପରି ସତ୍ୟରେ ଏକତା ଥିବା ତାଙ୍କର ନିଜ ଗୁଣ ଏହି ପତିବ୍ରତା ନାରୀରେ ଜନ୍ମ ନେଲା।
ଅନେନ ଦୂତୀ ପରିପ୍ରେଷିତା ପୁରା ଯାମାଂ ଯୁଵତ୍ଯା ହ ଗୁଣଜ୍ଞମେନମ୍ । ଲୀଲାସ୍ଵରୂପଂ ବହୁଧାତ୍ମଭାଵଂ ମମୈଷ ସର୍ଵଂ ପରିଦର୍ଶଯେଚ୍ଚ
ପୂର୍ବରୁ ଏକ ଦୂତୀ ତା ଯୁବତୀଙ୍କୁ ପଠାଯାଇଥିଲେ, ଯାହା ଏହି ଗୁଣଜ୍ଞାନୀ, ଖେଳମୟ ରୂପ ଓ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ୱଭାବ ଥିବା ପୁରୁଷକୁ ଦେଖାଇଲେ; ଏହି ସବୁ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା।
ମମୈଵ କାଲଂ ପ୍ରବଲଂ ଵିଚିଂତ୍ଯାଗତୋ ହି ମେ କାଂତଗୁଣୈଶ୍ଚ ସତ୍ଖଲଃ । ରତ୍ଯାସମେତସ୍ତୁ କଥଂ ଚ ଜୀଵେତ୍ସତ୍ଯାଶ୍ମଭାରେଣ ପ୍ରମର୍ଦିତଶ୍ଚ
ମୁଁ ମୋର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସମୟକୁ ଭାବି, ମୋର ପ୍ରିୟଙ୍କ ଗୁଣରେ ସଦ୍ ଓ ଅସଦ୍ ଦୁହିଁ ହୋଇ ଆସିଲି; କିନ୍ତୁ ରତି ସହିତ ଏକତା ହେଲେ, ସତ୍ୟର ଭାରେ ଦବାଯାଇ କିପରି ବଞ୍ଚିପାରିବ?
ମମାପି ଭାଵଂ ପରିଗୃହ୍ଯ କାଂତୋ ଜୀଵେତ୍କିଯାନ୍ଵାପି ସୁବୁଦ୍ଧିଯୁକ୍ତଃ । ଶୂନ୍ଯୋ ହି କାଯୋ ମମ ଚାସ୍ତି ସଦ୍ଯଶ୍ଚେଷ୍ଟାଵିହୀନୋ ମୃତକଲ୍ପ ଏଵ
ମୋର ପ୍ରିୟ ଯଦି ବଡ଼ ବୁଦ୍ଧିମାନ ହୋଇ ମୋର ଭାବକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ, ତେବେ ସେ କେତେ ଦିନ ବଞ୍ଚିପାରିବ? କାରଣ ମୋର ଦେହ ଏବେ ଶୂନ୍ୟ, ସତ୍ବରେ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ନାହିଁ, ମୃତ ଦେହ ପରି।
କାଯସ୍ଯ ଗ୍ରାମସ୍ଯ ପ୍ରଜାଃ ପ୍ରନଷ୍ଟାଃ ସୁଵିକ୍ରିଯାଖ୍ଯଂ ପରିଗୃହ୍ଯ କର୍ମ । ମମାଧିକେନାପି ସମଂ ସୁକାଂତଂ ସ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵଶୋଭାମନଯଚ୍ଚ କାମଃ
ମୋର ଦେହ ଗ୍ରାମର ଲୋକେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିବର୍ତ୍ତନ ନାମକ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଇଛି; ମୋର ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ପ୍ରିୟ ମୋତେ ସମାନ ହୋଇ, କାମରେ ଉଚ୍ଚ ମହିମା ପାଇଛନ୍ତି।
ଯଦାମୃତୋ ବଲଵାନ୍ହର୍ଷଯୁକ୍ତଃ ସ୍ଵଯଂଦୃଶା ଵୈ ପରିନୃତ୍ଯମାନଃ । ତଥା ଅନେନାପି ପ୍ରଭାଷଯେଦ୍ଭୁତଂ ଯୋ ମାଂ ହି ଵାଞ୍ଛତ୍ଯପି ଭୋକ୍ତୁକାମଃ
ଯେପରି ଅମୃତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ନୃତ୍ୟ କରେ, ସେପରି ଏହା ଦ୍ୱାରା ଅଦ୍ଭୁତ କଥା କହାଯାଏ—ଯେଉଁଠି ମୋତେ ଭୋଗ କରିବାକୁ ଚାହେ, ସେଉଁଠି ଏପରି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଘଟେ।
ଏଵଂ ଵିଚାର୍ଯୈଵ ତଦା ମହାସତୀ ସତ୍ଯାଖ୍ଯରଜ୍ଜ୍ଵା ଦୃଢବଦ୍ଧଚେତନା । ଗୃହଂ ସ୍ଵକୀଯଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ସା ତଦା ତତ୍ତସ୍ଯଭାଵଂ ନିଯମେନ ଵେତ୍ତୁମ୍
ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି, ସେ ମହାସତୀ ନାରୀ, ନିଜ ମନକୁ ସତ୍ୟର ଦୃଢ଼ ରଜ୍ଜୁରେ ବାନ୍ଧି, ସେଇ ସମୟରେ ନିଜ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ତାଙ୍କର ନିଜସ୍ୱ ଭାବକୁ ଜାଣିବା ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କଲେ।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ଭୂମିଖଂଡେ ଵେନୋପାଖ୍ଯାନେ ସୁକଲାଚରିତ୍ରେ- ଚତୁଃପଂଚାଶତ୍ତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ଭୂମିଖଣ୍ଡର ବେନ ଉପାଖ୍ୟାନରେ ସୁକଳା ଚରିତ୍ରର ଚଉଵନ୍ତିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ- ଭାଵଂ ଵିଦିତ୍ଵା ସୁରରାଟ୍ଚ ତସ୍ଯାଃ ପ୍ରୋଵାଚ କାମଂ ପୁରତଃ ସ୍ଥିତଂ ସଃ । ନ ଚାସ୍ତି ଶକ୍ଯା ସ୍ମର ତେ ଜଯାଯ ସତ୍ଯାତ୍ମକଧ୍ଯାନ ସୁଦଂଶିତା ସତୀ
ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ— ତାଙ୍କର ଭାବ ଜାଣି, ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଜା କାମଙ୍କୁ, ଯିଏ ସାମ୍ନାରେ ଦଢ଼ିଆ ଥିଲେ, କହିଲେ: 'ହେ ସ୍ମର, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଜିତିପାରିବ ନାହାଁ, କାରଣ ସେ ସତ୍ୟ ଧ୍ୟାନରେ ଦୃଢ଼ ଥିବା ପତିବ୍ରତା ନାରୀ।'
ଧର୍ମାଖ୍ଯ ଚାପଂ ସ୍ଵକରେ ଗୃହୀତ୍ଵା ଜ୍ଞାନାଭିଧାନଂ ଵରମେଵ ବାଣମ୍ । ଯୋଦ୍ଧୁଂ ରଣେ ସଂପ୍ରତି ସଂସ୍ଥିତା ସତୀ ଵୀରୋ ଯଥା ଦର୍ପିତଵୀର୍ଯଭାଵଃ
ଧର୍ମ ନାମକ ଧନୁଷ ହାତରେ ଧରି, ଜ୍ଞାନ ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାଣ ନେଇ, ସେ ଏବେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅଛନ୍ତି, ଯେପରି ଏକ ଶୂରବୀର ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଗର୍ବିତ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଦାଉ ଦେଉଛି।
ଜିଗୀଷଯେଯଂ ପୁରୁଷାର୍ଥମେଵ ତ୍ଵମାତ୍ମନଃ କୁରୁଷେ ପୌରୁଷଂ ତୁ । ତ୍ଵାମଦ୍ଯ ଜେତୁଂ ସମରେ ସମର୍ଥା ଯଦ୍ଭାଵ୍ଯମେଵଂ ତଦିହୈଵ ଚିଂତ୍ଯମ୍
ସେ କେବଳ ଜୀବନର ସତ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ଜିତିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି; ତୁମେ ତୁମର ଶକ୍ତି ଦେଖାଅ। ଯଦି ଆଜି ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଜିତିପାର, ତେବେ ଯାହା ହେବାକୁ ଥିବ, ସେଠାରେ ଭାବିବାଯାଉ।
ଦଗ୍ଧୋସି ପୂର୍ଵଂ ତ୍ଵମିହୈଵ ଶଂଭୁନା ମହାତ୍ମନା ତେନ ସମଂ ଵିରୋଧମ୍ । କୃତ୍ଵା ଫଲଂ ତସ୍ଯ ଵିକର୍ମଣଶ୍ଚ ଜାତୋସ୍ଯନଂଗଃ ସ୍ମର ସତ୍ଯମେଵ
ହେ ସ୍ମର, ତୁମେ ପୂର୍ବରୁ ଏଠି ମହାତ୍ମା ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିଲା। ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ସହ ବିରୋଧ କରି, ତୁମର ଅପକର୍ମର ଫଳ ଭୋଗ କରିଛ। ଏହିପରି ତୁମେ ଅନଙ୍ଗ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଲା। ଏହା ସତ୍ୟ।
ଯଥା ତ୍ଵଯା କର୍ମ କୃତଂ ପୁରା ସ୍ମର ଫଲଂ ତୁ ପ୍ରାପ୍ତଂ ତୁ ତଥୈଵ ତୀଵ୍ରମ୍ । ସୁକୁତ୍ସିତାଂ ଯୋନିମଵାପ୍ସ୍ଯସି ଧ୍ରୁଵଂ ସାଧ୍ଵ୍ଯାନଯା ସାର୍ଧମିହୈଵ କଥ୍ଯସେ
ହେ ସ୍ମର, ଯେପରି ତୁମେ ପୂର୍ବରୁ କର୍ମ କରିଥିଲ, ସେପରି ତାହାର ତୀବ୍ର ଫଳ ମଧ୍ୟ ଭୋଗ କରିଛ। ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମେ ଏଠି ଏହି ସାଧ୍ବୀ ସହ ଏକ ନିନ୍ଦନୀୟ ଜନ୍ମ ପାଇବ।
ଯେ ଜ୍ଞାନଵଂତଃ ପୁରୁଷା ଜଗତ୍ତ୍ରଯେ ଵୈରଂ ପ୍ରକୁର୍ଵନ୍ତି ମହାତ୍ମଭିଃ ସମମ୍ । ଭୁଂଜନ୍ତି ତେ ଦୁଷ୍କୃତମେଵତତ୍ଫଲଂ ଦୁଃଖାନ୍ଵିତଂ ରୂପଵିନାଶନଂ ଚ
ତିନି ଜଗତର ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନୀ ପୁରୁଷମାନେ ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କ ସହ ବିରୋଧ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଦୁଷ୍କର୍ମର ଫଳ—ଦୁଃଖ ଓ ଦେହର ନାଶ—ଭୋଗ କରନ୍ତି।
ଵ୍ଯାଘୁଷ୍ଯ ଆଵାଂ ତୁ ଵ୍ରଜାଵ କାମ ଏନାଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ସତୀଂ ପ୍ରଯୁଜ୍ଯ । ସତ୍ଯାଃ ପ୍ରସଂଗେନ ପୁରା ମଯା ତୁ ଲବ୍ଧଂ ଫଲଂ ପାପମଯଂ ତ୍ଵସହ୍ଯମ୍
ଚଳ, ଆମେ ସବୁଠାରେ ଖୋଲାମେଳା କହି ଏଠାରୁ ଚାଲିଯିବା। ଏହି ସତୀକୁ ଛାଡିଦେବା। ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ସତ୍ୟ ସହ ସଂସ୍ପର୍ଶ କରିଥିଲି, ତାହାର ଫଳରେ ମୋତେ ଅସହ୍ୟ ଏବଂ ପାପମୟ ଫଳ ମିଳିଥିଲା।
ତ୍ଵମେଵ ଜାନାସି ଚରିତ୍ରମେତଚ୍ଛପ୍ତୋସ୍ମି ତେନାପି ଚ ଗୌତମେନ । ଜାତଶ୍ଚ ମେଷଵୃଷଣଃ ସଦା ହ୍ଯହଂ ଭଵାନ୍ଗତୋ ମାଂ ତୁ ଵିହାଯ ତତ୍ର
ଏହି କଥା ତୁମେ ଏକା ଜାଣ, ମୁଁ ଗୌତମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଶାପିତ ହୋଇଥିଲି। ସଦା ମୁଁ ମେଷର ଗୁପ୍ତାଙ୍ଗ ସହ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲି। ତୁମେ ମୋତେ ଛାଡି ସେଠାରୁ ଚାଲିଯାଇଥିଲ।
ତେଜଃ ପ୍ରଭାଵୋ ହ୍ଯତୁଲଃ ସତୀନାଂ ଧାତା ସମର୍ଥଃ ସହିତୁଂ ନ ସୂର୍ଯଃ । ସୁକୁତ୍ସିତଂ ରୂପମିଦଂ ତୁ ରକ୍ଷେତ୍ପୁରାନୁସୂଯା ମୁନିନା ହି ଶପ୍ତମ୍
ସତୀମାନେ ଯେଉଁ ଶକ୍ତି ଓ ତେଜ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ତାହା ସମାନ କିଛି ନାହିଁ। ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ସମର୍ଥ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ସହିପାରେନି। ଏହି ନିନ୍ଦିତ ରୂପ ରକ୍ଷିତ, କାରଣ ଏହା ଅନସୂୟା ମୁନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶାପିତ।
ନିରୁଧ୍ଯ ସୂର୍ଯଂ ପରିଵେଗଵଂତମୁଦ୍ଯଂତମେଵଂ ପ୍ରଭଯା ସୁଦୀପ୍ତମ୍ । ଭର୍ତୁଶ୍ଚ ମୃତ୍ଯୁଂ ପରିବାଧମାନଂ ମାଂଡଵ୍ଯଶାପସ୍ଯ ଚ କୌଂଡିନସ୍ଯ
ତାଙ୍କର ତେଜ ଦ୍ୱାରା ଉଦୟମାନ ଓ ତୀବ୍ର ଆଲୋକର ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଅଟକାଇଥିଲେ, ଭର୍ତ୍ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁକୁ ରୋକିଥିଲେ, ଏବଂ ମାଣ୍ଡବ୍ୟ ଓ କୌଣ୍ଡିନ୍ୟଙ୍କ ଶାପକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିବନ୍ଧ କରିଥିଲେ।
ଅତ୍ରେଃ ପ୍ରିଯା ସତ୍ଯପତିଵ୍ରତା ତଯା ସ୍ଵପୁତ୍ରତାଂ ଦେଵତ୍ରଯଂ ହି ନୀତମ୍ । ନ କିଂ ପୁରା ମନ୍ମଥ ତେ ଶ୍ରୁତଂ ସଦା ସଂସ୍କାରଯୁକ୍ତାଃ ପ୍ରଭଵଂତି ସତ୍ଯଃ
ଅତ୍ରିଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଓ ସତ୍ୟପତିବ୍ରତା ସତ୍ୟା ତିନି ଦେବତାଙ୍କୁ ନିଜ ପୁତ୍ର ଭାବେ ପାଇଥିଲେ। ହେ ମନମଥ, ପୂର୍ବରୁ ତୁମେ ଏହି କଥା ଶୁଣିନାହଁ କି, ଯେଉଁମାନେ ନିୟମ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସତ୍ୟରେ ସଫଳ ହୁଅନ୍ତି?
ସାଵିତ୍ରୀନାମ୍ନୀ ଦ୍ଯୁମତ୍ସେନପୁତ୍ରୀ ନୀତଂ ପ୍ରିଯଂ ସା ପୁନରାନିନାଯ । ଯମାଦିହୈଵାଶ୍ଵପତେଃ ସୁପୁତ୍ରଂ ସତୀ ତ୍ଵମେଵଂ ପରିସଂଶ୍ରୁତଂ ଚ
ଦ୍ୟୁମତ୍ସେନଙ୍କ କନ୍ୟା ସାବିତ୍ରୀ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ପୁନଃ ଫେରାଇ ଆଣିଥିଲେ। ଏଠି, ସତୀ ମଧ୍ୟ ଅଶ୍ୱପତିଙ୍କ ଉତ୍ତମ ପୁତ୍ରକୁ ଦେଇଥିଲେ, ଯେପରି ତୁମେ ଶୁଣିଛ।
ଅଗ୍ନେଃ ଶିଖାଂ କଃ ପରିସଂସ୍ପୃଶେଦ୍ଵୈ ତରେଦ୍ଧିକଃ ସାଗରମେଵ ମୂଢଃ । ଗଲେ ତୁ ବଦ୍ଧାସୁ ଶିଲାଂ ଭୁଜାଭ୍ଯାଂ କୋ ଵା ସତୀଂ ଵଶ୍ଯତି ଵୀତରାଗାମ୍
ଅଗ୍ନିର ଶିଖାକୁ କିଏ ଛୁଇଁପାରିବ, କିମ୍ବା ମୂଢ଼ ମଣିଷ ସାଗରକୁ ଟପିପାରିବ? ନିଜ ଗଳାରେ ପାଥର ବାନ୍ଧି ଆତ୍ମହାନି କରିବା ପରି, କିଏ ରାଗରହିତ ସତୀକୁ ବଶ କରିପାରିବ?
ଉକ୍ତେ ତୁ ଵାକ୍ଯେ ବହୁନୀତିଯୁକ୍ତେ ଇଂଦ୍ରେଣ କାମସ୍ଯ ସୁଶିକ୍ଷଣାର୍ଥମ୍ । ଆକର୍ଣ୍ଯ ଵାକ୍ଯଂ ମକରଧ୍ଵଜସ୍ତୁ ଉଵାଚ ଦେଵେଂଦ୍ରମଥୈନମେଵ
ଇନ୍ଦ୍ର ଯେତେକି ନୀତିମୟ କଥା କହି କାମଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷା ଦେଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣି ମକରଧ୍ୱଜ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
କାମ ଉଵାଚ- ତଵାତିଦେଶାଦହମାଗତୋ ଵୈ ଧୈର୍ଯଂ ସୁହୃତ୍ତ୍ଵଂ ପୁରୁଷାର୍ଥମେଵ । ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ତଦର୍ଥଂ ପରିଭାଷସେ ମାଂ ନିଃସତ୍ଵରୂପଂ ବହୁଭୀତିଯୁକ୍ତମ୍
କାମ କହିଲେ—ତୁମ ଆଦେଶରେ ମୁଁ ଆସିଛି, ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ସଖ୍ୟତା ଓ ପୁରୁଷାର୍ଥ ଛାଡି। ଏହି କାରଣରୁ ତୁମେ ମୋତେ ଅସାହାୟ ଓ ଭୟଭୀତ ଭାବରେ ଦେଖି କଥା କହୁଛ।
ଵ୍ଯାବୁଦ୍ଧି ଯାସ୍ଯାମି ଯଦା ସୁରେଶସ୍ଯାଲ୍ଲୋକମଧ୍ଯେ ମମ କୀର୍ତିନାଶଃ । ଊଢିଂକରୋମାନଵିହୀନ ଏଵ ସର୍ଵେ ଵଦିଷ୍ଯଂତ୍ଯନଯା ଜିତଂ ମାମ୍
ହେ ଦେବେଶ, ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ମନସ୍କୁଳ ହୋଇ ଯିବି, ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୋର କୀର୍ତ୍ତି ନଷ୍ଟ ହେବ। ମୁଁ ଆଦରହୀନ ହେବି, ସମସ୍ତେ କହିବେ—ମୋତେ ଏହି ଜଣା ଜିତିଛି।
ଯେ ଵୈ ଜିତା ଦେଵଗଣାଶ୍ଚ ଦାନଵାଃ ପୂର୍ଵଂ ମୁନୀଂଦ୍ରାସ୍ତପସଃ ପ୍ରଯୁକ୍ତାଃ । ହାସ୍ଯଂ କରିଷ୍ଯଂତି ମମାପି ସଦ୍ଯୋ ନାର୍ଯା ଜିତୋ ମନ୍ମଥ ଏଷ ଭୀମଃ
ଯେଉଁ ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ମହାମୁନିମାନେ ପୂର୍ବରୁ ମୋ ଦ୍ୱାରା ଜିତିଥିଲେ, ସେମାନେ ଏବେ ମୋତେ ହସ୍ୟାସ୍ପଦ କରିଦେବେ—ଭୟଙ୍କର ମନମଥ ଏକ ନାରୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହାରିଗଲା।
ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରଯାସ୍ଯାମି ତ୍ଵଯୈଵ ସାର୍ଧମସ୍ଯା ବଲଂ ମାନମତଃ ସୁରେଶ । ତେଜଶ୍ଚ ଧୈର୍ଯଂ ପରିଣାଶଯିଷ୍ଯେ କସ୍ମାଦ୍ଭଵାନତ୍ର ବିଭେତି ଶକ୍ର
ତେଣୁ, ମୁଁ ତୁମ ସହିତ ଯିବି, ହେ ଦେବେଶ। ଏହାର ଶକ୍ତି ଓ ଗର୍ବକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେବି, ତାଙ୍କର ତେଜ ଓ ଧୈର୍ଯ୍ୟକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେବି। ଏଠି ତୁମେ କାହିଁକି ଡରୁଛ, ହେ ଶକ୍ର?
ସଂବୋଧ୍ଯ ଚୈଵଂ ସ ସୁରାଧିନାଥଂ ଚାପଂ ଗୃହୀତଂ ସଶରଂ ସୁପୁଷ୍ପମ୍ । ଉଵାଚ କ୍ରୀଡାଂ ପୁରତଃ ସ୍ଥିତାଂ ତାଂ ଵିଧାଯ ମାଯାଂ ଭଵତୀ ପ୍ରଯାତୁ
ଏପରି କହି, ସେ ଦେବତାଙ୍କ ନାଥଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ, ତାପରେ ଫୁଲ ଓ ବାଣ ସହ ଧନୁଷ ଧରିଲେ। ସେଠାରେ ଖେଳୁଥିବା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—'ମାୟା ଦେଖାଅ, ହେ ମହିଳା, ଆଗେ ବଢ଼।'