ନାରୀ ମହୌଷଧୀଂ ସା ହି ଵିଂଦଂତୀ ଚ ଦିନେ ଦିନେ । ଗର୍ଭସ୍ଯ ପାତନାଯୈଵ ଉପାଯା ବହୁଶଃ କୃତାଃ
ସେ ମହିଳା ପ୍ରତିଦିନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଔଷଧ ମିଳାଇଥିଲେ; ଗର୍ଭପାତ ପାଇଁ ବହୁ ପ୍ରୟାସ କରାଯାଇଥିଲା।
ଵଵୃଧେ ଦାରୁଣୋ ଗର୍ଭଃ ସର୍ଵଲୋକଭଯଂକରଃ । ତାମୁଵାଚ ତତୋ ଗର୍ଭଃ ପଦ୍ମାଵତୀଂ ଚ ମାତରମ୍
ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଭ ବଢ଼ିବାକୁ ଲାଗିଲା, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଉଥିଲା; ତେବେ ଗର୍ଭଟି ପଦ୍ମାବତୀ ମାଆଙ୍କୁ କହିଲା।
କସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ଵ୍ଯଥସେ ମାତରୌଷଧୀଭିର୍ଦିନେଦିନେ । ପୁଣ୍ଯେନ ଵର୍ଦ୍ଧତେ ଚାଯୁଃ ପାପେନାଲ୍ପଂ ତୁ ଜୀଵିତମ୍
'ମାଆ, ତୁମେ ପ୍ରତିଦିନ ଔଷଧ ଦେଇ କାହିଁକି ନିଜକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛ? ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଆୟୁ ଭଢେ, ପାପ ଦ୍ୱାରା ଆୟୁ କମିଯାଏ।'
ଆତ୍ମକର୍ମଵିପାକେନ ଜୀଵଂତି ଚ ମ୍ରିଯଂତି ଚ । ଆମଗର୍ଭାଃ ପ୍ରଯାଂତ୍ଯନ୍ଯେ ଅପକ୍ଵାସ୍ତୁ ମହୀତଲେ
'ନିଜ କର୍ମର ଫଳରେ ଲୋକେ ବଞ୍ଚନ୍ତି ଓ ମରନ୍ତି; କେହି ଅପକ୍ୱ ଅବସ୍ଥାରେ ଗର୍ଭରୁ ଚାଲିଯାନ୍ତି, କେହି ମାଟିରେ ରହନ୍ତି।'
ଜାତମାତ୍ରା ମ୍ରିଯଂତେଽନ୍ଯେ କତି ତେ ଯୌଵନାନ୍ଵିତାଃ । ବାଲା ଵୃଦ୍ଧାଶ୍ଚ ତରୁଣା ଆଯୁଷୋଵଶତାଂ ଗତାଃ
'କେହି ଜନ୍ମିବା ସହିତେ ମରିଯାନ୍ତି, କେତେ ଯୁବାବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି? ପିଲା, ବୃଦ୍ଧ ଓ ଯୁବକ — ସମସ୍ତେ ଆୟୁର ଅଧୀନ।'
ସର୍ଵେ କର୍ମଵିପାକେନ ଜୀଵଂତି ଚ ମ୍ରିଯଂତି ଚ । ଓଷଧ୍ଯୋ ମଂତ୍ରଦେଵାଶ୍ଚ ନିମିତ୍ତାଃ ସ୍ଯୁର୍ନ ସଂଶଯଃ
'ସମସ୍ତେ କର୍ମର ଫଳରେ ବଞ୍ଚନ୍ତି ଓ ମରନ୍ତି; ଔଷଧ, ମନ୍ତ୍ର ଓ ଦେବତାମାନେ କେବଳ ଉପାୟ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'
ମାମେଵ ହି ନ ଜାନାସି ଭଵତୀ ଯାଦୃଶୋ ହ୍ଯହମ୍ । ଦୃଷ୍ଟଃ ଶ୍ରୁତସ୍ତ୍ଵଯା ପୂର୍ଵଂ କାଲନେମିର୍ମହାବଲଃ
'ମୋତେ ତୁମେ ଯେମିତି ଅଛି, ସେଭଳି ଜାଣନାହଁ; ତୁମେ ପୂର୍ବରୁ ଦେଖିଛ ଓ ଶୁଣିଛ କାଳନେମିଙ୍କୁ, ଯିଏ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ।'
ଦାନଵାନାଂ ମହାଵୀର୍ଯସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯସ୍ଯ ଭଯପ୍ରଦଃ । ଦେଵାସୁରେ ମହାଯୁଦ୍ଧେ ହତୋହଂ ଵିଷ୍ଣୁନା ପୁରା
'ମୁଁ ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ତିନି ଲୋକକୁ ଭୟ ଦେଉଥିଲି; ଦେବ-ଦାନବ ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ପୂର୍ବେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହୋଇଥିଲି।'
ସାଧଯିତୁଂ ଚ ତଦ୍ଵୈରମାଗତୋଽସ୍ମି ତଵୋଦରମ୍ । ସାହସଂ ଚ ଶ୍ରମଂ ମାତର୍ମା କୁରୁଷ୍ଵ ଦିନ ଦିନେ
ମୁଁ ତୁମ ପେଟକୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ, ସେ ପୁରୁଣା ଶତ୍ରୁତାକୁ ପୂରଣ କରିବାକୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି। ମାଆ, ଦିନକୁ ଦିନ ଏଭଳି ଦୁଃଖ ଓ କଷ୍ଟ ନେଉନି।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାତରଂ ଵିରରାମ ସଃ । ମାତୋଦ୍ଯମଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ମହାଦୁଃଖାଦଭୂତ୍ତଦା
ଏଭଳି କହି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ମାଆଙ୍କୁ କିଛି କହିଲା ନାହିଁ। ମାଆଙ୍କର ଚେଷ୍ଟାକୁ ଛାଡିଦେଇ, ସେ ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ହେଲା।
ଦଶାବ୍ଦାଶ୍ଚ ଗତା ଯାଵତ୍ତାଵଦ୍ଵୃଦ୍ଧିମଵାପ୍ତଵାନ୍ । ପଶ୍ଚାଜ୍ଜଜ୍ଞେ ମହାତେଜାଃ କଂସୋଭୂତ୍ସ ମହାବଲଃ
ଦଶ ବର୍ଷ କଟିଗଲା, ସେ ଏହି ସମୟରେ ବଡ଼ ହେଲା। ପରେ, ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ତେଜସ୍ୱୀ କଂସ ଜନ୍ମ ନେଲା।
ଯେନ ସଂତ୍ରାସିତା ଲୋକାସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯସ୍ଯ ନିଵାସିନଃ । ଯୋ ହତୋ ଵାସୁଦେଵେନ ଗତୋ ମୋକ୍ଷଂ ନ ସଂଶଯଃ
ଯାହା ଦ୍ୱାରା ତିନି ଲୋକର ସମସ୍ତ ଜନ ଭୟଭୀତ ହେଇଥିଲେ, ସେହି କଂସକୁ ବାସୁଦେବ ହତ୍ୟା କଲେ ଓ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ।
ଏଵଂ ଶ୍ରୁତଂ ମଯା କାଂତ ଭଵିଷ୍ଯଂ ତୁ ଭଵିଷ୍ଯତି । ପୁରାଣେଷ୍ଵେଵ ସର୍ଵେଷୁ ନିଶ୍ଚିତଂ କଥିତଂ ତଵ
ଏପରି ମୁଁ ଶୁଣିଛି, ପ୍ରିୟେ, ଏହିପରି ଭବିଷ୍ୟତରେ ହେବ। ସମସ୍ତ ପୁରାଣରେ ଏହି କଥା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କୁହାଯାଇଛି।
ପିତୃଗେହେସ୍ଥିତା କନ୍ଯା ନାଶମେଵଂ ପ୍ରଯାତି ସା । ଗୃହାଵାସାଯ ମେ କାଂତ କନ୍ଯା ମୋହଂ ନ କାରଯେତ୍
ଯେ କନ୍ୟା ପିତାଙ୍କ ଘରେ ରହିଯାଏ, ସେ ଏଭଳି ନାଶ ପାଏ। ପ୍ରିୟ, ଘରେ ରହିବା ବିଷୟରେ କୌଣସି କନ୍ୟା ତୁମକୁ ମୋହ ଦେଉ ନାହିଁ।
ଇମାଂ ଦୁଷ୍ଟାଂ ମହାପାପାଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ସ୍ଥିରୋ ଭଵ । ପ୍ରାପ୍ତଵ୍ଯଂ ତୁ ମହାପାପଂ ଦୁଃଖଂ ଦାରୁଣମେଵ ଚ
ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଓ ମହାପାପିନୀକୁ ଛାଡିଦେଇ, ଦୃଢ଼ ହେଉ। କାରଣ, ଏଠାରୁ ବଡ଼ ପାପ ଓ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ନିଶ୍ଚୟ ମିଳିବ।
ଲୋକେ ଶ୍ରେଯଃକରଂ କାଂତ ତଦ୍ଭୁଂକ୍ଷ୍ଵ ତ୍ଵଂ ମଯା ସହ । ଶୂକର୍ଯୁଵାଚ- ଏତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ସୁମଂତ୍ରଂ ତୁ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସ ହି ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ
ହେ ପ୍ରିୟ, ଏହି ଲୋକରେ ଯାହା ମଙ୍ଗଳ ଆଣେ, ତାହା ମୋ ସହିତ ଉପଭୋଗ କର। ଶୂକର କହିଲେ—
ତ୍ଯାଗେ ମତିଂ ଚକାରାସୌ ସମାହୂତା ହ୍ଯହଂ ତଦା । ସକଲଂ ଵସ୍ତ୍ରଶୃଂଗାରଂ ମମ ଦତ୍ତଂ ଶୁଭେ ଶୃଣୁ
ଏହି ଉତ୍ତମ ଓ ବୁଦ୍ଧିମତୀ କଥା ଶୁଣି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ମନେ ନିଷ୍ପତ୍ତି କଲେ। ସେତେବେଳେ ମୁଁ ଡାକାଯାଇଥିଲି, ମୋର ସମସ୍ତ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅଳଙ୍କାର ଦିଆଯାଇଥିଲା—ଶୁଣ, ଶୁଭେ।
ତଵୈଵ ଦୁର୍ନଯୈର୍ଵିପ୍ରଃ ଶିଵଶର୍ମା ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ । ଗତୋ ଵୈ ମତିମାନ୍ଦୁଷ୍ଟେ କୁଲଦୁଷ୍ଟପ୍ରଚାରିଣି
ତୁମ ଖରାପ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ହେ କୁଟିଲା ଓ କୁଳକୁ ନଷ୍ଟ କରୁଥିବା, ସେ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶିବଶର୍ମା ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି।
ଯତ୍ର ତେ ତିଷ୍ଠତେ ଭର୍ତା ତତ୍ର ଗଚ୍ଛ ନ ସଂଶଯଃ । ତଵ ଯଦ୍ରୋଚତେ ସ୍ଥାନଂ ଯଥାଦିଷ୍ଟଂ ତଥା କୁରୁ
ତୁମର ସ୍ୱାମୀ ଯେଉଁଠାରେ ଅଛନ୍ତି, ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଭାବେ ସେଠାକୁ ଯାଅ। ତୁମେ ଯେଉଁଠି ରହିବାକୁ ଚାହଁ, ଯେପରି ଆଦେଶ ମିଳିଛି, ସେପରି କର।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ମହାଭାଗେ ପିତୃମାତୃକୁଟୁଂବକୈଃ । ପରିତ୍ଯକ୍ତା ଗତା ଶୀଘ୍ରଂ ନିର୍ଲଜ୍ଜାହଂ ଵରାନନେ
ଏଭଳି କହି, ହେ ମହାଭାଗେ, ମୁଁ ପିତା, ମାଆ ଓ ପରିବାର ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗିତ ହେଲି। ଲଜ୍ଜା ନ ଥିବା, ମୁଁ ତୁରନ୍ତ ଚାଲିଯାଇଥିଲି, ହେ ସୁନ୍ଦରମୁଖୀ।
ନ ଲଭାମ୍ଯହମେଵାପି ଵାସସ୍ଥାନଂ ସୁଖଂ ଶୁଭେ । ଭର୍ତ୍ସଯଂତି ଚ ମାଂ ଲୋକାଃ ପୁଂଶ୍ଚଲୀଯଂ ସମାଗତା
ମୁଁ ଏଠି ମଧ୍ୟ ସୁଖଦାୟକ ଥାଏ ମିଳୁନି, ଶୁଭେ। ଲୋକେ ମୋତେ ଗାଳି ଦେଉଛନ୍ତି, କହୁଛନ୍ତି ଯେ ମୁଁ ଅନ୍ୟମାନେ ସହ ମିଶିଥିବା ମହିଳା।
ଅଟମାନା ଗତା ଦେଶାତ୍କୁଲମାନେନ ଵର୍ଜିତା । ଦେଶେ ଗୁର୍ଜରକେ ପୁଣ୍ଯେ ସୌରାଷ୍ଟ୍ରେ ଶିଵମଂଦିରେ
ଘର ଛାଡି, କୁଳମାନ ହରାଇ, ମୁଁ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଚାଲିଯାଇଥିଲି। ପବିତ୍ର ଗୁର୍ଜର ଦେଶରେ, ସୌରାଷ୍ଟ୍ରରେ, ଶିବ ମନ୍ଦିରରେ—
ଵନସ୍ଥଲେତି ଵିଖ୍ଯାତଂ ନଗରଂ ଵୃଦ୍ଧିସଂକୁଲମ୍ । ଅତୀଵ ପୀଡିତା ଦେଵି କ୍ଷୁଧଯାହଂ ତଦା ଶୃଣୁ
ବନସ୍ଥଳୀ ନାମକ ଏକ ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ ସହର ଅଛି। ମୁଁ ସେଠାରେ ଭୟଙ୍କର ଭୁଖରେ ପୀଡିତ ହେଇଥିଲି, ଦେବୀ, ଶୁଣ।
କର୍ପରଂ ହି କରେ ଗୃହ୍ଯ ଭିକ୍ଷାର୍ଥମୁପଚକ୍ରମେ । ଗୃହିଣାଂ ଦ୍ଵାରଦେଶେଷୁ ପ୍ରଵିଶାମି ସୁଦୁଃଖିତା
ମୁଁ ହାତରେ ମାଟିର ଭାଡ଼ା ନେଇ, ଭିକ୍ଷା ମାଗିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲି। ଘରସ୍ଥମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରରେ ଯାଉଥିଲି, ଅତି ଦୁଃଖିତ ଥିଲି।
ମମ ରୂପଂ ଵିପଶ୍ଯଂତି ଲୋକାଃ କୁତ୍ସଂତି ଭାମିନି । ନ ଦଦଂତେ ଚ ମେ ଭିକ୍ଷାଂ ପାପା ଚେଯଂ ସମାଗତା
ଲୋକେ ମୋର ଦେଖାକୁ ଦେଖି, ହେ ସୁନ୍ଦରି, ଅପମାନ କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ମୋତେ ଭିକ୍ଷା ଦେଉନଥିଲେ—ଏହି ପାପ ମୋ ଉପରେ ଆସିଛି।
ଏଵଂ ଦୁଃଖସମାହାରା ଦାରିଦ୍ର୍ଯପରିପୀଡିତା । ଅଟଂତ୍ଯା ଚ ମଯା ଦୃଷ୍ଟଂ ଗୃହମେକମନୁତ୍ତମମ୍
ଏଭଳି ଦୁଃଖ ଓ ଦାରିଦ୍ର୍ୟରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଚାଲିବା ସମୟରେ, ମୁଁ ଏକ ଅତି ଉତ୍ତମ ଘର ଦେଖିଥିଲି।
ତୁଂଗପ୍ରାକାରସଂଵେଷ୍ଟଂ ଵେଦଶାଲାସମନ୍ଵିତମ୍ । ଵେଦଧ୍ଵନିସମାକୀର୍ଣଂ ବହୁଵିପ୍ରସମାକୁଲମ୍
ଉଚ୍ଚ ପାଖାଳ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିବା, ବେଦ ପାଠ ପାଇଁ ଶାଳା ଥିବା, ବେଦ ପାଠର ସ୍ୱରରେ ଗୁଞ୍ଜିତ ଏବଂ ଅନେକ ପଣ୍ଡିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭରିଥିବା ସେଠି—
ଧନଧାନ୍ଯସମାକୀର୍ଣଂ ଦାସୀଦାସୈରଲଂକୃତମ୍ । ପ୍ରଵିଵେଶ ଗୃହଂ ରମ୍ଯଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀମୁଦିତମେଵ ତତ୍
ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଦାସୀ ଓ ଦାସମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ସେଇ ଶୁଭ୍ର ଗୃହକୁ ସେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯାହା ସମୃଦ୍ଧିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍।
ତଦ୍ଗୃହଂ ସର୍ଵତୋଭଦ୍ରଂ ତସ୍ଯୈଵ ଶିଵଶର୍ମଣଃ । ଭିକ୍ଷାଂ ଦେହୀତ୍ଯୁଵାଚାଥ ସୁଦେଵା ଦୁଃଖପୀଡିତା
ସେ ଗୃହଟି ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଶୁଭ ଥିଲା, ଏହା କେବଳ ଶିବଶର୍ମଙ୍କର ଥିଲା; ସେଠି, ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ସୁଦେବା କହିଲେ— 'ମୋତେ ଭିକ୍ଷା ଦିଅ।'
ଶିଵଶର୍ମାଥ ଶୁଶ୍ରାଵ ଭିକ୍ଷାଶବ୍ଦଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ । ମଂଗଲାଂ ନାମ ଵୈ ଭାର୍ଯାଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀରୂପାଂ ଵରାନନାମ୍
ଶିବଶର୍ମା, ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଭିକ୍ଷା ଚାହିଁବା ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ; ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ମଙ୍ଗଳା ନାମକ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ପରି ଶୋଭାବନ୍ତି, ଅତି ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ ଥିଲେ।