ଦଶାବ୍ଦାଶ୍ଚ ଗତା ଯାଵତ୍ତାଵଦ୍ଵୃଦ୍ଧିମଵାପ୍ତଵାନ୍ । ପଶ୍ଚାଜ୍ଜଜ୍ଞେ ମହାତେଜାଃ କଂସୋଭୂତ୍ସ ମହାବଲଃ
ଦଶ ବର୍ଷ କଟିଗଲା, ସେ ଏହି ସମୟରେ ବଡ଼ ହେଲା। ପରେ, ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ତେଜସ୍ୱୀ କଂସ ଜନ୍ମ ନେଲା।
ଯେନ ସଂତ୍ରାସିତା ଲୋକାସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯସ୍ଯ ନିଵାସିନଃ । ଯୋ ହତୋ ଵାସୁଦେଵେନ ଗତୋ ମୋକ୍ଷଂ ନ ସଂଶଯଃ
ଯାହା ଦ୍ୱାରା ତିନି ଲୋକର ସମସ୍ତ ଜନ ଭୟଭୀତ ହେଇଥିଲେ, ସେହି କଂସକୁ ବାସୁଦେବ ହତ୍ୟା କଲେ ଓ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ।
ଏଵଂ ଶ୍ରୁତଂ ମଯା କାଂତ ଭଵିଷ୍ଯଂ ତୁ ଭଵିଷ୍ଯତି । ପୁରାଣେଷ୍ଵେଵ ସର୍ଵେଷୁ ନିଶ୍ଚିତଂ କଥିତଂ ତଵ
ଏପରି ମୁଁ ଶୁଣିଛି, ପ୍ରିୟେ, ଏହିପରି ଭବିଷ୍ୟତରେ ହେବ। ସମସ୍ତ ପୁରାଣରେ ଏହି କଥା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କୁହାଯାଇଛି।
ପିତୃଗେହେସ୍ଥିତା କନ୍ଯା ନାଶମେଵଂ ପ୍ରଯାତି ସା । ଗୃହାଵାସାଯ ମେ କାଂତ କନ୍ଯା ମୋହଂ ନ କାରଯେତ୍
ଯେ କନ୍ୟା ପିତାଙ୍କ ଘରେ ରହିଯାଏ, ସେ ଏଭଳି ନାଶ ପାଏ। ପ୍ରିୟ, ଘରେ ରହିବା ବିଷୟରେ କୌଣସି କନ୍ୟା ତୁମକୁ ମୋହ ଦେଉ ନାହିଁ।
ଇମାଂ ଦୁଷ୍ଟାଂ ମହାପାପାଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ସ୍ଥିରୋ ଭଵ । ପ୍ରାପ୍ତଵ୍ଯଂ ତୁ ମହାପାପଂ ଦୁଃଖଂ ଦାରୁଣମେଵ ଚ
ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଓ ମହାପାପିନୀକୁ ଛାଡିଦେଇ, ଦୃଢ଼ ହେଉ। କାରଣ, ଏଠାରୁ ବଡ଼ ପାପ ଓ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ନିଶ୍ଚୟ ମିଳିବ।
ଲୋକେ ଶ୍ରେଯଃକରଂ କାଂତ ତଦ୍ଭୁଂକ୍ଷ୍ଵ ତ୍ଵଂ ମଯା ସହ । ଶୂକର୍ଯୁଵାଚ- ଏତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ସୁମଂତ୍ରଂ ତୁ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସ ହି ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ
ହେ ପ୍ରିୟ, ଏହି ଲୋକରେ ଯାହା ମଙ୍ଗଳ ଆଣେ, ତାହା ମୋ ସହିତ ଉପଭୋଗ କର। ଶୂକର କହିଲେ—
ତ୍ଯାଗେ ମତିଂ ଚକାରାସୌ ସମାହୂତା ହ୍ଯହଂ ତଦା । ସକଲଂ ଵସ୍ତ୍ରଶୃଂଗାରଂ ମମ ଦତ୍ତଂ ଶୁଭେ ଶୃଣୁ
ଏହି ଉତ୍ତମ ଓ ବୁଦ୍ଧିମତୀ କଥା ଶୁଣି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ମନେ ନିଷ୍ପତ୍ତି କଲେ। ସେତେବେଳେ ମୁଁ ଡାକାଯାଇଥିଲି, ମୋର ସମସ୍ତ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅଳଙ୍କାର ଦିଆଯାଇଥିଲା—ଶୁଣ, ଶୁଭେ।
ତଵୈଵ ଦୁର୍ନଯୈର୍ଵିପ୍ରଃ ଶିଵଶର୍ମା ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ । ଗତୋ ଵୈ ମତିମାନ୍ଦୁଷ୍ଟେ କୁଲଦୁଷ୍ଟପ୍ରଚାରିଣି
ତୁମ ଖରାପ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ହେ କୁଟିଲା ଓ କୁଳକୁ ନଷ୍ଟ କରୁଥିବା, ସେ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶିବଶର୍ମା ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି।
ଯତ୍ର ତେ ତିଷ୍ଠତେ ଭର୍ତା ତତ୍ର ଗଚ୍ଛ ନ ସଂଶଯଃ । ତଵ ଯଦ୍ରୋଚତେ ସ୍ଥାନଂ ଯଥାଦିଷ୍ଟଂ ତଥା କୁରୁ
ତୁମର ସ୍ୱାମୀ ଯେଉଁଠାରେ ଅଛନ୍ତି, ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଭାବେ ସେଠାକୁ ଯାଅ। ତୁମେ ଯେଉଁଠି ରହିବାକୁ ଚାହଁ, ଯେପରି ଆଦେଶ ମିଳିଛି, ସେପରି କର।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ମହାଭାଗେ ପିତୃମାତୃକୁଟୁଂବକୈଃ । ପରିତ୍ଯକ୍ତା ଗତା ଶୀଘ୍ରଂ ନିର୍ଲଜ୍ଜାହଂ ଵରାନନେ
ଏଭଳି କହି, ହେ ମହାଭାଗେ, ମୁଁ ପିତା, ମାଆ ଓ ପରିବାର ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗିତ ହେଲି। ଲଜ୍ଜା ନ ଥିବା, ମୁଁ ତୁରନ୍ତ ଚାଲିଯାଇଥିଲି, ହେ ସୁନ୍ଦରମୁଖୀ।
ନ ଲଭାମ୍ଯହମେଵାପି ଵାସସ୍ଥାନଂ ସୁଖଂ ଶୁଭେ । ଭର୍ତ୍ସଯଂତି ଚ ମାଂ ଲୋକାଃ ପୁଂଶ୍ଚଲୀଯଂ ସମାଗତା
ମୁଁ ଏଠି ମଧ୍ୟ ସୁଖଦାୟକ ଥାଏ ମିଳୁନି, ଶୁଭେ। ଲୋକେ ମୋତେ ଗାଳି ଦେଉଛନ୍ତି, କହୁଛନ୍ତି ଯେ ମୁଁ ଅନ୍ୟମାନେ ସହ ମିଶିଥିବା ମହିଳା।
ଅଟମାନା ଗତା ଦେଶାତ୍କୁଲମାନେନ ଵର୍ଜିତା । ଦେଶେ ଗୁର୍ଜରକେ ପୁଣ୍ଯେ ସୌରାଷ୍ଟ୍ରେ ଶିଵମଂଦିରେ
ଘର ଛାଡି, କୁଳମାନ ହରାଇ, ମୁଁ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଚାଲିଯାଇଥିଲି। ପବିତ୍ର ଗୁର୍ଜର ଦେଶରେ, ସୌରାଷ୍ଟ୍ରରେ, ଶିବ ମନ୍ଦିରରେ—
ଵନସ୍ଥଲେତି ଵିଖ୍ଯାତଂ ନଗରଂ ଵୃଦ୍ଧିସଂକୁଲମ୍ । ଅତୀଵ ପୀଡିତା ଦେଵି କ୍ଷୁଧଯାହଂ ତଦା ଶୃଣୁ
ବନସ୍ଥଳୀ ନାମକ ଏକ ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ ସହର ଅଛି। ମୁଁ ସେଠାରେ ଭୟଙ୍କର ଭୁଖରେ ପୀଡିତ ହେଇଥିଲି, ଦେବୀ, ଶୁଣ।
କର୍ପରଂ ହି କରେ ଗୃହ୍ଯ ଭିକ୍ଷାର୍ଥମୁପଚକ୍ରମେ । ଗୃହିଣାଂ ଦ୍ଵାରଦେଶେଷୁ ପ୍ରଵିଶାମି ସୁଦୁଃଖିତା
ମୁଁ ହାତରେ ମାଟିର ଭାଡ଼ା ନେଇ, ଭିକ୍ଷା ମାଗିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲି। ଘରସ୍ଥମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରରେ ଯାଉଥିଲି, ଅତି ଦୁଃଖିତ ଥିଲି।
ମମ ରୂପଂ ଵିପଶ୍ଯଂତି ଲୋକାଃ କୁତ୍ସଂତି ଭାମିନି । ନ ଦଦଂତେ ଚ ମେ ଭିକ୍ଷାଂ ପାପା ଚେଯଂ ସମାଗତା
ଲୋକେ ମୋର ଦେଖାକୁ ଦେଖି, ହେ ସୁନ୍ଦରି, ଅପମାନ କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ମୋତେ ଭିକ୍ଷା ଦେଉନଥିଲେ—ଏହି ପାପ ମୋ ଉପରେ ଆସିଛି।
ଏଵଂ ଦୁଃଖସମାହାରା ଦାରିଦ୍ର୍ଯପରିପୀଡିତା । ଅଟଂତ୍ଯା ଚ ମଯା ଦୃଷ୍ଟଂ ଗୃହମେକମନୁତ୍ତମମ୍
ଏଭଳି ଦୁଃଖ ଓ ଦାରିଦ୍ର୍ୟରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଚାଲିବା ସମୟରେ, ମୁଁ ଏକ ଅତି ଉତ୍ତମ ଘର ଦେଖିଥିଲି।
ତୁଂଗପ୍ରାକାରସଂଵେଷ୍ଟଂ ଵେଦଶାଲାସମନ୍ଵିତମ୍ । ଵେଦଧ୍ଵନିସମାକୀର୍ଣଂ ବହୁଵିପ୍ରସମାକୁଲମ୍
ଉଚ୍ଚ ପାଖାଳ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିବା, ବେଦ ପାଠ ପାଇଁ ଶାଳା ଥିବା, ବେଦ ପାଠର ସ୍ୱରରେ ଗୁଞ୍ଜିତ ଏବଂ ଅନେକ ପଣ୍ଡିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭରିଥିବା ସେଠି—
ଧନଧାନ୍ଯସମାକୀର୍ଣଂ ଦାସୀଦାସୈରଲଂକୃତମ୍ । ପ୍ରଵିଵେଶ ଗୃହଂ ରମ୍ଯଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀମୁଦିତମେଵ ତତ୍
ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଦାସୀ ଓ ଦାସମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ସେଇ ଶୁଭ୍ର ଗୃହକୁ ସେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯାହା ସମୃଦ୍ଧିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍।
ତଦ୍ଗୃହଂ ସର୍ଵତୋଭଦ୍ରଂ ତସ୍ଯୈଵ ଶିଵଶର୍ମଣଃ । ଭିକ୍ଷାଂ ଦେହୀତ୍ଯୁଵାଚାଥ ସୁଦେଵା ଦୁଃଖପୀଡିତା
ସେ ଗୃହଟି ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଶୁଭ ଥିଲା, ଏହା କେବଳ ଶିବଶର୍ମଙ୍କର ଥିଲା; ସେଠି, ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ସୁଦେବା କହିଲେ— 'ମୋତେ ଭିକ୍ଷା ଦିଅ।'
ଶିଵଶର୍ମାଥ ଶୁଶ୍ରାଵ ଭିକ୍ଷାଶବ୍ଦଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ । ମଂଗଲାଂ ନାମ ଵୈ ଭାର୍ଯାଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀରୂପାଂ ଵରାନନାମ୍
ଶିବଶର୍ମା, ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଭିକ୍ଷା ଚାହିଁବା ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ; ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ମଙ୍ଗଳା ନାମକ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ପରି ଶୋଭାବନ୍ତି, ଅତି ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ ଥିଲେ।
ତାଂ ହସନ୍ପ୍ରାହ ଧର୍ମାତ୍ମା ଶିଵଶର୍ମା ମହାମତିଃ । ଇଯଂ ହି ଦୁର୍ବଲା ପ୍ରାପ୍ତା ଭିକ୍ଷାର୍ଥଂ ଦ୍ଵାରମାଗତା
ହସି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଶିବଶର୍ମା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ଏହି ଦୁର୍ବଳ ଜଣେ ଜଣାଣୀ ଭିକ୍ଷା ପାଇଁ ଦ୍ୱାରକୁ ଆସିଛନ୍ତି।'
ସମାହୂଯ ପ୍ରିଯେ ଚୈନାଂ ଦେହି ତ୍ଵଂ ଭୋଜନଂ ଶୁଭେ । କୃପଯା ପରଯାଵିଷ୍ଟା ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମାଂ ତୁ ସମାଗତାମ୍
'ପ୍ରିୟେ, ତାଙ୍କୁ ଡାକି ଭିତରକୁ ଆଣ, ଶୁଭେ, ତାଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ଦିଅ; ସେ ଆମ ପାଖକୁ ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣି, ଦୟାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଅ।'
ପ୍ରୋଵାଚ ମଂଗଲା କାଂତଂ ଦାସ୍ଯାମି ପ୍ରିଯ ଭୋଜନମ୍ । ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଚ ଭର୍ତାରଂ ମଂଗଲା ମଂଗଲାନ୍ଵିତା
ମଙ୍ଗଳା ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ— 'ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ଦେବି, ପ୍ରିୟ।' ଏପରି କହି, ଶୁଭ୍ର ମଙ୍ଗଳା ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ପୁନର୍ମାଂ ଭୋଜଯାମାସ ମିଷ୍ଟାନ୍ନେନ ସୁଦୁର୍ବଲାମ୍ । ମାମୁଵାଚ ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ଶିଵଶର୍ମା ମହାମୁନିଃ
ପୁନି, ମୋତେ—ଅତି ଦୁର୍ବଳ ଥିବାକୁ—ସେ ମିଠା ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ ଭୋଜନ କରାଇଲେ; ଏବଂ ସେଇ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମହାମୁନି ଶିବଶର୍ମା ମୋତେ କହିଲେ—
କା ତ୍ଵମତ୍ର ସମାଯାତା କସ୍ଯ ଵା ଭ୍ରମସେ ଜଗତ୍ । କେନ କାର୍ଯେଣ ସର୍ଵତ୍ର କଥଯସ୍ଵ ମମାଗ୍ରତଃ
'ତୁମେ କିଏ, ଏଠାକୁ କାହିଁକି ଆସିଛ? କାହା ପାଇଁ ଏହି ସଂସାରରେ ଘୁଞ୍ଚୁଛ? କେଉଁ କାରଣରେ ଆସିଛ? ସବୁ କଥା ମୋ ଆଗରେ କହ।'
ଏଵମାକର୍ଣ୍ଯ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଭର୍ତୁଶ୍ଚୈଵ ମହାତ୍ମନଃ । ସ୍ଵରେଣ ଲକ୍ଷିତଃ କାଂତୋ ମଯା ଵୈ ପାପଯା ତଦା
ତାଙ୍କ ମହାତ୍ମା ସ୍ୱାମୀଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ମୁଁ—ପାପିନୀ—ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ସ୍ୱର ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିପାରିଲି।
ଵ୍ରୀଡଯାଧୋମୁଖୀଜାତା ଦୃଷ୍ଟୋ ଭର୍ତା ଯଦା ମଯା । ମଂଗଲା ଚାରୁସର୍ଵାଂଗୀ ଭର୍ତାରମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ମୁଁ ମୋ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଦେଖି ଲଜ୍ଜାରେ ମୁହଁ ନମାଇଲି; ଏବଂ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ଶୋଭାବନ୍ତି ମଙ୍ଗଳା ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ କହିଲେ—
କା ଚେଯଂ ହି ସମାଚକ୍ଷ୍ଵ ତ୍ଵାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହି ଵିଲଜ୍ଜତି । କଥଯସ୍ଵ ପ୍ରସାଦେନ କା ଚ ଏଷା ଭଵିଷ୍ଯତି
'ଏହି ଜଣେ କିଏ? ମୋତେ କୁହ, କାରଣା ତୁମକୁ ଦେଖି ଲଜ୍ଜା ପାଉଛନ୍ତି। ଦୟାକରି କହ, ଏହି କିଏ ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତରେ କିଏ ହେବେ?'
ଶିଵଶର୍ମୋଵାଚ-। ମଂଗଲେ ଶ୍ରୂଯତାଂ ଵାକ୍ଯଂ ଯଦି ପୃଚ୍ଛସି ସାଂପ୍ରତମ୍ । ଯଦର୍ଥଂ ହି ତ୍ଵଯା ପୃଷ୍ଟଂ ତନ୍ନିବୋଧ ଵରାନନେ
ଶିବଶର୍ମା କହିଲେ— 'ମଙ୍ଗଳେ, ତୁମେ ଏବେ ପଚାରିଛ, ତେଣୁ ମୋର କଥା ଶୁଣ; ଯାହା ପାଇଁ ତୁମେ ପଚାରିଛ, ତାହା ଭଲଭାବେ ଶୁଣ, ଶୁଭମୁଖୀ।'
ଇଯଂ ହି ସାଂପ୍ରତଂ ପ୍ରାପ୍ତା ଵରାକୀ ଭିକ୍ଷୁରୂପିଣୀ । ଵସୁଦତ୍ତସ୍ଯ ଵିପ୍ରସ୍ଯ ସୁତେଯଂ ଚାରୁଲୋଚନେ
'ଏହି ଦୁଃଖିନୀ ଜଣେ ଭିକ୍ଷୁଣୀ ରୂପେ ଏବେ ଆସିଛନ୍ତି, ଚାରୁନୟନୀ, ଏହା ବ୍ରାହ୍ମଣ ବସୁଦତ୍ତଙ୍କର କନ୍ୟା।'