ସର୍ଵାଭରଣଶୋଭାଂଗଃ ସର୍ଵଭୋଗସମନ୍ଵିତଃ । ଭୋଗଲୀଲାସମାକୀର୍ଣଃ ସର୍ଵଦୌଦାର୍ଯସଂଯୁତଃ
ସେ ସମସ୍ତ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ସମସ୍ତ ଭୋଗରେ ଏକାଗ୍ର, ଭୋଗ ଓ ଖେଳରେ ବ୍ୟସ୍ତ, ସଦା ଉଦାରତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ଯତ୍ର ସା ତିଷ୍ଠତେ ଦେଵୀ କୃକଲସ୍ଯ ପ୍ରିଯା ନୃପ । ଆତ୍ମଲୀଲାଂ ସ୍ଵରୂପଂ ଚ ଗୁଣଂ ଭାଵଂ ପ୍ରଦର୍ଶଯେତ୍
ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଦେବୀ, କୃକଳସ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରିୟା, ବସିଥାନ୍ତି, ହେ ରାଜା, ସେଠି ସେ ନିଜ ଲୀଳା, ରୂପ, ଗୁଣ ଓ ଭାବକୁ ପ୍ରଦର୍ଶନ କଲେ।
ନୈଵ ପଶ୍ଯତି ସା ତଂ ତୁ ପୁରୁଷଂ ରୂପସଂପଦମ୍ । ଯତ୍ରଯତ୍ର ଵ୍ରଜେତ୍ସା ହି ତତ୍ର ତାଂ ପଶ୍ଯତେ ନୃପ
କିନ୍ତୁ ସେ ଶୁଭ୍ର ରୂପ ଥିବା ପୁରୁଷକୁ ଦେଖିପାରୁନାହିଁ; ସେ ଯେଉଁଠାରେ ଯାଏ, ହେ ରାଜା, ସେଠି ସେ ନିଜକୁ ମାତ୍ର ଦେଖେ।
ସାଭିଲାଷେଣ ମନସା ତାମେଵଂ ପରିପଶ୍ଯତି । କାମଚେଷ୍ଟାଂ ସହସ୍ରାକ୍ଷୋଽଦର୍ଶଯତ୍ସର୍ଵଭାଵକୈଃ
ଆଶା ଭରା ମନରେ, ସେ ଏଭଳି ନିଜକୁ ମାତ୍ର ଦେଖେ; ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଇନ୍ଦ୍ର ସମସ୍ତ କାମ ଚେଷ୍ଟା ପ୍ରଦର୍ଶନ କଲେ।
ଚତୁଷ୍ପଥେ ପଥେ ତୀର୍ଥେ ଯତ୍ର ଦେଵୀ ପ୍ରଯାତି ସା । ତତ୍ରତତ୍ର ସହସ୍ରାକ୍ଷସ୍ତାମେଵ ପରିପଶ୍ଯତି
ଚଉମୁଖୀ, ରାସ୍ତା, ତୀର୍ଥ—ଯେଉଁଠାରେ ଦେବୀ ଯାଉଛନ୍ତି, ସେଠି ସେଠି ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ଦେଖୁଛନ୍ତି।
ଇଂଦ୍ରେଣ ପ୍ରେଷିତା ଦୂତୀ ସୁକଲାଂ ପ୍ରତି ସା ଗତା । ସୁକଲାଂ ସୁମହାଭାଗାଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ପ୍ରହସ୍ଯ ଵୈ
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଏକ ଦୂତୀ ସୁକଳାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲା; ସେ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ ସୁକଳାଙ୍କୁ ହସିହସି କହିଲା।
ଅହୋ ସତ୍ଯମହୋଧୈର୍ଯମହୋ କାଂତିରହୋ କ୍ଷମା । ଅସ୍ଯା ରୂପେଣ ସଂସାରେ ନାସ୍ତି ନାରୀ ଵରାନନା
ହାଁ, କେତେ ସତ୍ୟବାଦି, କେତେ ଧୈର୍ଯ୍ୟଶୀଳ, କେତେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରୂପ ଏବଂ କେତେ କ୍ଷମାଶୀଳ! ଏହି ସଂସାରରେ, ହେ ସୁନ୍ଦରମୁଖୀ, ଏଭଳି ରୂପବତୀ ଜଣେ ନାରୀ ଆଉ କେହି ନାହିଁ।
କା ତ୍ଵଂ ଭଵସି କଲ୍ଯାଣି କସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ଭଵିଷ୍ଯସି । ଯସ୍ଯ ତ୍ଵଂ ସଗୁଣା ଭାର୍ଯା ସ ଧନ୍ଯଃ ପୁଣ୍ଯଭାଗ୍ଭୁଵି
ତୁମେ କିଏ, ହେ ଶୁଭାଙ୍ଗିନୀ? କାହାର ଘରଣୀ ହେବେ? ଯେଉଁ ପୁରୁଷ ତୁମ ପରି ଗୁଣବତୀ ଘରଣୀ ପାଇବେ, ସେ ଏ ଭୂମିରେ ଧନ୍ୟ ଏବଂ ପୁଣ୍ୟବାନ।
ତସ୍ଯାସ୍ତୁ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତାମୁଵାଚ ମନସ୍ଵିନୀ । ଵୈଶ୍ଯଜାତ୍ଯାଂ ସମୁତ୍ପନ୍ନୋ ଧର୍ମାତ୍ମା ସତ୍ଯଵତ୍ସଲଃ
ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସେ ମନୋବଳବତୀ ନାରୀ କହିଲେ: 'ବଣିକ୍ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଜଣେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସତ୍ୟପ୍ରେମୀ ପୁରୁଷ ଅଛନ୍ତି।'
ତସ୍ଯାହଂ ହି ପ୍ରିଯା ଭାର୍ଯା ସତ୍ଯସଂଧସ୍ଯ ଧୀମତଃ । କୃକଲସ୍ଯାପି ଵୈଶ୍ଯସ୍ଯ ସତ୍ଯମେଵ ଵଦାମି ତେ
ମୁଁ ହେଉଛି ସେହି ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏବଂ ସତ୍ୟବାନ ବଣିକ୍ କୃକଳଙ୍କର ପ୍ରିୟା ଘରଣୀ; ମୁଁ ତୁମକୁ ସତ୍ୟ କହୁଛି।
ମମ ଭର୍ତା ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାଂ ଗତଃ ସୁଧୀଃ । ତସ୍ମିନ୍ଗତେ ମହାଭାଗେ ମମ ଭର୍ତରି ସଂପ୍ରତି
ମୋର ସେଇ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମାନ ସ୍ୱାମୀ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାକୁ ଗଲେ; ଏବେ, ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, ମୋ ସ୍ୱାମୀ ଘରେ ନାହାନ୍ତି।
ଅତିକ୍ରାଂତାଃ ଶୃଣୁଷ୍ଵ ତ୍ଵଂ ତ୍ରଯଶ୍ଚୈଵାପି ଵତ୍ସରାଃ । ତତୋହଂ ଦୁଃଖିତା ଜାତା ଵିନା ତେନ ମହାତ୍ମନା
ଶୁଣ, ତିନି ବର୍ଷ ହେଲା ମୋର ମହାତ୍ମା ସ୍ୱାମୀ ଯାତ୍ରାକୁ ଗଲେ, ତାଙ୍କ ବିନା ମୁଁ ଦୁଃଖିତ ହୋଇଯାଇଛି।
ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତମାତ୍ମଵୃତ୍ତାଂତମେଵ ତେ । ଭଵତୀ ପୃଚ୍ଛତେ ମାଂ କା ଭଵିଷ୍ଯତି ଵଦସ୍ଵ ମେ
ମୋର ସମସ୍ତ କଥା, ମୋର ଜୀବନ ଗଳ୍ପ ତୁମକୁ କହିଦେଲି; ତୁମେ ପଚାରିଲା କିଏ ହେବି, ଦୟାକରି ମୋତେ କୁହ।
ସୁକଲାଯା ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦୂତ୍ଯା ଆଭାଷିତଂ ପୁନଃ । ମାମେଵଂ ପୃଚ୍ଛସେ ଭଦ୍ରେ ତତ୍ତେ ସର୍ଵଂ ଵଦାମ୍ଯହମ୍
ସୁକଳା ଦୂତୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ତୁମେ ଏପରି ପଚାରୁଛ; ହେ ଭଦ୍ରେ, ଏହିପରି ସବୁ କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଦେଉଛି।
ଅହଂ ତଵାଂତିକଂ ପ୍ରାପ୍ତା କାର୍ଯାର୍ଥଂ ଵରଵର୍ଣିନି । ଶ୍ରୂଯତାମଭିଧାସ୍ଯାମି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚୈଵାଵ ଧାର୍ଯତାମ୍
ମୁଁ ଏକ କାମରେ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ; ଶୁଣ, ମୁଁ କହିବି, ଶୁଣି ଭଲଭାବେ ବିଚାର କର।
ଗତସ୍ତେ ନିର୍ଘୃଣୋ ଭର୍ତା ତ୍ଵାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ତୁ ଵରାନନେ । କିଂ କରିଷ୍ଯସି ତେନାପି ପ୍ରିଯାଘାତକରେଣ ଚ
ତୁମ ସ୍ୱାମୀ ଦୟାହୀନ ହୋଇ ତୁମକୁ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ, ହେ ଚନ୍ଦ୍ରବଦନା; ଏଭଳି ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ଯେ ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ, ସେଠାରେ ତୁମେ କଣ କରିବେ?
ଯସ୍ତ୍ଵାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଗତଃ ପାପୀ ସାଧ୍ଵ୍ଯାଚାରସମନ୍ଵିତାମ୍ । କିଂ ଵା ସ ତେ ଗତୋ ବାଲେ ତତ୍ର ଜୀଵତି ଵୈ ମୃତଃ
ଯିଏ ତୁମ ପରି ସଦାଚାରିଣୀକୁ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲା, ସେ ପାପୀ; ହେ କନ୍ୟା, ସେ ଯାହାଁ ଚାଲିଗଲେ, ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି କି ମରିଗଲେ, ତାହା ତୁମ ପାଇଁ କଣ?
କିଂ କରିଷ୍ଯତି ତେନୈଵଂ ଭଵତୀ ଖିଦ୍ଯତେ ଵୃଥା । କସ୍ମାନ୍ନାଶଯତେ ଚାଂଗଂ ଦିଵ୍ଯଂ ହେମସମପ୍ରଭମ୍
ଏଭଳି ଲୋକ ପାଇଁ ଭଦ୍ରା ଅକାରଣ ଦୁଃଖ କାହିଁକି କରୁଛନ୍ତି? ଦେବତାମାନେ ପରି ସୁନ୍ଦର, ସୁନା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେହକୁ କାହିଁକି ନଷ୍ଟ କରୁଛନ୍ତି?
ବାଲ୍ଯେ ଵଯସି ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ମାନଵୋ ନ ଚ ଵିଂଦତି । ଏକଂ ସୁଖଂ ମହାଭାଗେ ବାଲକ୍ରୀଡାଂ ଵିନା ଶୁଭେ
ବାଳ୍ୟାବସ୍ଥାରେ, ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, ମଣିଷ କେବଳ ଶିଶୁ ଖେଳ ଛଡ଼ା ଆଉ କୌଣସି ସୁଖ ନାହିଁ, ଯୁବାବସ୍ଥା ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ।
ଵାର୍ଦ୍ଧକେ ଦୁଃଖସଂପ୍ରାପ୍ତିର୍ଜରା କାଯଂ ପ୍ରହିଂସଯେତ୍ । ତାରୁଣ୍ଯେ ଭୁଜ୍ଯତେ ଭୋଗଃ ସୁଖାତ୍ସର୍ଵୋ ଵରାନନେ
ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ଦୁଃଖ ଆସେ, ଜରା ଶରୀରକୁ କ୍ଷତି କରେ; ଯୁବାବସ୍ଥାରେ, ହେ ଚନ୍ଦ୍ରବଦନା, ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଆନନ୍ଦରେ ଉପଭୋଗ କରାଯାଏ।
ଯାଵତ୍ତିଷ୍ଠତି ତାରୁଣ୍ଯଂ ତାଵଦ୍ଭୁଂଜଂତି ମାନଵାଃ । ସୁଖଭୋଗାଦିକଂ ସର୍ଵଂ ସ୍ଵେଚ୍ଛଯା ରମତେ ନରଃ
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯୁବାବସ୍ଥା ରହିଥାଏ, ମଣିଷ ଚାହିଁଲେ ସମସ୍ତ ସୁଖ ଭୋଗ କରେ; ନର ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ଲୀନ ହୁଏ।
ଯାଵତ୍ତିଷ୍ଠତି ତାରୁଣ୍ଯଂ ତାଵଦ୍ଭୋଗାନ୍ପ୍ରଭୁଂଜତେ । ଵଯସ୍ଯପି ଗତେ ଭଦ୍ରେ ତାରୁଣ୍ଯେ କିଂ କରିଷ୍ଯତି
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯୁବାବସ୍ଥା ରହିଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲୋକେ ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି; ବୟସ ଆସିଗଲେ, ହେ ଭଦ୍ରେ, ତେବେ ଯୁବାବସ୍ଥାର କଣ ଉପଯୋଗ?
ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ଵାର୍ଦ୍ଧକେ ଦେଵି କିଂଚିତ୍କାର୍ଯଂ ନ ସିଧ୍ଯତି । ସ୍ଥଵିରଶ୍ଚିଂତଯେନ୍ନିତ୍ଯଂ ସୁଖକାର୍ଯଂ ନ ଗଚ୍ଛତି
ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଆସିଲେ, ହେ ଦେବୀ, କୌଣସି କାମ ସଫଳ ହୁଏନାହିଁ; ବୃଦ୍ଧ ଲୋକ ସଦା ଚିନ୍ତା କରେ, ସୁଖ ମିଳେନାହିଁ।
ଵଯସ୍ଯପି ଗତେ ବାଲେ କ୍ରିଯତେ ସେତୁବଂଧନମ୍ । ତାଦୃଶୋଯଂ ଭଵେତ୍କାଯସ୍ତାରୁଣ୍ଯେ ତୁ ଗତେ ଶୁଭେ
ବୟସ ଆସିଗଲେ, ହେ କନ୍ୟା, ସେତୁ ବନ୍ଧିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚେଷ୍ଟା କରାଯାଏ; ଯୁବାବସ୍ଥା ଶେଷ ହେଲେ ଶରୀର ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚେ, ହେ ଶୁଭେ।
ତସ୍ମାଦ୍ଭୁଂକ୍ଷ୍ଵ ସୁଖେନାପି ପିବସ୍ଵ ମଧୁମାଧଵୀମ୍ । କାମାବାଣା ଦହଂତ୍ଯଂଗଂ ତଵେମେ ଚାରୁଲୋଚନେ
ସେଥିପାଇଁ, ସୁଖରେ ଆପଣ ଆନନ୍ଦ କର, ମଧୁ ମିଶିତ ମଦ ଖାଉ। ରୂପବତୀ ନୟନବତୀ, ଆପଣଙ୍କ ଦେହକୁ କାମର ବାଣ ଜଳାଉଛି।
ଅଯମେକଃ ସମାଯାତଃ ପୁରୁଷୋ ରୂପଵାନ୍ଗୁଣୀ । ଅଯଂ ହି ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରଃ ସର୍ଵଜ୍ଞୋ ଗୁଣଵାନ୍ଧନୀ
ଏଠିକୁ ଏକ ରୂପବାନ୍, ଗୁଣୀୟ ପୁରୁଷ ଆସିଛନ୍ତି। ଏହି ପୁରୁଷ ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ସମାନ, ସବୁ କିଛି ଜାଣିଥିବା, ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଧନୀ।
ତଵାର୍ଥେ ନିତ୍ଯସଂଯୁକ୍ତଃ ସ୍ନେହେନ ଵରଵର୍ଣିନି । ସୁକଲୋଵାଚ- ବାଲ୍ଯଂ ନାସ୍ତ୍ଯପି ଜୀଵସ୍ଯ ତାରୁଣ୍ଯଂ ନାସ୍ତି ଜୀଵିତେ
ଓ ଶୁଭ୍ରବର୍ଣ୍ଣା, ତାଙ୍କର ସ୍ନେହ ଏବଂ ଭକ୍ତି ସଦା ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଅଟୁଟ। ସୁକଳା କହିଲେ— ଜୀବର କୌଣସି ଶିଶୁବୟସ୍ ନାହିଁ, ଜୀବନରେ ତାରୁଣ୍ୟ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ଵୃଦ୍ଧତ୍ଵଂ ନାସ୍ତି ଚୈଵାସ୍ଯ ସ୍ଵଯଂସିଦ୍ଧଃ ସୁସିଦ୍ଧିଦଃ । ଅମରୋ ନିର୍ଜରୋ ଵ୍ଯାପୀ ସୁସିଦ୍ଧଃ ସର୍ଵଵିତ୍ତମଃ
ତାଙ୍କ ପାଖରେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ସେ ନିଜେ ନିଜକୁ ସଫଳ କରିଛନ୍ତି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସିଦ୍ଧି ଦେବାକୁ ସକ୍ଷମ, ଅମର, ବୃଦ୍ଧିହୀନ, ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପି, ଏବଂ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଅକାମଃ କାମଦୋ ଲୋକେ ଆତ୍ମରୂପେଣ ଵର୍ତତେ । ଯଥା ଗେହସ୍ଯ ସଂସ୍ଥାନଂ ତଥା କାଯସ୍ଯ ଦୃଶ୍ଯତେ
ସେ କାମନାହୀନ, ତଥାପି ଲୋକମାନଙ୍କୁ କାମନା ପୂରଣ କରାନ୍ତି, ନିଜ ଆତ୍ମାର ରୂପରେ ବସିଛନ୍ତି। ଯେପରି ଘରର ଗଠନ, ସେପରି ଦେହର ଆକୃତି।
ଯଥା ଵାର୍ଦ୍ଧକିନା କାଯସ୍ତଥା ସୂତ୍ରେଣ ମଂଦିରମ୍ । ଅନେକକାଷ୍ଠସଂଘାତୈର୍ନାନା ଦାରୁସମୁଚ୍ଚଯୈଃ
ଯେପରି ଘର ତାନା ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ ହୁଏ, ବହୁ କାଠର ଗଠନ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର କାଠର ଏକତ୍ରିକରଣରେ ତିଆରି ହୁଏ,