ଵୃତ୍ରେଣ ଚ କୃତଃ କୂପୋ ମହାଗଂଭୀରସଂଜ୍ଞକଃ । କୂପାତ୍ସା ନିଃସୃତା ଦେଵୀ ମହାପାପୌଘନାଶିନୀ
ବୃତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଏକ ଗଭୀର କୂଆ ତିଆରି ହେଲା; ସେଇ କୂଆରୁ ଦେବୀ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ, ଯିଏ ବଡ଼ ପାପ ଦୂର କରନ୍ତି।
ଯଥା ଗଂଗା ତଥେଯଂ ଚ ସରିଚ୍ଛ୍ରେଷ୍ଠା ସୁରୋତ୍ତମେ । ଅସ୍ଯା ଦର୍ଶନମାତ୍ରେଣ ପାପୌଘାଃ ଶମଯଂତି ଚ
ଯେପରି ଗଙ୍ଗା, ସେପରି ଏହି ନଦୀ ମଧ୍ୟ ସର୍ବୋତ୍ତମ; ଏହାଙ୍କୁ କେବଳ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ପାପ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ।
ଶୃଣୁ ଦେଵି ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଇତିହାସଂ ପୁରାତନମ୍ । ଯଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ପାପିନୋ ଦୋଷୈର୍ଵିମୁକ୍ତାଃ କର୍ମବଂଧନାତ୍
ହେ ଦେବୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ ପୁରୁଣା ଏକ କଥା କହିବି; ଏହା ଶୁଣିଲେ, ପାପୀମାନେ ତାଙ୍କର ଦୋଷ ଓ କର୍ମର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି।
ଚଂପକେ ନଗରେ ଚୈଵ ରାଜା ରାଜ୍ଯଂ କରୋତି ସଃ । ସଦା ଦୁଷ୍ଟୋ ଦୁଷ୍ଟରୂପୋ ଜନାନାଂ ସ ପ୍ରପୀଡକଃ
ଚମ୍ପକ ନଗରରେ ଏକ ରାଜା ରାଜ୍ୟ କରୁଥିଲେ; ସେ ସଦା ଦୁଷ୍ଟ, ଦୁଷ୍ଟ ସ୍ୱଭାବର ଏବଂ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେଉଥିଲେ।
ଅଧର୍ମୋ ଧର୍ମରୂପଶ୍ଚ ଵିଷ୍ଣୁନିଂଦାପରାଯଣଃ । ଦେଵ ଦ୍ଵିଜ ନିହଂତା ଚ ଆଶ୍ରମାଣାଂ ଵିଦୂଷକଃ
ସେ ଧର୍ମ ଦେଖାଇ ଅଧର୍ମ କରୁଥିଲେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିବାରେ ଲାଗିଥିଲେ; ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ମାରୁଥିଲେ, ଆଶ୍ରମମାନଙ୍କୁ ଅପବିତ୍ର କରୁଥିଲେ।
ଵେଦନିଂଦାପରଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ମୂର୍ଖୋ ଵା ନିର୍ଘୃଣଃ ଶଠଃ । ଅସଚ୍ଛାସ୍ତ୍ରେଷୁ ନିରତଃ ପରଦାରାଭିମର୍ଶକଃ
ସେ ବେଦକୁ ନିନ୍ଦା କରିବାରେ ଲାଗିଥିଲେ, ଧନୀ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ମୂର୍ଖ, ନିଷ୍ଠୁର ଓ ଚତୁର ଥିଲେ; ମିଥ୍ୟା ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଲାଗିଥିଲେ ଓ ପରସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଅପମାନ କରୁଥିଲେ।
ଵିଦାରୁଣେତି ନାମା ଚ ସଂଜାତୋ ମୂର୍ଖ ଏଵ ଚ । କଦାଚିଦ୍ଦୈଵଯୋଗେନ ଆଗତସ୍ତାଂ ନଦୀଂ ପ୍ରତି
ତାଙ୍କର ନାମ ଥିଲା ବିଦାରୁଣ, ସେ ଏକ ମୂର୍ଖ ଥିଲେ; କେବେ ଦେବତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ସେ ସେଇ ନଦୀ ପାଖକୁ ଆସିଥିଲେ।
ଆଖେଟକସମାଯୁକ୍ତଃ ସ୍ଵଯଂ କୁଷ୍ଠୀ ସୁରେଶ୍ଵରି । ମହାପାପାଦଯଂ ଜାତୋ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଚ ନିଂଦନାତ୍
ସେ ଶିକାର କରୁଥିଲେ ଏବଂ ନିଜେ ଉପକୁଷ୍ଟ ରୋଗୀ ଥିଲେ, ହେ ସୁରେଶ୍ୱରୀ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ନିନ୍ଦା କରିବା ଦ୍ୱାରା ସେ ଏହି ମହାପାପୀ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।
ଵୃଥାଵାଦୀ ଦୁରାତ୍ମା ଚ ଶଠୋ ଵୈ ନିର୍ଘୃଣଃ ପଶୁଃ । ଵେଦନିଂଦାରତୋ ନିତ୍ଯଂ ଗୋଶାସ୍ତ୍ରାଣାଂ ପ୍ରଦୂଷକଃ
ସେ ଅର୍ଥହୀନ କଥା କହୁଥିଲେ, ଦୁଷ୍ଟ ମନର ଥିଲେ, ଚତୁର ଓ ନିଷ୍ଠୁର ପଶୁ ସମାନ ଥିଲେ; ସେ ସଦା ବେଦକୁ ନିନ୍ଦା କରୁଥିଲେ ଓ ଗୋଶାଳା ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ଅପବିତ୍ର କରୁଥିଲେ।
ଏଵଂଵିଧୋ ଵନେ ଭ୍ରାମ୍ଯଂସ୍ତୃଷାର୍ତଃ ସ ସୁହୃଦ୍ଵୃତଃ । ଅଶ୍ଵାଦୁତ୍ତୀର୍ଯ ରାଜାଽସୌ ଜଲଂ ପୀତ୍ଵା ଗୃହଂ ଗତଃ
ଏପରି ଦୁଷ୍ଟ ବ୍ୟକ୍ତି ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁରୁଥିଲେ, ପିପାସାରେ କ୍ଳାନ୍ତ ଓ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସହିତ ଥିଲେ; ଘୋଡ଼ାରୁ ଅବତରି, ପାଣି ପିଇ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ତେନୈଵୋଦକପାନେନ ଗତଂ କୁଷ୍ଠଂ ନ ସଂଶଯଃ । ବୁଦ୍ଧିସ୍ତୁ ନିର୍ମଲା ଜାତା ତସ୍ଯ ରାଜ୍ଞୋ ଵିଶେଷତଃ
ସେଇ ପାଣି ପିଇବା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର କୁଷ୍ଠ ରୋଗ ସାରିଗଲା, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଏବଂ ତାଙ୍କର ମନ ବିଶେଷ ଭାବେ ପବିତ୍ର ହେଲା।
ଵିଷ୍ଣୌ ଭକ୍ତିଃ ସମୁତ୍ପନ୍ନା ତଦା ତସ୍ଯ ସୁରେଶ୍ଵରି । ତତଃ ପ୍ରଭୃତି କାଲେନ ସ୍ନାନଂ ଵୈ କୃତଵାନ୍ସଦା
ତାପରେ, ହେ ସୁରେଶ୍ୱରୀ, ତାଙ୍କର ମନରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ସେଇବେଳୁଠାରୁ ସେ ସଦା ନିୟମିତ ଭାବେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ନିର୍ମଲୋ ବହୁରୂପାଢ୍ଯୋ ଜାତସ୍ତତ୍ର ସୁରେଶ୍ଵରି । ଇହଲୋକେ ସୁଖଂ ଭୁକ୍ତ୍ଵା କୃତ୍ଵା ଯଜ୍ଞାନନେକଶଃ
ସେ ପବିତ୍ର ହେଲେ, ବହୁ ଧନ ଓ ସମ୍ପଦ ରେ ଧନୀ ହେଲେ, ହେ ସୁରେଶ୍ୱରୀ; ଏହି ଲୋକରେ ସୁଖ ଭୋଗ କରି, ବହୁ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ।
ଵିପ୍ରେଭ୍ଯୋ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦତ୍ଵା ସ ଗତୋ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ପଦମ୍ । ଇତି ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତୁ ଭୋ ଦେଵି ଵେତ୍ରଵତ୍ଯାଂ ଵିଶେଷତଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କୁ ଦାନ ଦେଇ, ସେ ବୈଷ୍ଣବ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ; ଏହିପରି ଘଟଣା ବେତ୍ରବତୀ ନଦୀ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ବିଶେଷ ଭାବେ ଜାଣ, ହେ ଦେବୀ।
ସ୍ନାନଂ କୁର୍ଵଂତି ଯେ ଵିପ୍ରାସ୍ତେ ମୁକ୍ତା ନଗନଂଦିନି । ରାଜନ୍ଯୋ ଵାଥ ଵୈଶ୍ଯୋ ଵା ଶୂଦ୍ରୋ ଵା ସୁରସତ୍ତମେ
ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ହେ ପାହାଡ଼ର ଆନନ୍ଦ, ସେମାନେ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି; ରାଜନ୍ୟ, ବୈଶ୍ୟ କିମ୍ବା ଶୂଦ୍ର ଯେହେଉଁଠି ହେଉନ୍ତୁ, ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଯତ୍ର ସ୍ନାନଂ ପ୍ରକୁର୍ଵଂତି ତେ ମୁକ୍ତାଃ ପାପବଂଧନାତ୍ । କାର୍ତିକେ ଵାଽଥ ମାଘେ ଵା ବାହ୍ଯୋ ଵା ଵେଦନିଂଦକଃ
ଯେଉଁଠି ସେମାନେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେଠାରେ ସେମାନେ ପାପର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି; କାର୍ତ୍ତିକ କିମ୍ବା ମାଘ ମାସରେ, ବାହ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତି କିମ୍ବା ବେଦନିନ୍ଦକ ମଧ୍ୟ।
ସରିତାଂ ସଂଗମେ ସ୍ନାତ୍ଵା ମୁଚ୍ଯତେ ଦେଵି କିଲ୍ବିଷାତ୍ । ସାଭ୍ରମତ୍ଯାଃ ସମଂ ଯତ୍ର ତସ୍ଯାଃ ସଂଗଃ ପ୍ରଦୃଶ୍ଯତେ
ନଦୀମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗମରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ହେ ଦେବୀ, ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ସେଠାରେ ସାବ୍ରବତୀ ନଦୀ ସଙ୍ଗମ ଦେଖାଯାଏ।
ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ଵିଶେଷେଣ ମୁଚ୍ଯତେ ବ୍ରହ୍ମହା ସଦା । ଖେଟକଂ ନଗରଂ ଦିଵ୍ଯଂ ସ୍ଵର୍ଗରୂପଂ ତୁ ଵାଽନଘେ
ସେଠାରେ ବିଶେଷ ଭାବେ ସ୍ନାନ କଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନ୍ତା ମଧ୍ୟ ସଦା ମୁକ୍ତି ପାଏ; ଖେଟକ ନଗର ଦିବ୍ୟ ଓ ସ୍ୱର୍ଗ ସମାନ, ହେ ପାପହୀନ।
ବ୍ରହ୍ମଣା ତତ୍ର ଵୈ ଦେଵି ଯୋଗାଶ୍ଚ ବହଵଃ କୃତାଃ । ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ଚ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଚ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ସେଠାରେ, ହେ ଦେବୀ, ବ୍ରହ୍ମା ଅନେକ ଯୋଗ କରିଥିଲେ; ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ଓ ଖାଇଲେ, ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନାହିଁ।
ସା ଦ୍ଵିତୀଯା ସ୍ମୃତା ଗଂଗା କଲୌ ଦେଵି ଵିଶେଷତଃ । ଯେ ନରାଃ ସୁଖମିଚ୍ଛଂତି ଧନମିଚ୍ଛଂତି ଯେ ନରାଃ
କଳିଯୁଗରେ ଏହାକୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ଗଙ୍ଗା ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ, ହେ ଦେବୀ; ଯେଉଁ ଲୋକେ ସୁଖ ଚାହାନ୍ତି, ଯେଉଁ ଲୋକେ ଧନ ଚାହାନ୍ତି—
ସ୍ଵର୍ଗମିଚ୍ଛଂତି ଯେ ଲୋକାସ୍ତେ ଵୈ ସ୍ନାତ୍ଵା ପୁନଃପୁନଃ । ଇହଲୋକେ ସୁଖଂ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଯାଂତି ଵିଷ୍ଣୋଃ ସନାତନମ୍
ଯେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଆଶା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁନିପୁନି ସ୍ନାନ କରି, ଏହି ଲୋକରେ ସୁଖ ଭୋଗ କରି, ପରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଚିରକାଳୀନ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ସୂର୍ଯଵଂଶେ ଚ ଯେ ଜାତାଃ ସୋମଵଂଶେ ତଥୈଵ ଚ । ଆଗତା ଵେତ୍ରଵତ୍ଯାଂ ତୁ ସ୍ନାତ୍ଵା ନିର୍ଵୃତିମାଗତାଃ
ଯେମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ବେତ୍ରବତୀ ନଦୀକୁ ଆସି ସ୍ନାନ କରି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସନ୍ତୋଷ ଲାଭ କରିଛନ୍ତି।
ଦର୍ଶନାଦ୍ଧରତେ ଦୁଃଖଂ ସ୍ପର୍ଶନାନ୍ମାନସଂ ହ୍ଯଘମ୍ । ସ୍ନାତ୍ଵା ଭୁକ୍ତ୍ଵା ତଥା ଦେଵି ମୁକ୍ତିଭାଗୀ ନ ସଂଶଯଃ
ଏହାକୁ ଦେଖିଲେ ଦୁଃଖ ଦୂର ହୁଏ, ସ୍ପର୍ଶ କଲେ ମନର ପାପ ନଶ୍ୱର ହୁଏ, ଏଠାରେ ସ୍ନାନ ଓ ଭୋଜନ କରିଲେ ନିଶ୍ଚିତ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ଏ ଦେବୀ।
ସ୍ନାନାଜ୍ଜପାତ୍ତଥାହୋମାଦନଂତଂ ଫଲମଶ୍ନୁତେ । ଗତ୍ଵା ଵାରାଣସୀତୀର୍ଥଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ଚାଂଦ୍ରାଯଣଂ ଚରେତ୍
ସ୍ନାନ, ଜପ ଓ ହୋମ କରି ଅନେକ ଫଳ ମିଳେ; ବାରାଣସୀ ତୀର୍ଥକୁ ଗିଅ, ଭକ୍ତି ସହିତ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ କର।
ତତ୍ର ଗତ୍ଵା ମହତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ତତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ସୁରସତ୍ତମେ । ଵେତ୍ରଵତ୍ଯାଂ ଵିଶେଷେଣ ପଂଚତ୍ଵଂ ଯଦି ଗଚ୍ଛତି
ସେଠାକୁ ଗିଲେ ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ଏ ସୁରମଣି, ବେତ୍ରବତୀରେ ବିଶେଷ କରି, ଯଦି କେହି ସେଠାରେ ଦେହ ଛାଡ଼େ।
ସ ଵୈ ଚତୁର୍ଭୁଜୋ ଭୂତ୍ଵା ଯାତି ଵିଷ୍ଣୋଃ ପରଂ ପଦମ୍ । ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଯାନି ତୀର୍ଥାନି ଯେ ଦେଵାଃ ପିତରସ୍ତଥା
ସେ ଚାରିହାତ ଧାରଣ କରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପରମ ପଦକୁ ଯାଆନ୍ତି; ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ, ଦେବତା ଓ ପିତୃଗଣ—
ତେ ସର୍ଵେ ଚ ଵସଂତୀହ ଵେତ୍ରଵତ୍ଯାଂ ସୁରେଶ୍ଵରି । କିମନ୍ଯଦ୍ବହୁନୋକ୍ତେନ ଭୂଯୋ ଭୂଯୋ ଵରାନନେ
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ବେତ୍ରବତୀରେ ବସିଛନ୍ତି, ହେ ଦେବୀ; ଆଉ କଣ ବହୁ କଥା କହିବି, ହେ ସୁନ୍ଦରମୁଖୀ?
ଵେତ୍ରଵତ୍ଯାଃ ସମଂ ତୀର୍ଥଂ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ନ ସନାତନି । ଅହଂ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତଥା ବ୍ରହ୍ମା ଦେଵାଶ୍ଚ ପରମର୍ଷଯଃ
ବେତ୍ରବତୀ ସମାନ ତୀର୍ଥ ପୃଥିବୀରେ ନାହିଁ, ହେ ଚିରଞ୍ଜୀବି; ମୁଁ, ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ରହ୍ମା, ଦେବତା ଓ ମହାର୍ଷିମାନେ—
ତିଷ୍ଠଂତି ଦେଵତାଃ ସର୍ଵେ ଵେତ୍ରଵତ୍ଯାଂ ମହେଶ୍ଵରି । ଏକକାଲଂ ଦ୍ଵିକାଲଂ ଵା ତ୍ରିକାଲଂ ଚ ଵିଶେଷତଃ
ସମସ୍ତ ଦେବତା ବେତ୍ରବତୀରେ ବସନ୍ତି, ହେ ମହେଶ୍ୱରୀ; ଏକବେଳେ, ଦୁଇବେଳେ କିମ୍ବା ବିଶେଷ କରି ତିନିବେଳେ—
ସ୍ନାନଂ କୁର୍ଵଂତି ଯେ ତତ୍ର ତେ ଵୈ ମୁକ୍ତା ନ ସଂଶଯଃ
ଯେମାନେ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି।