ଅଗ୍ନିଂ ଚ ପିତରଂ ଚୈଵ ନ ତ୍ଯଜେତ୍ସ୍ଵାମିନଂ ଶୁଭେ । ସଦା ଵିପ୍ରଃ ସୁତୋ ଭୃତ୍ଯଃ ସତ୍ଯଂ ସତ୍ଯଂ ଵଦାମ୍ଯହମ୍
ଅଗ୍ନି, ବାପା ଓ ମାଲିକଙ୍କୁ କେବେ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ହେ ଶୁଭେ; ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପୁଅ କିମ୍ବା ଚାକର—ସଦା ଏହି ନିୟମ ଠିକ୍, ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି।
ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ପ୍ରଗଚ୍ଛଂତି ତେ ଯାଂତି ନରକାର୍ଣଵମ୍ । ପତିତଂ ଵ୍ଯାଧିତଂ ଦେଵି ଵିକଲଂ କୁଷ୍ଠିନଂ ତଥା
ଯେଉଁମାନେ ଏମାନେ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ନରକର ସାଗରକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି; ପତି ଯଦି ଅଧମ, ରୋଗୀ, ଅସମର୍ଥ କିମ୍ବା କୁଷ୍ଠରୋଗୀ ହେଉ—
ସର୍ଵକର୍ମଵିହୀନଂ ଚ ଗତଵିତ୍ତାଦିସଂଚଯମ୍ । ଭର୍ତାରଂ ନ ତ୍ଯଜେନ୍ନାରୀ ଯଦି ଶ୍ରେଯ ଇହେଚ୍ଛତି
ସମସ୍ତ କାମରୁ ବଞ୍ଚିତ ଓ ଧନ-ସମ୍ପତ୍ତି ହରାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ନାରୀ ନିଜ ଭଲ ଚାହେ, ସେ ପତିକୁ କେବେ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା କାଂତଂ ଵ୍ରଜେନ୍ନାରୀ ଅନ୍ଯତ୍କାର୍ଯମିହେଚ୍ଛତି । ସା ମତା ପୁଂଶ୍ଚଲୀ ଲୋକେ ସର୍ଵଧର୍ମବହିଷ୍କୃତା
ଯଦି ଜଣେ ନାରୀ ନିଜ ପ୍ରିୟତମକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଚାହେ, ସେ ଲୋକରେ ଚଞ୍ଚଳା ନାରୀ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ, ସମସ୍ତ ଧର୍ମରୁ ବାହାରିଯାଏ।
ଗତେ ଭର୍ତରି ଯା ଗ୍ରାମଂ ଭୋଗଂ ଶୃଂଗାରମେଵ ଚ । ଲୌଲ୍ଯାଚ୍ଚ କୁରୁତେ ନାରୀ ପୁଂଶ୍ଚଲୀ ଵଦତେ ଜନଃ
ସ୍ୱାମୀ ଗ୍ରାମରୁ ବାହାରିଗଲେ, ଜଣେ ଜିଅ ଗ୍ରାମରେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଭୋଗବିଲାସରେ ଲିନ୍ନ ହୁଏ; ତାଙ୍କର ଚଞ୍ଚଳତା ଦେଖି ଲୋକେ ତାକୁ ଅଶ୍ଳୀଳା କହନ୍ତି।
ଏଵଂ ଧର୍ମଂ ଵିଜାନାମି ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରୈଶ୍ଚ ସଂମତମ୍ । ଦାନଵା ରାକ୍ଷସାଃ ପ୍ରେତା ଧାତ୍ରା ସୃଷ୍ଟା ଯଦାଦିତଃ
ମୁଁ ଏହି ଧର୍ମକୁ ବୁଝିଛି, ଯାହା ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ମନ୍ୟ; ଆରମ୍ଭରୁ ନିଜେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଦାନବ, ରାକ୍ଷସ ଓ ପ୍ରେତମାନେଠାରୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି।
ତତ୍ରେହ କାରଣଂ ସର୍ଵଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ନ ସଂଶଯଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣା ଦାନଵାଶ୍ଚୈଵ ପିଶାଚାଶ୍ଚୈଵ ରାକ୍ଷସାଃ
ଏହାର ସମସ୍ତ କାରଣ ମୁଁ ବିସ୍ତାରରେ କହିବି, କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦାନବ, ପିଶାଚ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ।
ଧର୍ମାର୍ଥଂ ସକଲଂ ପ୍ରୋକ୍ତମଧୀତଂ ତୈସ୍ତୁ ସୁଂଦରି । ଵିଂଦଂତି ସକଲଂ ସର୍ଵେ ଆଚରଂତି ନ ଦାନଵାଃ
ସୁନ୍ଦରୀ, ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ଏମାନେ କହିଛନ୍ତି ଓ ପଢ଼ିଛନ୍ତି; ସମସ୍ତେ ଏହିକୁ ବୁଝନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଦାନବମାନେ କେବେ ଚାଲନ୍ତି ନାହିଁ।
ଵିଧିହୀନଂ ପ୍ରକୁର୍ଵଂତି ଦାନଵା ଜ୍ଞାନଵର୍ଜିତାଃ । ଅନ୍ଯାଯେନ ଵ୍ରଜଂତ୍ଯେତେ ମାନଵା ଵିଧିଵର୍ଜିତାଃ
ଦାନବମାନେ ଜ୍ଞାନ ନଥିବାରୁ ନିୟମ ଛଡ଼ି କାମ କରନ୍ତି; ଏମାନେ ଅନ୍ୟାୟ ଭାବେ ଚାଲନ୍ତି, ନିୟମ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ତେଷାଂ ଶାସନହେତ୍ଵର୍ଥଂ କୃତା ଏତେପି ନାନ୍ଯଥା । ଵିଧିହୀନଂ ପ୍ରକୁର୍ଵଂତି ଯେ ହି ଧର୍ମଂ ନରାଧମାଃ
ଏମାନେ ନିୟମରେ ଚାଲିବା ପାଇଁ ଏହି ନିୟମ ତିଆରି ହୋଇଛି, ଅନ୍ୟ କାରଣ ନୁହେଁ; ଯେମାନେ ନିୟମ ଛଡ଼ି ଧର୍ମ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମାନବମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ।
ତାନ୍ଵଯଂ ଶାସଯାମୋ ଵୈ ଦଂଡେନ ମହତା କିଲ । ଭଵତ୍ଯା ଦାରୁଣଂ କର୍ମ କୃତମେଵ ସୁନିର୍ଘୃଣମ୍
ଆମେ ଏମାନେକୁ ଭୟଙ୍କର ଦଣ୍ଡ ଦେଇ ଶାସନ କରୁଛୁ; ତୁମେ ଯେ କାମ କରିଛ, ସେଠାରେ କଠୋରତା ଓ ଦୟାହୀନତା ଅଛି।
ଗାର୍ହସ୍ଥ୍ଯଂ ଚ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଅତ୍ରାଯାତା କିମର୍ଥତଃ । ଵଦସ୍ଯେଵଂ ମୁଖେନାପି ଅହଂ ହି ପତିଦେଵତା
ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନ ଛାଡ଼ି ଏଠାକୁ କାହିଁକି ଆସିଛ? ଖୋଲାମେଳା କହ, କାରଣ ମୁଁ ସ୍ୱାମୀକୁ ଦେବତା ଭାବେ ମାନେ।
କର୍ମଣା ନାସ୍ତି ତଦ୍ଦୃଷ୍ଟଂ ପତିଦୈଵତ୍ଯମେଵ ତେ । ଭର୍ତାରଂ ତଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ କିମର୍ଥଂ ତ୍ଵମିହାଗତା
ତୁମ ଚଳନରେ ସ୍ୱାମୀପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଦେଖାଯାଉନାହିଁ; ସ୍ୱାମୀକୁ ଛାଡ଼ି ଏଠାକୁ କାହିଁକି ଆସିଛ? କାହିଁକି ଏଠାକୁ ଆସିଛ?
ଶୃଂଗାରଂ ଭୂଷଣଂ ଵେଷଂ କୃତ୍ଵା ତିଷ୍ଠସି ନିର୍ଘୃଣା । କିମର୍ଥଂ ହି କୃତଂ ପାପେ କସ୍ଯହେତୋର୍ଵଦସ୍ଵ ମେ
ତୁମେ ଶୃଙ୍ଗାର ଭୂଷଣ ଓ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି ଦୟାହୀନ ଭାବେ ଏଠାରେ ଦଢ଼ିଆଛ; କାହିଁକି ଏହି ପାପ କାମ କରିଛ? କାହା ପାଇଁ କରିଛ, ମୋତେ କହ।
ନିଃଶଂକା ଵର୍ତ୍ତସେ ଚାପି ପ୍ରମତ୍ତା ଗିରିକାନନେ । ମଯା ତ୍ଵଂ ସାଧିତା ପାପା ଦଂଡେନ ମହତା ଶୃଣୁ
ପାହାଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ତୁମେ ନିର୍ଭୟ ଓ ଅସାବଧାନ ଭାବେ ଚାଲୁଛ; ମୁଁ ତୁମକୁ ଭୟଙ୍କର ଦଣ୍ଡ ଦେଇ ଦମନ କରିଛି—ଶୁଣ।
ଅଧର୍ମଚାରିଣୀ ଦୁଷ୍ଟା ପତିଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସମାଗତା । କ୍ଵାସ୍ତେ ତତ୍ପତିଦେଵତ୍ଵଂ ଦର୍ଶଯ ତ୍ଵଂ ମମାଗ୍ରତଃ
ଅଧର୍ମରେ ଚାଲୁଥିବା ଦୁଷ୍ଟା, ସ୍ୱାମୀକୁ ଛାଡ଼ି ଏଠାକୁ ଆସିଛ; ତୁମ ସ୍ୱାମୀପ୍ରତି ଭକ୍ତି କେଉଁଠି? ମୋ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖା।
ଭଵତୀ ପୁଂଶ୍ଚଲୀ ନାମ ଯଯା ତ୍ଯକ୍ତଃ ସ୍ଵକଃ ପତିଃ । ପୃଥକ୍ଛଯ୍ଯା ଯଦା ନାରୀ ତଦା ସା ପୁଂଶ୍ଚଲୀ ମତା
ତୁମେ ପୁଂସ୍ଚଳୀ ଭାବେ ପରିଚିତ, ଯେଉଁଠି ନିଜ ସ୍ୱାମୀକୁ ଛାଡ଼ାଯାଏ; ଜଣେ ଜିଅ ସ୍ୱାମୀଠାରୁ ଅଲଗା ଶୋଇଲେ, ସେ ପୁଂସ୍ଚଳୀ ଭାବିଯାଏ।
ଯୋଜନାନାଂ ଶତୈକସ୍ଯ ସୋନ୍ତରେଣ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ । କ୍ଵାସ୍ତି ତେ ପତିଦୈଵତ୍ଯଂ ପୁଂଶ୍ଚଲ୍ଯାଚାରଚାରିଣୀ
ସ୍ୱାମୀ ଓ ତୁମ ମଧ୍ୟରେ ଶତ ଯୋଜନ ଦୂର ଥିଲେ, ସ୍ୱାମୀପ୍ରତି ତୁମର ଭକ୍ତି କେଉଁଠି, ପୁଂସ୍ଚଳୀ ଭଳି ଆଚରଣ କରୁଥିବା?
ନିର୍ଲଜ୍ଜେ ନିର୍ଘୃଣେ ଦୁଷ୍ଟେ କିଂ ମେ ଵଦସି ସଂମୁଖୀ । ତପସଃ କ୍ଵାସ୍ତି ତେ ଭାଵଃ କ୍ଵ ତେଜୋବଲମେଵ ଚ
ନିର୍ଲଜ୍ଜା, ଦୟାହୀନ, ଦୁଷ୍ଟା, ତୁମେ ମୋ ସାମ୍ନାରେ କଣ କହୁଛ? ତୁମ ତପସ୍ୟା କେଉଁଠି, ତୁମ ତେଜ ଓ ଶକ୍ତି କେଉଁଠି?
ଦର୍ଶଯସ୍ଵ ମମାଦ୍ଯୈଵ ବଲଵୀର୍ଯପରାକ୍ରମମ୍ । ପଦ୍ମାଵତ୍ଯୁଵାଚ- ସ୍ନେହେନାପି ସମାନୀତା ଶ୍ରୂଯତାମସୁରାଧମ
ଆଜି ମୋ ସାମ୍ନାରେ ତୁମ ଶକ୍ତି, ପ୍ରଭାବ ଓ ପ୍ରତାପ ଦେଖାଅ। ପଦ୍ମାବତୀ କହିଲେ—ମୋତେ ସ୍ନେହବଶତାରେ ଏଠାକୁ ଆଣାଯାଇଛି—ଶୁଣ, ଅସୁରମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ।
ଭର୍ତୁର୍ଗେହାଦହଂ ପିତ୍ରା କ୍ଵାସ୍ତେ ତତ୍ର ଚ ପାତକମ୍ । ନୈଵ କାମାନ୍ନ ଲୋଭାଚ୍ଚ ନ ମୋହାନ୍ନ ଚ ମତ୍ସରାତ୍
ମୁଁ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଘରୁ ବାପାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଣାଯାଇଛି; ଏଠାରେ କେଉଁ ଦୋଷ ଅଛି? ନ କାମବଶ, ନ ଲୋଭରେ, ନ ମୋହରେ, ନ ଇର୍ଷ୍ୟାରେ।
ଆଗତାହଂ ପତିଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ପତିଭାଵେନ ସଂସ୍ଥିତା । ଭର୍ତୃରୂପଚ୍ଛଲେନାପି ତ୍ଵଯୈଵ ପରିଵଂଚିତା
ମୁଁ ସ୍ୱାମୀକୁ ଛାଡ଼ି ଏଠାକୁ ଆସିଛି, ତଥାପି ସ୍ୱାମୀପ୍ରତି ଭକ୍ତିରେ ଅଟୁଟ ଅଛି; ତୁମେ ସ୍ୱାମୀ ଭାବ ଧରି ମୋତେ ଠକାଇଛ।
ଭଵଂତଂ ମାଥୁରଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଗତାହଂ ସମ୍ମୁଖଂ ତଵ । ମାଯାଵିନଂ ଯଦା ଜାନେ ତ୍ଵାମେଵଂ ଦାନଵାଧମ
ତୁମେ ମାଥୁର ଭବେ ମୁଁ ଭାବି, ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଥିଲି; କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ବୁଝିଲି ତୁମେ ଏକ ଠକେଇବାଳା, ଏକ ନିଚ ଦାନବ—
ଏକେନ ହୁଂକୃତେନୈଵ ଭସ୍ମୀଭୂତଂ କରୋମ୍ଯହମ୍ । ଗୋଭିଲ ଉଵାଚ- ଚକ୍ଷୁର୍ହୀନା ନ ପଶ୍ଯଂତି ମାନଵାଃ ଶୃଣୁ ସାଂପ୍ରତମ୍
ମୁଁ ମାତ୍ର ଏକ 'ହୁଁ' ଉଚ୍ଚାରଣରେ ତୁମକୁ ଖାକରେ ପରିଣତ କରିପାରିବି। ଗୋଭିଳ କହିଲେ— ଯେମିତି ଅନ୍ଧ ଲୋକେ ଦେଖିପାରନ୍ତିନାହିଁ, ମଣିଷ, ଏବେ ଶୁଣ—
ଧର୍ମନେତ୍ରଵିହୀନା ତ୍ଵଂ କଥଂ ଜାନାସି ମାମିହ । ଯଦା ତେ ଭାଵ ଉତ୍ପନ୍ନଃ ପିତୁର୍ଗେହଂ ପ୍ରତି ଶୃଣୁ
ଧର୍ମ ଦୃଷ୍ଟି ନଥିବା ତୁମେ କିପରି ଏଠି ମୋତେ ଚିହ୍ନିପାରିଲ? ଯେତେବେଳେ ତୁମ ମନ ପିତାଙ୍କ ଘରକୁ ଲାଗି ଦୌଡ଼ିଲା, ଶୁଣ—
ପତିଧ୍ଯାନଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ମୁକ୍ତା ଧ୍ଯାନେନ ତ୍ଵଂ ତଦା । ଜ୍ଞାନନେତ୍ରଂ ତଦା ନଷ୍ଟଂ ସ୍ଫୁଟଂ ଚ ହୃଦଯେ ତଵ
ପତିଙ୍କ ଧ୍ୟାନକୁ ଛାଡ଼ି, ଅନ୍ୟ ଧ୍ୟାନରେ ଲଗିଲା, ସେତେବେଳେ ତୁମର ଜ୍ଞାନ ଦୃଷ୍ଟି ହରାଇଗଲା, ଏବଂ ତୁମ ହୃଦୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ରହିଲାନାହିଁ।
କଥଂ ମାଂ ତ୍ଵଂ ଵିଜାନାସି ଜ୍ଞାନଚକ୍ଷୁର୍ହତା ଭୁଵି । କସ୍ଯା ମାତା ପିତା ଭ୍ରାତା କସ୍ଯାଃ ସ୍ଵଜନବାଂଧଵାଃ
ପୃଥିବୀରେ ତୁମର ଜ୍ଞାନ ଚକ୍ଷୁ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିବାବେଳେ, କିପରି ମୋତେ ଚିହ୍ନିପାରିବ? କାହା ପାଇଁ ମା, କାହା ପାଇଁ ବାପା, କାହା ପାଇଁ ଭାଇ? କାହା ପାଖରେ ନିଜ ଲୋକ, ବାନ୍ଧବ?
ସର୍ଵସ୍ଥାନେ ପତିର୍ହ୍ଯେକୋ ଭାର୍ଯାଯାସ୍ତୁ ନ ସଂଶଯଃ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ହି ପ୍ରହସ୍ଯୈଵ ଗୋଭିଲୋ ଦାନଵାଧମଃ
ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନରେ, ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ, ପତି ହିଁ ସ୍ତ୍ରୀର ପ୍ରଧାନ ସମ୍ପର୍କୀୟ—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏହିପରି କହି, ଗୋଭିଳ ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବ ହସିଲେ।
ନ ଭଯଂ ଵିଦ୍ଯତେ ତେଽଦ୍ଯ ମମାପି ଶୃଣୁ ପୁଂଶ୍ଚଲି । କିଂ ଭଵେତ୍ତଵ ଶାପେନ ଵୃଥୈଵ ପରିକଂପସେ
ଆଜି ମୋ ପକ୍ଷରୁ ତୁମେ କୌଣସି ଭୟ ରଖିବାକୁ ନାହିଁ—ଶୁଣ, ଚଞ୍ଚଳ ମହିଳା। କାହିଁକି ତୁମେ ତୁମ ପତିଙ୍କ ଶାପକୁ ନେଇ ବ୍ୟର୍ଥରେ କମ୍ପିତ ହେଉଛ?
ମମଗେହଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଭୁଂକ୍ଷ୍ଵ ଭୋଗାନ୍ମନୋଽନୁଗାନ୍ । ପଦ୍ମାଵତ୍ଯୁଵାଚ- ଗଚ୍ଛ ପାପସମାଚାର କିଂ ତ୍ଵଂ ଵଦସି ନିର୍ଘୃଣଃ
ମୋ ଘରକୁ ଆସ, ଏବଂ ମନ ଚାହିଁଥିବା ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କର। ପଦ୍ମାବତୀ କହିଲେ— ଚାଲ ଦୁଷ୍ଟ କର୍ମ କରୁଥିବା! କେମିତି ଏପରି ନିଷ୍ଠୁର କଥା କହୁଛ?