ନ ଲଭାମ୍ଯହମେଵାପି ଵାସସ୍ଥାନଂ ସୁଖଂ ଶୁଭେ । ଭର୍ତ୍ସଯଂତି ଚ ମାଂ ଲୋକାଃ ପୁଂଶ୍ଚଲୀଯଂ ସମାଗତା
ମୁଁ ଏଠି ମଧ୍ୟ ସୁଖଦାୟକ ଥାଏ ମିଳୁନି, ଶୁଭେ। ଲୋକେ ମୋତେ ଗାଳି ଦେଉଛନ୍ତି, କହୁଛନ୍ତି ଯେ ମୁଁ ଅନ୍ୟମାନେ ସହ ମିଶିଥିବା ମହିଳା।
ଅଟମାନା ଗତା ଦେଶାତ୍କୁଲମାନେନ ଵର୍ଜିତା । ଦେଶେ ଗୁର୍ଜରକେ ପୁଣ୍ଯେ ସୌରାଷ୍ଟ୍ରେ ଶିଵମଂଦିରେ
ଘର ଛାଡି, କୁଳମାନ ହରାଇ, ମୁଁ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଚାଲିଯାଇଥିଲି। ପବିତ୍ର ଗୁର୍ଜର ଦେଶରେ, ସୌରାଷ୍ଟ୍ରରେ, ଶିବ ମନ୍ଦିରରେ—
ଵନସ୍ଥଲେତି ଵିଖ୍ଯାତଂ ନଗରଂ ଵୃଦ୍ଧିସଂକୁଲମ୍ । ଅତୀଵ ପୀଡିତା ଦେଵି କ୍ଷୁଧଯାହଂ ତଦା ଶୃଣୁ
ବନସ୍ଥଳୀ ନାମକ ଏକ ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ ସହର ଅଛି। ମୁଁ ସେଠାରେ ଭୟଙ୍କର ଭୁଖରେ ପୀଡିତ ହେଇଥିଲି, ଦେବୀ, ଶୁଣ।
କର୍ପରଂ ହି କରେ ଗୃହ୍ଯ ଭିକ୍ଷାର୍ଥମୁପଚକ୍ରମେ । ଗୃହିଣାଂ ଦ୍ଵାରଦେଶେଷୁ ପ୍ରଵିଶାମି ସୁଦୁଃଖିତା
ମୁଁ ହାତରେ ମାଟିର ଭାଡ଼ା ନେଇ, ଭିକ୍ଷା ମାଗିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲି। ଘରସ୍ଥମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରରେ ଯାଉଥିଲି, ଅତି ଦୁଃଖିତ ଥିଲି।
ମମ ରୂପଂ ଵିପଶ୍ଯଂତି ଲୋକାଃ କୁତ୍ସଂତି ଭାମିନି । ନ ଦଦଂତେ ଚ ମେ ଭିକ୍ଷାଂ ପାପା ଚେଯଂ ସମାଗତା
ଲୋକେ ମୋର ଦେଖାକୁ ଦେଖି, ହେ ସୁନ୍ଦରି, ଅପମାନ କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ମୋତେ ଭିକ୍ଷା ଦେଉନଥିଲେ—ଏହି ପାପ ମୋ ଉପରେ ଆସିଛି।
ଏଵଂ ଦୁଃଖସମାହାରା ଦାରିଦ୍ର୍ଯପରିପୀଡିତା । ଅଟଂତ୍ଯା ଚ ମଯା ଦୃଷ୍ଟଂ ଗୃହମେକମନୁତ୍ତମମ୍
ଏଭଳି ଦୁଃଖ ଓ ଦାରିଦ୍ର୍ୟରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଚାଲିବା ସମୟରେ, ମୁଁ ଏକ ଅତି ଉତ୍ତମ ଘର ଦେଖିଥିଲି।
ତୁଂଗପ୍ରାକାରସଂଵେଷ୍ଟଂ ଵେଦଶାଲାସମନ୍ଵିତମ୍ । ଵେଦଧ୍ଵନିସମାକୀର୍ଣଂ ବହୁଵିପ୍ରସମାକୁଲମ୍
ଉଚ୍ଚ ପାଖାଳ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିବା, ବେଦ ପାଠ ପାଇଁ ଶାଳା ଥିବା, ବେଦ ପାଠର ସ୍ୱରରେ ଗୁଞ୍ଜିତ ଏବଂ ଅନେକ ପଣ୍ଡିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭରିଥିବା ସେଠି—
ଧନଧାନ୍ଯସମାକୀର୍ଣଂ ଦାସୀଦାସୈରଲଂକୃତମ୍ । ପ୍ରଵିଵେଶ ଗୃହଂ ରମ୍ଯଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀମୁଦିତମେଵ ତତ୍
ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଦାସୀ ଓ ଦାସମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ସେଇ ଶୁଭ୍ର ଗୃହକୁ ସେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯାହା ସମୃଦ୍ଧିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍।
ତଦ୍ଗୃହଂ ସର୍ଵତୋଭଦ୍ରଂ ତସ୍ଯୈଵ ଶିଵଶର୍ମଣଃ । ଭିକ୍ଷାଂ ଦେହୀତ୍ଯୁଵାଚାଥ ସୁଦେଵା ଦୁଃଖପୀଡିତା
ସେ ଗୃହଟି ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଶୁଭ ଥିଲା, ଏହା କେବଳ ଶିବଶର୍ମଙ୍କର ଥିଲା; ସେଠି, ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ସୁଦେବା କହିଲେ— 'ମୋତେ ଭିକ୍ଷା ଦିଅ।'
ଶିଵଶର୍ମାଥ ଶୁଶ୍ରାଵ ଭିକ୍ଷାଶବ୍ଦଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ । ମଂଗଲାଂ ନାମ ଵୈ ଭାର୍ଯାଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀରୂପାଂ ଵରାନନାମ୍
ଶିବଶର୍ମା, ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଭିକ୍ଷା ଚାହିଁବା ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ; ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ମଙ୍ଗଳା ନାମକ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ପରି ଶୋଭାବନ୍ତି, ଅତି ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ ଥିଲେ।
ତାଂ ହସନ୍ପ୍ରାହ ଧର୍ମାତ୍ମା ଶିଵଶର୍ମା ମହାମତିଃ । ଇଯଂ ହି ଦୁର୍ବଲା ପ୍ରାପ୍ତା ଭିକ୍ଷାର୍ଥଂ ଦ୍ଵାରମାଗତା
ହସି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଶିବଶର୍ମା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ଏହି ଦୁର୍ବଳ ଜଣେ ଜଣାଣୀ ଭିକ୍ଷା ପାଇଁ ଦ୍ୱାରକୁ ଆସିଛନ୍ତି।'
ସମାହୂଯ ପ୍ରିଯେ ଚୈନାଂ ଦେହି ତ୍ଵଂ ଭୋଜନଂ ଶୁଭେ । କୃପଯା ପରଯାଵିଷ୍ଟା ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମାଂ ତୁ ସମାଗତାମ୍
'ପ୍ରିୟେ, ତାଙ୍କୁ ଡାକି ଭିତରକୁ ଆଣ, ଶୁଭେ, ତାଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ଦିଅ; ସେ ଆମ ପାଖକୁ ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣି, ଦୟାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଅ।'
ପ୍ରୋଵାଚ ମଂଗଲା କାଂତଂ ଦାସ୍ଯାମି ପ୍ରିଯ ଭୋଜନମ୍ । ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଚ ଭର୍ତାରଂ ମଂଗଲା ମଂଗଲାନ୍ଵିତା
ମଙ୍ଗଳା ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ— 'ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ଦେବି, ପ୍ରିୟ।' ଏପରି କହି, ଶୁଭ୍ର ମଙ୍ଗଳା ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ପୁନର୍ମାଂ ଭୋଜଯାମାସ ମିଷ୍ଟାନ୍ନେନ ସୁଦୁର୍ବଲାମ୍ । ମାମୁଵାଚ ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ଶିଵଶର୍ମା ମହାମୁନିଃ
ପୁନି, ମୋତେ—ଅତି ଦୁର୍ବଳ ଥିବାକୁ—ସେ ମିଠା ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ ଭୋଜନ କରାଇଲେ; ଏବଂ ସେଇ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମହାମୁନି ଶିବଶର୍ମା ମୋତେ କହିଲେ—
କା ତ୍ଵମତ୍ର ସମାଯାତା କସ୍ଯ ଵା ଭ୍ରମସେ ଜଗତ୍ । କେନ କାର୍ଯେଣ ସର୍ଵତ୍ର କଥଯସ୍ଵ ମମାଗ୍ରତଃ
'ତୁମେ କିଏ, ଏଠାକୁ କାହିଁକି ଆସିଛ? କାହା ପାଇଁ ଏହି ସଂସାରରେ ଘୁଞ୍ଚୁଛ? କେଉଁ କାରଣରେ ଆସିଛ? ସବୁ କଥା ମୋ ଆଗରେ କହ।'
ଏଵମାକର୍ଣ୍ଯ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଭର୍ତୁଶ୍ଚୈଵ ମହାତ୍ମନଃ । ସ୍ଵରେଣ ଲକ୍ଷିତଃ କାଂତୋ ମଯା ଵୈ ପାପଯା ତଦା
ତାଙ୍କ ମହାତ୍ମା ସ୍ୱାମୀଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ମୁଁ—ପାପିନୀ—ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ସ୍ୱର ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିପାରିଲି।
ଵ୍ରୀଡଯାଧୋମୁଖୀଜାତା ଦୃଷ୍ଟୋ ଭର୍ତା ଯଦା ମଯା । ମଂଗଲା ଚାରୁସର୍ଵାଂଗୀ ଭର୍ତାରମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ମୁଁ ମୋ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଦେଖି ଲଜ୍ଜାରେ ମୁହଁ ନମାଇଲି; ଏବଂ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ଶୋଭାବନ୍ତି ମଙ୍ଗଳା ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ କହିଲେ—
କା ଚେଯଂ ହି ସମାଚକ୍ଷ୍ଵ ତ୍ଵାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହି ଵିଲଜ୍ଜତି । କଥଯସ୍ଵ ପ୍ରସାଦେନ କା ଚ ଏଷା ଭଵିଷ୍ଯତି
'ଏହି ଜଣେ କିଏ? ମୋତେ କୁହ, କାରଣା ତୁମକୁ ଦେଖି ଲଜ୍ଜା ପାଉଛନ୍ତି। ଦୟାକରି କହ, ଏହି କିଏ ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତରେ କିଏ ହେବେ?'
ଶିଵଶର୍ମୋଵାଚ-। ମଂଗଲେ ଶ୍ରୂଯତାଂ ଵାକ୍ଯଂ ଯଦି ପୃଚ୍ଛସି ସାଂପ୍ରତମ୍ । ଯଦର୍ଥଂ ହି ତ୍ଵଯା ପୃଷ୍ଟଂ ତନ୍ନିବୋଧ ଵରାନନେ
ଶିବଶର୍ମା କହିଲେ— 'ମଙ୍ଗଳେ, ତୁମେ ଏବେ ପଚାରିଛ, ତେଣୁ ମୋର କଥା ଶୁଣ; ଯାହା ପାଇଁ ତୁମେ ପଚାରିଛ, ତାହା ଭଲଭାବେ ଶୁଣ, ଶୁଭମୁଖୀ।'
ଇଯଂ ହି ସାଂପ୍ରତଂ ପ୍ରାପ୍ତା ଵରାକୀ ଭିକ୍ଷୁରୂପିଣୀ । ଵସୁଦତ୍ତସ୍ଯ ଵିପ୍ରସ୍ଯ ସୁତେଯଂ ଚାରୁଲୋଚନେ
'ଏହି ଦୁଃଖିନୀ ଜଣେ ଭିକ୍ଷୁଣୀ ରୂପେ ଏବେ ଆସିଛନ୍ତି, ଚାରୁନୟନୀ, ଏହା ବ୍ରାହ୍ମଣ ବସୁଦତ୍ତଙ୍କର କନ୍ୟା।'
ସୁଦେଵା ନାମ ଭଦ୍ରେଯଂ ମମ ଜାଯା ପ୍ରିଯା ସଦା । କେନାପି କାରଣେନୈଵ ଦେଶଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସମାଗତା
'ଭଦ୍ରେ, ଏହାର ନାମ ସୁଦେବା; ସେ ସଦା ମୋର ପ୍ରିୟା ଭାର୍ଯ୍ୟା। କିଛି କାରଣରୁ ଘର ଛାଡ଼ି ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।'
ମମଦୁଃଖେନ ଦଗ୍ଧେଯଂ ଵିଯୋଗେନ ଵରାନନେ । ମାଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତୁ ସମାଯାତା ଭିକ୍ଷୁରୂପେଣ ତେ ଗୃହମ୍
'ମୋ ଦୁଃଖରେ, ବିୟୋଗରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ, ଶୁଭମୁଖୀ, ସେ ମୋତେ ଚିହ୍ନି ତୁମ ଘରକୁ ଭିକ୍ଷୁଣୀ ରୂପେ ଆସିଛନ୍ତି।'
ଏଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତ୍ଵଯା ଭଦ୍ରେ ଆତିଥ୍ଯଂ ପରିଶୋଭିତମ୍ । କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ନ ଚ ସଂଦେହ ଇଚ୍ଛଂତ୍ଯା ମମ ସୁପ୍ରିଯମ୍
'ଏହି କଥା ଜାଣି, ଭଦ୍ରେ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଆତିଥ୍ୟ ଦେବାକୁ ଉଚିତ, କିଛି ସନ୍ଦେହ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ; ସେ ମୋର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟା ଓ ଏହା ଚାହାଁନ୍ତି।'
ଭର୍ତୁର୍ଵାକ୍ଯଂ ନିଶମ୍ଯୈଵ ମଂଗଲା ପତିଦେଵତା । ହର୍ଷେଣ ମହତାଵିଷ୍ଟା ସ୍ଵଯମେଵ ସୁମଂଗଲା
ସ୍ୱାମୀଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ପତିଦେବତାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ତି ମଙ୍ଗଳା ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ଏବଂ ସେ ନିଜେ ଏକଦମ ଶୁଭ ହେଲେ।
ସ୍ନାନାଚ୍ଛାଦନ ଭୋଜ୍ଯଂ ଚ ମମ ଚକ୍ରେ ଵରାନନେ । ରତ୍ନକାଂଚନଯୁକ୍ତୈଶ୍ଚାଭରଣୈଶ୍ଚ ପତିଵ୍ରତା
ହେ ସୁନ୍ଦରମୁଖୀ, ସେ ପତିବ୍ରତା ମୋ ପାଇଁ ସ୍ନାନ, ପିନ୍ଧିବା ପୋଶାକ, ଖାଦ୍ୟ ଏବଂ ରତ୍ନ ଓ ସୁନାର ଗହଣା ଦେଇଥିଲେ।
ଅହଂ ହି ଭୂଷିତା ଭଦ୍ରେ ତଯୈଵ ପତିକାମ୍ଯଯା । ତଯାହଂ ଭୂଷିତା ଦେଵି ମାନସ୍ନାନୈଶ୍ଚ ଭୋଜନୈଃ
ହେ ଭଦ୍ରେ, ପତିଙ୍କୁ ଚାହାଁଥିବା ସେ ମହିଳା ମୋତେ ଗହଣା, ମନର ସ୍ନାନ ଏବଂ ଭୋଜନ ଦେଇ ସଜାଇଥିଲେ।
ଭର୍ତ୍ରାହଂ ମାନିତା ଦେଵି ଜାତଂ ଦୁଃଖମନଂତକମ୍ । ମମୋରସି ମହାତୀଵ୍ରଂ ସର୍ଵପ୍ରାଣଵିନାଶନମ୍
ହେ ଦେବୀ, ପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସମ୍ମାନିତ ହେଲି, କିନ୍ତୁ ତାପରେ ମୋ ହୃଦୟରେ ଏମିତି ଦୁଃଖ ଉପଜିଲା, ଯାହା ମୋର ପ୍ରାଣକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଲା।
ତସ୍ଯା ମାନୋ ମଯା ଦୃଷ୍ଟୋ ଦୁଃଖମାତ୍ମଗତଂ ତଥା । ଚିଂତା ମେ ଦାରୁଣା ଜାତା ଯଯା ପ୍ରାଣା ଵ୍ରଜଂତି ମେ
ମୁଁ ତାଙ୍କର ଅଭିମାନ ଦେଖିଲି, ଏବଂ ନିଜ ମନର ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟ ଅନୁଭବିଲି; ଏହି ଚିନ୍ତାରେ ମୋର ମନ ଭୟଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଡୁବିଗଲା, ଯାହାରେ ମୋର ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିଯିବାକୁ ଲାଗିଲା।
କଦାପି ଵଚନଂ ଦତ୍ତଂ ନ ମଯା ପାପଯା ଶୁଭମ୍ । ଅସ୍ଯୈଵ ଵିପ୍ରଵର୍ଯସ୍ଯ ଆଚରଂତ୍ଯା ଚ ଦୁଷ୍କୃତମ୍
ମୁଁ, ଏହି ପାପିନୀ, କେବେ ଭଲ କଥା କହିନଥିଲି, ଏହି ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ କେବେ ଭଲ କାମ କରିନଥିଲି।
ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଲନଂ ନୈଵ ଅଂଗସଂଵାହନଂ ନହି । ଏକାଂତଂ ନ ମଯା ଦତ୍ତଂ ତସ୍ଯୈଵ ହି ମହାତ୍ମନଃ
ମୁଁ କେବେ ତାଙ୍କର ପାଦ ଧୋଇନଥିଲି, ଦେହ ମାସାଜ କରିନଥିଲି, ଏବଂ ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ କେବେ ଏକାନ୍ତ ମନୋଯୋଗ ଦେଇନଥିଲି।