ମମ ଭର୍ତା ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାଂ ଗତଃ ସୁଧୀଃ । ତସ୍ମିନ୍ଗତେ ମହାଭାଗେ ମମ ଭର୍ତରି ସଂପ୍ରତି
ମୋର ସେଇ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମାନ ସ୍ୱାମୀ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାକୁ ଗଲେ; ଏବେ, ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, ମୋ ସ୍ୱାମୀ ଘରେ ନାହାନ୍ତି।
ଅତିକ୍ରାଂତାଃ ଶୃଣୁଷ୍ଵ ତ୍ଵଂ ତ୍ରଯଶ୍ଚୈଵାପି ଵତ୍ସରାଃ । ତତୋହଂ ଦୁଃଖିତା ଜାତା ଵିନା ତେନ ମହାତ୍ମନା
ଶୁଣ, ତିନି ବର୍ଷ ହେଲା ମୋର ମହାତ୍ମା ସ୍ୱାମୀ ଯାତ୍ରାକୁ ଗଲେ, ତାଙ୍କ ବିନା ମୁଁ ଦୁଃଖିତ ହୋଇଯାଇଛି।
ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତମାତ୍ମଵୃତ୍ତାଂତମେଵ ତେ । ଭଵତୀ ପୃଚ୍ଛତେ ମାଂ କା ଭଵିଷ୍ଯତି ଵଦସ୍ଵ ମେ
ମୋର ସମସ୍ତ କଥା, ମୋର ଜୀବନ ଗଳ୍ପ ତୁମକୁ କହିଦେଲି; ତୁମେ ପଚାରିଲା କିଏ ହେବି, ଦୟାକରି ମୋତେ କୁହ।
ସୁକଲାଯା ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦୂତ୍ଯା ଆଭାଷିତଂ ପୁନଃ । ମାମେଵଂ ପୃଚ୍ଛସେ ଭଦ୍ରେ ତତ୍ତେ ସର୍ଵଂ ଵଦାମ୍ଯହମ୍
ସୁକଳା ଦୂତୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ତୁମେ ଏପରି ପଚାରୁଛ; ହେ ଭଦ୍ରେ, ଏହିପରି ସବୁ କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଦେଉଛି।
ଅହଂ ତଵାଂତିକଂ ପ୍ରାପ୍ତା କାର୍ଯାର୍ଥଂ ଵରଵର୍ଣିନି । ଶ୍ରୂଯତାମଭିଧାସ୍ଯାମି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚୈଵାଵ ଧାର୍ଯତାମ୍
ମୁଁ ଏକ କାମରେ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ; ଶୁଣ, ମୁଁ କହିବି, ଶୁଣି ଭଲଭାବେ ବିଚାର କର।
ଗତସ୍ତେ ନିର୍ଘୃଣୋ ଭର୍ତା ତ୍ଵାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ତୁ ଵରାନନେ । କିଂ କରିଷ୍ଯସି ତେନାପି ପ୍ରିଯାଘାତକରେଣ ଚ
ତୁମ ସ୍ୱାମୀ ଦୟାହୀନ ହୋଇ ତୁମକୁ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ, ହେ ଚନ୍ଦ୍ରବଦନା; ଏଭଳି ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ଯେ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ, ସେଠାରେ ତୁମେ କଣ କରିବେ?
ଯସ୍ତ୍ଵାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଗତଃ ପାପୀ ସାଧ୍ଵ୍ଯାଚାରସମନ୍ଵିତାମ୍ । କିଂ ଵା ସ ତେ ଗତୋ ବାଲେ ତତ୍ର ଜୀଵତି ଵୈ ମୃତଃ
ଯିଏ ତୁମ ପରି ସଦାଚାରିଣୀକୁ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲା, ସେ ପାପୀ; ହେ କନ୍ୟା, ସେ ଯାହାଁ ଚାଲିଗଲେ, ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି କି ମରିଗଲେ, ତାହା ତୁମ ପାଇଁ କଣ?
କିଂ କରିଷ୍ଯତି ତେନୈଵଂ ଭଵତୀ ଖିଦ୍ଯତେ ଵୃଥା । କସ୍ମାନ୍ନାଶଯତେ ଚାଂଗଂ ଦିଵ୍ଯଂ ହେମସମପ୍ରଭମ୍
ଏଭଳି ଲୋକ ପାଇଁ ଭଦ୍ରା ଅକାରଣ ଦୁଃଖ କାହିଁକି କରୁଛନ୍ତି? ଦେବତାମାନେ ପରି ସୁନ୍ଦର, ସୁନା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେହକୁ କାହିଁକି ନଷ୍ଟ କରୁଛନ୍ତି?
ବାଲ୍ଯେ ଵଯସି ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ମାନଵୋ ନ ଚ ଵିଂଦତି । ଏକଂ ସୁଖଂ ମହାଭାଗେ ବାଲକ୍ରୀଡାଂ ଵିନା ଶୁଭେ
ବାଳ୍ୟାବସ୍ଥାରେ, ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, ମଣିଷ କେବଳ ଶିଶୁ ଖେଳ ଛଡ଼ା ଆଉ କୌଣସି ସୁଖ ନାହିଁ, ଯୁବାବସ୍ଥା ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ।
ଵାର୍ଦ୍ଧକେ ଦୁଃଖସଂପ୍ରାପ୍ତିର୍ଜରା କାଯଂ ପ୍ରହିଂସଯେତ୍ । ତାରୁଣ୍ଯେ ଭୁଜ୍ଯତେ ଭୋଗଃ ସୁଖାତ୍ସର୍ଵୋ ଵରାନନେ
ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ଦୁଃଖ ଆସେ, ଜରା ଶରୀରକୁ କ୍ଷତି କରେ; ଯୁବାବସ୍ଥାରେ, ହେ ଚନ୍ଦ୍ରବଦନା, ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଆନନ୍ଦରେ ଉପଭୋଗ କରାଯାଏ।
ଯାଵତ୍ତିଷ୍ଠତି ତାରୁଣ୍ଯଂ ତାଵଦ୍ଭୁଂଜଂତି ମାନଵାଃ । ସୁଖଭୋଗାଦିକଂ ସର୍ଵଂ ସ୍ଵେଚ୍ଛଯା ରମତେ ନରଃ
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯୁବାବସ୍ଥା ରହିଥାଏ, ମଣିଷ ଚାହିଁଲେ ସମସ୍ତ ସୁଖ ଭୋଗ କରେ; ନର ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ଲୀନ ହୁଏ।
ଯାଵତ୍ତିଷ୍ଠତି ତାରୁଣ୍ଯଂ ତାଵଦ୍ଭୋଗାନ୍ପ୍ରଭୁଂଜତେ । ଵଯସ୍ଯପି ଗତେ ଭଦ୍ରେ ତାରୁଣ୍ଯେ କିଂ କରିଷ୍ଯତି
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯୁବାବସ୍ଥା ରହିଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲୋକେ ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି; ବୟସ ଆସିଗଲେ, ହେ ଭଦ୍ରେ, ତେବେ ଯୁବାବସ୍ଥାର କଣ ଉପଯୋଗ?
ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ଵାର୍ଦ୍ଧକେ ଦେଵି କିଂଚିତ୍କାର୍ଯଂ ନ ସିଧ୍ଯତି । ସ୍ଥଵିରଶ୍ଚିଂତଯେନ୍ନିତ୍ଯଂ ସୁଖକାର୍ଯଂ ନ ଗଚ୍ଛତି
ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଆସିଲେ, ହେ ଦେବୀ, କୌଣସି କାମ ସଫଳ ହୁଏନାହିଁ; ବୃଦ୍ଧ ଲୋକ ସଦା ଚିନ୍ତା କରେ, ସୁଖ ମିଳେନାହିଁ।
ଵଯସ୍ଯପି ଗତେ ବାଲେ କ୍ରିଯତେ ସେତୁବଂଧନମ୍ । ତାଦୃଶୋଯଂ ଭଵେତ୍କାଯସ୍ତାରୁଣ୍ଯେ ତୁ ଗତେ ଶୁଭେ
ବୟସ ଆସିଗଲେ, ହେ କନ୍ୟା, ସେତୁ ବନ୍ଧିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚେଷ୍ଟା କରାଯାଏ; ଯୁବାବସ୍ଥା ଶେଷ ହେଲେ ଶରୀର ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚେ, ହେ ଶୁଭେ।
ତସ୍ମାଦ୍ଭୁଂକ୍ଷ୍ଵ ସୁଖେନାପି ପିବସ୍ଵ ମଧୁମାଧଵୀମ୍ । କାମାବାଣା ଦହଂତ୍ଯଂଗଂ ତଵେମେ ଚାରୁଲୋଚନେ
ସେଥିପାଇଁ, ସୁଖରେ ଆପଣ ଆନନ୍ଦ କର, ମଧୁ ମିଶିତ ମଦ ଖାଉ। ରୂପବତୀ ନୟନବତୀ, ଆପଣଙ୍କ ଦେହକୁ କାମର ବାଣ ଜଳାଉଛି।
ଅଯମେକଃ ସମାଯାତଃ ପୁରୁଷୋ ରୂପଵାନ୍ଗୁଣୀ । ଅଯଂ ହି ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରଃ ସର୍ଵଜ୍ଞୋ ଗୁଣଵାନ୍ଧନୀ
ଏଠିକୁ ଏକ ରୂପବାନ୍, ଗୁଣୀୟ ପୁରୁଷ ଆସିଛନ୍ତି। ଏହି ପୁରୁଷ ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ସମାନ, ସବୁ କିଛି ଜାଣିଥିବା, ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଧନୀ।
ତଵାର୍ଥେ ନିତ୍ଯସଂଯୁକ୍ତଃ ସ୍ନେହେନ ଵରଵର୍ଣିନି । ସୁକଲୋଵାଚ- ବାଲ୍ଯଂ ନାସ୍ତ୍ଯପି ଜୀଵସ୍ଯ ତାରୁଣ୍ଯଂ ନାସ୍ତି ଜୀଵିତେ
ଓ ଶୁଭ୍ରବର୍ଣ୍ଣା, ତାଙ୍କର ସ୍ନେହ ଏବଂ ଭକ୍ତି ସଦା ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଅଟୁଟ। ସୁକଳା କହିଲେ— ଜୀବର କୌଣସି ଶିଶୁବୟସ୍ ନାହିଁ, ଜୀବନରେ ତାରୁଣ୍ୟ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ଵୃଦ୍ଧତ୍ଵଂ ନାସ୍ତି ଚୈଵାସ୍ଯ ସ୍ଵଯଂସିଦ୍ଧଃ ସୁସିଦ୍ଧିଦଃ । ଅମରୋ ନିର୍ଜରୋ ଵ୍ଯାପୀ ସୁସିଦ୍ଧଃ ସର୍ଵଵିତ୍ତମଃ
ତାଙ୍କ ପାଖରେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ସେ ନିଜେ ନିଜକୁ ସଫଳ କରିଛନ୍ତି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସିଦ୍ଧି ଦେବାକୁ ସକ୍ଷମ, ଅମର, ବୃଦ୍ଧିହୀନ, ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପି, ଏବଂ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଅକାମଃ କାମଦୋ ଲୋକେ ଆତ୍ମରୂପେଣ ଵର୍ତତେ । ଯଥା ଗେହସ୍ଯ ସଂସ୍ଥାନଂ ତଥା କାଯସ୍ଯ ଦୃଶ୍ଯତେ
ସେ କାମନାହୀନ, ତଥାପି ଲୋକମାନଙ୍କୁ କାମନା ପୂରଣ କରାନ୍ତି, ନିଜ ଆତ୍ମାର ରୂପରେ ବସିଛନ୍ତି। ଯେପରି ଘରର ଗଠନ, ସେପରି ଦେହର ଆକୃତି।
ଯଥା ଵାର୍ଦ୍ଧକିନା କାଯସ୍ତଥା ସୂତ୍ରେଣ ମଂଦିରମ୍ । ଅନେକକାଷ୍ଠସଂଘାତୈର୍ନାନା ଦାରୁସମୁଚ୍ଚଯୈଃ
ଯେପରି ଘର ତାନା ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ ହୁଏ, ବହୁ କାଠର ଗଠନ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର କାଠର ଏକତ୍ରିକରଣରେ ତିଆରି ହୁଏ,
ମୃତ୍ତିକଯୋଦକେନାପି ସମଂତାତ୍ପରିଣାମଯେତ୍ । ଲିପିତଂ ଲେପକୈଃ କାଷ୍ଠଂ ଚିତ୍ରଂ ଭଵତି ଚିତ୍ରକୈଃ
ମାଟି ଏବଂ ପାଣି ଦ୍ୱାରା ଚାରିପାଖରୁ ଗଠନ ହୁଏ; କାଠକୁ ଲେପ ଲଗାଇଲେ, ଚିତ୍ରରେ ଶୋଭା ପାଏ।
ପ୍ରଥମଂ ରୂପମାଯାତି ଗୃହଂ ସୂତ୍ରେଣ ସୂତ୍ରିତମ୍ । ପୁଷ୍ଣଂତି ଚ ସ୍ଵଯଂ ତତ୍ତୁ ଲେପନାଦ୍ଵୈ ଦିନେ ଦିନେ
ପ୍ରଥମେ ଆକୃତି ଦେଖାଯାଏ, ଘରକୁ ତାନା ଦ୍ୱାରା ମାପାଯାଏ; ଏବଂ ଦିନକୁ ଦିନ ଲେପ ଲଗାଇ ଏହାକୁ ପୋଷଣ କରାଯାଏ।
ଵାଯୁନାଂଦୋଲିତଂ ନିତ୍ଯଂ ଗୃହଂ ଚ ମଲିନାଯତେ । ମଧ୍ଯମୋ ଵର୍ତୁତଃ କାଲୋ ଗୃହସ୍ଯ ପରିକଥ୍ଯତେ
ପବନ ଦ୍ୱାରା ସଦା ହଲୁଚିଯାଏ, ଘର ମେଳା ହୁଏ; ମଧ୍ୟବୟସରେ ଘରର ବୟସ୍ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ।
ରୂପହାନିର୍ଭଵେତ୍ତସ୍ଯ ଗୃହସ୍ଵାମୀ ଵିଲେପଯେତ୍ । ସ୍ଵେଚ୍ଛଯା ଚ ଗୃହସ୍ଵାମୀ ରୂପଵତ୍ତ୍ଵଂ ନଯେଦ୍ଗୃହମ୍
ଏହାର ରୂପ ହ୍ରାସ ପାଏ, ଘରମାଳିକ ଲେପ ଲଗାନ୍ତି; ଏବଂ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଘରକୁ ଆଉ ଏକ ଶୋଭା ଦେଇଥାନ୍ତି।
ତାରୁଣ୍ଯଂ ତସ୍ଯ ଗେହସ୍ଯ ଦୂତିକେ ପରିକଥ୍ଯତେ । କାଷ୍ଠସଂଘୈଶ୍ଚ ଜୀର୍ଣତ୍ଵଂ ବହୁକାଲୈଃ ପ୍ରଯାତି ସଃ
ଏହି ଘରର ତାରୁଣ୍ୟ, ଓ ଦୂତିକେ, ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ; ବହୁ ସମୟ ପରେ କାଠ ଗଠନ ଦ୍ୱାରା ଏହା ଜରାଜୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।
ସ୍ଥାନଭ୍ରଷ୍ଟାଃ ପ୍ରଜାଯଂତେ ମୂଲାଗ୍ରେ ପ୍ରଚଲଂତି ତେ । ନ ସହେଲ୍ଲେପନାଭାରମାଧାରେଣ ପ୍ରତିଷ୍ଠତି
ମୂଳରେ ଥିବା ଅଂଶ ଢିଲା ହେବାକୁ ଲାଗେ ଏବଂ ହଲୁଚିଯାଏ; ଲେପର ଭାର ବହିପାରେ ନାହିଁ, ଏହା ଦୃଢ଼ ରହିପାରେ ନାହିଁ।
ଏତଦ୍ଗୃହସ୍ଯ ଵାର୍ଦ୍ଧକ୍ଯଂ କଥିତଂ ଶୃଣୁ ଦୂତିକେ । ପତମାନଂ ଗୃହଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗୃହସ୍ଵାମୀ ପରିତ୍ଯଜେତ୍
ଏହିପରି ଘରର ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି, ଶୁଣ, ଓ ଦୂତିକେ; ଘର ଭାଙ୍ଗିଯାଉଥିବା ଦେଖି, ଘରମାଳିକ ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି।
ଗୃହମନ୍ଯଂ ପ୍ରଵେଶାଯ ପ୍ରଯାତ୍ଯେଵ ହି ସତ୍ଵରମ୍ । ତଥା ବାଲ୍ଯଂ ଚ ତାରୁଣ୍ଯଂ ନୃଣାଂ ଵୃଦ୍ଧତ୍ଵମେଵ ଚ
ସେ ଶୀଘ୍ର ଅନ୍ୟ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଯାଆନ୍ତି; ଏଭଳି ଭାବରେ, ଶିଶୁବୟସ୍, ତାରୁଣ୍ୟ ଏବଂ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଆସେ।
ସ ବାଲ୍ଯେ ବାଲରୂପଶ୍ଚ ଜ୍ଞାନହୀନଂ ପ୍ରକାରଯେତ୍ । ଚିତ୍ରଯେତ୍କାଯମେଵାପି ଵସ୍ତ୍ରାଲଂକାରଭୂଷଣୈଃ
ଶିଶୁବୟସ୍ରେ, ସେ ଶିଶୁର ଆକୃତି ଦେଖାଏ, ଜ୍ଞାନ ନଥାଏ; ଦେହକୁ ବସ୍ତ୍ର ଏବଂ ଆଳଙ୍କାରରେ ଶୃଙ୍ଗାର କରେ।
ଲେପନୈଶ୍ଚଂଦନୈଶ୍ଚାନ୍ଯୈସ୍ତାଂବୂଲପ୍ରଭଵାଦିଭିଃ । କାଯସ୍ତରୁଣତାଂ ଯାତି ଅତିରୂପୋ ଵିଜାଯତେ
ଲେପ, ଚନ୍ଦନ ଏବଂ ତାମ୍ବୁଳ ଆଦି ଦ୍ୱାରା ଦେହ ତାରୁଣ୍ୟ ପାଏ ଏବଂ ଅତି ରୂପଶାଳୀ ହୁଏ।